Ең кішкентай күзен (Mustela nivalis) туралы мәліметтер

Кіріспе

Сүтқоректілер түрі

Ең кішкентай қызғалдақ (Mustela nivalis), кішкентай қызғалдақ, жалпы қызғалдақ немесе жай ғана қызғалдақ – Mustela туысының, Mustelidae тұқымдасының және Carnivora отрядының ең кішкентай мүшесі. Ол Еуразия, Солтүстік Америка және Солтүстік Африкаға тән, сондай-ақ Жаңа Зеландия, Мальта, Крит, Азор аралдары және Сан-Томеге әкелінген. IUCN оны кең таралуы және Солтүстік жарты шардағы көп санына байланысты ең аз қызығушылық тудыратын түрлердің қатарына жатқызады. Түрдің алғашқы табылған жері – Швециядағы Вестерботтен аймағы. Алайда, Rodrigues және авторлар тобы (2016) M. subpalmata-ны жеке түр емес, nivalis-тің бөлек популяциясы деп санайды. Mustela туысының ішінде ең кішкентай қызғалдақ салыстырмалы түрде маманданбаған форма болып табылады, бұл оның педоморфты бас сүйегімен дәлелденеді, ол тіпті үлкен түрлерінде де кездеседі. Оның тікелей ата-тегі – Еуропада Орта плейстоцен және Виллафранк кезеңдерінде өмір сүрген Mustela praenivalis. М. praenivalis-тен бұрын плиоценде М. pliocaenica болған. Қазіргі түр, ең болмаса, Соңғы плейстоценде пайда болған. Ең кішкентай қызғалдақ – 5–7 миллион жыл бұрын басталған процестің нәтижесі, солтүстік орманды жерлер ашық далаға айналғанда, бұл ұсақ, жер қазғыш кеміргіштердің қарқынды эволюциясын ынталандырды. Қызғалдақтың ата-тегі қазіргі түрінен ірі болған және жаңа тамақ көзін пайдалану үшін дене мөлшері кішірейді. Ең кішкентай қызғалдақ Мұз дәуірінде гүлденді, өйткені оның кішкентай денесі мен созылған дене құрылысы қардың астында оңай қозғалуға және иендерде аң аулауға мүмкіндік берді. Ол, шамасы, 200 000 жыл бұрын Беринг жолы арқылы Солтүстік Америкаға өтіп кеткен.

Сипаттама

Ең кішкентай қызылшаның денесі жұқа, ұзынға созылған және өте икемді, кішкентай, бірақ созылған, тұмысы дөңгелектелген, мойнынан қалың емес. Көздері басының өлшеміне қарағанда кішкентай, дөңгелек және қара түсті. Аяқтары мен құйрығы салыстырмалы түрде қысқа, құйрығы дене ұзындығының жартысынан кем. Аяқтарында өткір, қара түсті тырнақтары бар, ал табандары тығыз түкпен жабылған. Бас сүйегі, әсіресе кішкентай rixosa тобында, Mustela туысының басқа өкілдерімен (әсіресе, жота мен колонок) салыстырғанда нәрестелік сипатқа ие. Бұл жаңқаның салыстырмалы үлкендігі және беттік бөлігінің қысқаруымен көрінеді. Бас сүйегі, жалпы алғанда, жотаның бас сүйегіне ұқсас, бірақ кішірек, алайда ірі еркек қызылшалардың бас сүйектері кіші ұрғашы жоталардың бас сүйектерімен шамалас келеді. Бакулум қысқа, қалың, тік осьті. Май омыртқа бойында, бүйректерде, ішек-қарынның тамырларында және аяқ-қолдардың айналасында жиналады. Ең кішкентай қызылшаның құйрығының астында бұлшықетті анальді бездері бар, олардың өлшемі және құрамында күкіртті ұшқыш заттар, соның ішінде тиетандар мен дитиациклопентандар бар. Бұл заттардың иісі мен химиялық құрамы жотадан ерекшеленеді. Ең кішкентай қызылша секіріп қозғалады, алдыңғы және артқы аяқтарының іздері арасындағы қашықтық географиялық орналасуына байланысты өзгереді, мұндай айырмашылық басқа сүтқоректілерде сирек кездеседі. Мысалы, boccamela тобына жататын ең кішкентай қызылшалар кішірек түрлерінен шамамен төрт есе ауыр болуы мүмкін. Кейбір ірі түрлерінде еркектер ұрғашылардан 1,5 есе ұзын болуы мүмкін. Құйрықтың ұзындығы да өзгеріп отырады, ол дене ұзындығының 13-30 пайызын құрайды. Еркектердің дене ұзындығы орташа, ал ұрғашылардың дене ұзындығы орташа. Құйрығының ұзындығы еркектерде , ал ұрғашыларда . Еркектердің салмағы , ал ұрғашылардың салмағы.

