Кіріспе

Байланысты жеңілдету үшін жасалған тіл. Халықаралық көмекші тіл – ортақ алғашқы тілі жоқ түрлі ұлттардың адамдары арасындағы қарым-қатынас үшін арналған тіл. Бұл термин алғаш рет 1908 жылы Отто Джесперсен қолданған (кейде IAL деп қысқартылады немесе auxlang деп жиырылады). Көмекші тіл – бұл негізінен шет тілі және көбінесе жасалма тіл. Бұл ұғым, адамдардың қарым-қатынасуы үшін қолдануға тиіс лингва франка (немесе басым тіл) идеясымен байланысты, бірақ олардан ерекшеленеді. Халықаралық көмекші тілдерді зерттеу – интерлингвистика. "Көмекші" термині, оның әлемдегі адамдар арасындағы қарым-қатынас үшін қосымша тіл ретінде қарастырылатынын, ана тілдерін алмастыру мақсатында еместігін білдіреді. Көбінесе бұл термин, халықаралық қарым-қатынасты жеңілдету үшін ұсынылған жоспарланған немесе құрастырылған тілдерге, мысалы, эсперанто, идо және интерлингваға қатысты қолданылады. Ол әдетте кең таралған тілдерден сөздерді қабылдайды. Дегенмен, ол халықаралық келісіммен анықталатын мұндай тілдің тұжырымдамасына да сілтеме жасай алады, соның ішінде тіпті стандартталған табиғи тілге (мысалы, Халықаралық ағылшын тілі) және әмбебап тілді құру жобасына да байланысты. Ғасырлар бойы үстемдік құрған қоғамдардың тілдері кейде халықаралық деңгейге жақындаған лингва франка ретінде қызмет етті. Латын, грек, санскрит, парсы, тамил және Жерорта теңізінің лингва франкасы бұрын қолданылған. Соңғы уақытта араб, қытай, ағылшын, француз, неміс, итальян, португал, орыс және испан тілдері әлемнің көптеген аймақтарында осы мақсатта қолданылуда. Алайда, лингва франкалар дәстүрлі түрде оларды танымал еткен мәдени, саяси және экономикалық үстемдікпен байланысты болғандықтан, олар көбінесе қарсылыққа ұшырайды. Осы және басқа да себептерге байланысты, кейбіреулер құрастырылған тілді "көмекші" тіл ретінде, мүмкін болатын шешім ретінде насихаттау идеясына жүгінді, соның бір мысалы – эсперанто. Мүмкін, тілдің өзі сияқты көне. Әрине, олар ежелден бар. Латын және грек (немесе койне грек тілі) – Жерорта теңізі аймағының барлық аралық тілі болды; аккад, содан кейін арамей тілдері бірнеше бұрынғы империялар арқылы Батыс Азияның көп бөлігі үшін ортақ тілдер болып қала берді. Ана тілі бірдей емес адамдар арасындағы қарым-қатынас үшін қолданылатын мұндай табиғи тілдер лингва франка деп аталады.

Lingua francas (халықаралық табиғи тілдер)

Лингва-франкалар адамзат тарихы бойында дүние жүзінде пайда болды, кейде коммерциялық себептермен ("сауда тілдері" деп аталады), бірақ сонымен қатар дипломатиялық және әкімшілік қолайлылық үшін, және түрлі ұлттағы ғалымдар мен басқа да білімді адамдар арасында ақпарат алмасу құралы ретінде. Бұл термин 11-19 ғасырларда Жерорта теңізі аймағында сауда тілі ретінде қолданылған пиджин тілі – Mediterranean Lingua Franca-дан шыққан. Лингва-франкалардың көптеген мысалдары бар және олар барлық континенттерде кездеседі. XXI ғасырдың басында ең айқын мысал – ағылшын тілі. Сонымен қатар, ағылшын тілінің ерекше түрі – Basic English, ағылшын тілінің жеңілдетілген нұсқасы, грамматикасы бірдей (бірақ жеңілдетілген) және бар болғаны 1000 сөзден тұратын шектеулі лексикалық қоры бар, нәтижесінде ағылшын тілінің негізгі білімі бар кез келген адам тіпті күрделі мәтіндерді де түсіне алады.

