Кіріспе

Париж қаласындағы музыка залы мен театр, Франция.

Фоли-Бержер (fɔ.li bɛʁ.ʒɛʁ) – Парижде орналасқан кабаре музыка залы. 9-шы округтегі Ришер көшесі, 32 мекенжайында орналасқан Фоли-Бержер архитектор Плюмерет салған опера үйі. Ол 1869 жылдың 2 мамырында «Фоли Тревиз» атымен ашылды, онда оперетталар, комикалық опералар, танымал әндер мен гимнастика сияқты жеңіл ойын-сауықтар ұсынылды. 1872 жылдың 13 қыркүйегінде жақын орналасқан Бержер көшесінің атымен «Фоли-Бержер» деп аталды. Бұл театр 1890 жылдардың «Әдемі дәуірінен» 1920 жылдарға дейін ең жоғары даңққа ие болды. Театрлық қойылымдарда әсем костюмдер, декорациялар мен эффектілер, сондай-ақ көбінесе жалаңаш әйелдер көрсетілді. 1926 жылы афроамерикандық эмигрант әнші, биші және артист Жозефина Бейкер жасанды бананнан жасалған белдік пен аздаған киімнен тұратын костюмде билеп, «Фоли-Бержерде» сенсация тудырды. Бұл мекеме бүгінгі күнге дейін жұмыс істеп келеді және француз және париждік өмірдің берік символы болып табылады.

Тарих

9-шы округтегі Ришер көшесі 32 мекенжайында орналасқан Фоли-Бержер театрын архитектор Плюмерет опера үйі ретінде салған. Метро станциялары – Кадет және Гран-Бульварлар. Ол 1869 жылдың 2 мамырында «Фоли Тревиз» атымен ашылды, онда оперетталар, комик-опера, танымал әндер мен гимнастика сияқты жеңіл ойын-сауықтар көрсетілді. 1872 жылдың 13 қыркүйегінде жақын маңдағы Бержер көшесінің атымен аталған «Фоли-Бержер» болып өзгерді («bergère» сөзі «көшпенді қыз» деген мағынаны білдіреді). 1882 жылы Эдуард Мане өзінің әйгілі «Фоли-Бержердегі бар» суретін салған, ол айнаның алдында тұрған бар қызын бейнелейді. 1886 жылы Эдуард Маршан «Фоли-Бержер» үшін жаңа ойын-сауық түрін – музыкалық зал ревюін ойлап тапты. Маршанның «Фоли» атты қойылымындағы басты рөл әйелдерге берілді. 1890 жылдардың басында американдық биші Луи Фуллер «Фоли-Бержер» театрында өнер көрсетті. 1902 жылы ауру Маршанды 16 жылдық еңбек жолынан кейін кетіп қалуға мәжбүр етті. 1918 жылы Поль Дерваль (1880–1966) ревюге өзінің үлкен үлесін қосты. Оның ревюлерінде әсем костюмдер, декорациялар мен эффектілер, сондай-ақ «кішкентай жалаңаш әйелдер» болды. Дервальдың кішкентай жалаңаш әйелдері «Фоли» театрының айрықша белгісіне айналды. «Фолиде» өткізген 48 жылында ол Морис Шевалье, Мистингетт, Жозефина Бейкер, Фернандель және тағы да көптеген француз жұлдыздарының мансабын бастады. 1926 жылы афроамерикандық эмигрант әнші, биші және артист Жозефина Бейкер «Фоли-Бержерде» «La Folie du Jour» атты жаңа ревюде сенсация тудырды, онда ол жасанды банандардан және басқа да аздан тұратын костюм киіп, «Фату» биін орындады. Оның эротикалық билері мен жалаңаш қойылымдары кеңінен танымал болды. «Фоли-Бержер» халықтың талғамына сай келетін қойылымдар ұсынды. Шоуларда әсем костюмдер көрсетілді, әйелдер көбінесе ашық киініп, тіпті жалаңаштай болып көрінетін, ал қойылымдарда көбінесе жалаңаштық көп кездесетін. Сондай-ақ, шоуларда басқа мәдениеттердің адамдары мен заттарының «экзотикалық» бейнесі көрсетілді, бұл 1920 жылдардағы париждіктердің «негриттікке» деген қызығушылығын оятып, оларға ұнады. 1926 жылы суретші Поль Дерваль театрдың фасадын толыққанды жаңартты. Фасад арт-деко стилінде қайта жасалды, бұл стильді сол кезеңдегі көптеген париждік театрлар қолданды. 1936 жылы Дерваль Бейкерді Нью-Йорк қаласынан «En Super Folies» ревюін қоюға шақырды. Венгрлік жас суретші Мишель Гярмати 1936 жылы Бейкердің қатысуымен өткен «En Super Folies» шоуының плакатын жасады. Осыдан бастап Мишель Гярмати, Париж, «Фоли-Бержер» және бүкіл әлем жұртшылығы арасында 56 жылға созылған ұзақ махаббат тарихы басталды. Поль Дервальдың жаназасы 1966 жылдың 20 мамырында өтті. Ол 86 жаста болды және әлемдегі ең әйгілі музыкалық залдың билеушісі болды. Оның әйелі Антония, Мишель Гярматидің қолдауымен, оның орнын иеленді. 1974 жылдың тамызында «Фоли» Антония Дерваль бизнесті басқаруды түнгі патшайым атанған Хелен Мартиниге тапсырды (25 жыл бұрын ол ревюлерде шоу-қыз болған). Бұл жаңа үйдің иесі салт-дәстүрге адал қалған соңғы музыкалық залының өмір сүруін жалғастыру үшін бастапқы тұжырымдамаға оралды. 2006 жылдан бері «Фоли-Бержер» «Cabaret» (2006–2008) немесе «Zorro» (2009–2010) сияқты музыкалық қойылымдарды ұсынып келеді.

Ұқсас орындар

Folies Bergère Америка Құрама Штаттарындағы Зигфелд Фолиз және басқа да ұқсас шоуларға әсер етті, соның ішінде Лас-Вегастағы Тропикана курорт және казинодағы ұзақ жылдар бойы көрсетілген «Лас-Вегас Фолиз Бержер» ревюі мен Мексикадағы «Театро Фолиз» сияқтылар да бар. 1930 және 1940 жылдары импресарио Клиффорд С. Фишер АҚШ-та бірнеше «Фоли Бержер» қойылымдарын сахналады. Олардың қатарында 1939 жылы Нью-Йорктегі Бродвей театрында және 1944 жылы Сан-Францискодағы Винтерленд бал залында өткен «Фоли Бержер» қойылымдары болды. 1959 жылы ашылған «Лас-Вегас Фолиз Бержер» 50 жылға жуық қызмет еткеннен кейін 2009 жылдың наурыз айының соңында жабылды. Кейінгі мысал – Нью-Йорктегі Bowery Poetry Club-та ай сайын өткізілетін «Faceboyz Folliez» бурлеск және эстрадалық шоуы.

Танымал мәдениетте

Фоли Бержере "Парижді соңғы рет көргенде" фильмінде еске алынады.