Ирландиялық жазушы және сценарист Родди Дойл туралы

Кіріспе

Ирландиялық жазушы және сценарист

Родди Дойл (нағыз аты Родерик Дойл, 8 мамыр 1958 жылы туған) – ирландиялық романист, драматург және сценарист. Ол ересектерге арналған он бір роман, балаларға арналған сегіз кітап, жеті пьеса мен сценарий, сондай-ақ ондаған әңгімелердің авторы. Оның бірнеше кітабы фильмге түсірілді, алғашқысы – 1991 жылғы «The Commitments». Дойлдің туындылары көбінесе Ирландияда, әсіресе жұмысшы табының Дублин қаласында өрбиді және сленг пен ирландиялық ағылшын тілінің диалектісінде жазылған диалогтардың көп қолданылуымен ерекшеленеді. Дойл 1993 жылы «Пэдди Кларк Ха Ха Ха» романы үшін Букер сыйлығына ие болды.

Жеке өмір

Дойл Дублинде дүниеге келіп, Килбаррак қаласында орта таптық отбасында өскен. Оның анасы Ита (туған есімі Болгер) қысқа әңгімелер жазушысы Мейв Бреннанның бірінші туысы болды. Оқытумен қатар Дойл Сеан Лавпен бірге 2009 жылдың қаңтар айында Дублинде ашылған "Fighting Words" шығармашылық жазу орталығын құрды. Бұл идеяны оның досы Дейв Эггерстің Сан-Францискодағы 826 Valencia жобасына жасаған сапары шабыттандырды. Ол сондай-ақ жергілікті мәселелерге белсенді түрде қатысты, журналист Сюзанна Бринді қолдау петициясына қол қойды, ол ақпарат көздерін сотқа жария етуден бас тартқаны үшін түрмеге қамалу қаупіне тап болды, және Дублин қалалық кеңесінің 9 фут биіктіктегі тосқауылдар салу әрекетіне қарсы наразылыққа қатысты, бұл оның сүйікті көрінісіне кедеріс келтіретін еді. 1989 жылы Дойл Белинда Моллермен үйленді. Ол бұрынғы Ирландия президенті Эрскин Чайлдерстің немере қызы. Олардың үш баласы бар: Рори, Джек және Кейт. Дойл атеист.

Білім

Дойл Дублин университетінің колледжінде ағылшын тілі мен географияны оқып, 1979 жылы бакалавр дәрежесін алды. 1980 жылы білім беру саласындағы жоғары дипломды (HDipEd) аяқтады. 1993 жылы толық уақытты жазушы болғанға дейін бірнеше жыл ағылшын тілі мен география пәнінің мұғалімі болып жұмыс істеді.

Жұмыс

Дойлдің туындылары кейіпкерлер арасындағы кеңінен қолданылатын әңгімелермен ерекшеленеді, сипаттамалар мен түсіндірулер азын-аулақ. Оның шығармалары көбінесе Ирландияда, еңбекші Дублин тұрғындарының өміріне ден қойып жазылған. Тақырыптары отбасылық және жеке мәселелерден бастап, Ирландия тарихының маңызды сұрақтарына дейін жетеді. Оның жеке жазбалары мен жұмыс дәптерлері Ирландия Ұлттық кітапханасында сақтаулы.