Жасалған тілдер

Барлық табиғи тілдерде грамматикалық белгісіздіктер мен бұрмалаушылықтар бар, осының салдарынан оларды үйрену қиынға түседі. Сонымен қатар, олар ана тілі ретінде қолданылатын ұлттың мәдени және ұлттық басымдығымен байланысты болғандықтан, жасанды немесе жасалма тіл жасау идеясы мүмкін шешім ретінде қарастырыла бастады. Тілді жеңілдету арқылы оны қосымша тілге айналдыру туралы ұғым 18 ғасырдағы Энциклопедияда кездеседі, онда Жоахим Фейге де Вильнёв «Тіл» деген мақаласында француз тілінің «лаконикалық» немесе реттелген грамматикасының қысқаша ұсынысын жазды. 17-18 ғасырлардағы философиялық тілдердің кейбіреулерін прото-көмекші тілдер деп санауға болады, себебі оларды жасаушылар әртүрлі тілдерде сөйлейтін адамдар арасында байланыс құралы ретінде пайдалануды, сондай-ақ ойды нақтылауды және түсіндіруді мақсат еткен. Дегенмен, осы тілдердің көпшілігі немесе барлығы, олар туралы сақталған жарияланымдардан көрініп тұрғандай, көмекші тіл ретінде (немесе кез келген басқа да практикалық мақсатта) қолдануға жеткілікті дамымаған және аяқталмаған еді. Бізге белгілі алғашқы толыққанды дамыған жасалма тілдер, сондай-ақ бірінші кезекте көмекші тіл ретінде жасалған алғашқы жасалма тілдер 19 ғасырда пайда болды; Франсуа Судренің музыкалық ноталарға негізделген Solresol тілі кеңінен танымал болды, бірақ, көрінетін болса да, оған еркін сөйлейтін адамдар болған жоқ.

Волапюк

XIX ғасырда осындай халықаралық көмекші тілдердің (IAL) сан алуан түрлері ұсынылды, сондықтан Луи Кутура мен Леопольд Лео «Histoire de la langue universelle» (1903) еңбегінде 38 жобаны қарастырды. Волапюк, алғаш рет 1879 жылы Иоганн Мартин Шлейердің мақаласында және келесі жылы кітап түрінде сипатталған, халықаралық деңгейде кең таралған тіл қоғамдастығын бірінші болып құрды. Үш маңызды волапюк конгресі 1884, 1887 және 1889 жылдары өтті; соңғысында волапюк тілі жұмыс тілі ретінде пайдаланылды. Андре Черпилло үшінші волапюк конгресі туралы былай жазады: «1889 жылдың тамызында үшінші конгресс Парижде өтті. Оған көптеген елдерден келген шамамен екі жүз адам қатысты. Алғашқы екі конгрестен айырмашылығы, мұнда тек волапюк тілінде сөйлесті. Адамзат тарихында алғаш рет, Булоньде өткен конгрестен он алты жыл бұрын, халықаралық конгресте халықаралық тіл қолданылды». Дегенмен, көп ұзамай волапюк тілінде сөйлейтін қауымдастық түрлі себептерге байланысты, оның ішінде Шлейер мен басқа да көрнекті волапюк тілінде сөйлейтіндер арасындағы пікір келіспеушіліктер және жаңа, оңай үйренуге болатын, негізінен эсперанто сияқты жасалған тілдердің пайда болуынан тарап кетті.