The least weasel has a thin, greatly elongated and extremely flexible body with a small, yet elongated, blunt muzzled head which is no thicker than the neck. The eyes are small in relation to their head size and are bulging and dark colored. The legs and tail are relatively short, the latter constituting less than half the body length. The feet have sharp, dark coloured claws, and the soles are heavily haired. The skull, especially that of the small rixosa group, has an infantile appearance when compared with that of other members of the genus Mustela (in particular, the stoat and kolonok). This is expressed in the relatively large size of the cranium and shortened facial region. The skull is, overall, similar to that of the stoat, but smaller, though the skulls of large male weasels tend to overlap in size with those of small female stoats. The baculum is short, , with a thick, straight shaft. Fat is deposited along the spine, kidneys, gut mesentries and around the limbs. The least weasel has muscular anal glands under the tail, which measure , and contain sulphurous volatiles, including thietanes and dithiacyclopentanes. The smell and chemical composition of these chemicals are distinct from those of the stoat. The least weasel moves by jumping, the distance between the tracks of the fore and hind limbs being
Dimensions vary geographically, to an extent rarely found among other mammals. Least weasels of the boccamela group, for example, may outweigh the smaller races by almost four times. In some large subspecies, the male may be 1.5 times longer than the female. Variations in tail length are also variable, constituting 13 to 30 percent of the length of the body. Average body length in males is , while females average The tail measures in males and in females. Males weigh , while females weigh
The winter fur is dense, but short and closely fitting. In northern subspecies, the fur is soft and silky, but coarse in southern forms. The summer fur is very short, sparser and rougher. The upper parts in the summer fur are dark, but vary geographically from dark tawny or dark chocolate to light pale tawny or sandy. The lower parts, including the lower jaw and inner sides of the legs, are white. There is often a brown spot at the corner of the mouth. The dividing line between the dark upper and light lower parts is usually straight but sometimes forms an irregular line. The tail is brown, and sometimes the tip is a little darker but it is never black. In the northern part of its range and at high altitudes, the least weasel changes colour in the winter, the coat becoming pure white and exhibiting a few black hairs in rare circumstances.

Қысқы түгі тығыз, бірақ қысқа және жақын орналасқан. Солтүстік түрлерінде түгі жұмсақ және жібектей, ал оңтүстік түрлерінде орташа. Жазғы түгі өте қысқа, сирек және қатаң. Жазғы түгінің жоғарғы бөлігі қараңғы, бірақ географиялық орналасуына байланысты қоңыр немесе қара шоколадтан ақ қоңыр немесе құмды түске дейін өзгереді. Төменгі бөлігі, соның ішінде төменгі жақ сүйегі мен аяқтардың ішкі жағы ақ түсті. Ауыз бұрышында көбінесе қоңыр дақ болады. Қараңғы жоғарғы және ақ төменгі бөліктердің арасындағы шекара әдетте түзу, бірақ кейде бұрыс сызық түзеді. Құйрығы қоңыр, кейде ұшы сәл қараңғырақ, бірақ ешқашан қара емес. Таралу аймағының солтүстік бөлігінде және биік тауларда ең кішкентай қызылша қыста түсін өзгертеді, түгі таза ақ түске айналады және сирек жағдайларда бірнеше қара түктер пайда болады.

Қалдық деректері

Денисова үңгірінен ең кішкентай мысықтың қаңқасы табылды.