Ересектерге арналған романдар

Дойлдің алғашқы үш романы, «Коммитменттер» (1987), «Снаппер» (1990) және «Ван» (1991) – «Барритаун» трилогиясын құрайды, бұл трилогия Раббит отбасына арналған. Үш романның да сәтті фильмдерге айналуына қол жеткізілді. «Коммитменттер» Джимми Раббит-младший басқаратын Дублин жасөспірімдерінің тобы туралы, олар Уилсон Пикеттің дәстүрінде соул тобы құруға бейімделді. Роман 1991 жылы фильмге бейімделді. 1993 жылы экранға шыққан «Снаппер» Джиммидің жүкті болған әпкесі Шарронға арналған. Ол баланы өмірге әкелуге ниет білдіргенімен, әкесінің кім екенін отбасына жасыруға тырысады. «Ван» романы 1991 жылы Букер сыйлығына ұсынылып, 1996 жылы фильмге айналды. Онда Джимми аға және оның досы Бимбо жұмыстан босатылады; екеуі қолданылған балық сатуға арналған фургон сатып алып, өздерінің бизнесін ашады. 1993 жылы Дойл 1993 жылғы Букер сыйлығының иегері атанған «Пэдди Кларк Ха Ха Ха» кітабын жариялады, ол 1968 жылы өмір сүрген он жасар дублиндіктің көзқарасынан әлемді қалай қабылдағанын, түсінгенін және түсінбегенін көрсетеді. Дойлдің келесі романы көңіл көтеруден аулақ, қараңғы тақырыптарды қамтиды. 1996 жылы жарық көрген «Есікке соғылған әйел» – 1994 жылғы «Отбасы» телесериалында таныстырылған Паула Спенсердің зорлық-зомбылық көрген әйел туралы әңгімесі, оны оның өзі баяндайды. Күйеуінің күшейе берген зорлық-зомбылығына қарамастан, Паула оны қорғайды және көгалдануын жасыру үшін «Мен есікке соғылдым» деген классикалық сылтауды пайдаланады. Он жыл өткен соң, 2006 жылы жарық көрген «Паула Спенсер» романында басты кейіпкер қайта оралады. Дойлдің ересектерге арналған романдарынан соңғы трилогиясы – «Соңғы жиын» сериясы, ол басты кейіпкер Генри Смарттың бірнеше онжылдықтар бойындағы оқиғаларын баяндайды. «Генри деп аталатын жұлдыз» (1999 жылы жарық көрген) – серияның бірінші кітабы, ол Генри Смарттың, 1916 жылғы Пасха көтерілісіне қатысқан ИРА еріктісінің Дублинде туғаннан бастап, әке болғанға дейінгі өмірін суреттейді. «Ойна, бұл нәрсе!» (2004) Генридің оқиғасын 1924 жылы Америкада, Нью-Йорк қаласының төменгі шығыс бөлігінде жалғастырады, онда ол сэндвич тақталарын тасымалдау үшін балаларды жалдап, жергілікті мафияның назарын аударады. Ол сондай-ақ Чикагоға барады, онда Луи Армстронгпен серіктес болады. Романның атауы Армстронгтың «Dippermouth Blues» әнінен алынған сөз тіркесінен алынған. Трилогияның соңғы романы «Өлі республика» (2010 жылы жарық көрген) Генридің голливудтық фильмнің сценарийін жазуға қатысуын көрсетеді. Ол Ирландияға оралады және жағдай оны ИРА-мен байланысын қайта орнатуға итергенде мектепте қараушы болып жұмыс істеуге шақырылады. Дойл өзінің Facebook парақшасында екі қарт адамның пабтағы әңгімелерін бейнелейтін қысқаша, көңілді диалогтарды жиі жариялайды, олар көбінесе Ирландиядағы және одан тыс жерлердегі ағымдағы оқиғаларға қатысты болады (мысалы, 2015 жылғы неке туралы референдум). Бұл әңгімелер «Екі кружка» (2012) повесіне айналды. Соңғы жұмыстарының ішінде – «Ішек» (2013), ол «Барритаун» трилогиясынан шыққан Раббит отбасының тарихын жалғастырады, 48 жастағы Джимми Раббит және оның ішек қатерлі ісігінің диагнозына назар аударады, және «Тағы екі кружка» (2014).