Идиомы Бейтарап және латын sine flexione

Бірінші табысты жасанды тіл қауымдастығының қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін волапюкшылар 1887 жылы тамызда Мюнхенде өткен волапюктардың екінші конгресінде өз тілінің реттеуші органы – Халықаралық волапюк академиясын (Kadem bevünetik volapüka) құрды. Академия көмекші Volapük тілін сақтау және жетілдіру мақсатымен құрылды, бірақ көп ұзамай консервативті волапюкшылар мен Volapük тілін әлемнің ірі тілдерінің грамматикасы мен сөздік қорына негізделген, табиғирақ тілге айналдыруды қалағандар арасында қайшылықтар туды. 1890 жылы Шлейер өзі құрған академияны тастап, оған толыққанды адал адамдардан жаңа Волапюк академиясын құрды, ол бүгінге дейін жұмыс істеп келеді. 1892 жылы директор болып тағайындалған Вальдемар Розенбергер басшылығымен алғашқы академия Volapük тілінің грамматикасы мен сөздік қорына елеулі өзгерістер енгізе бастады. Батыс еуропалықтарға беймәлім сөздер мен грамматикалық формалар толығымен жойылды, нәтижесінде тиімді жаңа тіл – «Идиом нейтрал» пайда болды. 1898 жылы Академияның атауы Akademi Internasional de Lingu Universal болып өзгертілді және Академияның хабарламалары сол жылдан бастап жаңа тілде жазылатын болды. 1903 жылы математик Джузеппе Пеано тіл құруға мүлдем жаңа көзқарас ұсынды. Философ Готфрид Вильгельм Лейбництің идеяларынан шабыттанған ол схемалық құрылымдар мен априорлы тілді ойлап табудың орнына, бұрын кеңінен қолданылған халықаралық тіл – латын тілін оңайлатуды жөн көрді. Бұл оңайлатылған латын тілінде жалғаулар мен өрнектер болмады, Пеано оны Интерлингва деп атады, бірақ көбінесе «Latino sine flexione» деп қана айтады. Пеаноның Интерлингвасына әсерленген Akademi Internasional de Lingu Universal 1908 жылы «Идиом нейтралдан» бас тартып, Пеаноның Интерлингвасын таңдады және Пеаноны өзінің директоры етіп сайлады. Топтың атауы кейіннен Academia pro Interlingua (Interlingua – Пеано тілі) болып өзгертілді. Academia pro Interlingua шамамен 1939 жылға дейін өмір сүрді. Осы Пеаноның Интерлингвасы 1951 жылы Халықаралық көмекші тілдер қауымдастығы (IALA) ұсынған, көбірек танымал Интерлингваға жартылай шабыт берді.

Эсперанто тілі

Волапук пайда болғаннан кейін 1880-1900 жылдары көптеген басқа көмекші тілдер ойлап табылды және ұсынылды, бірақ эсперантодан басқа ешқайсысы елеулі сөйлейтін қауымдастықты құра алмады. Эсперанто шамамен 1873-1887 жылдары (алғашқы нұсқасы 1878 жылы дайын болды) әзірленді және 1887 жылы Л.Л. Заменгофтың негізінен схемалық тіл ретінде жарияланды; сөздердің түбірлері роман, батыс герман және славян тілдерінен алынған. Эсперантоның салыстырмалы табысының кілті, мүмкін, сөз түбірін үйрену арқылы жүздеген басқа сөздерді тудыруға мүмкіндік беретін, өте өнімді және икемді сөз жасау жүйесі болды. Сонымен қатар, эсперанто басқа тілдерге қарағанда жылдам оқытылады, әдетте, үштен бірінен бес есе кем уақыт алады. Эсперантистер бастапқыда өз мәдениетін жасады, бұл эсперанто тілінің қауымдастығын қалыптастыруға көмектесті. Бірнеше жыл ішінде бұл тілде, негізінен Шығыс Еуропада, мыңдаған адам еркін сөйлей бастады. 1905 жылы Булонь-сюр-Мерде оның алғашқы дүниежүзілік конгресі өтті. Содан бері екі дүниежүзілік соғыс кезеңін қоспағанда, әр жыл сайын әртүрлі елдерде дүниежүзілік конгрестер өткізіліп келеді. Эсперанто "ең керемет табысқа жеткен ойлап табылған тілге" және ең көп таралған халықаралық көмекші тілге айналды. Эсперанто, мүмкін, халықаралық деңгейде ең көп қолданылатын елу тілдің біріне жатады. 1922 жылы Иран және Ұлттар Лигасының бірнеше басқа елдері мүше елдердің мектептерінде эсперантоны оқыту туралы ұсыныс жасады, бірақ ол сәтсіз аяқталды. Эсперанто сөйлейтіндер Сталин режимі тұсында қуғынға ұшырады. Германияда Гитлер тұсында, Испанияда Франко тұсында шамамен он жыл бойы, Португалияда Салазар тұсында, Румынияда Чаушеску тұсында және 1940 жылдардың соңы мен 1950 жылдардың басында Шығыс Еуропаның бірнеше елінде эсперанто қызметі мен эсперанто қауымдастықтарын құруға тыйым салынды. Осы факторларға қарамастан, көптеген адамдар эсперантоны үйренуді жалғастырды, ал Эсперантода маңызды әдеби шығармалар (өлеңдер мен романдар) дүниежүзілік соғыстар арасында және олардан кейін пайда болды. Эсперанто бүгінде өсіп келе жатқан елдерде сөйленіп, бірнеше буын туған тілі ретінде қолданылады, бірақ ол негізінен екінші тіл ретінде қолданылады. Құрылған тілдердің арасында эсперанто ресми түрде мойындалған халықаралық көмекші тілге ең жақын келді; Қытай эсперанто тілінде күнделікті жаңалықтар жариялайды.

