Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Осман империясының өрлеуі (1299–1453) – тарихи тақырып
Rise of the Ottoman Empire to prominence (1299 1453)
the historical topic
Осман империясының өрлеуі – шамамен 1299 жылы Осман бейлігінің (түрікше: Osmanlı Beyliği) пайда болуымен басталып, 1453 жылы аяқталған тарихи кезең. Осы кезеңде Солтүстік-Батыс Анатолиядағы Битиния аймағында Осман әулеті билеген саяси бірлестік құрылды және оның Византия шекарасындағы шағын бейліктерден Балқан, Анатолия, Таяу Шығыс және Солтүстік Африканы қамтитын империяға айналуына куә болдық. Осы себепті империя тарихындағы бұл кезең «Протоимператорлық дәуір» деп аталады. Осы кезеңнің көп бөлігінде Осман империясы аймақтағы көптеген қарсыластардың бірі ғана болды және өз билігін сақтау үшін жергілікті соғыс басшылары – ғазилер мен вассалдардың (бейлер) қолдауына сүйенді. Он бесінші ғасырдың ортасына қарай Осман сұлтандары орталықтандырылған империялық мемлекет құруға жететін билік пен құқықтарды жинақтады, бұл процесті Мехмед II сұлтан аяқтады. 1453 жылы Константинопольді жаулап алу Осман мемлекетінің қарапайым бейліктен империяға айналған символдық сәті болып саналды, осылайша оның тарихындағы маңызды бетбұрысқа айналды. Османның табысының себептерін бір ғана фактормен түсіндіру мүмкін емес, олар кезең бойында өзгеріп отырды, себебі Османдықтар үнемі өз жағдайларын жаңарып отырды. Бұл кезеңнің басындағы, яғни он төртінші ғасырдағы кезеңді тарихшыларға зерттеу өте қиын, себебі деректердің тапшылығы бар. Осман I билігінен бірде-бір жазбаша құжат сақталмаған, ал ғасырдың қалған бөлігінен де өте аз мәлімет қалған. Сонымен қатар, Османдықтар өз тарихын он бесінші ғасырға дейін, көптеген оқиғалардан кейін жүз жылдан астам уақыт өткен соң ғана жаза бастады. Сондықтан тарихшыларға осы кейінгі жылнамалардағы оқиғаларды талдағанда факт пен мифті ажырату өте қиын, тіпті бір тарихшы оны мүмкін емес деп жариялап, Осман империясының алғашқы кезеңін «қара тесік» деп сипаттады. Түрік тарихшысы Халил Иналчик діни ынтақтың – джихад арқылы білдірілген – Осман империясының жаулап алуының басты қозғаушы күші ретіндегі маңыздылығын атап өтті: «Газа идеалы, яғни қасиетті соғыс, Осман мемлекетінің негізі мен дамуының маңызды факторы болды. Шекаралық бейліктердегі қоғам тұрақты қасиетті соғыс және Дарул Исламның – Ислам әлемінің – үздіксіз кеңеюіне толыққанды сәйкес келетін ерекше мәдени үлгіге сәйкес келді, осылайша бүкіл әлемді қамтуға дейін. Бұл «Газа тезисі» деп аталады, қазіргі таңда Осман империясының кеңеюіне қатысты сынға ұшыраған теория».
The rise of the Ottoman Empire is a period of history that started with the emergence of the Ottoman principality (Turkish: Osmanlı Beyliği) in c. 1299, and ended c. 1453. This period witnessed the foundation of a political entity ruled by the Ottoman Dynasty in the northwestern Anatolian region of Bithynia, and its transformation from a small principality on the Byzantine frontier into an empire spanning the Balkans, Anatolia, Middle East and North Africa. For this reason, this period in the empire's history has been described as the "Proto Imperial Era". Throughout most of this period, the Ottomans were merely one of many competing states in the region, and relied upon the support of local warlords Ghazis and vassals (Beys) to maintain control over their realm. By the middle of the fifteenth century the Ottoman sultans were able to accumulate enough personal power and authority to establish a centralized imperial state, a process which was brought to fruition by Sultan Mehmed II The conquest of Constantinople in 1453 is seen as the symbolic moment when the emerging Ottoman state shifted from a mere principality into an empire therefore marking a major turning point in its history. The cause of Ottoman success cannot be attributed to any single factor, and they varied throughout the period as the Ottomans continually adapted to changing circumstances. The earlier part of this period, the fourteenth century, is particularly difficult for historians to study due to the scarcity of sources. Not a single written document survives from the reign of Osman I, and very little survives from the rest of the century. The Ottomans, furthermore, did not begin to record their own history until the fifteenth century, more than a hundred years after many of the events they describe. It is thus a great challenge for historians to differentiate between fact and myth in analyzing the stories contained in these later chronicles, so much so that one historian has even declared it impossible, describing the earliest period of Ottoman history as a "black hole". Turkish historian Halil Inalcik has emphasized the importance of religious zeal—expressed through jihad—as a primary motivation for the conquests of the Ottomans: “The ideal of gaza, holy war, was an important factor in the foundation and development of the Ottoman state. Society in the frontier principalities conformed to a particular cultural pattern imbued with the ideal of continuous Holy War and continuous expansion of the Dar ul Islam—the realms of Islam—until they covered the whole world.” This is known as the Gaza Thesis, a now largely criticised theory of early Ottoman expansion.
Османлылардан бұрынғы Анатолия
Манзикерт шайқасынан (1071) кейін Анатолия екі салыстырмалы түрде күшті мемлекет арасында бөлінді: батыстағы Византия империясы және орталық жазықтағы Анатолиялық Селжуктар. Олардың арасындағы тепе-теңдік 1243 жылы Кёсе Даг шайқасынан кейін монғолдардың Селжуктарды жаулап алуымен, сондай-ақ 1261 жылы Византиялық Палеологтар әулетінің Константинополді қайта басып алуымен, Византияның назарын Анатолия шекарасынан аударғандықтан бұзылды. Моңғол қысымы түрік тайпаларын батысқа қарай, нашар қорғалған Византия аумағына көшіруге мәжбүр етті. Келесі екі ғасыр бойы Анатолиялық бейліктер моңғолдардың, әсіресе Ылхандықтың билігінде болды. Осы кезеңде Анатолияда соғылған барлық монеталарда Ылхандық билеушілердің бейнесі болды. 1260 жылдарынан бастап Анатолия Византияның бақылауынан шыға бастады, түрік Анатолиялық бейліктері бұрынғы Византия жерлерінде де, ыдырап бара жатқан Селжуқ сұлтанатының аумағында да құрылды. Осылайша, он үшінші ғасырдың соңына қарай Батыс Анатолиядағы саяси билік өте бөлшектенді, жергілікті билеушілер, тайпалар, діни тұлғалар және әскери сардарлар арасында бөлінді. Византия мен Селжук билігі әрқашан сақталып келді, бірақ олар тез әлсіреп бара жатты. Биліктің бөлшектенуіне байланысты бірнеше тарихшылар он үшінші және он төртінші ғасырлардағы Анатолияның саяси бірліктерін «тайфалар» немесе «шағын патшалар» деп сипаттады, бұл орта ғасырлық мұсылман Испаниясының тарихымен салыстыруға әкелді. Бұл топтардың күші, көбінесе, әскери күш жинау қабілетіне байланысты болды. Батыс Анатолия сол кезде шабуылдардың ошағы болды, жауынгерлер тонау мен даңққа қол жеткізе алатын басшыға адалдығын өздері қалағандай ауыстырып отырды.
After the Battle of Manzikert (1071) Anatolia was divided between two relatively powerful states: the Byzantine Empire in the west and the Anatolian Seljuks in the central plateau. Equilibrium between them was disrupted by the Mongol invasion and conquest of the Seljuks following the Battle of Köse Dağ in 1243, and the reconquest of Constantinople by the Byzantine Palaiologos dynasty in 1261, which shifted Byzantine attention away from the Anatolian frontier. Mongol pressure pushed nomadic Turkish tribes to migrate westward, into the now poorly defended Byzantine territory. For the next two centuries, Anatolian Beyliks were under the suzerainty of the Mongols, especially the Ilkhanate. All coins minted during this period in Anatolia show Ilkhanate rulers. From the 1260s onward Anatolia increasingly began to slip from Byzantine control, as Turkish Anatolian beyliks were established both in formerly Byzantine lands and in the territory of the fragmenting Seljuk Sultanate. Political authority in western Anatolia was thus extremely fragmented by the end of the thirteenth century, split between locally established rulers, tribal groups, holy figures, and warlords, with Byzantine and Seljuk authority ever present but rapidly weakening. The fragmentation of authority has led several historians to describe the political entities of thirteenth and fourteenth century Anatolia as Taifas, or "petty kings", a comparison with the history of late medieval Muslim Spain. The power of these groups was largely dependent upon their ability to attract military manpower. Western Anatolia was then a hotbed of raiding activity, with warriors switching allegiance at will to whichever chief seemed most able to provide them with opportunities for plunder and glory.
Осман мемлекетінің пайда болуы
Осман әулеті Осман мемлекетінің алғашқы билеушісі Осман I-нің есімімен аталады. Кейінгі Осман дәстүріне сәйкес, ол моңғол шапқыншылығынан кейін Орталық Азиядан көшіп келген түркі тайпасының ұрпағы болған. Оның әкесінің аты – Ертуғрул, бұл оның билігі тұсында таңбаланған монеталар арқылы белгілі, бірақ осыдан арғы мәліметтер «сенуге тым мифологиялық». Осман әулетінің шығу тегі нақты белгісіз, бірақ оның Орталық Азиядан Анатолияға көшіп келген және моңғол үстемдігінде болған түркілер құрғаны мәлім. Сондай-ақ, Османның өзінің бейлігін (княздығын) қалай құрғаны туралы ештеңе белгілі емес, себебі бұл мәселеде замандас емес дереккөздер көптеген түрлі және қайшылы әңгімелер келтіреді. Нақтысы – Осман XIII ғасырдың соңында Соғұт қаласынан орталықтанған, Солтүстік-Батыс Анатолияның Вифиния аймағындағы шағын княздықтың басшысы ретінде көзге шықты. Османның көшбасшы ретінде танылуы – оның өз атынан монета шығаруымен байланысты, ал оның алдыңғы билеушілері соңғы екі ғасыр бойында монеталарды Ылхан мемлекетінің атынан шығарған. Османның бейлігіне бастапқыда көшпелі түркі тайпаларының әскерлік күші көмектесті, оларды ол аймақтың Византиялық жерлеріне жасалған шабуылдарға жетекшілік етті. Бұл Осман тайпасы туғандық байланысқа емес, саяси қажеттілікке негізделген. Сондықтан, оған қосылғысы келгендердің барлығы, тіпті Византиялықтар да кіре алды. Осман империясын бірнеше батыр отбасылар басқарды, олардың ішінде грек христиандығынан шыққан Кёсе Михал отбасы және болгар тегінен шыққан Хранислав отбасы болды. Османның өзіндік құндылықтарының бір бөлігі – ислам және парсы мәдениеті, бұл Османның ұлы Орханның 1324 жылы берген жер сыйлығында көрсетілген, онда ол «Иман чемпионы» деп сипатталған.
The Ottoman dynasty is named after the first ruler of the Ottoman polity, Osman I. According to later Ottoman tradition, he was descended from a Turkic tribe which migrated out of Central Asia in the wake of the Mongol Conquests. As evidenced by coins minted during his reign, Osman's father was named Ertuğrul, but beyond this the details "are too mythological to be taken for granted." The origin of the Ottoman dynasty isn't known for sure but it is known that it was established by Turks from Central Asia, who migrated to Anatolia and were under Mongol suzerainty. Likewise, nothing is known about how Osman first established his principality (beylik) as the sources, none of them contemporary, provide many different and conflicting origin stories. What is certain is that at some point in the late thirteenth century Osman emerged as the leader of a small principality centered on the town of Söğüt in the north western Anatolian region of Bithynia. The emergence of Osman as a leader is marked by him issuing coins in his name, unlike his predecessors in the last two centuries who issued coins in the name of the Illkhanates. Osman's principality was initially supported by the tribal manpower of nomadic Turkish groups, whom he led in raids against the Byzantine territories of the region. This Ottoman tribe was based not on blood ties, but on political expedience. Thus it was inclusive of all who wished to join, including people of Byzantine origin. The Ottoman enterprise came to be led by several great warrior families, including the family of Köse Mihal, which had a Greek Christian origin
and the family of Hranislav, which was Bulgarian. Islam and Persian culture were part of Ottoman self identity from the start, as evidenced by a land grant issued by Osman's son Orhan in 1324, describing him as "Champion of the Faith".
