Кіріспе
Құдайға сенбеу мен Құдайдың бар екендігі арасындағы қайшылықты дәлелдейтін философиялық аргумент. Құдайға сенбеуден жасалған аргумент – бұл Құдайдың бар екендігі мен адамдардың Оны танымауы арасындағы қайшылықты көрсететін философиялық аргумент. Ол жамандықтан жасалған дәстүрлі аргументке ұқсас, өйткені бұл аргумент қазіргі әлем мен Құдай белгілі бір ниеттермен және оларды іске асыруға қабілетті болған жағдайда болатын әлем арасындағы сәйкессіздікті растайды. Бұл аргументтің екі негізгі түрі бар. Ақылға қонымды сенбеуден (немесе Құдайдың жасырындығынан) жасалған аргумент алғаш рет 1993 жылы Дж. Л. Шелленбергтің «Құдайдың жасырындығы және адам ақылы» кітабында жазылған. Бұл аргументтің мәні мынада: егер Құдай бар болса (және толыққанды жақсы және мейірімді болса), онда әрбір ақылға қонымды адам Құдайға сенер еді; бірақ ақылға қонымды сенбеушілер бар; демек, мұндай Құдай жоқ. Теодор Дранж кейіннен Құдайға сенбеудің өзіне негізделген сенбеуден аргумент жасады. Дранж ақылға қонымды (Шелленберг айып тартпайтын деп түсіндіреді) және ақылға қонымсыз (күнәлі) сенбеу арасындағы айырмашылықты маңызды емес және шатастыратын деп санайды. Дегенмен, академиялық пікірталас басым бөлігі Шелленбергтің тұжырымына қатысты.
An argument from nonbelief is a philosophical argument that asserts an inconsistency between the existence of God and a world in which people fail to recognize him. It is similar to the classic argument from evil in affirming an inconsistency between the world that exists and the world that would exist if God had certain desires combined with the power to see them through. There are two key varieties of the argument. The argument from reasonable nonbelief (or the argument from divine hiddenness) was first elaborated in J. L. Schellenberg's 1993 book Divine Hiddenness and Human Reason. This argument says that if God existed (and was perfectly good and loving) every reasonable person would have been brought to believe in God; however, there are reasonable nonbelievers; therefore, this God does not exist. Theodore Drange subsequently developed the argument from nonbelief, based on the mere existence of nonbelief in God. Drange considers the distinction between reasonable (by which Schellenberg means inculpable) and unreasonable (culpable) nonbelief to be irrelevant and confusing. Nevertheless, the overwhelming majority of academic discussion is concerned with Schellenberg's formulation.
Құдай - сүйіспеншіліктің кемелді үлгісі
Шелленберг бұл пікірге теистік философтардың ешқандай маңызды қарсылығын көрмегенін айтады, бірақ Құдай туралы басқа да түсініктер бар екені анық. Дэниел Ховард Снайдер өз жаратылыстарына қатысты бейжай қарайтын, бірақ бәрінен артық ұлы жеке Құдайға сену мүмкіндігі туралы жазады. Ол эвдемонияның стоик тұжырымын пайдалана отырып, Шелленбергтің мейірімді ата-ана емес, дана адамға ұқсас Құдайды қарастыруға болатынын айтады. Теодор Дранж, аргументті жақсартуға тырысып (төменде қараңыз), көптеген теистер Құдайды толыққанды мейірімді деп санамайтынын және "кейбір христиандар Оны күнәлары үшін адамдарды жазалауға бейім ашулы құдай ретінде көреді" дейді. Дранж бұл аргументті тек бірінші пікірді қабылдаған және кемелді мейірімді Құдайға сенетін теистерге қатысты ұсыну керек деп қорытындылайды. Шындығында, көптеген теистер махаббаттың дүниедегі барлық діндердің негізгі ұғымы екенін мойындайды. Құдай көбінесе махаббатпен, әсіресе агапемен тікелей байланысты. Н.Т. Райт сияқты теологтар махаббатты сезінудің өзі Құдайдың бар екендігінің дәлелі деп санайды. Дегенмен, тағы да бірнешеу (мысалы, Томист дәстүріндегі Брайан Дэвис) Құдайдың адамдарды жақсы көретіні туралы қазіргі түсіндірудің дұрыс емес екенін және Құдай бір жағынан мейірімді бола алатынын, бірақ іс жүзінде сенбеуге дайын екенін айтады.