Идо және эсперантидолар

Халықаралық көмекші тілді қабылдау жөніндегі делегацияны 1900 жылы Луи Кутура және тағы басқалар құрды; ол Халықаралық академиялар қауымдастығын халықаралық көмекші тіл мәселесін қарастыруға, қолданыстағы тілдерді зерттеуге және біреуін таңдауға немесе жаңасын жасауға шақырды. Бірақ, мета-академия бұдан бас тартқан соң, делегация өзі осы жұмысты атқаруға шешім қабылдады. Эсперанто тілін білетін көптеген адамдар делегация, әрине, Эсперантоны таңдайды деп ойлады, себебі сол кезде үлкен қауымдастығы бар жалғыз халықаралық тіл ол еді; 1907 жылы делегация Эсперантоның өзгертілген нұсқасы – Идоны ұсынғанда, көптеген эсперанто тілін білушілер мұны сатқындық деп есептеді. Идо қысқа мерзімде Эсперантодан көптеген адамдарды тартып алды, бірақ ұзақ мерзімде олардың көпшілігі Эсперантоға қайта оралды немесе басқа жаңа халықаралық тілдерге көшті. Идодан басқа, эсперантидос деп аталатын көптеген жеңілдетілген Эсперанто тілдері бір уақытта тіл жобалары ретінде пайда болды; десе де, Идо бүгінгі күнге дейін кең таралған халықаралық тілдердің бірі болып табылады.

Тіл аралық (Батыс)

1922 жылы Эдгар де Вальдің «Оксидентал» тілі, бұрынғы аукслангтардың, әсіресе эсперантоның жасалмалығына қарсы реакция ретінде пайда болды. «Idiom Neutral» және «Latino sine flexione» тілдерінен шабыттанған де Валь, роман тілдерін білетін адамдар үшін сөздерінің, тіпті күрделі сөздерінің де оңай танылатын тілін жасады. Дегенмен, бұл талап сөйлеген кезде жаңа күрделі немесе туынды сөздерді жылдам құру мүмкіндігімен қақтығысты. «Оксидентал» 1920-1950 жылдар аралығында ең көп қолданылды, 1930 жылдары шамамен 80 публикацияға қолдау көрсетті, бірақ 1980 жылдары дерлік толығымен жойылды. Ол негізінен «Idiom Neutral» тілінен және «Occidental» тілінен әсер алды, бірақ эсперанто мен Идо тілдері іздеген туынды формализм мен жүйелілікке ұмтылды. Оның авторының танымалдылығы осы қосымша тілдің дамуына көмектесті, бірақ 1934 жылы Йесперсен тіл реформасын ұсынды, содан кейін Еуропа Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысты, ал оның авторы 1943 жылы Еуропа қайтадан бейбітшілікке ие болмас бұрын қайтыс болды.