Ғазза және ғазиздер ерте Осман тарихында
1938 жылы австриялық тарихшы Пол Виттек "Осман империясының өрлеуі" атты ықпалды еңбегін жариялады, онда ол ертедегі Осман мемлекетінің мұсылмандарға қарсы исламның қасиетті соғысы идеологиясына негізделгенін дәлелдеді. Мұндай соғыс газа деп аталды, ал онда соғысқан жауынгер гази деп аталды. Виттектің "Газа тезисі" деп аталатын тұжырымдамасы ХХ ғасырдың басым бөлігінде ықпалды болды және тарихшыларды ертедегі Османлыларды исламды таратуға арналған құлшынысты діни жауынгерлер ретінде суреттеуге итермеледі. 1980 жылдардан бастап тарихшылар Виттектің тезисін күшейтіп сынға алды. Ғалымдар қазір газа және гази терминдерінің ертедегі Османдықтар үшін қатаң діни мағынасы жоқ екенін мойындайды және олар жиі тек шабуылдарды білдіру үшін зайырлы мағынада қолданылған. Сонымен қатар, ертедегі Османдықтар қатаң православиелік мұсылмандар да емес, мұсылмандармен ынтымақтасуға дайын емес еді, ал алғашқы Осман билеушілерінің бірнеше серіктері мұсылмандар емес немесе жақында ғана дінге келгендер болды. Қасиетті соғыс идеясы он төртінші ғасырда пайда болды, бірақ ол Османлылардың мінез-құлқына әсер еткен көптеген факторлардың бірі ғана болды. Тек кейінірек, он бесінші ғасырда ғана Осман жазушылары ерте Османдықтарды құлшынысты ислам жауынгерлері ретінде бейнелей бастады, сол кездегі аралық ислам империясын құрған әулетіне асыл шығу тегін беру үшін.
In 1938 the Austrian historian Paul Wittek published an influential work entitled The Rise of the Ottoman Empire, in which he put forth the argument that the early Ottoman state was constructed upon an ideology of Islamic holy war against non Muslims. Such a war was known as gaza, and a warrior fighting in it was called a gazi. Wittek's formulation, subsequently known as the "Gaza Thesis," was influential for much of the twentieth century, and led historians to portray the early Ottomans as zealous religious warriors dedicated to the spread of Islam. Beginning in the 1980s, historians increasingly criticized Wittek's thesis. Scholars now recognize that the terms gaza and gazi did not have strictly religious connotations for the early Ottomans, and were often used in a secular sense to simply refer to raids. Additionally, the early Ottomans were neither strict orthodox Muslims nor were they unwilling to cooperate with non Muslims, and several of the companions of the first Ottoman rulers were either non Muslims or recent converts. The idea of holy war existed during the fourteenth century, but it was only one of many factors influencing Ottoman behavior. It was only later, in the fifteenth century, that Ottoman writers retroactively began to portray the early Ottomans as zealous Islamic warriors, in order to provide a noble origin for their dynasty which, by then, had constructed an intercontinental Islamic empire.
Демография
1347 жылдан кейін Анатолия мен Балқан аймақтары қара өлімнің келуінен ауыр зардап шекті. Қалалық орталықтар мен қонысқан аймақтар қирады, ал көшпелі тайпалар одан аз зардап тартты. Осыдан кейін Балқанға алғашқы Осман шапқыншылықтары басталды. Обадан туындаған халық азаюы, сөзсіз, Балқандағы ерте Осман империясының кеңеюіне үлкен үлес қосты, сонымен қатар Византия империясының әлсіреуіне және Константинопольдің халықтан босауына себеп болды.
Anatolia and the Balkans were greatly impacted by the arrival of the Black Death after 1347. Urban centers and settled regions were devastated, while nomadic groups suffered less of an impact. The first Ottoman incursions into the Balkans began shortly thereafter. Depopulation resulting from the plague was thus almost certainly a major factor in the success of early Ottoman expansion into the Balkans, and contributed to the weakening of the Byzantine Empire and the depopulation of Constantinople.
Үкімет
Осы ерте кезеңде, Османлылар он бесінші ғасырдың ортасында орталықтандырылған басқару жүйесін орнатқанға дейін, билеушілердің билігі "әлдеқайда шектеулі болды және империя ішіндегі түркі тайпаларының басшылары, Балқан одақтастары мен қарастырылғандары сияқты әртүрлі билік иелері арасындағы қолдау және одақтар коалициясына күшті тәуелділікте болды". Ерте Осман мемлекетінің кеңеюіне шекаралық жауынгерлердің (ғазилердің) әскери қызметі түрткіс болды, ал Осман билеушісі бастапқыда олардың арасында біріншілердің бірі ғана еді. Мемлекеттің орталықтандыруының көп бөлігі оларды бақылауға тырысқан Османдықтарға наразылық білдірген осы шекаралық жауынгерлерге қарсы жүргізілді. Нәтижесінде, Османдықтар ғазилердің әскери күшін пайдалана білді, сонымен бірге оларды бағындырып, ықпалын арттырды. Ерте Османдықтар өз халқына төмен салық ставкалары салғанымен ерекшеленді. Бұл олардың халқының әл-ауқаты туралы идеологиялық көңілі мен жаңадан бағындырылған халықтардың адалдығын қамтамасыз ету қажеттілігін көрсетті. Он бесінші ғасырда Осман мемлекеті орталықтандырылып, салық жүктемесі артты, бұл жазушылардың сынына себеп болды. Осман империясының табысының маңызды факторы – олардың империяны ұрпақтан ұрпаққа сақтап қалу қабілеті болды. Басқа түркі тайпалары жиі қайтыс болған билеушінің мүлкін ұлдары арасында бөлісіп беретін. Ал Османдықтар империяны әрдайым бір мұрагердің басшылығында біріктіріп ұстады.
During this early period, before the Ottomans were able to establish a centralized system of government in the middle of the fifteenth century, the rulers' powers were "far more circumscribed, and depended heavily upon coalitions of support and alliances reached" among various power holders within the empire, including Turkic tribal leaders and Balkan allies and vassals. The early Ottoman state's expansion was fueled by the military activity of frontier warriors (gazi), of whom the Ottoman ruler was initially merely primus inter pares. Much of the state's centralization was carried out in opposition to these frontier warriors, who resented Ottoman efforts to control them. Ultimately, the Ottomans managed to harness gazi military power while increasingly subordinating them. The early Ottomans were noteworthy for the low tax rates which they imposed on their subjects. This reflected both an ideological concern for the well being of their subjects, and also a pragmatic need to earn the loyalty of newly conquered populations. In the fifteenth century, the Ottoman state became more centralized and the tax burden increased, prompting criticism from writers. An important factor in Ottoman success was their ability to preserve the empire across generations. Other Turkic groups frequently divided their realms between the sons of a deceased ruler. The Ottomans consistently kept the empire united under a single heir.
Мемлекеттік орталықтандыру
Орталықтандыру процесі Орталық Анатолиядан мұсылман ғалымдарының келуімен тығыз байланысты, онда Рум Селжуктары тұсында дамыған, қалалық және бюрократиялық түрік өркениеті болған. Әсіресе, Осман империясының алғашқы кезеңінде бірнеше Ұлы Визирлерді қызметке тағайындаған және олардың институционалдық дамуына ықпал еткен Чандарлы әулеті үлкен әсер етті. 1376 жылдан кейін Чандарлы әулетінің басшысы Кара Халил, Мурад I-ге соғыста түскен құлдардан бестен бір бөлігін салық ретінде алуды ұсынды, бұл «пенчик» деп аталды. Бұл Осман билеушілеріне жаңа жеке армия құруға мүмкіндік берді, олар яничарлар (yeniçeri) деп белгілі болды. Мұндай шаралар Османның әскери жеңістерін қамтамасыз еткен ғазилерді наразылыққа толтырып, мемлекет ішіндегі шиеленісті күшейтті. Мұрат I тұсында әскери судья (қазаскер) лауазымы құрылды, бұл әскери-әкімшілік топтың (аскерлер) қалыптасуымен қоғамдағы әлеуметтік жіктелудің артуын көрсетті. Мұрат I сонымен қатар шекарадағы белгілі жауынгерлерді «Шекара иелері» (ук бектері) деп тағайындауды енгізді. Мұндай тағайындау билігі Осман билеушілерінің енді тек біріншілердің бірі емес екенін көрсетеді. Осы жаңа мәртебені ашық жариялау мақсатында Мурад сұлтан атағын алғаш рет қабылдады. Осман орталықтандыруы үшін маңызды символдық мәні Осман билеушілерінің әскери музыка естігенде тұруы болды, бұл олардың ғазаға қатысуға дайын екенін білдірді. 1453 жылы Константинопольді жаулап алғаннан кейін Мехмед II бұл дәстүрді тоқтатты, бұл Осман билеушісі енді қарапайым шекаралық жауынгер емес, империяның егемендігі екенін көрсетті. Империяның астанасы Газаның шекаралық жауынгерлік рухымен байланысты Эдирнеден Византия империясының ұзақ тарихы бар Константинопольге көшірілді, бұл қала империялық мәртебеге ие болды. Бұл символдық және практикалық тұрғыдан империяның шекаралық бейліктен империяға айналу сәті деп есептелді.
The process of centralization is closely connected with an influx of Muslim scholars from Central Anatolia, where a more urban and bureaucratic Turkish civilization had developed under the Seljuks of Rum. Particularly influential was the Çandarlı family, which supplied several Grand Viziers to the early Ottomans and influenced their institutional development. Some time after 1376, Kara Halil, the head of the Çandarlı family, encouraged Murad I to institute a tax of one fifth on slaves taken in war, known as the pençik. This gave the Ottoman rulers a source of manpower from which they could construct a new personal army, known as the Janissaries (yeniçeri). Such measures frustrated the gazi, who sustained Ottoman military conquests, and created lasting tensions within the state. It was also during the reign of Murad I that the office of military judge (Kazasker) was created, indicating an increasing level of social stratification between the emerging military administrative class (askeri) and the rest of society. Murad I also instituted the practice of appointing specific frontier warriors as "Lords of the Frontier" (uc begleri). Such power of appointment indicates that the Ottoman rulers were no longer merely primus inter pares. As a way of openly declaring this new status, Murad became the first Ottoman ruler to adopt the title of sultan. Of great symbolic importance for Ottoman centralization was the practice of Ottoman rulers to stand upon hearing martial music, indicating their willingness to participate in gaza. Shortly after the Conquest of Constantinople in 1453, Mehmed II discontinued this practice, indicating that the Ottoman ruler was no longer a simple frontier warrior, but the sovereign of an empire. The empire's capital shifted from Edirne, the city symbolically connected with the frontier warrior ethos of gaza, to Constantinople, a city with deeply imperial connotations due to its long history as the capital of the Byzantine Empire. This was seen, both symbolically and practically, as the moment of the empire's definitive shift from a frontier principality into an empire.
Әскери
Он төртінші ғасырдың басында Осман әскері көбінесе атты жауынгерлерден тұрды. Ол оларды шабуылдарға, тықсыруларға және жылдам шабуылдарға пайдаланды, бұл оған Вифиния ауылдық жерін бақылауға мүмкіндік берді. Алайда, бастапқыда ол қамалдарды алуға қабілетті емес еді. Османдықтардың бағындырған алғашқы ірі қаласы Бурса, ұзақ блокададан кейін аштықтан қорқу себепті, шабуылға ұшырамастан берілді. Орхан (1323/4-1362) мен Мурад I (1362-1389) билік еткен кезде Османдықтар қамал алу соғысының тактикасын меңгерді. Османның қызметіндегі жауынгерлер әртүрлі топтардан келді. Олар "ғазилер" және "акыншылар" (шабуылшылар) деп белгілі болды, олар оның табысына тартылып, олжа мен даңқ үшін бірікті. Османның ерте жақтастарының көпшілігі тайпалық түбірлері бар мұсылман түркілері болды, ал қалғандары византиялықтар, христиандар немесе жақында ислам дініне өткендер еді.
