Кіріспе

18 ғасырда "Монна" Париждегі ең көрнекті театрлардан кейін француз тілінде сөйлейтін екінші сахна саналды. Лоррейн принці Карл Александрдың, өнерді ыждағатпен қолдағандығының арқасында, театр зор дамыды. Ол кезде театр опера труппасын, балет және оркестрді камтитын. Австрия үкіметінің соңғы жылдарында император Иосиф II-нің қатаң саясаты салдарынан қойылымдардың сәні төмендеді. 1795 жылдан бастап француз революциялық әскерлері Бельгия провинцияларын басып алғаннан кейін, театр француз департаменттік мекемесіне айналды. Басқа да шығындарды қысқартулармен қатар, театр өз балет труппасын таратуға мәжбүр болды. Осы кезеңде көптеген белгілі француз актерлері мен әншілері елдің провинцияларына гастрольдік сапарлар жасағанда театр сахнасында жиі өнер көрсетті. Сол кезде консул Наполеон Брюссельге келгенде, ескі театр өзінің болашақ империясының ең мәртебелі қалаларының бірі үшін тым қираған деп тапты. Ол ескі ғимаратты жаңа және монументалды ғимаратпен алмастыру жоспарларын жасауды бұйырды, бірақ бұл жоспарлар 1818 жылы, Нидерландтың Біріккен Корольдігінің қолдауымен ғана жүзеге асырылып, Бомбарда ғимараты бұзылды.

Луи Дамесме театры (18181855)

Жаңа театр француз сәулетшісі Луи Дамесме жобалаған неоклассикалық ғимарат болды. Бомбарданың ғимараты көше бойында орналасқан және басқа ғимараттармен толық қоршалғаннан айырмашылығы, жаңа театр жаңадан салынған алаңның ортасына орналастырылды. Бұл ғимаратқа монументалды көрініс бергенімен, басты назар қауіпсіздікке аударылды: ғимарат өрт сөндірушілерге оңай қолжетімді болды, соның салдарынан өрт таралу қаупі азайды. Жаңа зал 1819 жылғы 25 мамырда композитор Андре Эрнест Модесте Гретридің «Каирлік керуен» операсымен ашылды. Жаңа құрылған Нидерланд Біріккен Корольдігінің ең маңызды француз театры ретінде Ла Монне ұлттық және халықаралық маңызға ие болды. Театр Брюссель қаласының қадағалауына берілді, қала басқарушылықты жүзеге асыруға жауапты директорды тағайындау құқығына ие болды. Осы кезеңде Франсуа Жозеф Талма және Мария Малибран сияқты танымал актерлер мен әншілер Ла Монне сахнасында өнер көрсетті. Балет труппасы қайта құрылып, атақты Мариус Петипаның әкесі, биші және хореограф Жан Антуан Петипаның басшылығына көшті. Ла Монне Бельгия Корольдігінің қалыптасуында маңызды рөл атқарды. Даниель Аубердің «Портицидің сомырған қызы» операсы Нидерланд королі Вильгельм I оның арандатушылық мазмұнынан қорқып, сахнаға қоюға тыйым салғаннан кейін 1830 жылдың тамызында қойылуға жоспарланған. Осы операның 1830 жылғы 25 тамыздағы кешкі көрсетілімінде тәртіпсіздіктер орын алып, ол Бельгия революциясының бастауы болды, нәтижесінде ел тәуелсіздікке қол жеткізді. Дамесме ғимараты Бельгияның басты театры және опера театры ретінде екі он жылдан астам уақыт бойы қызмет етті, бірақ 1855 жылғы 21 қаңтарда өртеніп кетті, сыртқы қабырғалары мен портигі ғана сақталды.

Жозеф Пюлеарттың театры (1856 - қазіргі уақыт)

1855 жылдың қаңтар айында болған өрттен кейін театр Жозеф Пуальерттің жобалары бойынша он төрт ай ішінде қайта құрылды. Аудитория (1200 орындық) және фойе сол кезде танымал болған эклектикалық стильде, нео-барокко, нео-рококо және нео-ренессанс стильдерінің үйлесімінде безендірілді. Сәнді безендіруде алтын жалатылған картон-пиер әшекейлері мен мүсіндер, қызыл барқыт және брокат кеңінен қолданылды. Аудиторияны алтынмен қапталған қола мен венециялық кристалдан жасалған үлкен кристалл шамшырақ жарықтандырды, ол бүгінге дейін күмбезді төбе ортасында ілініп тұр. Жаңа «Корольдік де ла Моне» театры 1856 жылдың 28 наурызында Фроменталь Халевидің «Ягуарита л’Индиен» операсымен ашылды. «Бельгия өнерді қорғап тұр» деген бейнелі суреттің түпнұсқасы Париждегі Париж опера үйінің екі белгілі сәндеушісі – Франсуа Жозеф Нолау мен Огюст Альфред Рубедің шеберханасында жасалған. 1887 жылы Рубе және оның жаңа серіктесі Филипп Мари Шаперон бұл суретті шамшырақтан шыққан түтіннен зақымдануына байланысты толыққанды қайта бояды. Бұл сурет 1985 жылға дейін өзгеріссіз сақталды, содан кейін кең ауқымды қайта құру жұмыстары кезінде алынып тасталды және суретші Ксавье Кроллз салған сапасыз көшірмесімен ауыстырылды. 1988 жылдан 1998 жылға дейін Рубе мен Шаперонның суреті қалпына келтірілуде болды және 1999 жылы толыққанды қалпына келтірілді. 1998 жылы «Ла Моне» опера театры опера үйінің тікелей артында орналасқан бос тұрған Вандерборг универмагының көп бөлігін және неоклассикалық сарайды сатып алды. Бұл ғимараттар жөнделіп, бұрын қаланың әртүрлі жерлеріне шашырап жатқан «Ла Моне» опера театрының техникалық және әкімшілік бөлімдерін орналастыруға бейімделді.

