Кіріспе

Музыкалық және театрлық қойылымдарға арналған орын. Кабаре (kabaʁɛ) – музыка, ән, би, өлең айту немесе драмалық өнердің сахналық түрлерін қамтитын ойын-сауық. Көрсетілімдер пабта, казинода, қонақ үйде, мейрамханада немесе сахнасы бар түнгі клубта өтуі мүмкін. Көрермендер көбінесе тамақтанып немесе сусын ішіп отырады, әдетте билемейді, бірақ үстелдерде отырады. Көрсетілімдерді әдетте рәсімдер шебері (М.С.) ұсынады. Еуропалық тамырларына сәйкес, актерлер тобының орындауындағы ойын-сауық көбінесе (бірақ әрдайым емес) ересектерге арналған және жасырын сипатқа ие. АҚШ-та стриптиз, бурлеск, дрэг-шоулар немесе пианиномен бірге өнер көрсететін әнші, сондай-ақ мұндай ойын-сауық ұсынатын орындар жиі кабаре деп жарнамаланады.

Этимология

Термин бастапқыда пикард немесе валлон тілдерінен келген "камерет" немесе "камбрет" сөздерінен шыққан, олар кішкентай бөлме мағынасын білдірген (XII ғасыр). "Каберет" сөзінің алғашқы жазбада қолданылуы 1275 жылы Турнедегі құжатта кездеседі. Бұл термин 13 ғасырдан бері орта голланд тілінде арзан қонақүй немесе мейрамхананы (каберет, кабрет) білдіру үшін қолданылып келген. "Камбрет" сөзі, болжам бойынша, "шамбретт" сөзінің бұрынғы түрінен, яғни кішкентай бөлмеден немесе нормандық француз тіліндегі "камера" сөзінен шыққан, ол тавернаны білдіреді, ал ол сөз кеш латын тіліндегі "камера" – дөңгелектелген шатыр деген сөзден туындаған.

Франция (15 ғасырдан бастап)

Парижде кабарелер XV ғасырдың соңында пайда болды. Олар мейрамханалардан ерекшеленетін себебі, тамақ пен шарап ұсынатын, үстелге мата жабылатын және баға тостаған емес, тарелка бойынша есептелетін. Олар ойын-сауықпен тығыз байланысты болмаса да, кейде музыканттар екеуінде де өнер көрсеткен. Бастапқыда кабарелер мейрамханалардан жақсырақ саналды. XVII ғасырда мейрамханалар шарап сатумен, ал кейіннен пісірілген етпен шектелген кезде арадағы айырмашылық анық байқалды. Кабарелер жазушылар, актерлер, достары мен суретшілер үшін жиналатын орынға айналды. Ла Фонтен, Мольер және Жан Расин сияқты жазушылар Мотон Блан деп аталатын кабареге жиі келіп тұратын. 1773 жылы француз ақындары, суретшілері, музыканттары мен жазушылары Буси көшесіндегі Ле Кавеу кабаресінде кездесіп, әндер жазып, орындады. Caveau 1816 жылға дейін жұмыс істеді, содан кейін патша үкіметін мазақтайтын әндер жазған клиенттерінің арқасында жабылуға мәжбүр болды. Қазіргі мағынадағы алғашқы кабаре – 1881 жылы театр агенті және кәсіпкер Родольф Салис құрған Монмартрдың богемалық ауданындағы Ле Ша Нойр. Онда музыка мен ойын-сауық, саяси пікірлер мен сатира біріктірілді. Ле Ша Нойр Париждің байлары мен атақтыларын Монмартр мен Пигальдің богемалары мен суретшілерімен бірге әкелді. Оның клиенттері «жазушылар мен суретшілер, журналистер мен студенттер, кеңсе қызметкерлері мен әуесқойлар, сондай-ақ экзотикалық сезімдерді іздейтін модельдер, жезөкшелер және танымал әйелдер» еді. Тәртіпке Салис өзі басшылық етіп, өзін «мырза кабаретиер» деп атады. Ол әр қойылымды байларды мазақтап, Ұлттық Ассамблея депутаттарын сынап, күннің оқиғалары туралы әзілдер айтудан бастады. Кабареге кіруге тырысқан адамдар көп болғандықтан, 1885 жылдың 10 маусымында түн ортасында Салис пен оның клиенттері көшеден төмен, 12 rue de Laval-дегі жаңа, үлкен клубқа көшіп барды. Оның интерьері «қытай элементтері бар Бейрут сияқты» деп сипатталды. Композитор Эрик Сати консерваторияны бітіргеннен кейін Ле Ша Нойрда фортепиано ойнап ақша тапты. Ғасырдың соңына қарай, өнер адамдары мен богемалар жиналатын ескі үлгідегі бірнеше кабаре қалды. Олардың қатарында сол жағалаудағы Шампольон көшесіндегі Кабаре де ноктамбульдер, Монмартрдағы Агиль қоян және Куай Сент-Мишель мен Бульвар Сент-Мишель бұрышындағы Le Soleil d'or болды. Онда Гийом Аполлинер мен Андре Салмон сияқты ақындар жиналып, өнерлерін бөлісетін. XX ғасырда киноның бәсекесі би залдарын көрермендерге әсерлі әрі күрделі қойылымдар ұсынуға мәжбүр етті. 1911 жылы «Олимпия» Парижінің продюсері Жак Шарль өзінің тамаша шоулары үшін үлкен баспалдақ жасады, ол 1869 жылы құрылған өзінің басты бәсекелесі «Фолиес Бержермен» бәсекелесті. 1920-ші жылдардағы оның жұлдыздарына американдық әнші және биші Джозефин Бейкер кірді. Леон Вольтерра, содан кейін Анри Варна басқарған Париж казиносында Мистингетт, Морис Шевалье және Тино Росси сияқты көптеген танымал француз әншілері өнер көрсетті. Амстердамда Kleinkunstacademie (ағылшынша: Кабаре академиясы) бар. Ол көбінесе (станд-ап) комедия, театр және музыканың қоспасынан тұрады және көбінесе әлеуметтік тақырыптар мен саяси сатираны қамтиды. XX ғасырдың ортасында «үшеуі» – Вим Сонневельд, Вим Кан және Тун Германс еді. Бүгінгі таңда, танымал «кабаретиерлердің» (кабареті орындаушылардың) көптеген шоулары ұлттық теледидарда көрсетіледі, әсіресе Жаңа жыл қарсаңында, бірнеше арнайы кабаре шоулары эфирге шығады, онда кабаретиер әдетте өткен жылдың маңызды оқиғаларын талқылайды.

