Кіріспе

Американдық композитор, актер, драматург (1868–1911)

Роберт Аллен Коул кіші (1868 жылдың 1 шілдесі – 1911 жылдың 2 тамызы) – американдық композитор, актер және драматург, сахналық қойылымдарды өндірген және қойған. Билли Джонсонмен бірлесіп, ол «Кунтаунға саяхат» (1898) мюзиклын жазды және өндірді, бұл қара шоумендердің толығымен жасаған және меншікке алған тұңғыш мюзиклы болды. Олардың бірлескен жұмысының нәтижесінде «La Hoola Boola» (1898) әні жарық көрді. Кейін Коул ағайындылары – пианист әрі әнші Джо Розамонд Джонсон және пианист, гитарист әрі заңгер Джеймс Уэлдон Джонсонпен 200-ден астам ән шығарды. Олардың водевильдік қойылымында классикалық фортепиано туындылары орындалды, ал мюзиклдерде әдеттегі «қызыл мамалар» және қарбыз сияқты стереотиптерден аулақ күрделі мәтіндер қолданылды. Осы жетістік Коул мен Розамондқа Америка мен Еуропа бойынша гастрольдік сапарлар жасауға мүмкіндік берді. Үштіктің ең танымал әндері «Луизиана Лиз» және «Бамбу ағашының астында» (1901?) болды. Олардың ең сәтті мюзиклдері «Шу Флай полкі» (1906) және «Қызыл ай» (1908, Велдонсыз жазылған) еді. Коул композитор және орындаушы ретінде қара нәсілді музыкалық театр әлеміндегі басты көшбасшы болды. Оның актерлік, жазу және режиссерлік шеберлігі алғашқы туындылары арқылы көпшілік назарына түсті: біріншіден, ол «Кунтаунға саяхат» қара мюзиклын өндірді, онда Билли Джонсонмен одақтасты, содан кейін J. Розамонд Джонсонмен жұмыс істеген «Бамбу ағашының астында» сияқты танымал әндерді өндірді. 1910 жылы нашарлаған жүйкелік ауру мен клиникалық депрессиядан кейін Коул 1911 жылы Кэтскиллдегі өзенге батып, өз-өзіне қол жұмсады.

Отбасы және ерте өмірі

Томас Л. Риис-тің «Боб Коул: Оның өмірі және қара музыка театрына оның қосқан үлесі» еңбегінде айтылғандай, Коулдың қара музыкалық театрлар дамуына көшуге дейінгі өмірі туралы мәліметтер зерттеу материалдарында, оның ішінде энциклопедияларда және қара театр тарихына арналған мақалаларда аз кездеседі. Композитор Джорджия штатының Афина қаласында дүниеге келді, онда оның әкесі (Роберт Аллен Коул, аға) мен анасы (Изабелла Томас Уэлдон) азаттық алғаннан кейін қоныстанды. Афина, Джорджия, сол кездегі Оңтүстіктегі соғыстың салдарынан және оңтүстік қоғамының нәсілшілдік ортасынан қиын жағдайға түскенмен, көрнекті афроамерикалық отбасылары бар гүлденген қалаға айналды; шаштараздар, теміршілер, аяқ киім жасаушылар және басқа да қоғамдық мамандықтарды қара нәсілді азаматтар атқарды. Афина тұрғындары 19-шы ғасырдың соңында қара нәсілділердің білім саласындағы жетістіктерін және прогресін көрсететін, ең алғашқы қара газеттердің бірін шығарды. Коулдың әкесі Афинада, Джорджиядағы мүмкіндіктерді пайдаланып, Оңтүстікті қайта құру дәуірінде саяси белсенділігі арқылы танымал болды. Роберт Коулдың саяси рөлі оның ұлының сенімдеріне, әсіресе афроамерикалықтардың жағдайына әсер еткен болуы мүмкін. 1867 жылдан 1873 жылға дейін саясатқа қатысқан кезеңде Роберт Коул афиналық қара нәсілділер қатарына қосылып, Джорджия штатының заң шығару органына көмектесті. Соңында, Боб Коулдың әкесі саяси мансабын тоқтатқаннан кейін ағаш ұстасы болып жұмыс істеп, отбасын және Брод-стриттегі үйін асырады.