XXI ғасырдағы "La Monnaie"

Соңғы үш онжылдықта "La Monnaie" опера театры Жерар Мортье мен Бернар Фоккроулл бас режиссерлерінің және Сильвен Камбрелинг пен Антонио Паппано музыкалық жетекшілерінің арқасында Еуропадағы ең беделді опера театрларының қатарына қайта оралды.

Директорлар

1980 жылдары Жерар Мортье «La Monnaie» бас директоры болды. Бернар Фоккроулл 1991 жылы Мортьеден кейін қызметке кірісіп, он бес маусым бойы жұмыс істеді, Мортье 1980 жылдары қол жеткізген беделін сақтап қана қоймай, оны одан әрі дамытты. Қазіргі бас директор – Питер де Калуэ, ол 2007 жылдан бері осы лауазымда қызмет етеді және өкілеттігі 2025 жылдың 1 шілдесінде аяқталады. 2023 жылдың маусым айында компания Кристина Шеппельманды 2025 жылдың 1 шілдесінен бастап алты жылдық бастапқы келісімшарт бойынша келесі бас директор болып тағайындағанын жариялады. «La Monnaie» музыкалық директорлары Бельгияның музыкалық өмірінде әрдайым маңызды рөл атқарды, себебі оркестр тұрақты түрде ұйымдастырылатын концерттерде де өнер көрсетті, ал оркестрдің сапасы 19 ғасырдың соңында композитор және музыкатанушы Сильвен Дупуи басшылығымен ең жоғары деңгейге жетті. «La Monnaie» Рихард Вагнердің маңызды шығармаларын да үнемі орындады. 19 ғасырдың соңында Жюль Массне және Винсент д’Инди сияқты көрнекті француз композиторлары осы театр сахнасында өз операларының әлемдік премьерасын қойды. Екі дүниежүзілік соғыс аралығында Корнель де Торан басшылығымен орындаулардың жоғары музыкалық деңгейі сақталды, бірақ 1950 жылдардан бастап бірте-бірте төмендеді. 1980 жылдардың басында Жерар Мортье Сильвен Камбрелингті «La Monnaie» музыкалық директоры етіп тағайындады, ал Камбрелинг оркестрді бұрынғы деңгейіне қайтарды. 1990 жылдан бастап Бернд Лобе көркемдік директор болды. Антонио Паппано 1991 жылы музыкалық директор болып тағайындалды, оның кезінде оркестрдің симфониялық репертуары одан әрі кеңейтілді және ол операдан тыс концерттерде жиі өнер көрсетті. Сонымен қатар, Паппано оркестрмен бірнеше жазба жасады. 2002 жылдан бастап Казуши Оно музыкалық директор болып қызмет етті. Алайда, 2008 жылдың сәуір айында «La Monnaie» оркестр тарапынан оған қарсылық білдірілгені туралы хабарлар тарағаннан кейін Вигглсворт музыкалық директор лауазымын қабылдамайтынын мәлімдеді. 2011 жылдың маусым айында компания 2012–2013 жылдар маусымынан бастап Людовик Морлоның келесі музыкалық директор болып тағайындалғанын жариялады, бастапқы келісімшарт бес жылға жасалды. 2014 жылдың желтоқсан айында Морло өнерлік айырмашылықтарға сілтеме жасап, 2014 жылдың 31 желтоқсанынан бастап «La Monnaie» музыкалық директоры лауазымынан кетті. 2015 жылдың қыркүйегінде компания Ален Алтиноглуды 2016 жылдың қаңтарынан бастап келесі музыкалық директор болып тағайындағанын жариялады. Барокко операларын орындау үшін «La Monnaie» көбінесе ескі аспаптарда нақты орындауға маманданған қонақ оркестрлерді шақырады. Соңғы онжылдықтарда Рене Якобс және оның Concerto Vocale театрда тұрақты қонақтар болып табылады.

" Ла Моне " биінде

Би және балет әрқашан Ла Моне сахнасында өз орнын тапқан, ал театр тарихының көп бөлігінде өзінің жеке балет труппасын ұстаған. Петипа отбасының бірнеше өкілі 19 ғасырда Брюссельде өз ізін қалдырды, бірақ 1950 жылдары көрермендердің дәстүрлі балет қойылымдарына деген ынтасы төмендеді. 1959 жылы режиссер Морис Хьюсман жас авангард хореографы Морис Бежармен ынтымақтастыққа түсті. Осының нәтижесінде 20 ғасырдың жаңа балеті құрылды, ол 1987 жылға дейін театрдың жаңа балет компаниясы болды. Осы жылы Бежар және оның балеті Джерард Мортьемен туындаған келіспеушіліктерден кейін Ла Монеден кетіп қалды. 1988 жылы Мортье Нью-Йорк хореографы Марк Моррис пен оның Марк Моррис би тобын шақырды. Үш жыл бойы олар Monnaie Dance Group Mark Morris деген атпен танылды. Моррис 1991 жылға дейін Брюссельде бірнеше қойылымдарды қойды. Бернард Фоккроулл басшылығымен Анн Тереза Де Кирсмакер және оның Rosas тобы тұрақты би компаниясы атанды.