Кіріспе

Вильгельм фон Каулбах (1805–1874) – неміс суретшісі, көбінесе монументалды суретші ретінде белгілі, сонымен қатар кітап суретшісі де болған. Оның қабырға суреттері Мюнхендегі ғимараттарды әсемдейді. Ол Дюссельдорф мектебінің суретшілерімен байланысты.

Білім

Ол Бад-Арольсен, Вальдек қаласында дүниеге келді. Әкесі сурет салу және граверлік өнерін алтынмен жасалатын зергерлік кәсібімен үйлестірген. Отбасы тым кедей болғандықтан, ол және оның әпкесі әкесінің граверлік туындылары үшін шаруалардан тіпті сақталмаған нанды да қуана алды. Осы оқиға оған алғашқы туындысы, "Шөлдегі мананың құлауы" атты жұмысын ұсынған деседі. Бірақ он жеті жасар Вильгельмді Дюссельдорф көркемсурет академиясына орналастыруға мүмкіндік туды, онда мүсінші Раух оның қабылдануына көмектесті. Академия сол кезде Петер фон Корнелиус басшылығымен атақты болды, ол оның көрнекті шәкіртіне айналды. Жас Каулбах қиындықтармен, тіпті аштықпен күресті. Бірақ оның қайраткерлігі ешқашан таусылмады және ол гениалдығын еңбекпен біріктіре отырып, Германия өнерін қайта жаңғыртуды көздеген жас ұлттық топтың алдына шықты.

Мюнхен қабырғалық кескіндемелері

Баварияның Людвиг I Мюнхенді неміс Афинасына айналдыруға ұмтылған амбициялық жұмысы жас суретшіге лайықты кеңістік берді. Корнелиусқа Глиптотекадағы зор фрескаларды орындау тапсырылған, ол қыста Каулбах пен басқалардың көмегімен Дюссельдорфта эскиздерді аяқтаса, жазда ең жақсы шәкірттерімен бірге Мюнхендегі музей қабырғаларына түсті суреттер салып жүрді. 1824 жылы Корнелиус Мюнхен Көркемсурет академиясының директоры болды. Каулбах, жиырмаға толмаған, одан кейін Мюнхенде тұрақты қоныстанды, қоғамдық жұмыстарда жақсы еңбек етті, жеке тапсырыстарды орындады және 1849 жылы Корнелиус Берлинге кеткен кезде академия директоры қызметіне ие болды, ол өмірінің соңына дейін осы лауазымда қалды. Каулбах орта ғасыр шеберлерінің үлгісімен қабырғалық немесе монументальді безендіруді жетілдірді; ол сурет салуды сәулетпен біріктірді, Рафаэль мен Микеланджело дәуірінен бері кездеспейтін шығармашылық өнімділік пен шешім табуға дайындық танытты. Корнелиус басшылығымен (1825–1828) Мюнхендегі жаңа ғимараттар үшін көптеген фрескалар жасалды, оның ішінде Одеон төбесіндегі «Аполлон мен Музалар», Клопстоктың «Герман шайқасынан» және Гете мен Виландтың поэмаларынан патша сарайы үшін суреттер, Герцог Макс сарайы үшін Амор мен Психея оқиғасының классикалық бейнелері, сарай бағының аркадалары үшін көптеген аллегориялық тұлғалар салынды. Оның көптеген еңбектерінің алғашқысы – атақты Нарренхаус, Дюссельдорф маңындағы бір ақылсыздық үйінің қорқынышты естеліктері; композиция Хогартпен байланысқан тұстары үшін айрықша назарға лайық. Осыған ұқсас «Рейнеке Фукс» суреттері де бар. Нарренхаустан кейін оның келесі үлкен жұмысы – Гунндар шайқасы немесе Көру шайқасы, Рим қабырғаларының алдында құлаған гунндар мен римдіктердің рухтары арасындағы әуедегі шайқас туралы аңызды бейнелейді, бұл оның символдық және аллегориялық талантын ең үлкен масштабта көрсетті. Граф Рачинский оған сепиямен сурет салуды тапсырды, ол 1837 жылы аяқталды. Саксония королі оған 2000 талер жалақысымен Дрезден академиясының директоры қызметін ұсынды, бірақ Каулбах Бавария королінен 800 флорин алса да, Мюнхенде қалуды жөн көрді. Бұл жұмыстар күрделі суреттік драмалардағы кейіпкерлердің немесе эпизодтардың арасында суретшінің сатиралық сезімі мен көңіл көтерудің қаншалықты күшті екенін көрсетеді; кейіптердің кеңдігі мен өткірлігімен бейнеленгені қатты ұнайды, ал кейде сарказмдық күлімсіреу күлкіге айналады. Сондықтан кейде гротеск әжуалыққа, әсем – күлкіліге айналады, мысалы, Жаңа Пинакотеканың сыртындағы «Шаштың дәуіріне» арналған сатирада. Дегенмен, бұл ерекше шектен шығулар әлсіздіктен емес, күш-қуаттың артық болуынан туды. Каулбах грек және итальян болуға тырысты, бірақ ол Фидиасқа немесе Рафаэльге жете алмады, қысқасы, оның тамырында Дюрер, Холбейн және Мартин Шёнгауэрдің қаны күшті болды. XIX ғасырдың ортасында Мюнхендегі өнер туындыларының саны бірінші сапаға кедергі келтірді, ал Каулбах қабырға мен кенепті акрмен жабуға қабілетті болды.