Балалық шағы мен ересек шағы

1868 жылғы 1 шілдеде дүниеге келген Боб Коул отбасындағы тұңғыш бала болды, одан кейін тағы бес туысы дүниеге келді, соның ішінде Дора Коул Норман да бар еді. Шоу бірнеше рет жабылып, дау-жанжалдарға ұшырады, тіпті АҚШ-та көрсетілуіне тыйым салынды. Бірақ, кейіннен бұл қойылым Канада театрларында үлкен танымаллыққа ие болды, содан кейін Нью-Йоркте қайта қойылды. Театр ұйымдастырушылары Клау мен Эрлангер Коулға театр әлемінен қойылған тыйымды алып тастап, шоуды көпшілік назарына жеткізуге көмектесті. Коулдың бұрынғы жағымсыз бейнесі Клау мен Эрлангердің көмегімен түзетілгенімен, «Блэк Паттидің Трубадурлары» оның жеке өндіріс компаниясымен тікелей бәсекелесіп, оның мансабын құртуға тырысты. Трубадурлар өздерінің қойылымдарын Коулдың «Кунтаунға саяхат» қойылымымен үйлестіріп, назарды өзіне аударуға ұмтылды. Алайда, Коул мен Джонсонның бәсекелестерінің арам пиғылдарын анықтап, Майкл Левиттпен жасасқан келісімшартты бұзу арқылы тікелей қақтығыстан жалтарғанын дәлелдейтін аз ғана мәлімет болды. Коул Трубадурлардың әрекеттерінен құтылуға тырысқанымен, ақырында Левитттің компаниясы тарапынан оған қарсы сот процесі болды, нәтижесінде Коул мен Джонсонға 1000 доллар айыппұл салынды. Коулдың компаниясы қаржы және көлік мәселелері бойынша дау-дамайлар сияқты бірнеше қиындықтарға тап болды; сонымен қатар, «Блэк Патти» ұйымының бәсекелестігі үнемі күшті болды. Коулдың тобы Боб Коулдың басқарудағы шеберлігі мен қара түсті шоу-бизнес саласындағы өнертапқыштығының арқасында табысқа жетті. 1900 жылға қарай «Кунтаунға саяхат» қойылымы тоқтатылып, Коул мен Билли Джонсонның серіктестігі Джонсонның ішімдікке құмарлығына немесе Коулдың қара музыкадағы көзқарастарының өзгеруіне байланысты аяқталды – ол вадевиль пьесалары мен ән жазуда басқа бағытты сынап көргісі келді.