Osman's army at the beginning of the fourteenth century consisted largely of mounted warriors. These he used in raids, ambushes, and hit and run attacks, allowing him to control the countryside of Bithynia. However, he initially lacked the means to conduct sieges. Bursa, the first major town conquered by the Ottomans, surrendered under threat of starvation following a long blockade rather than from an assault. It was under Orhan (r. 1323/4 1362) and Murad I (r. 1362 1389) that the Ottomans mastered the techniques of siege warfare. The warriors in Osman's service came from diverse backgrounds. Known variously as gazis and akıncıs (raiders), they were attracted to his success and joined out of a desire to win plunder and glory. Most of Osman's early followers were Muslim Turks of tribal origin, while others were of Byzantine origin, either Christians or recent converts to Islam.
Мәдени және интеллектуалдық өмір
Бесінші ғасырдың басында Осман әулеті әдеби шығармашылықты белсенді түрде қолдады, оның көп бөлігі шығыстағы басқа ислам әулеттерінің ұзақ жылдар бойы қалыптасқан әдеби дәстүрінен үлгі алды. Осман тарихы туралы жазылған ең алғашқы еңбек ақын Ахмедидің туындысы болды. Ол бастапқыда Сұлтан Баязид I-ге тарту етілуі тиіс еді, бірақ 1402 жылы оның қайтысынан кейін, оның ұлы Сүлеймен Челеби үшін жазылды. Бұл еңбек, "Искендернаме" ("Искендер кітабы") деп аталып, "князға айна" (наṣīḥatnāме) жанрына жатты, мақсаты билеушіге мемлекеттік басқару мәселелерінде кеңес және нұсқау беру болды. Осылайша, Ахмеди әулет тарихының фактілерден тұратын баяндамасын берудің орнына, сұлтанды жанама түрде сынауды көздеді, оның ата-бабаларын үлгілі билеушілер ретінде көрсету арқылы Баязидтің қателіктерін баса көрсетті. Ахмеди Баязидтің Анатолиядағы мұсылмандарға қарсы әскери жорықтарына қарсы болды, сондықтан оның ата-бабаларын Балқандағы христиан мемлекеттеріне қарсы қасиетті соғысқа толыққанды берілген деп бейнеледі.
By the early fifteenth century, the Ottoman court was actively fostering literary output, much of it borrowing from the longstanding literary tradition of other Islamic courts further east. The first extant account of Ottoman history ever written was produced by the poet Ahmedi, originally meant to be presented to Sultan Bayezid I but, following the latter's death in 1402, written for his son Süleyman Çelebi instead. This work, entitled the İskendernāme, ("The Book of Alexander") was part of a genre known as "mirror for princes" (naṣīḥatnāme), meant to provide advice and guidance to the ruler with regard to statecraft. Thus rather than providing a factual account of the dynasty's history, Ahmedi's goal was to indirectly criticize the sultan by depicting his ancestors as model rulers, in contrast to the perceived deviance of Bayezid. Specifically, Ahmedi took issue with Bayezid's military campaigns against fellow Muslims in Anatolia, and thus depicted his ancestors as totally devoted to holy war against the Christian states of the Balkans.
Осман I (шамамен 1299-1323/4 жж.)
Османның тегі өте жасырын, ал оның он төртінші ғасырдың басына дейінгі өмірі туралы дерлік ештеңе белгілі емес. 1299 жыл оның билікке келуінің басталуы ретінде жиі айтылады, алайда бұл дата ешқандай тарихи оқиғаға сәйкес келмейді және таза символдық мағынаға ие. 1300 жылға қарай ол түрік көшпенді тайпаларының басшысы болды, осы арқылы Солтүстік-Батыс Анатолиядағы Вифиния аймағындағы Сөгүт қаласының маңындағы шағын аумақты басқарды. Ол көршілес Византия империясына жиі шабуылдар жасады. 1301 немесе 1302 жылы Бафеус шайқасында византиялық армияны жеңгеннен кейін, оның жетістіктері көптеген жауынгерлерді оның ізіне еріктірді. Османның әскери әрекеттері көбінесе шабуылдармен шектелді, себебі ол 1323 жылы қайтыс болғанда, Османдықтар әлі қоршау соғысының тиімді тәсілдерін әзірлемеген еді. Византияға қарсы шабуылдарымен танымал болғанымен, Осман татар тайпаларымен және көршілес Гермиян бейлігімен де көптеген әскери қақтығыстарға қатысты. Осман саяси және сауда қарым-қатынастарын мұсылман және христиан топтарымен де табысты нығайта білді. Ол ертеде өзіне бірнеше маңызды тұлғаларды тартты, соның ішінде византиялық ауыл басшысы Кёсе Михал, оның ұрпақтары (Михалугюлларилары деп белгілі) Осман қызметіндегі шекаралық жауынгерлер арасында ең жоғары дәрежеге ие болды. Кёсе Михал христиан грек болғандығымен ерекшеленді; ол ақырында ислам дінін қабылдағанмен, оның тарихтағы маңызды рөлі Османның мұсылман емес адамдармен ынтымақтасуға және оларды өз саяси жобасына енгізуге дайын екенін көрсетеді. Осман I шейх Эдебалидің қызына үйлену арқылы өзінің заңдылығын нығайтты, ол шекарадағы дервиштер қауымының басшысы болған белгілі жергілікті дін көшбасшысы еді. Кейінгі Османдық жазушылар бұл оқиғаны көркемдеп, Османның Эдебалимен бірге болғандағы арманында оның ұрпақтары кең империяны билейтіні айтылғанын көрсетті.
Osman's origins are extremely obscure, and almost nothing is known about his career before the beginning of the fourteenth century. The date of 1299 is frequently given as the beginning of his reign, however this date does not correspond with any historical event, and is purely symbolic. By 1300 he had become the leader of a group of Turkish pastoral tribes, through which he ruled over a small territory around the town of Söğüt in the north western Anatolian region of Bithynia. He led frequent raids against the neighboring Byzantine Empire. Success attracted warriors to his following, particularly after his victory over a Byzantine army in the Battle of Bapheus in 1301 or 1302. Osman's military activity was largely limited to raiding because, by the time of his death, in 1323 4, the Ottomans had not yet developed effective techniques for siege warfare. Although he is famous for his raids against the Byzantines, Osman also had many military confrontations with Tatar groups and with the neighboring principality of Germiyan. Osman was adept at forging political and commercial relationships with nearby groups, Muslim as well as Christian. Early on, he attracted several notable figures to his side, including Köse Mihal, a Byzantine village headman whose descendants (known as the Mihaloğulları) enjoyed primacy among the frontier warriors in Ottoman service. Köse Mihal was noteworthy for having been a Christian Greek; while he eventually converted to Islam, his prominent historical role indicates Osman's willingness to cooperate with non Muslims and to incorporate them in his political enterprise. Osman I strengthened his legitimacy by marrying the daughter of Sheikh Edebali, a prominent local religious leader who was said to have been at the head of a community of dervishes on the frontier. Later Ottoman writers embellished this event by depicting Osman as having experienced a dream while staying with Edebali, in which it was foretold that his descendants would rule over a vast empire.
Орхан (1323/41362)
Осман қайтыс болғаннан кейін, оның ұлы Орхан Османның басшысы болды. Орхан 1326 жылы Бурсаны (Пруза) басып алғаннан кейін, аймақтың қалған қалалары да жаулап алынды, соның ішінде Битинияның маңызды қалаларын бағындыруды жалғастырды. 1324 жылға қарай Осман мемлекеті Сәлжұқтардың бюрократиялық тәжірибесін қолдана бастады.
Upon Osman's death his son Orhan succeeded him as leader of the Ottomans. Orhan oversaw the conquest of Bithynia's major towns, as Bursa (Prusa) was conquered in 1326 and the rest of the region's towns fell shortly thereafter. Already by 1324, the Ottomans were making use of Seljuk bureaucratic practices,
Византиямен күресумен қатар, Орхан 1345-46 жылдары Кареси бейлігін басып алып, Еуропаға қарайтын барлық маңызды жолдарды Осман империясының бақылауына алды. Каресидің тәжірибелі әскерлері Осман армиясына қосылып, Балқандағы келешек науқандарда құнды күш болды. Орхан Византия князі Иоанн VI Кантакузеннің қызы Теодораға үйленді. 1346 жылы Орхан Иоанн VI-ны император Иоанн V Палеологты тақтан құлатуда ашық түрде қолдады. 1347-1354 жылдары Иоанн VI бірлескен император болған кезде, ол Орханға 1352 жылы Галлиполи түбегіне шабуыл жасауға рұқсат берді, одан кейін Осман империясы 1354 жылы Чимпе қамалында Еуропадағы алғашқы тұрақты бекінісін алды. Орхан Еуропаға қарсы соғыс жүргізуді көздеді, Анатолия түрктері Галлиполи және оның төңірегінде қоныстандырылып, Фракияда Византия және болгарларға қарсы әскери операциялар үшін плацдарм құру мақсатында бекітілді. Он жыл ішінде шығыс Фракияның көп бөлігі Осман әскерлерімен басып алынып, қарқынды отарлау арқылы Орханның толық бақылауына көшті. Фракиядағы алғашқы жаулап алулар Осман империясын Константинопольді Балқан шекарасымен байланыстыратын барлық маңызды құрлықтағы байланыс жолдарына орналастырып, әскери операцияларын кеңейтуге мүмкіндік берді. Сонымен қатар, Фракиядағы жолдарды бақылауға алу Византияны Балқан және Батыс Еуропадағы әлеуетті одақтастарымен тікелей құрлық арқылы байланыстан оқшаулады. Византия императоры Иоанн V 1356 жылы Орханмен Фракиядағы жоғалтуларын мойындайтын қолайсыз шартқа қол қоюға мәжбүр болды. Келесі 50 жыл ішінде Осман империясы Балқандағы кең аумақтарды басып алып, қазіргі Сербияға дейін жетті. Еуропаға өту жолдарын бақылауға алу арқылы Осман империясы Анатолиядағы бәсекелес түрік бейліктерінен айтарлықтай басымдыққа ие болды, себебі енді Балқан шекарасында жүргізілген жаулап алулардан зор бедел мен байлыққа қол жеткізе алатын болды. Астанасын Анатолиядағы Бурсадан Фракиядағы жаңадан бағындырылған қалаға көшіру арқылы Мурад Оңтүстік-Шығыс Еуропада Осман империясының экспансиясын жалғастыру ниетін білдірді. Эдирне бағындырылғанға дейін христиандық еуропалықтардың көпшілігі Осман империясының Фракиядағы болуын Балқандағы хаостық оқиғалардың соңғы жағымсыз эпизоды деп қарастырды. Мұрат I Эдирнені астанасы етіп тағайындағаннан кейін, олар Осман империясының Еуропада қалуға ниеттенгенін түсінді. Балқан мемлекеттері – Византия, Болгария және Сербия Фракиядағы Осман империясының жаулап алуынан қорқып, қауіп-қатерге қарсы тұруға дайын болмады. Византияның аумағы қысқарып, фрагменттенді. Ол негізінен астанасы Константинополь және оның фракиялық айналасынан, Салоники қаласы мен оның жақын маңынан және Пелопоннестегі Морея деспотатынан тұрды. Константинополь мен басқа екі аймақ арасындағы байланыс тек Дарданелл арқылы, Венеция және Генуяның теңіз күштері ашық ұстап тұрған теңіз жолы арқылы мүмкін болды. Әлсіреген Византия империясының Мурадты өз күшімен жеңуге ресурстары жетпеді. Азаматтық соғысқа жиі бөлінген Византияның біртұтас әрекет жасауы мүмкін болмады. Константинопольдің аман қалуы оның аңызға толы қорғаныс қабырғаларына, Осман теңіз флотының болмауына және Мурадтың 1356 жылғы келісімдегі ережелерді сақтауға дайындығына байланысты болды, бұл қалаға жабдықталуға мүмкіндік берді. Болгария патшасы Иван Александрдың тұсында Болгария өркендеп, гүлденді. Алайда, билігінің соңында болгар патшасы Екінші болгар империясын ұлдары басқаратын үш аймаққа бөлуде өлімге душар болған қателік жасады. Болгарияның ынтымағы 1350 жылдары Видиннің иесі Иван Срацимир, Иван Александрдың бірінші әйелінен туған жалғыз ұлы, және Иван Шишман, Александрдың екінші некесінің нәтижесі және патшаның тағайындалған мұрагері арасындағы бәсекелестікпен бұзылды. Ішкі проблемаларына қоса, Болгария венгр шабуылынан да қиындық көріп, зардап шекті. 1365 жылы Венгрия королі Людовик I Видин провинциясына басып кірді, оның билеушісі Иван Срацимир тұтқынға алынды. Болгарияның тракиялық иеліктерінің көпшілігін Мурадқа жоғалтуына қарамастан, Иван Александр венгрлерге Видинде ерекше назар аударды. Ол Добруджаның болгар билеушісі Добротица және Валахия воеводасы Владислав I Влайкумен оларға қарсы коалиция құрды. Венгрлер жеңіліске ұшырап, Иван Срацимир таққа қайта орнатылса да, Болгария одан да күшті бөлінген күйде болды. Иван Срацимир 1370 жылы Видин "Империясының" патшасы деп жариялады, ал Добротица Добруджада тәуелсіз деспот ретінде де-факто мойындалды. Болгарияның күш-жігері ішкі мақсаттарға аз пайда келтірді және дұрыс емес жауға қарсы бағытталды. Сербияның Балқандағы үстемдігіне байланысты, оның 1355 жылы патша Стефан Душан қайтыс болғаннан кейін күрт тарап кетуі қатты әсер етті. Күшті аймақтық серб ақсүйектері оның мұрагері Стефан Урош V-ке аз құрмет көрсетті. Жасы, әлсіз Урош әкесі сияқты билей алмады. Бөлінісшілдікке ұмтылған боярлар жағдайды пайдаланып, Сербия фрагменттенді. Грек провинциялары Фессалия және Эпир, сондай-ақ Душанның бұрынғы Албания иеліктері ең бірінші серб бақылауынан шықты. Батыс және оңтүстік Македонияда бірқатар шағын тәуелсіз бейліктер пайда болды, ал венгрлер солтүстікте серб жерлеріне еніп кірді. Урош тек негізгі серб жерлерін бақылады, олардың ақсүйектері, патшадан гөрі күшті болғанымен, көбінесе адал болды. Бұл негізгі жерлерге мыналар кірді: Черногория (Зета) қоса алған батыс жерлер; Серрес қаласындағы Йован Угльеша басқаратын оңтүстік жерлер, шығыс Македонияның барлық аймақтарын қамтиды; және Урош пен қуатты ақсүйек Вукасин Мрнявчевич бірлесіп басқарған орталық серб жерлері, ол Македониядағы Прилепті басқарды. Серб бірлігін сақтаудың орнына, Уроштің шала біріктірілген иеліктері аймақтық ақсүйектер арасындағы үздірсіз азаматтық соғысқа ұшырады, бұл Сербияны өсіп келе жатқан Осман қауіп-қатеріне осал қылды. Мұрат I 1362 жылы Осман империясының билігіне келді.