Адамзат тарихы

Осы уақытқа дейін ол негізінен фрескада жұмыс істеген, ол Венецияда біраз уақыт және Римде бір жыл бойы жаңа Пинакотека үшін майлы бояумен эскизді дайындауға уақыт бөлді, оны 1846 жылы аяқтады. Сонымен бірге ол Берлиндегі Neues Museum үшін адамзат тарихын бейнелейтін әйгілі суреттерді жасауға кірісті, оларды шәкірттері орындап, 1860 жылы аяқтады. Олар алты фрескадан тұрады: Бабил мұнарасы, Гомер және гректер, Иерусалимнің қирауы, Гунн шайқасы (Листтің 1857 жылғы симфониялық поэмасы «Гунн шайқасы» осы картинадан шабыттанған), Иерусалим қақпаларындағы крестшілер және Реформация дәуірі. Иерусалимнің қирауы – Пруссияның Фридрих Вильгельм I-нің жоғары бағалаған және сол кезде Баварияның Людвиг I-нің коллекциясында болған бұрынғы майлы суреттің көшірмесі еді. Бұл үлкен паннолардың әрқайсысының ұзындығы 30 фут болатын, ал әрқайсысында тірідей өлшемнен асып түсетін жүзден астам тұлға бейнеленген, оларды жиырмадан астам кіші композициялармен толықтырды. Мақсаты – әлемнің тарихи драмаларының төңірегіне өркениеттің негізгі қозғаушы күштерін жинау болды; осылайша Архитектура және басқа да өнерлердің, Ғылымның және басқа да білім салаларының аллегориялық бейнелері, Мұса заманынан бергі заң шығарушылармен бірге жиналды, сондай-ақ Ұлы Фридрихті де естен шығармады. Бұл әсерлі дидактикалық және театрлық көрсетуге арналған таңдалған орын – Берлиндегі Neues Museum-дағы үлкен баспалдақ (Treppenhaus) еді; беті арнайы дайындалған, грануляцияланған және сіңіретін қабырғадан тұрды; техникалық әдіс «су шынысы» немесе «сұйық кремний» деп аталды, кремнийдің қосылуы беріктікті қамтамасыз етті. Осы әдіс Вестминстер сарайындағы кейінгі қабырғалық суреттерде де қолданылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде баспалдақ қатты зақымданды, Каулбахтың жұмысынан тек іздер қалды. Оның көрнекті стилі оған кітап иллюстраторы ретінде көп жұмыс әкелді. Оның гравировкаланған суреттерінің арасында Шекспир галереясы, Гёте галереясы және Ізгі хабарлардың фолио басылымы бар. Мюнхен мектебінің осы үлгілеріне қатысты, Каулбахтың Корнелийді ұстаз ретінде және Людвиг патшаны меценат ретінде тауып алуы екі жағынан да сәтті болмады, ол өзінен әлдеқайда асқан тақырыптарға тырысты, оларға деген құрметі шабыттан кем емес деп сенді; және нақты қиялдың жетіспеушілігін зиялылық пен қиялдың қоспасымен толтырды. Дегенмен, Иерусалимнің қирауы және Гунн шайқасы сияқты туындыларында Каулбах шығармашылық қиялын көрсетеді. Ол драмалық ақын ретінде оқиғаны айтады, кейіпкерлерді бейнелейді, оқиғаның маңызды тұстарын ұстап алады және осылайша көрерменді бірден қызықтырады. Стилі кейде шулы және пафосты болуы мүмкін, бірақ оның әсері өте зор. Ол кездегі неміс өнеріндегідей, эскиз түпкі суреттен жоғары сапалы болды және суретшінің ең жақсы кезеңінде, отыз жасында орындалды. Осы кезеңде, көрініп тұрғандай, білімі шексіз дерлік болды; сұлулыққа деген сезімі нәзік; жанасуы ойнақы, нәзік және берік; барлық емдеу көркемдікпен толы болды.

Стиль

Каулбахтың стилі эклектикалық болды; "Гомер дәуірінде" типтер мен өңдеу грек мәрмәрлері мен вазаларынан алынған, ал "Вавилон мұнарасында" антикалық қаталдық итальяндық Ренессанстың жұмсақтығына уступа береді; "Крест жорықтарында" композиция заманауи романтизмге еркін беріледі, соның салдарынан оның өнері 20-ғасырдың ортасына дейін өзгеріп келді. Дегенмен, осы ғылыми тұрғыдан жиналған өнер мұқият реттелген және тегіс үйлестірілген, сондықтан ол барлық қайшылықтарды жойып, бір ойдың нәтижесі сияқты біртекті болады. Бірақ халық жаңалықты қалады, сондықтан кейінірек Каулбахтың танымалдылығы азайды, ол алаңдаусыз емес, натурализм мен реализмнің қарсыластарының күшеуіне куә болды. Ол, әсіресе, өлім, қирату және ессіздікті ерекше бейнелеуімен танымал.