Кіріспе
1954 жылы АҚШ Капитолиумына шабуыл 1954 жылғы 1 наурызда Пуэрто-Риконың АҚШ-тан тәуелсіздігін қамтамасыз етуді көздеген төрт пуэрто-риколық ұлтшыл жасаған шабуыл болды. Олар АҚШ Капитолиумі ішіндегі Өкілдер палатасының галереясынан (көргендерге арналған балкон) жартылай автоматты тапаншалардан 30 оқпен заң шығару залға атысты. Лолита Леброн, Рафаэль Кансель Миранда, Андрес Фигероа Кордеро және Ирвин Флорес Родригес есімді ұлтшылдар Пуэрто-Рико туын жайып, 83-ші Конгресс депутаттарына оқ жаудырды, олар көші-қон туралы заң жобасын талқылап отырған кезде. Бес депутат жарақат алды, соның біреуі ауыр, бірақ барлығы жазылып кетті. Шабуыл жасағандар қамауға алынып, екі федералды сотта сотталып, кінәлі деп танылды. Барлығына өмір бойына бас бостандығынан айырылды. 1978 және 1979 жылдары президент Джимми Картер олардың жазаларын жеңілдетті. Барлығы төртәүі де Пуэрто-Рикоға оралды.
The 1954 United States Capitol shooting was an attack on March 1, 1954, by four Puerto Rican nationalists seeking to promote Puerto Rican independence from the United States. They fired 30 rounds from semi automatic pistols onto the legislative floor from the Ladies' Gallery (a balcony for visitors) of the House of Representatives chamber within the United States Capitol. The nationalists, identified as Lolita Lebrón, Rafael Cancel Miranda, Andres Figueroa Cordero, and Irvin Flores Rodríguez, unfurled a Puerto Rican flag and began shooting at Representatives in the 83rd Congress, who were debating an immigration bill. Five Representatives were wounded, one seriously, but all recovered. The assailants were arrested, tried successively in two federal courts and convicted. All received long consecutive sentences, amounting to life imprisonment. In 1978 and 1979, their sentences were commuted by President Jimmy Carter. All four returned to Puerto Rico.
Пуэрто-Рикодағы тәуелсіздік қозғалысы
Пуэрто-Риконың Ұлттық партиясы 1922 жылдың 17 қыркүйегінде тәуелсіздікке ұмтылған адамдар тарапынан құрылды. Олар халықаралық құқық тұрғысынан 1898 жылғы Париж шарты, испан-американ соғысын аяқтаған, испандықтарға 1897 жылғы Автономия хартасы (Carta de Autonomía) арқылы испан империясы Пуэрто-Риконы отарлық үкімшіліктен босатқан және аралға егемендік бергендігін ескере отырып, енді өздеріне тиесілі емес нәрсені "сыйлауға" құқық бере алмайды деп сақты. Ұлтшылдар және басқа да саяси партиялар тәуелсіздікті қолдаса, кейбір партиялар АҚШ-пен ресми қарым-қатынас шеңберінде аралдың автономиясын жақтады. Осы аласапыран кезеңде сайлаушылар көбінесе 1940 жылы заң шығарушы органда көпшілікті құрған Халықтық демократиялық партияға (ХДП) дауыс берді. Олар АҚШ Конгресінің 1950 жылғы Пуэрто-Риконың Федералды қатынастар туралы заңын қолдады, ол Пуэрто-Риконы белгілі бір автономиясы бар "Азат теңдес мемлекет" (Estado Libre Asociado) ретінде құрды. Халық үкімдегі ХДП партиясынан өз губернаторын сайлай алды, екі палаталы заң шығарушы орган құрылды және Америка штаттарына ұқсас атқарушы функциялар енгізілді. Қорғаныс және сыртқы келісімдерге жауапкершілік АҚШ-та қалды.