Интерлингва

Халықаралық көмекші тілдер қауымдастығы (IALA) 1924 жылы Элис Вандербильт Моррис құрды. Бұрынғы Халықаралық көмекші тілдерді қабылдау жөніндегі делегация сияқты, оның миссиясы тілдердегі мәселелерді, қолданыстағы көмекші тілдерді және жаңа көмекші тілдерге жасалған ұсыныстарды зерттеу, сондай-ақ әртүрлі көмекші тілдерді қолдайтындар арасында келісімге келу болды. Алайда, делегация сияқты, ол да өз көмекші тілін жасауға шешім қабылдады. 1951 жылы жарық көрген Интерлингваның негізгі авторы Александр Годе болды, бірақ ол Андре Мартинет сияқты бұрынғы IALA тіл білімі мамандарының алдын ала жұмыстарын пайдаланды және Пеаноның Интерлингвасы (Latino sine flexione), Джесперсеннің Новиалы, де Вальдің Интерлингвасы және Академияның Идиом нейтралы сияқты бұрынғы натуралистік көмекші тілдер жобаларының элементтерін қолданды. Интерлингва сияқты, Интерлингва да роман тілдерін немесе роман тілдерінен көптеген сөздер қарыз алған ағылшын тілі сияқты тілдерді білетін адамдарға бірден таныс болатын сөздерден тұруы үшін жобаланды. Осы мақсатқа жету үшін IALA эсперанто немесе Интерлингваға қарағанда грамматикалық және орфографиялық жағынан күрделірек, бірақ кез келген табиғи тілге қарағанда әлдеқайда жеңіл болған деңгейдегі күрделілікті қабылдады. Интерлингваның негізіндегі теория – бұл көптеген тілдерде кездесетін үлкен сөздік қоры мен жұрнақтардан тұратын халықаралық сөздік. Бұл халықаралық сөздік әлеуметтік күштер, ғылым және технологияның ықпалымен «әлемнің түкпір-түкпіріне» тарады. Халықаралық көмекші тілдер қауымдастығының мақсаты – кез келген тілде кездесетін барлық халықаралық сөздерді Интерлингваға енгізу болды. Олар тілдің біртүтастығын сақтай отырып, «қанша мүмкін болса, сондай көп жалпы халықаралық сөздіктерді» анықтау үшін зерттеулер жүргізді. Таңдалған бастапқы тілдерден (бақылау тілдері деп аталады) тіл жасаудың осы ғылыми тәсілі әр ірі еуропалық тілдің ең жоғары ортақ факторын құрайтын сөздік пен грамматиканы жасады. Интерлингва айтарлықтай сөйлейтін адамдар қауымдастығын құрды, бұл қауымдастық шамамен Идомен бірдей (эсперантодан әлдеқайда кішкентай). Интерлингваның табысы оның табиғи (схемалық емес) грамматикасы мен сөздік қорының арқасында ең көп түсінілетін халықаралық көмекші тіл екендігімен түсіндіріледі, бұл роман тілдерін білетін және білімді ағылшын тілінде сөйлейтін адамдарға оны алдын ала оқымай-ақ оқуға және түсінуге мүмкіндік береді. Интерлингваның барлық континенттерде белсенді сөйлейтін адамдары бар, ал тілді Unión Mundial pro Interlingua (UMI) таратуда, ал Интерлингва CD-де, радиода және теледидарда ұсынылады. Интерлингва құрылғаннан кейін 1960 және 1990 жылдар аралығында жасалма тілдерге деген қызығушылық біртіндеп төмендеді.

Интернет дәуірі

Тілшілер қауымдастығы бар барлық аукслангтер Интернет пайда болғаннан кейін пайда тапқан сияқты, эсперанто ең көп пайда тапты. CONLANG пошта тізімі 1991 жылы құрылды; оның алғашқы жылдары халықаралық көмекші тілдерді талқылауға бағытталған. Тілшілер мен жасалған тілдерге қызығушылық танытқан адамдар тізім мүшелерінің көпшілігін құрағандықтан және нақты аукслангтерді қолдаушылар арасындағы пікір таластары осы мүшелерді мазалады, 1997 жылы жеке AUXLANG пошта тізімі құрылды, ол содан бері аукслангтерді талқылаудың басты алаңы болып табылады. Аукслангтер мен тілшілер қауымдастықтарына онлайн режимінде, сондай-ақ пошта арқылы немесе сирек жеке кездесулерде жылдам байланыс жасауға мүмкіндік беруден басқа, Интернет жаңа ауксланг жобаларын жариялауды жеңілдетті, және олардың бірнешесі шағын тілшілер қауымдастығын құрды, оның ішінде Котава (1978 жылы жарияланған), Lingua Franca Nova (1998), Slovio (1999), Interslavic (2006), Pandunia (2007), Sambahsa (2007), Lingwa de Planeta (2010) және Globasa (2019).