In addition to fighting the Byzantines, Orhan also conquered the Turkish principality of Karesi in 1345 6, thus placing all potential crossing points to Europe in Ottoman hands. The experienced Karesi warriors were incorporated into the Ottoman military, and were a valuable asset in subsequent campaigns into the Balkans. Orhan married Theodora, the daughter of Byzantine prince John VI Cantacuzenus. In 1346 Orhan openly supported John VI in the overthrowing of the emperor John V Palaeologus. When John VI became co emperor (1347–1354) he allowed Orhan to raid the peninsula of Gallipoli in 1352, after which the Ottomans gained their first permanent stronghold in Europe at Çimpe Castle in 1354. Orhan decided to pursue war against Europe, Anatolian Turks were settled in and around Gallipoli to secure it as a springboard for military operations in Thrace against the Byzantines and Bulgarians. Most of eastern Thrace was overrun by Ottoman forces within a decade and was permanently brought under Orhan's control by means of heavy colonization. The initial Thracian conquests placed the Ottomans strategically astride all of the major overland communication routes linking Constantinople to the Balkan frontiers, facilitating their expanded military operations. ln addition, control of the highways in Thrace isolated Byzantium from direct overland contact with any of its potential allies in the Balkans and in Western Europe. Byzantine Emperor John V was forced to sign an unfavorable treaty with Orhan in 1356 that recognized his Thracian losses. For the next 50 years, the Ottomans went on to conquer vast territories in the Balkans, reaching as far north as modern day Serbia. In taking control over the passageways to Europe, the Ottomans gained a significant advantage over their rival Turkish principalities in Anatolia, as they now could gain immense prestige and wealth from conquests carried out on the Balkan frontier. By transferring his capital from Bursa in Anatolia to that newly won city in Thrace, Murad signaled his intentions to continue Ottoman expansion in Southeast Europe. Before the conquest of Edirne, most Christian Europeans regarded the Ottoman presence in Thrace as merely the latest unpleasant episode in a long string of chaotic events in the Balkans. After Murad I designated Edirne as his capital, they realized that the Ottomans intended to remain in Europe. The Balkan states of Byzantium, Bulgaria, and Serbia were frightened by Ottoman conquests in Thrace, and were ill prepared to deal with the threat. Byzantine territory was reduced and fragmented. It consisted mostly of the capital, Constantinople and its Thracian environs, the city of Thessaloniki and its immediate surroundings, and the Despotate of the Morea in the Peloponnese. Contact between Constantinople and the two other regions was only feasible via a tenuous sea route through the Dardanelles, kept open by the Italian maritime powers of Venice and Genoa. The weakened Byzantine Empire no longer possessed the resources to defeat Murad on its own. Concerted action on the part of the Byzantines, often divided by civil war, was impossible. The survival of Constantinople itself depended on its legendary defensive walls, the lack of an Ottoman navy, and the willingness of Murad to honor provisions in the 1356 treaty, which permitted the city to be provisioned. Bulgaria under Tsar Ivan Aleksandar was expanding and prosperous. However, at the end of his rule, the Bulgarian Tsar made the fatal mistake to divide the Second Bulgarian Empire into three appanages held by his sons. Bulgaria's cohesion was shattered further in the 1350s by a rivalry between the holder of Vidin, Ivan Sratsimir, Ivan Aleksandar's sole surviving son by his first wife, and Ivan Shishman, the product of Aleksandar's second marriage and the tsar's designated successor. In addition to internal problems, Bulgaria was further crippled by a Hungarian attack. In 1365 Hungarian King Louis I invaded and seized Vidin province, whose ruler Ivan Sratsimir was taken captive. Despite the concurrent loss of most Bulgarian Thracian holdings to Murad, Ivan Aleksandar became fixated on the Hungarians in Vidin. He formed a coalition against them with the Bulgarian ruler of Dobrudja Dobrotitsa and Voievod Vladislav I Vlaicu of Wallachia. Although the Hungarians were repulsed and Ivan Sratsimir restored to his throne, Bulgaria emerged more intensely divided. Ivan Sratsimir proclaimed himself tsar of an "Empire" of Vidin in 1370, and Dobrotitsa received de facto recognition as independent despot in Dobrudzha. Bulgaria's efforts were squandered to little domestic purpose and against the wrong enemy. Given Serbia's preeminence in the Balkans under Tsar Stefan Dušan, its rapid dissolution following his death in 1355 was dramatic. The powerful regional Serb nobles demonstrated little respect for his successor, Stefan Uroš V. Young, weak Uroš was incapable of ruling as his father had. The separatist minded bojars were quick to take advantage of the situation, and Serbia fragmented. First to throw off Serbian control were the Greek provinces of Thessaly and Epiros as well as Dušan's former Albanian holdings. A series of small independent principalities arose in western and southern Macedonia, while the Hungarians encroached deeper into Serb lands in the north. Uros held only the core Serbian lands, whose nobles, although more powerful than their prince, generally remained loyal. These core lands consisted of: The western lands, including Montenegro (Zeta); the southern lands, held by Jovan Uglješa in Serres, encompassing all of eastern Macedonia; and the central Serbian lands, stretching from the Danube south into central Macedonia, co ruled by Uroš and the powerful noble Vukasin Mrnjavcevic, who held Prilep in Macedonia. Far from preserving Serb unity, Uroš's loosely amalgamated domains were wracked by constant civil war among the regional nobles, leaving Serbia vulnerable to the rising Ottoman threat. Murad I did rise to the power of the Ottoman Empire in 1362.
Галлиполи, 1366 жыл
1370 жылы Мұрат Фракияның көп бөлігін бақылап, оны Болгариямен және Углеша билеген оңтүстік-шығыс серб жерлерімен тікелей қарым-қатынасқа келтірді. Сербтердің ең күшті аймақтық билеушісі Углеша 1371 жылы Балқан мемлекеттерінің Осман империясына қарсы одақ құруға тырысты, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды. Азық-түлікпен қамтамасыз етілу мәселесіне байланысты түріктерге осал болған Византия ынтымақтастықтан бас тартты. Болгария, Иван Александр сол жылдың басында қайтыс болғаннан кейін, ресми түрде Страцимир (1370–96) басқаратын Видин "Империясына" және Александрдың тікелей мұрагері, орталық Болгарияны Турноводан басқарған патша Иван Шишман (1371–95) басқарылатын екіге бөлінді. Жас болғандықтан, таққа отыруы бекем емес, Страцимирдің қаупінде және түріктердің қысымында Шишман Углешаның жоспарына қатыса алмады. Аймақтық серб боярларының тек Урошқа қорғаушы болған Вукашин және Углешаның бауыры ғана осы күш-жігерге қосылды. Ал қалғандары Осман қауіп-қатерін мойындамады немесе майданда бәсекелестер шабуыл жасауынан қорқып, қатысудан бас тартты.
By 1370 Murad controlled most of Thrace, bringing him into direct contact with Bulgaria and the southeastern Serbian lands ruled by Uglješa. Uglješa, the most powerful Serb regional ruler, unsuccessfully attempted to forge an anti Ottoman alliance of Balkan states in 1371. Byzantium, vulnerable to the Turks because of its food supply situation, refused to cooperate. Bulgaria, following Ivan Aleksandar's death early that year, lay officially divided into the "Empire" of Vidin, ruled by Stratsimir (1370–96), and Aleksandar's direct successor Tsar Ivan Shishman (1371–95), who ruled central Bulgaria from Turnovo. Young, his hold on the throne unsteady, threatened by Stratsimir, and probably pressured by the Turks, Shishman could not afford to participate in Uglješa's scheme. Of the regional Serb bojars, only Vukašin, protector of Uroš and Uglješa's brother, joined in the effort. The others either failed to recognize the Ottoman danger or refused to participate lest competitors attacked while they were in the field.
Марица, 1371 жыл
Марица шайқасы 1371 жылдың 26 қыркүйегінде Черномен ауылының жанында Марица өзені бойында, Сұлтан Мұраттың лейтенанты Лала Шахин-паша мен Сербия патшасы Вукашин Мрнявчевич және оның інісі деспот Углеша бастаған 70 мыңға жуық сарбаздың қатысуымен болды. Мұрат I Кіші Азияда болған кезде, деспот Углеша олардың астанасы Эдирнеге күтпеген шабуыл жасауды жоспарлаған. Осман әскері саны жағынан кем болды, бірақ Шахин-паша жоғары тактиканы (душман лагеріне түнгі шабуыл) пайдаланып, христиан әскерін жеңіп, патша Вукашин мен деспот Углешаны өлтіре алды. Осы шайқастан кейін Македония мен Грекияның бір бөлігі Осман империясының билігіне көшті. Углеша мен Вукашин екеуі де қаза тапты. Османдықтардың жеңісі соншалықты зор болды, түріктер бұл шайқасты сербтердің талқан жеңілісі (немесе қырылуы) деп атады. Орменион (Черномен) шайқасынан кейін Сербияның біртұтастығы күйреп, Урош сол жылдың аяғына дейін қайтыс болып, Неманич әулетінің соңы келді. Сербияның орталық бөлігінің үлкен аумақтары тәуелсіз княздықтарға бөлініп, бұрынғы көлемінің жартысына дейін азайды. Ешбір билеуші таққа отырып, «князь» лауазымын ресми түрде иеленбеді, ал ешбір бояр біріктіруші басшы ретінде танылуға жеткілікті билікке және құрметке ие болған жоқ. Вукасиннің ұлы Марко қырғыннан аман қалды және өзін серб «патшасы» (кральж) деп жариялады, бірақ өзінің билігін Орталық Македониядағы Прилеп маңындағы жерлерінен тысқары таратуға мүкіндік алмады. Сербия үдемелі түрде фрагментацияланып, аймақтық княздер арасында азаматтық соғыс басталды. Орменион шайқасынан кейін Османдықтардың Сербия мен Болгарияға жасаған шабуылдары күшейді. Жеңістің зорлығы және оның жерлеріне үздіксіз шабуылдар Тырново болгар патшасы Шишманды Османдықтармен келісімге келу қажеттігіне көндірді. 1376 жылға қарай Шишман Мұраттың вассалдығын қабылдап, өз қарындасын сұлтанның «әйелі» ретінде Эдирнедегі гаремге жіберді. Алайда, бұл келісім Османдықтардың Шишманның шекарасында тонауларын тоқтатпады. Византияға келетін болсақ, император Иоанн V шайқастан кейін көп ұзамай Османның вассалдығын қабылдады, бұл Мұраттың Византияның ішкі саясатына тікелей араласуына мүмкіндік берді. Болгария мен сербтер 1370-жылдар мен 1380-жылдарда Анатолиядағы жағдайлар мен Византияның саяси істеріне араласудың күшеюі Мұратты алаңдатып, қысқа мерзімді тынығуды қамтамасыз етті. Сербияда осы тыныштық солтүстік серб божары князі Лазарь Хребеляновичке (1371-89), күшті болгар және қарақшыл ақсүйектердің қолдауымен және Сербияның Пец православиелік патриархатының қолдауымен Сербияның негізгі жерлерінің көп бөлігін бақылауға мүмкіндік берді. Македониядағы серб княздарының көпшілігі, соның ішінде Марко, өздерінің позицияларын сақтау үшін Мұраттың вассалдығын қабылдады және олардың көпшілігі Анатолияда түрік қарсыластарына қарсы күресте Мұраттың әскеріндегі серб күштерін басқарды.
