Кіріспе

Бекс (be; Beis;) – Швейцарияның Во кантонындағы, Айгль округінде орналасқан муниципалитет. Ол бауырлас қаласы Айглден бірнеше шақырым оңтүстікке қарай жатыр.

Тарих

Бекс алғаш рет 574 жылы Баккис деп аталады. 1695 жылы тұз өндірісі үшін Жоу Верте шатқалында ағаш отырғызылды. 16 ғасырдан бастап тұз өндіруді жылдамдату үшін табиғи булану қайнатумен ауыстырылды. Жаңа тұз көздерін табу үшін алғашқы туннельдер 1684 жылы қазылды. Тұз кен орындары Le Bévieux және Les Devens (екеуі де Бекс муниципалитетіне жатады) және Aigle қалаларында табылды. Le Bévieux шахтасы 21 ғасырдың басында әлі де жұмыс істеп тұрды. Салынған аумақтың 2,0%-ын тұрғын үйлер мен ғимараттар, ал 1,6%-ын көлік инфрақұрылымы құрайды. Орманды жердің 28,1%-ы тығыз орманмен, ал 2,6%-ы жеміс бақшаларымен немесе ұсақ ағаш тобымен жабылған. Егіс жерінің 4,3%-ы егін өсіруге, 5,8%-ы жайылымға, 2,0%-ы жеміс бақшаларына немесе жүзімдіктерге, ал 14,7%-ы альпілік жайылымдарға пайдаланылады. Муниципалитеттегі барлық су ағып жатыр. Өнімсіз жерлердің 9,4%-ы өнімсіз өсімдіктермен, 23,1%-ы өсімдіктерге тым тасты, ал 1,7%-ы мұздықтармен жабылған.

Демография

2008 жылы Бекс қаласының халқы, 26,3% шетелдік азаматтарды құрайды. Соңғы 10 жылда (1999–2009 жылдары) халық саны 12,8% өсті. Көші-қонның нәтижесінде 13,7%, ал туыс-өлімнің нәтижесінде 0,5% өсім болды. Халықтың көп бөлігі (2000 жылғы мәлімет бойынша) француз тілінде сөйлейді (5 008 адам немесе 83,8%), ал екінші ең көп таралған тіл – албан тілі (232 адам немесе 3,9%), үшіншісі – неміс тілі (203 адам немесе 3,4%). 149 адам итальян тілінде, ал 2 адам романш тілінде сөйлейді. 2000 жылы муниципалитетте 2346 үйленбеген және бұрын үйленбеген адам болды. 2868 адам үйленген, 409-ы жесір немесе күйеуі қайтыс болған, 350-і ажырасқан. 2000 жылы муниципалитетте 2403 жеке тұрғын үй болды, орташа есеппен әр үй шамамен 2,3 адамға толы. 2000 жылы муниципалитетте 3346 пәтер болды. Ең көп кездесетін пәтерлер 3 бөлмелі (1068 дана). 176 бір бөлмелі және 716 бес және одан көп бөлмелі пәтерлер бар. Осы пәтерлердің 2334-і (жалпы санының 69,8%) тұрақты түрде пайдаланылып жатыр, 675-і (20,2%) маусымдық, ал 337-і (10,1%) бос болды.

Ұлттық маңызы бар мұра нысандары

Шіркеу қоңырау мұнарасы, тұз кен орталығы, Арзильер бекіністері және Рона өзені үстіндегі көпір (Вале кантонындағы Сент-Мориспен ортақ пайдаланылады) – ұлттық маңызы бар швейцариялық мұра орны ретінде тіркелген. Лес-Посс ауылының барлық бөлігі және Ле-Бевье аймағы Швейцария мұра орындарының тізіміне енген.

Саясат

2007 жылғы федералды сайлауда ең көп дауыс жинаған партия SVP болды, ол дауыстардың 30,69%-ын алды. Келесі үш ең танымал партиялар: SP (27,02%), FDP (12,65%) және Жасыл партия (11,75%). Федералды сайлауда барлығы 1565 дауыс берілді, сайлауға қатысу көрсеткіші 43,1% болды.

Экономика

2010 жылы Бексте жұмыссыздық деңгейі 6,9% құрады. 2008 жылы негізгі экономикалық секторда 234 адам жұмыс істеді және осы салада 66 кәсіпорын қызмет етті. Екінші секторда 746 адам жұмыс істеді, ал осы секторда 72 кәсіпорын болды. Үшінші секторда 1157 адам жұмыс істеді, ал осы секторда 196 кәсіпорын қызмет етеді. 2000 жылы муниципалитетке 1077 жұмысшы келді, ал муниципалитеттен 1294 жұмысшы кетті. Муниципалитет жұмыс күшін экспорттаушы болып табылады, әрбір кіретін жұмысшыға қатысты 1,2 жұмысшы шығып кетеді. Бекске келетін жұмыс күшінің шамамен 4,5%-ы Швейцариядан тыс елдерден келеді, ал жергілікті тұрғындардың 0,0%-ы жұмыс үшін Швейцариядан шығады. Жұмыс істейтін халықтың 13,5%-ы жұмысқа қоғамдық көлікпен, ал 61,6%-ы жеке көлікпен барады.

Білім

Бексте халықтың шамамен 1 897 адам (31,8%) міндетті емес жоғары орта білімді аяқтаған, ал 523 адам (8,8%) қосымша жоғары білім (университет немесе Fachhochschule) алған. Жоғары білім алған 523 адамның 52,6% швейцариялық ерлер, 29,1% швейцариялық әйелдер, 11,5% швейцариялық емес ерлер және 6,9% швейцариялық емес әйелдер құрады. Оқу жылында аудан 205 балаға мектепке дейінгі күтім көрсетті, оның ішінде 96 бала (46,8%) субсидияланған мектепке дейінгі күтім алды. Бастауыш мектеп бағдарламасында 378 оқушы оқыды, ол төрт жылға созылады. Міндетті төменгі орта білім беру бағдарламасы алты жылға созылады және онда 356 оқушы білім алды. Сондай-ақ, үйде оқыған немесе басқа дәстүрлі емес мектепке барған 56 оқушы болды. 2000 жылғы мәліметтер бойынша, Бексте 105 оқушы басқа муниципалитеттен келген, ал 189 тұрғын муниципалитеттен тыс мектептерде оқыды.