Аймақтық көмекші тілдер

Халықаралық көмекші тілдердің барлығы бірдей жаһандық деңгейде қолданылуы міндетті емес. Тілдердің ерекше бір тобы – туысқан тілдерді сөйлейтін адамдар арасында байланысты жеңілдету үшін жасалған тілдер. Ең ерте белгілі мысалы – 1665 жылы хорват дін қызметкері Юрай Крижанич жазған панславян тілі. Ол бұл тілді «Руски язык» («орыс тілі») деп атады, бірақ шындығында ол шіркеу славян тілінің орыс редакциясы, оның өзінің оңтүстік шакавия диалектісі (серб-хорват тілінің бір түрі) және, аздаған дәрежеде, поляк тілінің қосындысы болды. Көптеген аймақтық көмекші тілдер 19 ғасырдың соңындағы романтикалық ұлтшылдық дәуірінде құрылды; ал кейбіреулері одан кейін пайда болды. Панславян тілі жобалары ең көп. Дегенмен, басқа тілдер отбасылары үшін де осындай біріктіруші тілдерді құруға тырысылды: тутониш (1902), фолкспрак (1995) және герман тілдері үшін басқа да пангерман тілдері; роман тілдері үшін романдық (1956) және бірнеше панроман тілдері; ал Африка құрлығы үшін африхили (1973). Қазіргі заманғы мысалдардың бірі – Interslavic, бұл жоба алғаш рет 2006 жылы Slovianski деп жарияланды, содан кейін 2011 жылы бірнеше басқа жобалар біріктірілгеннен кейін қазіргі түрінде қалыптасты. 2012 жылы бірнеше жүз пайдаланушысы бар екені хабарланды.

Жазу жүйелері

Көптеген IAL латын әрпін қолданса да, кейбіреулері кириллицада жазу нұсқасын да ұсынады.

Көбею әдістері

Жоғарыда айтылғандай, халықаралық тіл мәселесі қай тіл екені емес, қалай шешілетіні туралы. Халықаралық көмекші тілдің толыққанды дамуы мен бекітілуіне қатысты бірнеше тәсіл бар. Ешқандай араласпау. Бұл тәсілге сенеді, яғни бір тіл, ешқандай арнайы шаралар қажет етпей, әлемдік көмекші тіл ретінде (мысалы, халықаралық ағылшын тілі) сөзсіз жеңіске жетеді. Тіл бағдарламаларын институционалдық деңгейде қолдау және халық арасында насихаттау. Бұл тәсіл тіл мен тіл түріне байланысты түрлі формаларға ие, үкіметтің белгілі бір тілді қолдауынан бастап, тілді үйренуге жеке ынталандыруға дейін, оқу немесе маркетингтік бағдарламаларға дейін жетеді. Ұлттық заңнама. Бұл тәсіл жеке елдердің (немесе тіпті жергілікті биліктердің) белгілі бір тілді ресми тіл ретінде мойындауын (немесе халықаралық заңнаманың қағидасын) ілгерілетуді көздейді. Халықаралық заңнама. Бұл тәсіл болашақта міндетті халықаралық конвенция өткізуді қарастырады (мысалы, Біріккен Ұлттар Ұйымы немесе Парламентаралық Одақ сияқты халықаралық ұйымдардың басшылығымен), ол әлемнің барлық мектептерінде, бастауыш сыныптан бастап, ресми халықаралық көмекші тілді оқыту туралы келісімге келуге мүмкіндік береді. Бахаи дінінің ресми қағидасы болып табылатын бұл тәсіл, халықаралық пікір, лингвистикалық сараптама және заңның бірігуі арқылы таңдалған тілді қолдауға және оны жергілікті тілдермен қатар қолданылатын толыққанды ресми әлемдік тіл ретінде дамытуға бағытталған. Бұл тәсіл, белгілі бір дәрежеде осы мақсатқа қызмет ететін табиғи тілге (мысалы, егер ағылшын тілі таңдалса) сенімділікті арттыруға немесе жасалма тілдің қалыптасуына үлкен мүмкіндік беруге қабілетті. Әсіресе жасалма тілдер үшін, бұл тәсіл IAL қозғалысындағы көптеген адамдар үшін тілді оқытуды дамытудың практикалық тұрғыдан күмәнділік тудырмауына кепілдік берудің ең перспективалы жолы деп есептелді.