The Battle of Maritsa took place at the Maritsa River near the village of Chernomen on September 26, 1371 with sultan Murad's lieutenant Lala Shahin Pasha and the Serbs numbering some 70,000 men under the command of the Serbian king of Prilep Vukašin Mrnjavčević and his brother despot Uglješa. Despot Uglješa wanted to make a surprise attack in their capital city, Edirne, while Murad I was in Asia Minor. The Ottoman army was much smaller, but due to superior tactics (night raid on the allied camp), Şâhin Paşa was able to defeat the Christian army and kill King Vukašin and despot Uglješa. Macedonia and parts of Greece fell under Ottoman power after this battle. Both Uglješa and Vukašin perished in the carnage. So overwhelming was the Ottoman victory that the Turks referred to the battle as the Rout (or Destruction) of the Serbs. What little unity Serbia possessed collapsed after the catastrophe at Ormenion (Chernomen). Uroš died before the year was out, ending the Nemanjić dynasty, and large areas of central Serbia broke away as independent principalities, reducing it to half of its former size. No future ruler ever again officially held the office of car, and no single bojar enjoyed enough power or respect to gain recognition as a unifying leader. Vukasin's son, Marko, survived the slaughter and proclaimed himself Serbian "king" (kralj) but was unable to enforce his claim beyond his lands around Prilep, in central Macedonia. Serbia slipped into accelerated fragmentation and internecine warfare among the proliferating regional princes. In the aftermath of the Ormenion battle, Ottoman raids into Serbia and Bulgaria intensified. The enormity of the victory and the incessant raids into his lands convinced Turnovo Bulgarian Tsar Shishman of the necessity for coming to terms with the Ottomans. By 1376 at the latest, Shishman accepted vassal status under Murad and sent his sister as the sultan's "wife" to the harem at Edirne. The arrangement did not prevent Ottoman raiders from continuing to plunder inside Shishman's borders. As for Byzantium, Emperor John V definitively accepted Ottoman vassalage soon after the battle, opening the door to Murad's direct interference in Byzantine domestic politics. The Bulgarians and Serbs enjoyed a brief respite during the 1370s and into the 1380s when matters in Anatolia and increased meddling in Byzantium's political affairs kept Murad preoccupied. In Serbia, the lull permitted the northern Serb ‘’bojar’’ Prince Lazar Hrebeljanovic (1371 89), with the support of powerful Bulgarian and Montenegrin nobles and the backing of the Serbian Orthodox Patriarchate of Pec, to consolidate control over much of the core Serbian lands. Most of the Serb regional rulers in Macedonia, including Marko, accepted vassalage under Murad to preserve their positions, and many of them led Serb forces in the sultan's army operating in Anatolia against his Turkish rivals.
Дубравница, 1381 жыл
1380 жылдардың ортасына қарай Мурадтың назары қайтадан Балқанға ауды. Болгарлық қарастырылысы Шишманның Валахия воеводы Дан I-мен (шамамен 1383-86 жж.) соғыспен айналысқанын пайдаланып, 1385 жылы Мурад Балқан тауларының оңтүстігіндегі соңғы болгарлық иелік – Софияны басып алды, бұл стратегиялық маңызға ие Ниш қаласына, маңызды Вардар-Морава тас жолының солтүстік бағытына жол ашты.
By the mid 1380s Murad's attention once again focused on the Balkans. With his Bulgarian vassal Shishman preoccupied by a war with Wallachian Voievod Dan I of Wallachia (ca. 1383 86), in 1385 Murad took Sofia, the last remaining Bulgarian possession south of the Balkan Mountains, opening the way toward strategically located Niš, the northern terminus of the important Vardar Morava highway.
Сауриан өрісі, 1385
Савра дала шайқасы 1385 жылдың 18 қыркүйегінде Осман және серб әскерлері арасында болды. Османдықтар жеңіске жетті және жергілікті серб және албан феодалдарының көпшілігі олардың вассалдарына айналды.
Savra field battle was fought on 18 September 1385 between Ottoman and Serbian forces. The Ottomans were victorious and most of the local Serbian and Albanian lords became vassals.
Плоцник, 1386 жыл
1386 жылы Мұрат Ништі басып алды, бұл Сербияның Лазарын көп ұзамай Османның вассалдығын қабылдауға мәжбүр еткен болуы мүмкін. Мұрат солтүстік-орталық Балқанға тереңірек енген кезде, оның әскерлері батысқа қарай «Via Ingatia» жолымен Македонияға қарай жылжып, осы уақытқа дейін осы тағдырдан құтылып келген аймақтық билеушілерді вассалдыққа бағындырды. 1385 жылы бір жасақ Албанияның Адриатика теңізі жағалауына жетті. 1387 жылы тағы бір жасақ Салониканы басып алып, иеленді. Балқан христиан мемлекеттерінің тәуелсіздігіне қауіптің өте үлкен екені анық байқалды. Анатолиядағы мәселелер Мұратты 1387 жылы Балқанды тастап кетуге мәжбүрлегенде, оның серб және болгар вассалдары онымен байланыстарын үзуге тырысты. Лазар Боснияның Твертко I және Видиннің Страцимирмен одақ құрды. Ол Осман талабына, яғни вассалдық міндеттерін орындауға бас тарқан соң, оған қарсы әскер жіберілді. Лазар мен Твертко түріктермен Ништен батысқа қарай Плочникте кездесіп, оларды жеңді. Оның христиан княздарының жеңісі Шишманды Осман вассалдығынан арылып, Болгарияның тәуелсіздігін қайта жаңартқызуға жігерлендірді.
Murad captured Niš in 1386, perhaps forcing Lazar of Serbia to accept Ottoman vassalage soon afterward. While he pushed deeper into the north—central Balkans, Murad also had forces moving west along the ‘’Via Ingatia’’ into Macedonia, forcing vassal status on regional rulers who until that time had escaped that fate. One contingent reached the Albanian Adriatic coast in 1385. Another took and occupied Thessaloniki in 1387. The danger to the continued independence of the Balkan Christian states grew alarmingly apparent. When Anatolian affairs forced Murad to leave the Balkans in 1387, his Serbian and Bulgarian vassals attempted to sever their ties to him. Lazar formed a coalition with Tvrtko I of Bosnia and Stratsimir of Vidin. After he refused an Ottoman demand that he live up to his vassal obligations, troops were dispatched against him. Lazar and Tvrtko met the Turks and defeated them at Plocnik, west of Niš. The victory by his fellow Christian princes encouraged Shishman to shed Ottoman vassalage and reassert Bulgarian independence.
Билеча, 1388 жыл
1388 жылы Мұрад Анатолиядан оралып, болгар билеушілері Шишман мен Срацимирге қарсы шағын мерзімдегі жорық ұйымдастырды, олар дереу вассалдыққа бағынуға мәжбүр болды. Одан кейін ол Лазардан өзіне адал болуын жариялап, салық төлеуін талап етті. Плочник шайқасындағы жеңіске сенімді серб князі бас тартты және күшті Осман шабуылынан қорғану үшін Боснияның Тверткосына және оның күйеу баласы, Солтүстік Македония мен Косовоның тәуелсіз билеушісі Вук Бранковичке көмек сұрады.
Murad returned from Anatolia in 1388 and launched a lightning campaign against the Bulgarian rulers Shishman and Sratsimir, who swiftly were forced into vassal submission. He then demanded that Lazar proclaim his vassalage and pay tribute. Confident because of the victory at Plocnik, the Serbian prince refused and turned to Tvrtko of Bosnia and Vuk Brankovic, his son in law and independent ruler of northern Macedonia and Kosovo, for aid against the certain Ottoman retaliatory offensive.
Косово, 1389 жыл
1389 жылы 15 маусымда Осман әскері, Сұлтан Мурадтың жеке басқаруымен, Сербия әскерімен шайқасты. Сербия князі Лазарь Хребелянович басқарған, сондай-ақ Вук Бранкович басқарған жасақтарымен, және Босния патшасы Твертко I жіберген, Влатко Вукович басқарған контингенттер де қатысты. Әскер санының бағалаулары әртүрлі, Осман әскері православие әскерінен (12 000–30 000) көп болды (27 000–40 000). Шабыс тең түсті. Екі әскердің де көп бөлігі қырылды. Лазарь мен Мурад екеуі де қаза тапты. Османдықтар серб әскерін талқандағанмен, олар өздері де ауыр шығынға ұшырады, бұл олардың ілгерілеуін баяулатты. Сербтер өз жерлерін тиімді қорғауға жеткіліксіз күшпен қалды, ал түріктердің шығысында көп әскері болды. Осының салдарынан, бірінен соң бірі, әлі Осман вассалдары болмаған серб княздықтары келесі жылдары Осман империясының вассалдарына айналды. Лазардың жас және әлсіз мұрагері Стефан Лазаревич (1389–1427) 1390 жылы Баязидпен Солтүстік Сербияға Венгрияның енуіне қарсы тұру үшін вассалдық келісімге келді, ал соңғы тәуелсіз серб князі Вук Бранкович 1392 жылға дейін қарсылық көрсетті.
On St. Vitus' Day, June 15, 1389, the Ottoman army, personally commanded by Sultan Murad, fought the Serbian army led by Serbian Prince Lazar Hrebeljanović, which also included contingents led by Vuk Branković, and a contingent sent from Bosnia by King Tvrtko I, commanded by Vlatko Vuković. Estimates of army sizes vary, with the Ottomans having greater numbers (27,000–40,000) than the Orthodox army (12,000–30,000). The battle resulted in a draw. Both armies were mostly wiped out. Both Lazar and Murad lost their lives. Although the Ottomans managed to annihilate the Serbian army, they also suffered high casualties which delayed their progress. The Serbs were left with too few men to effectively defend their lands, while the Turks had many more troops in the east. Consequently, one after the other, the Serbian principalities that were not already Ottoman vassals became so in the following years. Lazar's young and weak successor Stefan Lazarević (1389–1427) concluded a vassal agreement with Bayezid in 1390 to counter Hungarian moves into northern Serbia, while Vuk Branković, the last independent Serb prince, held out until 1392.