Неміс тілі (1901 жылдан бастап)

Неміс кабареті 1901 жылдан бастап, «Überbrettl» (Суперсцена) алаңының ашылуымен дамыды. 1920 жылдардың ортасындағы Веймар дәуірінде кабареттік өнерлері саяси сатира және қара юмормен ерекшеленді.

Польша (1905 жылдан бастап)

Польшалық кабаре – комедиялық труппаны қамтитын, көбінесе теледидарда көрсетілетін тікелей эфирдегі ойын-сауықтың танымал түрі. Ол көбінесе комедиялық этюдтерден, монологтардан, стендап-комедиядан, әндер мен саяси сатирадан тұрады (көбінесе цензурадан жасыру үшін қос мағыналы тіл қолданылады). Оның тамыры Польшаның бөлінісінің соңғы жылдарында Краков қаласында жергілікті ақындар, жазушылар мен суретшілер құрған әйгілі әдеби кабаре – Zielony Balonik-ке жетеледі. Ынтымақ заманындағы Польшада идиш тіліндегі кабарелер көптеп кездесті. Бұл өнер түрі идиш тілінде kleynkunst (сөзбе-сөз "кішкентай өнер") деп аталды. Соғыстан кейінгі Польшада кабаре көбінесе труппамен (әдетте гастрольде) байланысты, орынмен емес; ал соғысқа дейінгі ревю-шоулар (әйел бишілермен) ұзақ бұрын жойылған.

Солтүстік Америкада (1911 жылдан бастап)

