Кіріспе
1725 жылы Гендельдің «Роделинда, regina de' Longobardi» (HWV 19) операсы – Джордж Фридерик Гендельдің алғашқы Royal Academy of Music үшін жазған үш актілі опера-сериясы. Либретто авторы – Никола Франческо Хайм, ол Антонио Сальвидің бұрынғы либреттосына негізделген. «Роделинда» Гендельдің ең көрнекті туындыларының бірі ретінде ұзақ жылдар бойы бағаланып келеді.
Rodelinda, regina de' Longobardi (HWV 19) is an opera seria in three acts composed for the first Royal Academy of Music by George Frideric Handel. The libretto is by Nicola Francesco Haym, based on an earlier libretto by Antonio Salvi. Rodelinda has long been regarded as one of Handel's greatest works.
Өнер тарихы
Роделинда алғаш рет 1725 жылғы 13 ақпанда Лондонның Хеймаркеттегі Король театрында қойылды. Ол «Тамерлано» операсындағы әншілердің өзімен бірге сахналанды. 14 қойылым өтті; ол 1725 жылғы 18 желтоқсанда қайта қойылды, содан кейін 1731 жылғы 4 мамырда тағы 16 қойылым болды, әр қайта қойылымда өзгерістер мен жаңа материалдар енгізілді. 1959 жылғы маусымда Чарльз Фарнкомб жетекшілік еткен Гендель опера қоғамы ағылшын тілінде, қысқартылған мәтінмен, Джоан Сазерленд пен Джанет Бейкерді құрамында алып, Лондонға қайта қойылым ұйымдастырды. Басқа қойылымдардың арасында Роделинда 1998 жылы Ұлыбританиядағы Глиндеборн фестивалінде, 2004 жылы Нью-Йорктегі Метрополитен операсында және 2014 жылы Англия Ұлттық операсында сахналанды. ENO қойылымы 2015 жылы Үлкен театр сахнасында жаңғыртылды. Барселонадағы Gran Teatre del Liceu операны 2019 жылғы наурыз айында Лизетт Оропеза мен Беджун Мехта басты рөлдерде орындады. Голландияның Ұлттық операсы 2020 жылғы қаңтар айында Роделинданы сахнаға қойды, онда басты рөлдерді Люси Кроу мен Беджун Мехта ойнады.
Дәлел
Операның ашылуы алдында Гримоальдо Ломбардия королі Бертаридоны жеңіп, Милан тағына ие болды. Бертаридо қашып кетіп, әйелі Роделинданы және ұлы Флавионы узурпатордың тұтқынына қалдырды. Тажын қайтарып алу үшін қолдау таба алмаған Бертаридо өзінің елден қуылған кезінде қайтыс болғанын хабарлауға себепші болды, бұл оның әйелі мен ұлын құтқару үшін қолданылатын айла-амал.
Роделинданың пәтері
Роделинда сарайда жалғыз өзі күйеуі Бертаридоның қазасына күйінеді. Таққа талапкер Гримальдо кіріп, оған ұзақ уақыт бойы жасырып келген құмарлық сезімін білдіреді. Ол оған үйленуді ұсынады және оның заңды түрде тиесілі тақты қайтаруға уәде береді. Ол оны ашуланып, қабылдамайды (Ария: "L'empio rigor del fato"). Эдуиге Гримальдоны іздеп келеді. Гримальдо бұрын Бертаридоның қарындасы Эдуигеге құда түсуге келісім берген болатын, бірақ енді оны мойындамайды. Гримальдо кеткен соң, оның кеңесшісі, ашкөз Гарибальдо Эдуигеге махаббат білдіреді. Гримальдодан кек алғаннан кейін ғана оның махаббатына жауап қайтаратынын уәделейді (Ария: "Lo farò, diro: spietato"). Жалғыз қалғанда, Гарибальдо Эдуигеге деген махаббатының жалған екенін, және оның өзі үшін таққа ие болу жоспарының бір бөлігі екенін жасырмайды (Ария: "Di cupido impiego i vanni").
Кипарис бақшасы
Бертаридо жақын жерде жасырынып, өзінің ескерткішіндегі жазуды оқып, сүйікті әйелі Роделинданы сағынады (Ария: "Dove sei, amato bene?"). Досы және кеңесшісі Унулфомен бірге ол жылап тұрған Роделинда мен оның ұлы Флавионың ескерткішке гүлдер салғанын жасырын бақылайды. Гарибальдо Роделиндаға ультиматум қойып кіреді: егер ол Гримоальдоға тұрмысқа шықпаса, оның ұлы өлімге кесіледі. Роделинда келіседі, бірақ таққа оралғанда Гарибальдоның өлімін жазалауға ант етеді. Бертаридо бәрінен әрі қатты ашуланып, Роделинданың шешімін қиянат деп қабылдайды.