Қатты сенімсіздік, дәлелдің жоқтығы және күнә
Бертран Рассел сот күні Құдаймен бетпе-бет келгенде не дейтінін сұрағанда, ол: "Дәлел жеткіліксіз, Құдай! Дәлел жеткіліксіз!" деп мәлімдегені әйгілі. Кейбір сенбеушілер өздеріне құдайлық дәлелдейтін нәрселерді жасырған болуы мүмкін, бірақ жасырындық туралы аргумент бойынша, басқалары Құдайға сену үшін шын ниетпен тырысқан. Шелленберг бұл айырмашылықты кінәлі және кінәсіз сенбеушілік арасындағы шешіммен қарастырады, соңғысы "сенбеушінің кінәсінен тумаған сенбеушілік" деп анықталады. Бұл дәстүрге сәйкес, кінәсіз немесе қарсы тұрмайтын сенбеушілік болмайды. 18 ғасыр американдық дінтанушысы Джонатан Эдвардс, әрбір адамға Құдайды тану қабілеті берілгенін, бірақ осы қабілеттерді тиімді пайдалану үшін Құдай туралы шындыққа ашық болуға дайындық, яғни "шынайы ізгілік" қажет екенін айтқан. Осылайша, сенбеушілердің "құдайлық нәрселерді" көре алмауының себебі, оның пікірінше, "ақылдың қорқынышты ақымақтығынан, олардың шындығы мен маңыздылығын сезінуге кедерес келтіретін бейхабарлықтан" туындайды.
Теизмнің демографиясы және табиғи сенімсіздік проблемасы
Қазіргі заманда осы көзқарастарды қолдайтындар азайды. Бір себебі, Стивен Майценнің пікірінше, антропология діни сенімнің жалпы алғанда барлық жерде кездесетінін ұзақтан бері дәлелдегенмен, Кальвин танитын Құдайға сену мәдениеттер арасында тең емес (мысалы, буддизмдегі Құдай, джайни космологиясы немесе теистік емес анимизмді қарастырайық). Егер Құдай бар болса, онда неге, дейді Майцен, Құдайға сенудің таралуы мәдени және ұлттық шекаралар бойынша соншалықты күрт өзгереді? Джейсон Марш осы сияқты демографиялық сынды адам эволюциясы және дін туралы танымдық ғылымға назар аудара отырып кеңейтті. Неге теистік сенім ертедегі адамдар арасында болмағанға ұқсайды, бірақ кейінірек, кем дегенде кейбір аймақтарда кең таралған? Маршқа сәйкес, жасырындық мәселесіне жауап беру қиын, себебі көптеген сенбеушіліктер адамдардың табиғатынан туындайтын ой-қиялының ерекшеліктеріне және олардың эволюциялық және мәдени тарихындағы орнына байланысты «табиғи» болып табылады. Көптеген философтардың сенбеушілікті енді адамның күнәлілігімен байланыстырмауының тағы бір себебі – құрметпен қатысты. Шындығында, Говард Снайдер сияқты қазіргі сыншылар, Шелленбергтің кітабын «діни сезімталдыққа ие» деп бағалаған, сенбеушілерге де ұқсас құрметпен қарауда. Говард Снайдер былай деп жазды:
«Кейбір сенбеушілерде шын ізгілік болмаса да, эмпириялық деректер олардың көптегенінің ізгілікке ие екенін күшті түрде көрсетеді, өйткені олар шынымен Құдай туралы шындықты іздейді, жақсылықты жақсы көреді, дәлелдерді әділ бағалайды және, егер болса, Құдайға қарсы емес, оған деген ықылас танытады». Скептикалық теизмнің негізгі тезисі – шексіз білімді және дана жаратылыстың жамандыққа немесе жасырындыққа жол беру себептері адам санасынан тыс болуы мүмкін екендігіне таң қалмайтындығы. [2] Яғни, жасырындық деп есептелетін нәрсе үлкен жақсылыққа немесе одан да үлкен жамандықтарды болдырмау үшін қажет болуы мүмкін. Шелленберг скептикалық теизмге (яғни нозеум/белгісіз мақсатты қорғауға) жауап берді. Біріншіден, Шелленберг мұндай жаратылыс әрқашан жеке қарым-қатынасқа ашық болатынын ойлауға негіз бар екенін айтты; демек, Құдай белгісіз үлкен жақсылықтар үшін қарым-қатынастағы уақыттан бас тартпайды, және егер шектеулі жаратылыстар үшін ең үлкен жақсылық Құдаймен қарым-қатынаста болу болса, онда Құдай белгісіз үлкен жақсылықтар үшін одан бас тартпайды. Соңында, Шелленбергтің пікірінше, барлық белгілі және белгісіз жақсылықтардың түбінде Құдай жатыр; сондықтан Құдай жасырындықсыз белгісіз үлкен жақсылықтарды әкеле алады. Нозеум тұжырымының логикалық тұрғыдан дұрыс еместігін көрсету үшін әртүрлі мысалдар келтіріледі. Мысалы, шахмат шеберінің таңдаған қимылын анықтай алмайтын жаңадан бастаған шахматшының қабілетсіздігін, осы қимылдың жақсы себебі жоқ деп тұжырымдауға болмайды. Скептикалық теист және нозеум қорғау атеистің Құдай туралы интуициясының сенімді екенін дәлелдеу міндетін жүктейді.