Doyle's first three novels, The Commitments (1987), The Snapper (1990) and The Van (1991) compose The Barrytown Trilogy, a trilogy centred on the Rabbitte family. All three novels were made into successful films. The Commitments is about a group of Dublin teenagers, led by Jimmy Rabbitte Jr., who decide to form a soul band in the tradition of Wilson Pickett. The novel was made into a film in 1991. The Snapper, made into a film in 1993, focuses on Jimmy's sister, Sharon, who becomes pregnant. She is determined to have the child but refuses to reveal the father's identity to her family. In The Van, which was shortlisted for the 1991 Booker Prize and made into a film in 1996, Jimmy Sr. is laid off, as is his friend Bimbo; the two buy a used fish and chips van and they go into business for themselves. In 1993, Doyle published Paddy Clarke Ha Ha Ha, winner of the 1993 Booker Prize, which showed the world as described, understood and misunderstood by a ten year old Dubliner living in 1968. Doyle's next novel dealt with darker themes. The Woman Who Walked into Doors, published in 1996, is the story of a battered wife, Paula Spencer, who was introduced in his 1994 television series Family, and is narrated by her. Despite her husband's increasingly violent behaviour, Paula defends him, using the classic excuse "I walked into a door" to explain her bruises. Ten years later, the protagonist returned in Paula Spencer, published in 2006. Doyle's most recent trilogy of adult novels is The Last Roundup series, which follows the adventures of protagonist Henry Smart through several decades. A Star Called Henry (published 1999) is the first book in the series, and tells the story of Henry Smart, an IRA volunteer and 1916 Easter Rebellion fighter, from his birth in Dublin to his adulthood when he becomes a father. Oh, Play That Thing! (2004) continues Henry's story in 1924 America, beginning in the Lower East Side of New York City, where he catches the attention of local mobsters by hiring kids to carry his sandwich boards. He also goes to Chicago where he becomes a business partner with Louis Armstrong. The title is taken from a phrase that is shouted in one of Armstrong's songs, "Dippermouth Blues". In the final novel in the trilogy, The Dead Republic (published 2010), Henry collaborates on writing the script for a Hollywood film. He returns to Ireland and is offered work as the caretaker in a school when circumstances lead to him re establishing his link with the IRA. Doyle frequently posts short comic dialogues on his Facebook page which are implied to be between two older men in a pub, often relating to current events in Ireland (such as the 2015 marriage referendum) and further afield. These developed into the novella Two Pints (2012). Other recent works are The Guts (2013), which continues the story of the Rabbitte family from the Barrytown Trilogy, focusing on a 48 year old Jimmy Rabbite and his diagnosis of bowel cancer and Two More Pints (2014).

Балалар үшін романдар

Дойл балаларға арналған көптеген романдар жазды, соның ішінде "Ровердің оқиғалары" сериясы, оған "Гигглерге жасалған ем" (2000), "Ровер Рождествоны сақтап қалады" (2001) және "Арадағы оқиғалар" (2004) кіреді. Балаларға арналған басқа кітаптары: "Жабайы табиғат" (2007), "Анасының бейнесі" (2008) және "Қыз-тазы" (2011).

Драмалар, сценарийлер, қысқа әңгімелер және фантастика

Дойл сонымен қатар өнімді драматург, төрт пьеса мен екі сценарий жазған. Оның Passion Machine Theatre Company театрымен бірлесе жасаған пьесаларына «Brownbread» (1987) және «War» (1989) кіреді, режиссері Пол Мерсье, сахналық және костюмдік дизайны Энн Гетли жасаған. Кейінгі пьесалары: «Есікке кірген әйел» (2003); және Биси Адигунмен бірге қайта жазылған «Батыс әлемінің плейбойы» (2007). Соңғы пьеса авторлық құқыққа қатысты сот процесіне әкелді, нәтижесінде Абби театры Адигунға 600 000 евро төлеуге келісті. Сценарийлердің ішінде BBC/RTÉ сериалы және 1996 жылы жарық көрген «Есікке кірген әйел» романының алдында жазылған «Отбасы» (1994) телесериалы бар. Дойл сондай-ақ «When Brendan Met Trudy» (2000) романын жазды, ол ұялшақ мектеп мұғалімі (Брендан) мен еркін рухты ұры (Труди) туралы романтикалық туынды. Дойл көптеген әңгімелер жазды, олардың бірнешеуі «The New Yorker» журналында жарияланды және екі жинақта топтастырылды. «Депортацияланғандар және басқа да әңгімелер» 2007 жылы, ал «Болфрейд» жинағы 2011 жылы жарық көрді. Дойлдің «Жаңа бала» әңгімесі Стеф Гриннің режиссерлік еткен және 2008 жылы «Оскар» сыйлығына ұсынылған қысқаметражды фильмге бейімделді. «Рори мен Ита» (2002) – Дойлдің ата-анасы туралы, олармен сұхбаттасулар негізінде жазылған көркем емес туынды. «Two Pints» (2017) алғашқыда Abbey Theatre-де пабтарда, кейіннен театрдың өзінде қойылды. 2018 жылы Gate Theatre Дойлға «The Snapper» пьесасының сахналық бейімделуін жазуды тапсырды. Қойылымның режиссері Роисин МакБринн болды және 2019 жылы қайта қойылды.

Танымал мәдениетте

Телевизиялық сериал «Әке Тед»-те, Әке Дугал МакГайр кейіпкерінің күрт, кенеттен (жеңіл) дөрекі сөздер қолдануы (мысалы, «Мен білмеймін, Тед, сен үлкен ақымақ!» деуі) «ол қайтадан Родди Дойлдың кітаптарын оқыпты» деп түсіндіріледі.