Пуэрто-Рико ұлттық партиясының жауабы
1950 жылдардағы Пуэрто-Рико Ұлттық партиясының көтерілісі АҚШ үкіметіне қарсы тәуелсіздік талабы болды. Партия 1897 жылғы Carta de Autonomía-ны мойындауды және Пуэрто-Риконың халықаралық егемендігін талап етті. Сондай-ақ, ол 1950 жылы заңмен орнатылған Estado Libre Asociado мәртебесін, үздірілген отаршылдық деп қарастырды. Ұлттық партия президенті Педро Альбису Кампос 1950 жылдың 30 қазанында Пенуэлас, Маягуэс, Наранхито, Аресибо және Понсе сияқты бірнеше қалаларда қарулы көтерілістерге бұйрық берді. Ең ірі көтерілістер Утуадо, Джейуя және Сан-Хуанда болды. Оларды АҚШ күштерінің көмегімен Пуэрто-Рико әскерлері бастырды. Утуадода полиция көтерілісшілерді полиция бөлімшесіне шабуыл жасағаннан кейін өлтірді. Джейюяда көтерілісшілер полиция бөлімшесін басып алып, "Пуэрто-Риконың еркін республикасын" жариялады; олар үш күн бойы қаланы ұстады, АҚШ бомбалаушы ұшақтар, артиллерия, Пуэрто-Рико Ұлттық гвардиясы және армия әскерлерін көтерілісті басу үшін жібергенге дейін. Сан-Хуанда ұлтшылдар губернатордың резиденциясына шабуыл жасап, губернатор Луис Муньос Маринды өлтіруге тырысты, бірақ оларға бұл орын алмады. Көтерілістердің салдарынан көптеген адам зардап шекті: 28 қаза тапқандардың 16-сы ұлтшылдар, 7-сі полиция қызметкерлері, 1-і Ұлттық гвардияшы, ал 4-і жазықсыз азаматтар болды. 49 жараланғандардың 23-і полиция қызметкерлері, 6-сы Ұлттық гвардия, 9-ы ұлтшылдар, ал 11-і жазықсыз азаматтар еді. Бұл әрекеттер Пуэрто-Рикомен ғана шектелмеді. Сол кезде Нью-Йоркте тұратын екі пуэрто-риколық ұлтшыл АҚШ президенті Гарри С. Трумэнды өлтіруді жоспарлады. 1950 жылдың 1 қарашасында олар полиция мен Құпия қызметке шабуыл жасап, Трумэн Ақ үйдің күрделі жөндеуден өтуі кезінде тұрған Вашингтондағы Блэр-хаусқа кіруге тырысты. Шабуылда ұлтшылдардың бірі Гриселио Торресола, сондай-ақ Ақ үй полиция қызметкері Лесли Коффелт қаза тапты. Екіншісі Оскар Колласо сотталып, айыпталды және түрмеге жіберілді. Пуэрто-Рико мәртебесі мәселесінің маңыздылығын мойындаған Трумэн 1952 жылы Пуэрто-Рикода плебисцит өткізуді қолдады, онда колония ретінде тікелей басқаруды жалғастыру және шектеулі автономия арасында таңдау жасау мүмкіндігі берілді. Дауыс бергендердің шамамен 82% жаңа конституцияны және еркін қауымдастырылған мемлекетті немесе одақтастықты мақұлдады, бірақ тәуелсіздік дауыс бюллетенінде қарастырылмады және көптеген ұлтшылдар сайлауды бойкоттады.
Соңынан және тұтқындалу
Ұлтшылдар дереу Вашингтон қаласында тұтқындалды. Келесі күні таңертең Пуэрто-Рикода Арал полициясы Ұлттық партиясының президенті Педро Альбизу Кампостың үйіне қарумен және көз жасы ағызу газымен шабуыл жасады. Пуэрто-Рико полициясының бастығы Сальвадор Т. Роигтің басшылығымен олар Кампостың үйіне Пятидесятник шіркеуінің төбесінен және үйге қарама-қарсы орналасқан пансионаттан атыс жасады. Олар Кампосты тұтқындап, түрмеге қамады. Оны үйден шығарып алып кеткенде, ол есінен танып, жартылай уланған күйде болды. Полиция бастығы Роиг кейіннен Альбизу Кампосты тұтқындау бұйрығының "қандай да бір мағынасы жоқ" екенін айтты. Альбизу Кампостың телефондары тыңдалды, хаттары тексерілді, және Альбизу ФБР, Орталық барлау қызметі және Арал полициясы тарапынан тәулік бойы бақылауда ұсталды. Олар Альбизудың Конгресске жасалған шабуылмен тікелей байланысы бар екенін көрсететін ешқандай дәлел таппады.