Көбею және даму

Ең аз қызылша сәуір–шілде айларында жұптасады, жүктілік мерзімі 34–37 күнге созылады. Солтүстік жарты шарда орташа ұрық көлемі 6 кішкентайдан тұрады және олар 3–4 айда жыныстық жетілуге жетеді. Еркектер өмірінің бірінші жылында жұптасуы мүмкін, бірақ бұл көбінесе сәтсіз аяқталады. Олар ақпан–қазан айларында ұрықтанады, алайда сперматогенездің бастапқы кезеңдері қыс айларында жүзеге асады. Әйелдерде анеструс қыркүйектен ақпанға дейін сақталады. Аналық кішкентайларын еркектің көмегінсіз өсіреді. Олар туған кезде салмағы бойынша ерекшеленеді. Жаңа туған кішкентайлар қызғылт түсті, жалаңаш, соқыр және саңырау болып дүниеге келеді, бірақ 4 күндік шағында ақ түсті, жұмсақ жүнді алады. 10 күн өткен соң, қараңғы жоғарғы және ақ төменгі бөліктері арасындағы шекара көріне бастайды. Сүт тістері 2–3 аптада шығады, осы кезде жас балапандар қатты тамақ жей бастайды, бірақ сүт беру 12 аптаға дейін жалғасуы мүмкін. Көздері мен құлақтары 3–4 аптада ашылады, ал 8 аптаға келгенде, олжаны өлтіру дағдысы қалыптасады. Отбасы 9–12 аптадан кейін тарап кетеді. Тоқты сияқты, еркек ең аз қызылша да көктемде немесе тамақ тапшылығы кезінде өзінің ареалын кеңейтеді. Оның иіс белгілеу мінез-құлқы тоқтыныкіне ұқсас: ол нәжіс, несеп және анальдық және дермалық бездердің секрецияларын пайдаланады, соңғы екеуі анальдық сүйреу және денеге ысу арқылы таратылады. Ең аз қызылша өз қуысын қазбайды, бірақ түлкі немесе тышқан сияқты басқа түрдің тастап кеткен қуысына ұя салады. Қуысқа кіретін тесіктің диаметрі шамамен ... см, ал қуыс ішіндегі ұя жер астында ... см тереңдікте орналасқан. Ұя камерасы (ұйықтау, кішкентайларды өсіру және тамақ сақтау үшін қолданылады) диаметрі ... см, сабанмен және қызылшаның жемтігінің терілерімен төселген. Ең аз қызылшаның төрт негізгі дауысы бар: қорқыныштан шығатын, қысқа үрлеулермен араласатын, ал ызаланғанда – қысқа қышқырулар мен айғайлар. Қорғанышқа келгенде, ол өткір шылау немесе сыңғырлайды. Еркек және әйел, немесе ана мен кішкентайлары кездескенде, ең аз қызылша жоғары жиілікті діріл шығарады. Ең аз қызылшаның агрессияны білдіру тәсілі тоқтыныкіне ұқсас. Доминантты қызылшалар агрессивті кездесулерде шабуылдар жасап, айғайлайды, ал бағынышты қызылшалар мойынсұнғыш сыңғырлайды. Англияда ең сүйікті жем – дала тышқаны (Microtus agrestis). Олардың санында ауытқулар болады, ал мол жылдары қызылшаның рационының 54% дейін құрауы мүмкін. Азық-түлік тапшылығы болған жылдары құстар рационның үлкен бөлігін құрайды, ал аналық ең аз қызылшалар көбейе алмайды. Кішкентай болса да, ең аз қызылша – қабілетті аңшы, өзінің салмағынан 5–10 есе ауыр қоянды өлтіруге шамасы жетеді. Көбінесе ауланғанымен, қояндар көбінесе жас болады және көктемде, кішкентай кеміргіштер азырақ, ал қоян балалары көп болған кезде маңызды тамақ көзіне айналады. Еркек ең аз қызылша қояндарды әйелдерге қарағанда көбірек аулайды, сонымен қатар олжаның әртүрлілігі де жоғары. Бұл еркектердің әйелдерге қарағанда ірілеу және кеңірек аумақты иеленуіне байланысты, олардың әртүрлі жемдерге аңшылық жасауға көбірек мүмкіндіктері бар. Ең аз қызылша түлкілер мен жыртқыш құстардың көзіне ілікпеу үшін жасырын түрде тамақтанады. Ол олжасын туннельдер арқылы қуалай білуге бейімделген, бірақ олжаны қуыстан шығарып, ашық жерде өлтіруі де мүмкін. Ең аз қызылшаның қалдықтары қызыл түлкілердің, сабельдердің, далалық және ормандық қаздардың, жылқылардың, бүркітқұстардың және құсқұстардың нәжісінен табылған. Ең аз қызылшаны ұстауға ең тиімді соулар – қора, жолақты және үлкен мүйізді соулар. Сонымен қатар, кең қанатты және аяғы қалың құсқұстар да ең аз қызылшаға қауіпті. Кейбір жылан түрлері де ең аз қызылшаны жей алады, оның ішінде қара тышқан жыланы мен мыс бас жыланы да бар.