blockquote|Even though some nonbelievers lack true benevolence, the empirical evidence strongly suggests that others possess it since they really do earnestly seek the truth about God, love the Good, assess evidence judiciously, and, if anything, display a prejudice for God, not against Him. The central thesis of skeptical theism is that it would not be surprising for an infinitely intelligent and knowledgeable being's reasons for permitting a perception of evil or alleged hiddenness to be beyond human comprehension. [2] That is, what is perceived as hiddenness may be necessary for a greater good or to prevent equal or even greater evils. Schellenberg has responded to skeptical theism (i. e. noseeum/unknown purpose defense). First, Schellenberg says that he has given known reasons to think that a perfectly loving being would always be open to a personal relationship; ipso facto, God would not sacrifice some time in the relationship for the sake of unknown greater goods, and if the greatest good for finite creatures is to be in a relationship with God, then God would not sacrifice that for the sake of unknown greater goods. Finally, Schellenberg's position is that all known and unknown goods are ultimately in God; hence, God can bring about unknown greater goods without hiddenness.</blockquote>Various analogies are offered to show that the noseeum inference is logically unsound. For example, a novice chess player's inability to discern a chess master's choice of moves cannot be used to infer that there is no good reason for the move. The skeptical theist and noseeum defense place the burden of proof on the atheist to prove that their intuitions about God are trustworthy.
Құдайға қойылатын орынсыз талаптар
Бұл аргумент кейде Құдайдан өзінің бар екенін дәлелдеуді талап ету ретінде қарастырылады, мысалы, кереметтер жасау арқылы. Сыншылар тіпті Шелленбергтің жетілдірілген нұсқасында да, сенбеушінің Құдайдың еркіне өз эпистемологиялық талаптарын таңуын айтады. Мұндай талаптар мен олардың моральдық және рухани салдары туралы Пол Мозер егжей-тегжейлі талқылайды және мұндай талаптар танымдық идолопоклондыққа тең деп санайды. Ол идолопоклондықты "ақиқат Құдайды өмірімізде Ием болуға жібермеу" және Құдайдың орнына өзіміздің түсінігімізде жеке өзімізді жетілдіруді іздеу деп түсіндіреді. Егер бұл іс-әрекеттегі идолопоклондық болса, онда білудегі идолопоклондық, оның айтуынша, былай болады: Танымдық идолопоклондық Құдайды Иеміз деп тануға кедерлес болатын білім стандартына сүйенеді. Ол эмпирикалық, рационалистік немесе аралас эпистемологиялық стандартқа негізделген, ол Құдайды Иеміз деп мойындамайды. Мұндай идолопоклондық шақырып, кінәлайтын және кешірім беретін Құдайдың өмір салтына қатысты күдік тудырмауға бағытталған. Бұл Құдайды жеке тұлға ретінде және біз моральдық және танымдық жауапкершілікке тиіс Иеміз ретінде тануға мүмкіндік бермейді. Бұл Құдай туралы білімді адамның білімін талап етпейтін қарапайым объект ретінде қарастырады. Ол, өз пікірінше, жанды қалыптастыру үшін Құдайдың жасырындығы маңызды. Құдайды білетін, бірақ сенушілердің рухани дамуына кең мүмкіндіктер бар әлемді көзге елестету оңай сияқты. Бірақ Мюррей бұл аргументті терең және сақтықпен талдап, егер Құдайдың бар екендігі ақылға сыймас сенімді жоятын деңгейде ашылса, онда "аян етілген нәрсеге қарсы сену немесе әрекет етуге біздің ниетіміз жойылды" деген қорытындыға келді. Сыншылар атап көрсетеді, мысалы, христиандықта (тіпті иудаизмде, онда Құдай Айюппен сөйлесіп, әділдігін түсіндіреді), Құдай өзін анық көрсеткеніне сеніледі: мысалы, оның қайта тірілгенін көрген апостолдарға. Бұл мәселені теистік тұрғысынан қарастырсақ, Құдай кейбір адамдардың бәрібір сенбейтінін біледі, бірақ егер Құдай оны жарату алдында білсе, онда жаратылыс үшін Құдайдың жауапкершілігі туралы мәселе туындайды. Мюррейдің аргументіне қатысты, православиелік сенушілер үшін Шайтанның бар екенін түсіндіру мәселесі туындайды, ол Құдайды анық білетін құлаған періште, бірақ теистік кітаптарға сәйкес, Құдайға қарсы көтерілуді ерікті түрде таңдады. Дереккөздің сенімділігі жоқ: күні=2020 жылдың қарашасы.