Джонсон ағалармен одақ: қара ойын-сауықтағы өзгерістер

1899 жылы Коул Флорида штатының Джексонвилл қаласынан келген екі бауырласты кездестірді. Олар оның шоу-бизнестегі мансабының бағытын белгіледі: Джеймс Уэлдон және Дж. Розамонд Джонсонпен, әсіресе Дж. Розамонд Джонсонмен арадағы серіктестігі 1911 жылы зейнетке шыққанға дейін жалғасты. Томас Л. Риис айтқандай, Коулдың Джонсон ағайындыларымен байланысы «Коулдың арқан әндерін жазудан бас тартқанын» көрсетеді (140). Коулдың дәстүрлі «коон әндерінен» күрт ауысуының себебіне қатысты нақты дәлелдер жоқ; бірақ, мүмкін, Коул өзінің қойылымдарына элиталық аудиторияны тартуды көздеген болуы мүмкін. Ол әдеттегі Вилли Уэйворд бейнесінен бас тартып, қадірлі және құрметті кейіпкерге айналды. Бұл өзгеріске оның серіктестерінің, екеуі де жоғары білім алған, және сол кездегі саяси көзқарастарының әсері болуы мүмкін. Нәтижесінде, Коул мен Джонсонның ынтымақтастығы жоғары сапалы водевиль қойылымдарын жасауға әкелді, олар сән мен әсемдікке толы, және кешкі көйлектермен орындалды. Коулдың сол кездегі саяси және әлеуметтік мәселелерге қызығушылығын, элита үшін қойылымдар жасау арқылы бейнесін өзгерткенінен көруге болады. Сонымен қатар, оның қара саясатына деген қызығушылығы оның күнделігінен көрінді, ол қара шоу-бизнестегі өзінің жетістіктері туралы газет кесінділерімен толмаған, керісінше, негізінен Уоллер ісі туралы кесінділерден тұрды. Уоллер ісі Мадагаскар мен Франция арасындағы саяси қақтығыстардың салдарынан Джон Л. Уоллердің түрмеге қамалуын қамтыды, онда Мадагаскарды қорғауды мақсат тұтқан француз империалистері қара дамытушыларды қолдамады. Француз әскери соты Уоллерді соғыс кезінде жауға (Мадагаскарға) ақпарат бергені үшін айыптап, оны жиырма жылға бас бостандығынан айырды. Коул Уоллермен бірдей сезімде болды; екеуі де афроамерикандықтардың теңсіздігіне қарсы наразылық білдірген және өз халқына көмектесуге сенген белсенділер еді. Сырттан қарағанда, Коул қара минстрель және водевиль қойылымдарында танымал болуды ғана қалайтын бейқам шоумен болып көрінгенімен, ол өзінің қойылымдарын өте мұқият ұйымдастырып, әрбір бөлшегі мен өндірісінің әр аспектісіне көп көңіл бөлді. Мысалы, ол әндерінің уақытын есепке алып, әр бөлігінің дұрыс орындалуын қадағалады. Коул-Джонсон тобының бірнеше әндері Клау мен Эрлангердің ірі қойылымдарына енгізілді. Клау мен Эрлангердің қойылымдары ақ нәсілді көрермендерге ұнады, бұл қара композиторлардың әндерін ақ нәсілді қауымға танытуға мүмкіндік берді. Бұдан басқа, бұрынғы шығармалармен салыстырғанда әндердің күрделілігіне назар аударғанда, әндер сөзі агрессивті қара нәсілді ер адамның стереотиптік бейнесінен аулақ болды; керісінше, әндер сөзі сезімтал, романтикалық және тіпті меланхолиялық атмосфераны қамтамасыз етті. Сонымен қатар, дәстүрлі «коон әндерінен» өзгеше, Коул мен Джонсонның шығармаларындағы әзіл-қалжың адамгершілікке толы болды – олар әдеттегі нәсілдік түсініктемелер мен афроамерикандық стереотиптерді қамтымады. Жалпы, олардың қойылымдары күрделірек болды және элиталық таптың мүдделерін ұстауға бағытталған. Олардың әндерінің табысы екі серіктестің дарынынан туындады: Розамонд Джонсон жоғары музыкалық білімі мен клавишада ойнау шеберлігімен көзге түсті, ал Коул жаңа шығармалар жазудағы инновациялық қабілетімен ерекшеленді. Олардың серіктестігі қара ойын-сауық индустриясының бағытын өзгертті және көрермендердің қызығушылығын қара музыканың неғұрлым тазартылған түріне бұрды деп айтуға болады. Коул мен Джонсон көрермендердің қара музыкаға деген талғамын өзгерткен ғана емес, сонымен қатар өз әндері арқылы жұртшылықты біліммен қаруландыруға тырысты және «коон әндерінің» төмендеуіне жол бермеуге күш салды.

XX ғасырдағы қара нәсілді ойын-сауық және оның үлесі туралы көзқарас

1902 жылы Коул қаржылық табысқа қол жеткізді және "Негро және сахна" мақаласын жазды. Онда ол афроамерикалық орындаушыларға салынған зақымдаушылық бейнеге қатысты алаңдаушылығын білдірді; мысалы, ол афроамерикалық зұлымдарды қара ойын-сауықта пайдалануды сынға алды, өйткені ол афроамерикалықтарды төмендетеді және қатыгез қара адамның нәсілшіл стереотиптерін қозғайды. Ол сондай-ақ, "Том ағаның қорасы" фильмінің афроамерикалық стереотиптерді пайдаланған бейімделуін де айыптап отырды. Ол қара нәсілді ер адамды сол кездегі қара нәсілді ойын-сауық индустриясында пайдалануды сынға алып, оның қара нәсілді актерлерге деген беделін төмендетеді деп, мақаланы қара нәсілді актерлердің жарқын болашағын елестетумен аяқтады. Коул революциялық тұлға болды, ол қозғалысқа өз үлесін қосты қара орындаушының әлеуметтік сипаттамаларын жоюда, осылайша қара ойын-сауықтың жолын құрметке лайық және лайықты болашаққа баруға мәжбүр етті.