The least weasel mates in April–July and there is a 34 to 37 day gestation period. In the Northern Hemisphere, the average litter size consists of 6 kits and these reach sexual maturity in 3 to 4 months. Males may mate during their first year of life, though this is usually unsuccessful. They are fecund in February–October, though the early stages of spermatogenesis do occur throughout the winter months. Anestrus in females lasts from September until February. The female raises its kits without help from the male. They are in weight at birth. Newborn kits are born pink, naked, blind and deaf, but gain a white coat of downy fur at the age of 4 days. At 10 days, the margin between the dark upper parts and light under parts becomes visible. The milk teeth erupt at 2 to 3 weeks of age, at which point the young start to eat solid food, though lactation can last 12 weeks. The eyes and ears open at 3 to 4 weeks of age, and by 8 weeks, killing behaviour is developed. The family breaks up after 9 to 12 weeks. Like the stoat, the male least weasel extends its range during spring or during food shortages. Its scent marking behaviour is similar to that of the stoat; it uses faeces, urine and anal and dermal gland secretions, the latter two of which are deposited by anal dragging and body rubbing. The least weasel does not dig its own den, but nests in the abandoned burrow of another species such as a mole or rat. The burrow entrance measures about across and leads to the nest chamber located up to below ground. The nest chamber (which is used for sleeping, rearing kits and storing food) measures in diameter, and is lined with straw and the skins of the weasel's prey. The least weasel has four basic vocalisations; a guttural hiss emitted when alarmed, which is interspersed with short screaming barks and shrieks when provoked. When defensive, it emits a shrill wail or squeal. During encounters between males and females or between a mother and kits, the least weasel emits a high pitched trilling. The least weasel's way of expressing aggression is similar to that of the stoat. Dominant weasels exhibit lunges and shrieks during aggressive encounters, while subdominant weasels will emit submissive squeals. In England, a favoured prey item is the field vole (Microtus agrestis). These have fluctuations in population size, and in years of abundance may form up to 54% of the weasel's diet. In years of scarcity, birds form a greater proportion of the diet and female least weasels may fail to breed. Despite its small size, the least weasel is a fierce hunter, capable of killing a rabbit five to 10 times its own weight. Although they are commonly taken, the rabbits are usually young specimens, and become an important food source during the spring, when small rodents are scarce and rabbit kits are plentiful. Male least weasels take a higher proportion of rabbits than females, as well as an overall greater variety of prey. This is linked to the fact that being larger, and having vaster territorial ranges than females, males have more opportunities to hunt a greater diversity of prey. The least weasel forages undercover, to avoid being seen by foxes and birds of prey. It is adapted for pursuing its prey down tunnels, though it may also bolt prey from a burrow and kill it in the open. Least weasel remains have been found in the excrement of red foxes, sables, steppe and forest polecat, stoats, eagle owls and buzzards. The owls most efficient at capturing least weasels are barn, barred, and great horned owls. Other birds of prey threatening to the least weasel include broad winged and rough legged buzzards. Some snake species may prey on the least weasel, including the black rat snake and copperhead.

Аурулар мен паразиттер

Мысықтарды қоныстандыратын эктопаразиттерге Trichodectes mustelae биті және Demodex және Psoregates mustela кенелері жатады. Бұл түрлер өздерінің жемірілгендерінің ұялары мен қуыстарынан шыбыршықтарды жұқтыруы мүмкін. Мысықтарды қоныстандыратын шыбыршықтардың белгілі түрлеріне Ctenophthalmus bisoctodentatus және Palaeopsylla m. minor жатады, оларды олар тышқандардан, P. s. soricis, оларды олар қоңыздардан, Nosopsyllus fasciatus, оларды олар кеміргіштерден және Dasypsyllus gallinulae құстардан жұқтырады.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Ең кішкентай қызылшаның циркумбореалды, Холарктикалық таралу аймағы бар, ол Еуропаның көп бөлігін, Солтүстік Африканы, Азияны және Солтүстік Американың солтүстік бөлігін қамтиды, онда ол көбінесе ерміндер табылмайтын жерлерде кездеседі. Жаңа Зеландияға әкелінген, сондай-ақ Жапониядағы Хонсю және Хоккайдо аралдарында, Ресейдегі Кунашир, Итуруп және Сахалин аралдарында таралған. Плиний Ескінің айтуынша, ең кішкентай қызылша – базилискіні өлтіре алатын жалғыз жануар:

Осы қорқынышты жандарға қызылшаның бөлінетін иісі өлімге себеп болады, бұл тәжірибемен дәлелденген, себебі патшалар оның өлтірілген денесін көруге жиі ниеттенген. Шындығында, табиғатта оған қарсы дәрісі жоқ ештеңе болмауы керек деп есептеледі. Жануар базилистің қуысына тасталады, оны айналағы топырақтың жұққандығынан оңай тануға болады. Қызылша базилисті иісімен жояды, бірақ табиғаттың өзіне қарсы күресінде өзі де қырылады.

Ожибве және инуит мәдениеті

Ожибве тайпасы ең кішкентай күзеннің қорқынышты Вендигоны тікелей ішегінен шауып өтіп өлтіре алатынына сенген. Инуит мифологиясында ең кішкентай күзенге зор даналық пен батылдық жатқызылады, және аңыз бойынша, Инуит батыры ерлікке толы міндетті орындағысы келгенде, ол көбінесе өзін ең кішкентай күзенге айналдыратын болған.