Баязид I (13891402)
Баязид I (көбінесе "Жылдырым" деген епітетпен аталады) әкесі Мұрат өлтірілгеннен кейін сұлтандыққа мұрагер болды. Ол сербтердің барлық тұтқындарын өлтіруге бұйрық берді. Баязид империясының жылдам кеңеюі үшін Йылдырым, "найзағай" деп аталды. Баязид, "Жылдырым", Осман империясының Балқандағы жаулауларын кеңейтуге көп уақыт жұмсады. Ол жеңісін Сербия және Оңтүстік Албанияға шабуылдар жасап, жергілікті билеушілердің көпшілігін вассалдыққа бағындырды. Вардар-Морава тас жолының оңтүстік бөлігін қамтамасыз ету және Адриатика теңізіне батысқа қарай тұрақты кеңейту үшін Баязид Македониядағы Вардар өзенінің бойында көптеген йүрүктерді қоныстандырды. Венгрияның оңтүстік шекарасына түрік шабуылдарының пайда болуы Венгрия королі Люксембургтің Сигизмундын (1387–1437) Осман империясының қаупіне ескертіп, ол жаңа Османға қарсы коалиция үшін Балқан одақтастарын іздеді. 1393 жылдың басында Турново Болгариясының Иван Шишман, ауыр вассалдығынан құтылуды үміттене отырып, Сигизмундпен, Валахия воеводасы Ескі Мирчамен (1386–1418) және, мүмкін, Видиннің Иван Срацимирмен құпия келіссөздер жүргізді. Баязид бұл әңгімелер туралы естіп, Шишманға қарсы жойқын науқан бастады. Ұзақ қоршаудан кейін Турново басып алынды, ал Шишман Никополға қашып кетті. Баязид бұл қаланы басып алғаннан кейін Шишман тұтқынға алынып, басы кесілді. Оның барлық жерлері сұлтанға қосылды, ал Видиндегі иеліктері Баязидтің қаһарынан құтылған Срацимир өзінің вассалдығын қайта растауға мәжбүр болды. Өзінің адал емес болгар вассалдарымен қатал және тиімді жұмыс істегеннен кейін Баязид оңтүстікке қарай назарын Тесалия мен Мореяға бұрды, олардың грек билеушілері 1380 жылдары Осман вассалдығын қабылдаған. Олардың үнемі бір-бірімен, әсіресе грек Морея магнаттарының араздықтары Баязидтің араласуын қажет етті. Ол 1394 жылы осы және басқа да мәселелерді шешу үшін Балқандағы барлық вассалдарын Серреске шақырды. Сұлтанның вассалдары арасында Тесалия мен Морея ақсүйектері, Византия императоры Мануил II Палеолог (1391–1425) және серб князі Лазаревич болды. Кездесуде Баязид барлық даулы аумақтарды иеленді және барлық қатысушылар өздерінің вассалдық мәртебесін қайта растауға міндеттелді. Кейін морейліктер Баязидпен жасалған Серрес келісімінен бас тартқанда, ашуланған Осман билеушісі Морея деспотының императорлық бауыры Мануил II-ді Константинопольде блокадаға алды, содан кейін оңтүстікке қарай жүріп, Тесалияны аннексиялады. Афина герцогтігі түрік әскерлері шекараға келгенде Осман билігін қабылдады. 1395 жылы Пелопоннеске жасалған үлкен Осман жазалау шабуылы көп олжа жинаса да, Балқанның солтүстік-шығысындағы оқиғалар Мореяны сол кездегі тікелей шабуылдан сақтап қалды. Баязид Грекияда болғанда Валахияның Мирча Дунай арқылы Осман империясының аумағына шабуылдар жасады. Жаза ретінде Баязидтің әскерлері, соның ішінде серб вассалдары Лазаревич пен Кральж Марко бастаған әскерлері 1395 жылы Валахияға шабуыл жасады, бірақ Ровинада жеңілді, онда Марко қаза тапты. Жеңіс Валахияны түрік басқыншылығынан құтқарды, бірақ Мирча Осман империясының одан әрі араласуын болдырмау үшін Баязидтің вассалдығын қабылдады. Сұлтан Добруджаны аннексиялаудағы сәтсіздігі үшін және Валахия тағына үміткер Влад I (1395–97) қолдауы үшін көңілі толады. Екі жылдық азамат соғысынан кейін Мирча княздықты толық бақылауына алды.
Bayezid I (often given the epithet Yıldırım, "the Thunderbolt") succeeded to the sultanship upon the assassination of his father Murad. In a rage over the attack, he ordered all Serbian captives killed; Beyazid became known as Yıldırım, the lightning bolt, for the speed with which his empire expanded. Bayezid, "the Thunderbolt", lost little time in expanding Ottoman Balkan conquests. He followed up on his victory by raiding throughout Serbia and southern Albania, forcing most of the local princes into vassalage. Both to secure the southern stretch of the Vardar Morava highway and to establish a firm base for permanent expansion westward to the Adriatic coast, Bayezid settled large numbers of ‘’yürüks’’ along the Vardar River valley in Macedonia. The appearance of Turk raiders at Hungary's southern borders awakened the Hungarian King Sigismund of Luxemburg (1387–1437) to the danger that the Ottomans posed to his kingdom, and he sought out Balkan allies for a new anti Ottoman coalition. By early 1393 Turnovo Bulgaria's Ivan Shishman, hoping to throw off his onerous vassalage, was in secret negotiations with Sigismund, along with Wallachian Voievod Mircea the Old (1386–1418) and, possibly, Vidin's Ivan Sratsimir. Bayezid got wind of the talks and launched a devastating campaign against Shishman. Turnovo was captured after a lengthy siege, and Shishman fled to Nikopol. When that town fell to Bayezid, Shishman was captured and beheaded. All his lands were annexed by the sultan, and Sratsimir, whose Vidin holdings had escaped Bayezid's wrath, was forced to reaffirm his vassalage. Having dealt harshly and effectively with his disloyal Bulgarian vassals, Bayezid then turned his attention south to Thessaly and the Morea, whose Greek lords had accepted Ottoman vassalage in the 1380s. Their incessant bickering among themselves, especially those of the Greek Morean magnates, required Bayezid's intervention. He summoned a meeting of all his Balkan vassals at Serres in 1394 to settle these and other outstanding matters. Among the sultan's attending vassals were the Thessalian and Morean nobles, Byzantine Emperor Manuel II Palaiologos (1391–1425), and Serbian Prince Lazarevic. At the meeting, Bayezid acquired possession of all disputed territories, and all of the attendees were required to reaffirm their vassal status. When the Moreans later reneged on their Serres agreement with Bayezid, the angered Ottoman ruler blockaded the Morean despot's imperial brother Manuel II in Constantinople and then marched southward and annexed Thessaly. The Duchy of Athens accepted Ottoman overlordship when Turkish forces appeared on its border. Although a massive Ottoman punitive raid into the Peloponnese in 1395 netted much booty, events in the Balkans’ northeast saved Morea from further direct attack at the time. While Bayezid was occupied in Greece, Mircea of Wallachia conducted a series of raids across the Danube into Ottoman territory. In retaliation, Bayezid's forces, which included Serb vassal troops led by Lazarevic and Kralj Marko, struck into Wallachia in 1395 but were defeated at Rovine, where Marko was killed. The victory saved Wallachia from Turkish occupation, but Mircea accepted vassalage under Bayezid to avert further Ottoman intervention. The sultan took consolation for his less than victorious efforts in annexing Dobrudzha and in supporting a pretender, Vlad I (1395–97), to the Wallachian throne. Two years of civil war ensued before Mircea regained complete control of the principality.
Никополис қаласы
1396 жылы венгр патшасы Сигизмунд Осман империясына қарсы крест жорығын біріктірді. Крест армиясы негізінен венгр және француз рыцарларынан тұрды, бірақ оған валахиялық әскерлер де кірді. Атақты түрде Сигизмунд басқарғанымен, олардың басқаруы үйлесімсіз болды. Крестшілер Дунайды кешіп, Видин арқылы өтіп, Никополға жетті, онда олар түріктермен кездесті. Француз рыцарлары Сигизмундтің соғыс жоспарларын орындаудан бас тартты, нәтижесінде олар ауыр жеңіліске ұшырады. Срацимир крестшілерге Видин арқылы өтуге рұқсат бергендіктен, Баязид оның жерлеріне шапқындап кірді, оны тұтқынға алып, оның территорияларын аннексиялады. Видиннің құлауымен Болгария болды деуге келмейді, ол Осман империясының тікелей жаулап алуымен толығымен жойылған алғашқы ірі Балқан христиан мемлекеті болды. Никопол шайқасынан кейін Баязид Венгрия, Валахия және Боснияға шабуыл жасаумен қанағаттанды. Ол Албанияның көп бөлігін бағындырып, қалған солтүстік албан феодалдарын вассалдыққа бағындырды. Константинопольді қайтадан қоршауға алуға тырысты, бірақ 1397 жылы Баязидтің вассалы болған император Мануил II, солтанның болашақ Византия императорларын бекітуіне келіскен соң, қоршау тоқтатылды. Одан кейін Баязид Анатолияға Осман империясының түрік қарсыластарымен күресу үшін қайтарылды және ол ешқашан Балқанға оралмады.
In 1396 Hungarian King Sigismund finally pulled together a crusade against the Ottomans. The crusader army was composed primarily of Hungarian and French knights, but included some Wallachian troops. Though nominally led by Sigismund, it lacked command cohesion. The crusaders crossed the Danube, marched through Vidin, and arrived at Nikopol, where they met the Turks. The headstrong French knights refused to follow Sigismund's battle plans, resulting in their crushing defeat. Because Sratsimir had permitted the crusaders to pass through Vidin, Bayezid invaded his lands, took him prisoner, and annexed his territories. With Vidin's fall, Bulgaria ceased to exist, becoming the first major Balkan Christian state to disappear completely by direct Ottoman conquest. Following Nikopol, Bayezid contented himself with raiding Hungary, Wallachia, and Bosnia. He conquered most of Albania and forced the remaining northern Albanian lords into vassalage. A new, halfhearted siege of Constantinople was undertaken but lifted in 1397 after Emperor Manuel II, Bayezid's vassal, agreed that the sultan should confirm all future Byzantine emperors. Soon thereafter Bayezid was called back to Anatolia to deal with continuing problems with the Ottomans’ Turkish rivals and never returned to the Balkans.
Анкара, 1402 жыл
Баязид өзімен бірге негізінен Балқан вассалдарынан құралған әскерді алып келді, оның ішінде Лазаревич басқарған сербтер де болды. Көп ұзамай Орталық Азия билеушісі Тимур Ленк Анатолияға шапқышылық жасады. 1400 жыл шамасында Тимур Таяу Шығысқа енді. Тимур Ленк Анатолияның шығысындағы бірнеше ауылды тонап, Осман империясымен қақтығысты бастады. 1400 жылдың тамызында Тимур және оның ордасы Сивас қаласын толығымен өртеп, ішкі аймаққа ілгеріледі. Олардың әскерлері 1402 жылы Анкара түбінде, Анкара шайқасында кездесті. Османдықтар жеңіліске ұшырады және Баязид тұтқынға алынып, кейін тұтқында қайтыс болды. Баязидтің аман қалған ұлдары арасында 1402 жылдан 1413 жылға дейін созылған азамат соғысы басталды. Осман тарихында "Аралық кезең" деп белгілі болған бұл күрес Осман империясының Балқандағы белсенді кеңеюін уақытша тоқтатты.
Bayezid took with him an army composed primarily of Balkan vassal troops, including Serbs led by Lazarevic. He soon faced an invasion of Anatolia by the Central Asian ruler Timur Lenk. Around 1400, Timur entered the Middle East. Timur Lenk pillaged a few villages in eastern Anatolia and commenced the conflict with the Ottoman Empire. In August, 1400, Timur and his horde burned the town of Sivas to the ground and advanced into the mainland. Their armies met outside of Ankara, at the Battle of Ankara, in 1402. The Ottomans were routed and Bayezid was taken prisoner, later dying in captivity. A civil war, lasting from 1402 to 1413, broke out among Bayezid's surviving sons. Known in Ottoman history as the Interregnum, that struggle temporarily halted active Ottoman expansion in the Balkans.