Үлкен зал
Гарибальдо Эдуижаны қорлап, патшайым болу мүмкіндігінен айырылғанын айтады. Эдуига Роделинданы сатиралық түрде құттықтап, күйеуінің естелігіне қиянат ету және оның тақтан тонаушысына үйлену туралы кенеттен қабылдаған шешімін атап өтеді. Эдуига Гримальдодан кек алуға ант етеді. Эдуига кетеді, ал Гримальдо кіріп келеді. Роделинда Гримальдоға үйлену үшін талаптарын қояды: ол оның көз алдында Флавионы өз қолымен өлтіруі керек. Гримальдо үрейлене, бас тартады. Роделинда кеткен соң Гарибальдо Гримальдоны оны өлтіруге көндіруге тырысады, бірақ ол тағы да бас тартады. Ол Роделинданың батылдығы мен нық қадамдары оны одан да жақсы көретінін, бірақ енді оны жеңу үмітінен айырылғанын айтады. Екі кеңесші жалғыз қалғанда, Унулфо Гарибальдодан патшаға қалай осындай кеңес бере алатынын сұрайды, ал Гарибальдо билікті пайдалану туралы тираниялық көзқарасын баяндайды (Ария: "Tirannia gliel diede il regno").
Қуанышты болашақ
Бертаридо сарай аумағына жасырын келді; оның қарындасы Эдуиге оның даусын таниды. Унулфо Роделинданың адалдығы туралы хабарды жеткізеді, және Эдуиге Бертаридоға әйелі мен ұлын құтқаруға көмектесуге келіседі. Унулфо Роделиндаға күйеуінің әлі тірі екенін жеткізуге уәде береді. Бертаридо қуанышқа бөленеді.
Роделинданың пәтеріндегі галерея
Роделинда мен Бертаридо жасырын кездеседі, және Гримальдо оларды құшақтасқанда көреді, бірақ ол оның күйеуін танымайды. Гримальдо Роделинданың махаббатына берілгенін ойлап, ашуға булынады. Өзінің ар-намысын сақтау үшін Бертаридо кім екенін ашады, бірақ Гримальдо оны кім болса да өлтіретініне серт береді. Екі жары соңғы рет қоштасады ("Io t'abbraccio").
Галерея
Унулфо мен Эдуиге Бертаридоны түрмеден босатуды жоспарлап отыр: олар оған қылыш пен құпия өткелдің кілтін жеткізеді. Гарибальдо Гримальдоға белгісіз адамды – Бертаридо болсын, болмасын – өлтіруді ұсынады. Гримальдо қызғаныш, құмарлық және үреймен күресіп жатыр.
Қараңғы түрме
Түрмеде отырған Бертаридо семсерді, кілтті және жазбаны алады. Анульфо оны босатуға келгенде, Бертаридо қараңғыда келген адамды палач деп жаңылысып, семсермен жаралайды. Анульфо жарақатын жеңілдеп қабылдап, екеуі кетеді. Эдуиге Роделинданы түрме жасушасына жетелеп кіргізеді. Жасушаны бос тауып, еденде қанды көргенде, Бертаридо қаза тапқан деп қорқады.
Патшалық бақшасы
Гримальдо өкінішпен азапталып, сарай бағына қашады, ұйықтап, тынығу табатын бейбіт орын іздеуге үміттенеді ("Pastorello d'un povero armento" ариясы). Гарибальдо оны қорғансыз кездестіріп, өлтіруге бейімделді. Бертаридо пайда болып, қастандық жасаушыны өлтіреді, бірақ Гримальдоны аяп қалдырады ("Vivi, tiranno!" ариясы). Гримальдо Милан тағына деген құқығынан бас тартып, Едуигеге қайтадан адал болады. Ол тақты Бертаридоға ұсынады, ол әйелі мен ұлына қайтарылатынына көз жеткен соң, оны қабылдайды. Жалпы қуаныш орнайды.
Контекст және талдау
Неміс туылған Гендель өзінің алғашқы мансабының бір бөлігін Италияда опералар мен басқа да шығармалар құрастырғаннан кейін, Лондонға қоныстанды, онда 1711 жылы ол алғаш рет итальян операсын өзінің операсы Ринальдомен әкелді. Риналдо үлкен табысқа қол жеткізді, ол Лондонда итальяндық опера сериясына деген қызығушылықты тудырды, бұл форма жұлдызды виртуоз әншілердің соло арияларына басымдылықпен бағытталған. 1719 жылы Гендель Лондондағы итальяндық операларды шығару үшін корольдік жарғыға сәйкес құрылған Корольдік музыка академиясы (қазіргі Лондон консерваториясымен байланысы жоқ) деп аталатын ұйымның музыкалық директоры болып тағайындалды. Гендель компания үшін опералар құрастырумен қатар, жұлдызды әншілерді жалдап, оркестр мен музыканттарды қадағалауды және Италиядан Лондонға операларды бейімдеуді тапсырды. Бір жыл ішінде, 1724-1725 жылдары, Гендель Корольдік музыка академиясы үшін біріне-бірі үш үлкен опера жазды, олардың әрқайсысында Senesino және Francesca Cuzzoni жұлдыздар болды, қалған екеуі Джулио Цезарь және Тамерлано болды. Хорас Уолпол Куццони туралы жазды Роделинда: Ол қысқа және кесілген, бет-әлпеті қамырлы, бірақ терісі жақсы; жақсы актриса емес еді; нашар киінген; және ақымақ және керемет болды. Бірақ оның осы операда пайда болуы, күміспен сырдалған қоңыр жібек көйлек, оның еріншек және indecorum барлық қарт ханымдар қатты ұятқа қалды, жас оны мода ретінде қабылдады, соншалықты жалпы, ол жастық және сұлулық үшін ұлттық киім сияқты көрінді. Бұл ария кейде ағылшын тілінде жеке шығарма ретінде, байланысты емес мәтінге "Артыңда қиындық бар ма?" деп әнделеді. В. Г. Ротери, 1910 жылы жазылған. Опера екі диктофонға, флейтаға, екі гобоеге, фагоноға, екі мүйізге, струнға және континуумға (виолончель, лютта, клавесин) арналған.