Америкалық кабаре 1911 жылы Джесси Луи Ласки арқылы француз кабаресінен әкелінді. Америка Құрама Штаттарында джаз музыкасының ықпалымен кабаре бірнеше түрлі орындау стиліне бөлінді. Чикаго кабаресі ірі музыкалық топтарға ерекше назар аударды және тыйым салу дәуірінде, 1920-ші жылдары, спикизилер мен стейкхаустарда ең жақсы деңгейге жетті. Нью-Йорк кабаресі ешқашан көптеген әлеуметтік мәселелерді қамтуға дамыған жоқ. Нью-Йорк кабарелері джаз орындағанда, аспаптық музыканттарға қарағанда Нина Симон, Бетт Мидлер, Эрта Китт, Пегги Ли және Хилдегард сияқты белгілі әншілерге көбірек назар аударды. Джулиус Монктың жылдық ревюлері 1950-ші және 1960-шы жылдарда Нью-Йорк кабаресінің стандартын белгіледі. 1960-шы жылдары Америка Құрама Штаттарында кабаре төмендеді, себебі рок-концерттерінің, теледидарлық әртүрлі шоулардың және комедия театрларының танымалдылығы артты. Дегенмен, ол Тропикана сияқты Лас-Вегас стиліндегі кешкі ас шоуларында, аздаған комедиялық элементтермен сақталды. Бұл өнер түрі әртүрлі музыкалық форматтарда, стендап-комедияда және танымал драг-шоуларда әлі де тірі. ХХ ғасырдың соңы мен ХХІ ғасырдың басында американдық кабаре қайта жанданды, әсіресе Нью-Орлеан, Чикаго, Сиэтл, Портленд, Филадельфия, Орландо, Тулса, Эшвилл (Солтүстік Каролина) және Канзас-Сити (Миссури) қалаларында, жаңа буын артистер музыка мен театрдың ескі формаларын жаңаша түсіндірді. Америка Құрама Штаттары мен басқа елдердегі көптеген заманауи кабаре топтары өзіндік музыка, бурлеск және саяси сатираны біріктіреді. Нью-Йорк қаласында 1985 жылдан бері табысты, тұрақты немесе инновациялық кабаре өнерпаздары жыл сайынғы Bistro сыйлықтарымен марапатталады.

Британдықтар (1912 жылдан бастап)

1912 жылы Фрида Стриндберг (Стриндбергтің туған қаласы Венадағы "Кабарет Фледермаус" үлгісінде) Лондонның Хеддон көшесі, 9 үйінің жертөлесінде "Кабареттік театр клубын" ашты, кейін ол "Алтын бұзау үңгірі" деп аталды. Ол клубын богемалық жазушылар мен суретшілердің авангардтық кездесу орны ретінде құруды жоспарлады, оны Джейкоб Эпштейн, Эрик Гилл және Уиндэм Льюис безендірді, бірақ ол тез арада жоғары қоғам үшін көңілді орынға айналып, 1914 жылы банкротқа ұшырады. Дегенмен, "Үңгір" Лондонға кабаре ұғымын таныстырған, ықпалды жоба болды. Ол одан кейінгі буын клубтары үшін үлгі болды. "Қазіргі би клубтарының сән-модасын бастаған клубтар Хеддон көшесіндегі Кабарет клубы болды. Кабарет клубы мүшелерінен кешкі киіммен келу талап етілген алғашқы клуб болды. Кабарет клубы мүшелерінің достары клубқа кіру үшін пайдалана алатын талон жүйесін енгізді. Осы талонның заңдылығы туралы мәселе полицияның әйгілі тексеруіне әкелді. Сол түні бір герцогты асханадағы лифт арқылы шығарып алыпты. Тексеру әдепті түрде өтті."

Иран (1979 жылға дейін)

Тегеранның (Иран астанасы) кабарелерінің ең маңызды жиналу орталықтарының бірі – Лалех Зар көшесі еді. 1979 жылға дейін қалада белгілі парсы кабарелері қызмет етті. Олар көптеген жергілікті суретшілерді де таныстырды. Күнделікті тілде ирандықтар кабарені кейде "би үйі" (парсы тілінде: رقاص‌خانه) немесе "би орны" деп атайды.

Швед тілі (1970-жылдардан бастап)

Стокгольмде 1974 жылы ашылған «Fattighuskabarén» (Кедей үй кабаресі) деген жерастылық қойылымы 10 жыл бойы көрсетілді. Кейін Швецияда танымал болған Тед Астром, Орьян Рамберг және Агнета Линден сияқты артистер өз мансаптарын осы жерден бастады. «Wild Side Story» қойылымы да Стокгольмде бірнеше рет көрсетілді: «Александрада» (1976 жылы Улла Джонс пен Кристер Линдарвпен), «Камариллода» (1997), «Розенлундстеатернде/Театр Тре» (2000), «Бакахастендегі» «Wild Side Lounge» (2003 жылы Хелена Маттсонмен) және «Манго Барда» (2004). «Александра» 1975 жылы «AlexCab» қойылымын қабылдаған, сондай-ақ Гетеборгтағы «Compagniet» де осы қойылымды көрсеткен.

Серб тілі (2010 жылдардан бастап)

2019 жылы алғашқы серб кабаре клубы «Лафайетте» ашылды. Сербия мен Белградтың қарқынды түнгі және театр өмірі болғанымен, 2019 жылға дейін кабаре клубы болған емес.