Осман империясының аралық билігі (14021413)
Анкарадағы жеңілістен кейін империяда толыққанды хаос орнады. Моңғолдар Анатолияда еркін қыдырып, сұлтанның саяси билігі күйреп қалды. Беязидтің тұтқындалуынан кейін оның қалған ұлдары – Сүлеймен Челеби, Иса Челеби, Мехмед Челеби және Мұса Челеби Османдық аралық билік деп танылған соғыста бір-бірімен күресті. Османдық аралық билік бағынышты христиандық Балқан мемлекеттеріне қысқа мерзімге жартылай тәуелсіздік сыйлады. Кейінгі сұлтанның ұлдарының бірі Сүлеймен Эдирне қаласын Осман астанасы ретінде басып алып, өзін билеуші деп жариялады, бірақ оның бауырлары оны мойындаудан бас тартты. Ол Византиямен одақ құрып, Салоникині қайтарды, ал 1403 жылы өзінің беделін нығайту үшін Венециямен де келісім жасады. Алайда Сүлейменнің қатал мінезі Балқандағы бағынышты билеушілерді оған қарсы қойды. 1410 жылы оны Византия императоры Мануил II, серб деспоты Стефан Лазаревич, валахия воеводасы Мирча және соңғы екі болгар билеушісінің ұлдары қолдауымен Осман Балқанын басып алған ағасы Мұса жеңіп, өлтірді. Мұсаға енді Осман тағына толық билік ету үшін, өзін моңғол вассалдығынан босатқан және Осман Анатолиясын бағындырған кіші інісі Мехмед қарсы шықты. Балқандағы христиандық бағынышты мемлекеттердің өсіп келе жатқан тәуелсіздігінен алаңдаған Мұса оларға қарсы бұрылды. Алайда, ол Балқан жерлеріндегі исламдық бюрократиялық және сауда топтарының наразылығын тудырды, себебі ол кең халықтық қолдау алу үшін төменгі әлеуметтік топтарды үнемі жақтады. Сарысқа түскен Балқан христиандық бағынышты билеушілер және Осман империясының бас әскери, діни және сауда қайраткерлері Мехмедке көмек сұрады. 1412 жылы Мехмед Балқанға шапқындап кіріп, София мен Ништі басып алды және Лазаревичтің сербтерімен бірікті. Келесі жылы Мехмед Софияның сыртында Мұсаны түпкілікті жеңді. Мұса қаза тауып, Мехмед I (1413–21) қайта біріккен Осман мемлекетінің жалғыз билеушісі атанды.
After the defeat at Ankara followed a time of total chaos in the Empire. Mongols roamed free in Anatolia and the political power of the sultan was broken. After Beyazid was captured, his remaining sons, Suleiman Çelebi, İsa Çelebi, Mehmed Çelebi, and Musa Çelebi fought each other in what became known as the Ottoman Interregnum. The Ottoman Interregnum brought a brief period of semi independence to the vassal Christian Balkan states. Suleyman, one of the late sultan's sons, held the Ottoman capital at Edirne and proclaimed himself ruler, but his brothers refused to recognize him. He then concluded alliances with Byzantium, to which Thessaloniki was returned, and with Venice in 1403 to bolster his position. Suleyman's imperious character, however, turned his Balkan vassals against him. In 1410 he was defeated and killed by his brother Musa, who won the Ottoman Balkans with the support of Byzantine Emperor Manuel II, Serbian Despot Stefan Lazarevic, Wallachian Voievod Mircea, and the two last Bulgarian rulers’ sons. Musa then was confronted for sole control of the Ottoman throne by his younger brother Mehmed, who had freed himself of Mongol vassalage and held Ottoman Anatolia. Concerned over the growing independence of his Balkan Christian vassals, Musa turned on them. Unfortunately, he alienated the Islamic bureaucratic and commercial classes in his Balkan lands by continually favoring the lower social elements to gain wide popular support. Alarmed, the Balkan Christian vassal rulers turned to Mehmed, as did the chief Ottoman military, religious, and commercial leaders. In 1412 Mehmed invaded the Balkans, took Sofia and Nis, and joined forces with Lazarevicys Serbs. In the following year, Mehmed decisively defeated Musa outside of Sofia. Musa was killed, and Mehmed I (1413–21) emerged as the sole ruler of a reunited Ottoman state.
Мехмед I (1413-1421)
1413 жылы Мехмед Челеби жеңіске жеткенде, ол Эдирнеде (Адрианополь) өзін Мехмед I деп тәжді. Оның міндеті – Осман империясын бұрынғы даңқына қайтару еді. Империя билік үзілісінен ауыр зардап шекті; Тимур 1405 жылы қайтыс болғанымен, моңғолдар әлі де шығыста қыбырлап жүрді; Балқандағы көптеген христиан мемлекеттері Осман империясының бақылауынан шығып кетті; және жер, әсіресе Анатолия, соғыстан қатты қиындық көрді. Мехмед астананы Бурсадан Адрианопольге көшірді. Ол Балқандағы күрделі саяси жағдайға тап болды. Болгар, серб, валах және византиялық қарастырылған мемлекеттер дерлік тәуелсіз еді. Албан тайпалары бірігіп, бір мемлекет құрып жатты, ал Босния мен Молдавия толық тәуелсіздікте қалды. Венгрия Балқанда аумақтық амбицияларын сақтап, Венеция Балқан жағалауында көптеген иеліктерді ұстады. Баязидтің өлімінен бұрын Балқанды Осман империясының бақылауына алу мүмкіндігі анық болды. Билік үзілісінің соңында бұл сенім күмәнді көрінді. Мехмед жағдайды шешуде көбінесе дипломатияға, соғысқа емес, жүгінді. Ол көршілес еуропалық жерлерге шабуылдар жасады, нәтижесінде Албанияның көп бөлігі Осман империясының бақылауына қайта оралды және босниялық король Бан Твертко II Котроманич (1404–09, 1421–45) мен көптеген босниялық аймақтық ақсүйектерді ресми түрде Осман вассалдығын қабылдауға мәжбүр етті. Мехмед еуропалықтармен тек бір ғана соғыс жүргізді – Венециямен болған қысқа да шешімсіз қақтығыс. Жаңа сұлтанның ішкі проблемалары да болды. Мұсаның бұрынғы саясаты Осман Балқанының төменгі топтары арасында наразылық тудырды. 1416 жылы Добруджада Мұсаның бұрынғы сенімді адамы, ғалым-мистик Шейх Бедерддин бастаған және валах воеводасы Мирча I қолдаған мұсылмандар мен христиандардың халық көтерілісі болды. Бедерддин ислам, христиандық және иудаизмді бір дінге біріктіру және Осман бюрократиялық және кәсіби топтарының есебінен еркін шаруалар мен көшпелілердің әлеуметтік жағдайының жақсаруы сияқты идеяларды уағыздады. Мехмед көтерілісті басып таңбалады, ал Бедерддин қайтыс болды. Содан кейін Мирча Добруджаны басып алды, бірақ Мехмед 1419 жылы аймақты қайта басып алып, Дунайдағы Гиургиу бекінісін жаулап, Валахияны қайтадан вассалдыққа мәжбүр етті. Мехмед өмірінің қалған бөлігін билік үзілісінен бұзылған Осман мемлекеттік құрылымдарын қайта ұйымдастыруға жұмсады. 1421 жылы Мехмед қайтыс болғанда, оның ұлдарының бірі Мұрат сұлтан болды.
When Mehmed Çelebi stood as victor in 1413 he crowned himself in Edirne (Adrianople) as Mehmed I. His was the duty to restore the Ottoman Empire to its former glory. The Empire had suffered hard from the interregnum; the Mongols were still at large in the east, even though Timur had died in 1405; many of the Christian kingdoms of the Balkans had broken free of Ottoman control; and the land, especially Anatolia, had suffered hard from the war. Mehmed moved the capital from Bursa to Adrianople. He faced a delicate political situation in the Balkans. His Bulgarian, Serbian, Wallachian, and Byzantine vassals were virtually independent. The Albanian tribes were uniting into a single state, and Bosnia remained completely independent, as did Moldavia. Hungary retained territorial ambitions in the Balkans, and Venice held numerous Balkan coastal possessions. Prior to Bayezid's death, Ottoman control of the Balkans appeared a certainty. At the end of the interregnum, that certainty seemed open to question. Mehmed generally resorted to diplomacy rather than militancy in dealing with the situation. While he did conduct raiding expeditions into neighboring European lands, which returned much of Albania to Ottoman control and forced Bosnian King Ban Tvrtko II Kotromanić (1404–09, 1421–45), along with many Bosnian regional nobles, to accept formal Ottoman vassalage, Mehmed conducted only one actual war with the Europeans — a short and indecisive conflict with Venice. The new sultan had grave domestic problems. Musa's former policies sparked discontent among the Ottoman Balkans’ lower classes. In 1416 a popular revolt of Muslims and Christians broke out in Dobruja, led by Musa's former confidant, the scholar mystic Şeyh Bedreddin, and supported by Wallachian voivode Mircea I. Bedreddin preached such concepts as merging Islam, Christianity, and Judaism into a single faith and the social betterment of free peasants and nomads at the expense of the Ottoman bureaucratic and professional classes. Mehmed crushed the revolt and Bedreddin died. Mircea then occupied Dobruja, but Mehmed wrested the region back in 1419, capturing the Danubian fort of Giurgiu and forcing Wallachia back into vassalage. Mehmed spent the rest of his reign reorganizing Ottoman state structures disrupted by the interregnum. When Mehmed died in 1421, one of his sons, Murad, became sultan.
Мұрат II (1421-1451)
II Мұрат таққа отырған алғашқы жылдарында қарсыластарын және көтерілістерді жоюмен айналысты, ең бастысы – сербтердің бүліктерін. Оның ішкі проблемалары да болды. Ол өзінің ағасы Мұстафа Челеби мен інісі Кіші Мұстафаның көтерілісшілерін бағындырды.
Murad II spent his early years on the throne disposing of rivals and rebellions, most notably the revolts of the Serbs. He also had problems at home. He subdued the rebels of his uncle Mustafa Çelebi and brother Küçük Mustafa.
Константинополь, 1422 жыл
1422 жылы Мурад II Константинопольді бірнеше ай қоршауға алды және Византия императоры Мануил II Палеологты қосымша салық төлеуге мәжбүрлегеннен кейін ғана қоршауды жеңілдетті. 1422 жылы Венецияға қарсы тұрақты соғыс Салоника қаласын қоршаумен басталды (1422–30). Византияның осы соғыстағы қатысуы 1423 жылы қаланың Венеция Республикасына өткенімен аяқталды, бұл Мурадтың Константинопольді қоршауын тоқтатты. Салоника 1430 жылға дейін қоршауда қалды, содан кейін түріктер қаланы басып алды.
In 1422, Murad II laid siege to Constantinople for several months and lifted it only after forcing the Byzantine emperor, Manuel II Palaiologos to pay additional tribute. In 1422 the first regular war against Venice began with the Siege of Thessalonica (1422–30). Byzantine involvement in the war ended with the transfer of the city to the Venetian Republic in 1423, which ended Murad's siege of Constantinople. Thessalonica continued to be under siege until 1430, with the Turkish sack of the city.
Салоника, 1430 жыл
Салоника тұрғындарының өтінішімен Венеция әскерлері Салоника қаласын (Салоники) басып алды. Қаланы қоршаған Осман әскері биліктің ауысуынан бейхабар болды, ал бірнеше венециялық сарбаз Осман әскері тарапынан гректер деп қателесіп өлтірілді. Мұрад II Венециямен бейбіт қарым-қатынаста болғандықтан, венециялықтар бұл әрекетті қабылдауға болмайтын деп санап, толыққанды соғыс жариялады. Мұрад жылдам әрекет етіп, Константинопольді қоршап, әскерін Салоникаға жіберді. Венециялықтар теңіз арқылы күшін арттырды, бірақ Османдықтар қаланы шабуылдағанда, жеңіс мүмкін болмады және венециялықтар кемелеріне қашты. Бірақ түрік әскері қалаға кіріп, тоналай бастағанда, венециялық флот теңізден қалаға оқ жаудырды. Османдықтар қашқанда, флот жаңа венециялық күштер келгенге дейін османдықтарды тоқтатып тұруға қол жеткізді. Салоника шайқасы Мұрад үшін кері кетуге әкелді. Сербия мен Венгрия Венециямен одақтасты. Рим папасы Мартин V басқа христиан мемлекеттерін Осман империясына қарсы соғысқа қосылуға шақырды, бірақ тек Австрия ғана Балқанға әскер жіберді. Балқандағы соғыс Осман әскері Валахияны қайтарып алуға ұмтылғанда басталды, ол Валахияның Мирча I-нен аралық кезеңде жоғалтқан және қазір Венгрияның вассалдық мемлекетіне айналған еді. Осман әскері Валахияға кіргенде, сербтер Болгарияға шабуыл жасады, сонымен қатар Папаның шақыруымен Анатолиядағы Караманид әмірлігі империяға арт жағынан шабуыл жасады. Мұрад әскерін бөліп жіберді. Басты күш Софияны қорғауға бағытталды, ал қосымша күштер Анатолияға шақырылды. Валахиядағы қалған әскерлер венгр әскерімен талқандалды, олар енді оңтүстікке қарай Болгарияға жылжыды, онда серб және Осман әскерлері шайқасты. Сербтер жеңіліске ұшырады және Османдықтар венгрлерге қарсы бет бұрды, олар Османдықтарға арт жағынан шабуылдай алмайтындарын түсініп, Валахияға қайта қашты. Мұрад Сербия мен Венгрияға қарсы шекарасын нығайтты, бірақ Валахияны қайта басып алуға тырыспады. Оның орнына, ол әскерін Анатолияға жіберді, онда олар 1428 жылы Караманды жеңді. 1430 жылы Осман флотының үлкен бөлігі Салоникаға күтпеген шабуыл жасады. 1432 жылы венециялықтар бейбіт келісімге қол қойды. Келісім бойынша Осман империясы Салоника қаласын және оның төңірегіндегі жерлерді алды. Сербия мен Венгрияның Осман империясына қарсы соғысы 1441 жылы тоқтап қалды, осы кезде Киелі Рим империясы, Польша, Албания және Жандаридтер мен Караманид әмірліктері (бейбіт келісімді бұза отырып) Османдықтарға қарсы араласты. Ниш және София 1443 жылы христиандардың қолына көшті. 1444 жылы Жалуаз шайқасында империя ауыр жеңіліске ұшырады. 1444 жылдың 12 шілдесінде Мұрад Валахия мен Варна провинциясын Венгрияға, ал Батыс Болгарияны (Софияны қоса алғанда) Сербияға беру туралы келісімге қол қойды. Бұл Мұрадты он екі жасар ұлы Мехметтің пайдасына тақтан бас тартуға мәжбүр етті. Соған қарамастан, сол жылы христиандар бейбіт келісімді бұзып, қайтадан шабуыл жасады.