Аудио жазбалар
Жыл: Роделинда, Бертаридо, Гримоальдо, Эдуиге, Унулфо, Гарибальдо
Дирижер, оркестр
Label 1959, Лондон қаласында тікелей орындалған
Джоан Сазерленд, Маргрета Элкинс, Альфред Халлетт, Джанет Бейкер, Патрисия Керн, Раймонд Херинкс
Чарльз Фарнкомб, Philomusica оркестрі
CD: Andromeda
Cat: ANDRCD9075
1964, студиялық жазба
Тереза Стич Рэндалл, Морин Форрестер, Александр Янг, Хильде Рёссель Майдана, Хелен Уоттс, Джон Бойден
Брайан Пристман, Вена радио оркестрі
CD: The Westminster Legacy
Cat: DG 4792343
1985, сәуірдің 25-30 және мамырдың 3-4, Лондонның Солтүстік Финчли қаласындағы St Barnabas шіркеуінде студиялық жазба
Джоан Сазерленд, Алисия Нафэ, Кертис Райам, Изобель Бьюкенен, Хугетт Туранжо, Сэмюэл Рами
Ричард Бонйинг, Welsh National Opera оркестрі
CD: Decca (алғашқысы); кейін Австралияның Eloquence
Cat: ELQ4806105
1990, маусымның 3-4, Франкфурт қаласында тікелей орындалған
Барбара Шлик, Дэвид Кордье, Кристоф Прегардиен, Клаудия Шуберт, Кай Вессель, Готтхольд Шварц
Михаэль Шнайдер, La Stagione Frankfurt
CD: Deutsche Harmonia Mundi
Cat: 05472 77182 2
1996, Софи Данеман, Дэниел Тейлор, Адриан Томпсон, Кэтрин Роббин, Робин Блейз, Кристофер Пурвес
Николас Крамер, Raglan Baroque Players
CD: Virgin Classics Veritas
Cat: 452772
2004, студиялық жазба
Симоне Кермес, Марияна Миянович, Стив Дэвислим, Сония Прина, Мари Николь Лемье, Вито Прианте
Алан Кертис, Il Complesso Barocco
CD: DG Archiv
Cat: 4775391
2013, Мартина Франка қаласында тікелей орындалған
Сonia Ganassi, Franco Fagioli, Paolo Fanale, Marina De Liso, Antonio Giovannini, Gezim Myshketa
Диего Фазолис, Orchestra Internazionale d'Italia
CD: Dynamic
Cat: CDS7724
2021, қыркүйектің 16-21, Лондонның Смит Сквердегі St John the Evangelist шіркеуінде студиялық жазба
Lucy Crowe, Iestyn Davies, Joshua Ellicott, Brandon Cedel, Jess Dandy, Tim Mead
Harry Bicket, The English Concert
CD: Linn Records
Cat: CKD658
Видеожазбалар
+Жылдық қойылым:Роделинда, Бертаридо, Гримальдо, Эдуиге, Унульфо, ГарибальдоДирижер,оркестрРежиссерЖылдық қойылым1998, ГлайндборнАнна Катерина Антонакки,Андреас Шолль,Курт Штрайт,Луиза Винтер,Артур Стефанович. Умберто Чиуммо Уильям КристиАғарту дәуірінің оркестріЖан Мари ВилььеДВД:Warner ClassicsCat:39842302422003, МюнхенДоротея Рошман, Майкл Ченс, Пол Нилон, Фелисити Палмер, Кристофер Робсон, Умберто ЧиуммоИвор БолтонБавария мемлекеттік опера оркестріДэвид АлденДВД:FaraoCat:D1080602011, 3 желтоқсан, Нью-ЙоркРене Флеминг, Андреас Шолль, Джозеф Кайзер, Стефани Блайт, Иестин Дэвис, Шеньян Гарри БикеттМетрополитен опера оркестріСтефан УодсвортДВД:DeccaCat:07434692018, 11 қазан, ЛилльЖаннин де Бик, Тим Мид, Бенджамин Хьюлетт, Эвери Амерео, Якуб Йозеф Орлинский, Андреа МастрониЭммануэль Хаим, Le Concert d'AstréeЖан БеллориниДВД:Erato Records Cat:9029541988