blockquote|Cognitive idolatry relies on a standard for knowledge that excludes the primacy of the morally self transforming knowledge of God central to knowing God as Lord. It rests on an epistemological standard, whether empiricist, rationalist, or some hybrid, that does not let God be Lord. Such idolatry aims to protect one's lifestyle from serious challenge by the God who calls, convicts, and reconciles. It disallows knowledge of God as personal subject and Lord to whom we are morally and cognitively responsible. It allows at most for knowledge of God as an undemanding object of human knowledge. who explains how, in his view, divine hiddenness is essential to soul making. It may seem that it is not hard to imagine a world where God is known and yet believers act freely with ample opportunities for spiritual development. But Murray gives a deep and careful analysis of the argument, concluding that if God's existence were revealed in such a way as to remove reasonable non belief, then "any desire that we might have to believe or act in ways contrary to that which has been revealed would be overwhelmed." Critics note here that, for example, in Christianity (and even more in Judaism, where God is represented as talking to Job and explaining why he is just), God is already believed to have exposed himself very distinctly: for example to the Apostles who saw his resurrection. One theistic explanation of this might be that God knows some people would not believe anyway but if God knows this before creating, there is a problem about God's liability for what is created. More fundamentally in relation to Murray's argument, there is the problem for orthodox believers of explaining the existence of Satan, a fallen angel who is obviously aware of God and yet, according to theistic scriptures, freely chose to rebel against God. Unreliable source: date=November 2020
Тақырыбы өзгеріске ұшыраған
Жамандыққа қарсы аргумент сияқты, Құдайдың жасырындығына қарсы аргументті де "кері қайтаруға" болады. Яғни, көптеген немесе басым бөлігі адамдардың Құдайға сенетіні (және/немесе Құдаймен байланысқа түсетіні) Құдайдың бар екеніне дәлел болып табылуы мүмкін. Бұл тұжырым, Құдайға сенбеуге рұқсат етудің ешқандай жақсы себебі жоқ деп негізсіз айтатын сенімсіздікке негізделген аргументтерге қатысты қолданылуы мүмкін. Плантинганың сыншылары, егер Құдайға сенбеуге жол берудің нақты себебін ешкім ұсынбаса, онда бұл қабілетсіздікті түсіндіру үшін Құдайдың жоқ екенін немесе адамдардың сеніміне бейжай қарауын айту, адамдардың сеніміне қызығушылық танытатын және Құдайға ғана белгілі, түсініксіз себептермен жасырын қалуды қажет ететін Құдайдың бар екенін айтуға қарағанда, ықтималсыз.
Атеистердің қорғанысы жоқ
Бұл – барлық шын атеистер жүректерінде жалған айтады, осылайша Құдайдың бұйрықтарына қайшы келетін өмір сүруге тырысады (әсіресе, Римдіктерге 1:18-25-тің нақты түсіндірулерінде көрінеді). Сынаушылар, атеистердің жалған айтпайтындары және атеизмін күнәдан құтылу үшін пайдаланбайтындары да бар екенін атап көрсетеді. Алайда, осы пікірді қолдайтындар, олар бәрібір жалған айтуы мүмкін, мүмкін, енді басқаларға емес, бірақ өздеріне-өздеріне (мысалы, қате әйелге ғашық болу жағдайы). Кейбіреулер бұл аргумент Стивен Майценнің теизмнің демографиясы жөніндегі тұжырымын ескере алмайды деп мәлімдейді. Егер барлық атеистер жалғаншы болса, онда неге кейбір қоғамдардағы адамдар басқаларына қарағанда көбірек жалған айтады? Соңында, кейбіреулер бұл аргумент Джейсон Марштың ертедегі адамдардың табиғи сенімсіздігі туралы тұжырымын да ескере алмайды деп санайды. Ертедегі адамдарда табиғи сенімсіздік болғандықтан, мұндай сенімсіздікті өзін-өзі алдау деп айтудың көп қатысы жоқ. Өйткені, табиғи сенімсіздік – қарсылықсыз сенімсіздікті білдіреді.