Сот және түрмеге қамау
Леброн, Кансел Миранда және басқа да айыпталушылар Вашингтондағы федералды сотта кісі өлтіруге талпыныс жасаған және басқа да қылмыстар жасады деген айып тағылды. Сот 1954 жылдың 4 маусымында басталды, қатаң қауіпсіздік шаралары сақталды, ал сот төрағасы федералды судья Александр Холтцофф болды. Жеті ер және бес әйелден құралған қазылар алқасы құрылды, олардың кімдігі құпия сақталды. Прокурорлық істі Лео А. Ровер жүргізді, 33 куәгер куәлік берді. Рут Мэри Рейнольдс Леброн мен тағы үш айыпталушының адвокаты ретінде танымал белсенді адвокат Конрад Линннің қызметін алуға көмектесті. Өз қорғаныстарында тек айыпталушылар ғана куәлік берді. Леброн өзінің өлтіру үшін келмегенін, "отанын азат ету үшін өлуге" келгенін мәлімдеді. 1954 жылдың 16 маусымында қазылар алқасы төртеуін кінәлі деп тапты, бірақ Лебронды кісі өлтіруге талпыныс жасағандықтан ақтап, оның орнына қауіпті құралмен шабуыл жасау қылмысы үшін кінәлі деп таныды. Судья Холтцофф әрқайсысына 75 жылдан, ал Лебронға 50 жылдан бас бостандығынан айыру жазасын берді. Айыпталушылардың жасын ескере отырып, егер олар мерзімінен бұрын босатылмаса, бұл өмір бойына түрмеде отыруды білдірді. Америка лигасының адвокаттары үкімге шағымдады. 1956 жылдың басында Колумбия округінің апелляциялық соты айыптаулар мен үкімдерді күшінде қалдырды. 1954 жылдың 13 шілдесінде төрт айыпталушы Нью-Йоркке жеткізілді, онда олар Нью-Йорк оңтүстік округінің АҚШ округтік сотының судьясы Лоуренс Э. Уолш алдында қосымша айыпталушылармен бірге мемлекетке қарсы қастандық жасады деген айып бойынша сотқа тартылды. Бұл айып Конгресске жасалған шабуылдан гөрі кең ауқымды болды. Олар "АҚШ үкіметін құлатуға тырысқандық" айыбынан өзін ақтап, Пуэрто-Риконың тәуелсіздігін талап етуде бекем тұрды. Прокуратураның куәгерлерінің арасында өзінің әпкесіне қарсы куәлік берген Гонсало Леброн кіші де болды. 1954 жылдың 26 қазанында қазылар алқасы барлық айыпталушыларды қастандық жасауда кінәлі деп тапты. Судья Уолш олардың әрқайсысын тағы алты жылға бас бостандығынан айырды. 1955 жылы екінші апелляциялық сот қастандық жасау бойынша айыптаулар мен жазаларды бекітті. Төртеуі әртүрлі түрмелерге жіберілді: Фигероа Кордеро Атлантадағы федералды түрмеге; Леброн Батыс Вирджиниядағы Альдерсон әйелдер түрмесіне; Кансел Миранда Сан-Франциско шығанағындағы Алкатразға; ал Флорес Родригес 1950 жылы президент Гарри С. Трумэнды өлтіруге талпыныс жасағаннан кейін Оскар Коллазо қамауда болған Канзас штатындағы Левенвортқа.