Сурет тілдері

Халықаралық байланыс үшін суреттерді, идеограммаларды, диаграммаларды және басқа да бейнелі көрсеткіштерді пайдалану бойынша бірнеше ұсыныс жасалған. Мысалдар 17 ғасырда философ Лейбниц ұсынған Characteristica Universalis бастапқы нұсқасынан, қытай жазуын қабылдау туралы ұсыныстарға дейін, және 1949 жылы тұңғыш рет жарияланған Blissymbol сияқты соңғы өнертабыстарға дейін жетеді. Ғылыми қауымдастықта электрондық тізбектерді, химиялық белгілерді, математикалық белгілерді және жүйелік экологияның энергия жүйелері тілінің схемаларын бейнелеу үшін қолданылатын схемалар бойынша кеңінен келісім бар. Сонымен қатар, жол қозғалысын реттеуге, туристерге қажетті ресурстарды көрсетуге және карталарда қолданылатын белгілерді стандартизациялауға бағытталған халықаралық күш-жігерді де көруге болады. Кейбір белгілер компьютерлерде және интернетте тұрақты қолданылуының арқасында дерлік әмбебап болып кеткен.

Ым тілдері

Халықаралық көмекші ым тілі саңыра адамдар спорттық жарыстар немесе саяси ұйымдар сияқты халықаралық форумдарда үнемі кездесетін кезде пайда болды. Бұрын Gestuno деп аталған, бірақ қазір көбінесе "халықаралық ым" деп танылатын бұл тіл 1973 жылы алғашқы белгілер стандартына келтірілгеннен бері дамуда және қазір кеңінен қолданылады. Халықаралық ым тілі ауызша IAL-дардан көптеген жағынан ерекшеленеді; көптеген ымдар бейнелі болып келеді, ал ымдау жасаушылар осы ымдарды өз ым тілінің грамматикасына енгізеді, көру арқылы түсінілетін қимылдар мен мимикаға баса назар аударады. Американың жергілікті халықтары жазық далалық үнді ым тілін қолданған. Gestuno-ны, негізінен Белгілі Эсперанто болып табылатын, бөлек және байланысы жоқ Signuno ым тілімен шатастырмау керек. Signuno маңызды қолданыста емес және ол халықаралық саңыралар қауымдастығына емес, Эсперанто қауымдастығына негізделген.

Сын

Халықаралық көмекші тілдерге, жеке ұсыныстарға, ұсыныстар түрлеріне және жалпы алғанда, көптеген сын айтылды. Көптеген сын-пікірлер халықаралық көмекші тілдердің жасалмалығына бағытталған. Алайда, ең көп таралған сын – құрастырылған көмекші тілдің қажеттілігі жоқ, себебі ағылшын тілі сияқты табиғи тілдер ауксланг ретінде кеңінен қолданылады. XIX ғасырдың соңында басталған және кейде бүгінге дейін естілетін сынның бірі – халықаралық тіл азшылық тілдерінің жойылуын жылдамдатуы мүмкін. Оған жауап ретінде, тіпті осылай болса да, пайдасы зияннан артық болады делінеді. Халықаралық тілдер деп аталғанымен, олардың көпшілігі тарихи түрде Батыс Еуропа тілдері негізінде құрылған. Эсперанто және Интерлингва, Идо сияқты тілдердің еуропалыққа тым жақын және жеткілікті жаһандық емес екені сынға алынды. Мұндай тілдерді жаһандық сөздіктерге негіделген "дүниелік тілдерден" ажырату үшін "Евроклон" термині қолданылды.