On the request of its inhabitants, Venetian troops took control of the city of Salonika (Thessaloniki). The Ottoman army that laid siege to the city knew nothing of the transfer of power, and a number of Venetian soldiers were killed by Ottoman troops, believing them to be Greeks. Murad II had been on peaceful terms with Venice, so the Venetians deemed the act unacceptable and declared full war. Murad acted swiftly, besieging Constantinople and sending his armies to Salonika. The Venetians had gained reinforcements by sea but, when the Ottomans stormed the city, the outcome was forgone and the Venetians fled to their ships. But when the Turks entered and began plundering the city, the Venetian fleet started bombarding the city from the sea side. The Ottomans fled and the fleet was able to hold off the Ottomans until new Venetian reinforcements arrived to recapture the city. The outcome of the Battle of Salonika was a setback for Murad. Serbia and Hungary allied themselves with Venice. Pope Martin V encouraged other Christian states to join the war against the Ottomans, though only Austria ever sent troops to the Balkans. The war in the Balkans began as the Ottoman army moved to recapture Wallachia, which the Ottomans had lost to Mircea I of Wallachia during the Interregnum and that now was a Hungarian vassal state. As the Ottoman army entered Wallachia, the Serbs started attacking Bulgaria and, at the same time, urged by the Pope, the Anatolian emirate of Karamanid attacked the Empire from the back. Murad had to split his army. The main force went to defend Sofia and the reserves had to be called to Anatolia. The remaining troops in Wallachia were crushed by the Hungarian army that was now moving south into Bulgaria where the Serbian and Ottoman armies battled each other. The Serbs were defeated and the Ottomans turned to face the Hungarians who fled back into Wallachia when they realized they were unable to attack the Ottomans from the back. Murad fortified his borders against Serbia and Hungary but did not try to retake Wallachia. Instead, he sent his armies to Anatolia where they defeated Karaman in 1428. In 1430 a large Ottoman fleet attacked Salonika by surprise. The Venetians signed a peace treaty in 1432. The treaty gave the Ottomans the city of Salonika and the surrounding land. The war by Serbia and Hungary against the Ottoman Empire had come to a standstill in 1441, when the Holy Roman Empire, Poland, Albania, and the Jandarid and Karamanid emirates (in violation of the peace treaty) intervened against the Ottomans. Niš and Sofia fell to the Christians in 1443. In 1444, the Empire suffered a major defeat in the Battle of Jalowaz. On July 12, 1444, Murad signed a treaty which gave Wallachia and the Bulgarian province of Varna to Hungary and gave western Bulgaria (including Sofia) to Serbia. It forced Murad to abdicate in favor of his twelve year old son Mehmed. Later the same year the Christians violated the peace treaty and attacked anew.
Варна, 1444 жыл
1444 жылғы 10 қарашада Мурад Варна шайқасында Янош Хуняди бастаған Польшаның Владислав III-нің поляк-венгр әскерін жеңді. 1446 жылы янычарлардың көмегімен Мурад таққа қайта отырды. 1448 жылы тағы бір бейбіт келісімге қол қойылып, империяға Валахия, Болгария және Албанияның бір бөлігі берілді. Балқан майданы қамтамасыз етілгеннен кейін Мурад шығысқа бет бұрып, Тимур Ленктің ұлы Шахрухты және Анатолиядағы Кандар мен Караман әмірліктерін жеңді.
On November 10, 1444, Murad defeated the Polish–Hungarian army of Wladislaus III of Poland led by Janos Hunyadi at the Battle of Varna. Murad was reinstated with the help of the Janissaries in 1446. Another peace treaty was signed in 1448 giving the Empire Wallachia and Bulgaria and a part of Albania. After the Balkan front was secured, Murad turned east and defeated Timur Lenk's son, Shah Rukh, and the emirates of Candar and Karaman in Anatolia.
Косово, 1448 жыл
1448 жылы Джон Хуняди Осман империясына қарсы жорық бастауға тиімді сәт деп ойлады. Варна шайқасындағы жеңілістен кейін (1444), ол Османлыларға шабуыл жасау үшін тағы бір әскер жинады. Оның стратегиясы Балқан халықтарының болашақ көтерілісіне, күтпеген шабуылға және Османлылардың басты күшін бір шайқаста жою мүмкіндігіне негізделген. Хуняди өте қайратты болды және әскерін қорғаушы күштерді қалдырмай жетекке алды. Мұрад 1450-1451 жылдардың қысында Эдирнеде қайтыс болды. Кейбір деректерде ол Скандербегтің албандық партизандық отрядымен шайқаста жараланған деген болжам бар.
At 1448, John Hunyadi saw the right moment to lead a campaign against the Ottoman Empire. After the Defeat of Varna (1444), he raised another army to attack the Ottomans. His strategy based on possible revolt of Balkan people and the surprise attack, also the assumption to destroy the main force of the Ottomans in a single battle. Hunyadi was totally immodest and led his forces without leaving any escort behind. Murad died in the winter 1450–1451 in Edirne. Some have it that he was wounded in a battle against Skanderbeg's Albanian guerillas.
Мехмед II (14511481)
1451 жылы Мұраттың қайтысынан кейін Мехмед II (Фатих, Жеңімпаз аталған) тағы да Осман тағына келді. Бірақ, 1451 жылдың мамыр-маусым айларында Караманид әмірлігін жаулап алып, оған қосылуы және Венециямен (10 қыркүйек) және Венгриямен (20 қараша) бейбітшілік шартында жаңару арқылы Мехмед II әскери және саяси салалардағы шеберлігін көрсетті және Осман сарайының ақсүйек топтары тарапынан тез қабылданды. Ол есейгенімен және ақылдырақ болғанымен, Константинопольді басып алуды өзінің бірінші кезектегі міндеті етіп белгіледі, өйткені бұл оның бұрынғы билігі кезінде оған көп қиындық тудырған жоғары әскери және әкімшілік шенеуніктер арасындағы билігін нығайтады деп сенді. Оның шешімінің дұрыс себептері болды. Константинополь христиандардың қолында болғанша, оның жаулары оны империяның ортасында бөлінуге мүмкіндік беретін база ретінде немесе христиандық Батыстың әскери әрекеттерін жалғастыру үшін сылтау ретінде пайдалана алатын еді. Константинопольдің орналасқан жері оны Жерорта теңізінің шығысы мен Орталық Азия арасындағы құрлық және теңіз саудасының табиғи "орталық" нүктесіне айналдырды, оны иелену зор байлықты қамтамасыз ететін еді. Константинополь – танымал империялық қала болды, оны басып алу және иелену оның жаулаушысына мұсылмандар арасында батыр, ал мұсылмандар мен христиандардың барлығы үшін ұлы және қуатты император ретінде зор бедел сыйлар еді. Мехмед Византия астанасына шабуыл жасауға екі жыл дайындалды. Ол қалаға теңізден келетін сыртқы көмекті тоқтату үшін теңіз күштерін құрды; венгр қаругер Урбаннан ірі қару-жарақтарды сатып алды; қаланың солтүстігінде Босфорды бекітіп, Еуропалық жағалауына мықты бекініс салғанымен, Қара теңізден келген көмекке жол бермеді; және өзінің жерлеріндегі барлық қолдағы әскери бөлімдерін Фракияда жинақтады. Венециямен жасалған сауда келісімі венециялықтардың Византияның мүддесін қорғауға араласуына кедері келтірді, ал Батыс Еуропаның қалған бөлігі Мехмедтің жоспарларына ешқандай сезбестен, ішкі соғыстар мен саяси бәсекелестікке толыққанды берілді.
Mehmed II (called Fatih, the Conqueror) again came to the Ottoman throne following Murad's death in 1451. But by conquering and annexing the emirate of Karamanid (May–June, 1451) and by renewing the peace treaties with Venice (September 10) and Hungary (November 20) Mehmed II proved his skills both on the military and the political front and was soon accepted by the noble class of the Ottoman court. Older and a good deal wiser, he made capturing Constantinople his first priority, believing that it would solidify his power over the high military and administrative officials who had caused him such problems during his earlier reign. Good reasons underlay his decision. So long as Constantinople remained in Christian hands, his enemies could use it as either a potential base for splitting the empire at its center or as an excuse for the Christian West's continued military efforts. Constantinople's location also made it the natural "middleman" center for both land and sea trade between the eastern Mediterranean and central Asia, possession of which would ensure immense wealth. Just as important, Constantinople was a fabled imperial city, and its capture and possession would bestow untold prestige on its conqueror, who would be seen by Muslims as a hero and by Muslims and Christians alike as a great and powerful emperor. Mehmed spent two years preparing for his attempt on the Byzantine capital. He built a navy to cut the city off from outside help by sea; he purchased an arsenal of large cannons from the Hungarian gunsmith Urban; he sealed the Bosphorus north of the city by erecting a powerful fortress on its European shore to prevent succor arriving from the Black Sea; and he meticulously concentrated in Thrace every available military unit in his lands. A trade agreement with Venice prevented the Venetians from intervening on behalf of the Byzantines, and the rest of Western Europe unwittingly cooperated with Mehmed's plans by being totally absorbed in internecine wars and political rivalries.
Константинополь, 1453 жыл
1451 жылы банкротқа ұшыраған Византиялықтар Мехмедтен Осман тағына талапкерді ұстағаны үшін алым-салықты екі есеге көбейтуді сұрағанда, ол бұл өтінішті Византия империясымен жасалған барлық шарттарды жоюға себеп ретінде пайдаланды. Бірақ 1452 жылы Константинопольді қоршауға алу туралы ұсыныс жасағанда, диванның көп бөлігі, әсіресе Ұлы визир Чандарлы Халил-паша оған қарсы шығып, сұлтанды тым асығыс және өз қабілеттеріне артық сенімді деп сынады. 1452 жылдың 15 сәуірінде Мехмед Константинопольді қоршауға алуға дайындық жасауға бұйрық берді. 1453 жылдың сәуір айында Мехмед Константинопольді қоршауға алды. Қаланың қорғаушылары, император Константин XI Палеологтың (1448–53) басшылығымен Джованни Джустиниани бастаған қаһармандық күрес көрсеткенімен, сыртқы көмек болмағандықтан олардың күш-жігері сәтсіз аяқталды. Бұрын бұзылмайтын саналатын қабырғалар Мехмедтің ауыр артиллериясының екі ай бойы үздіксіз шабуылынан кейін қирады. 1453 жылдың 29 мамырында таңертең Мехмед қамалдың қабырғаларына толыққанды шабуыл жасауға бұйрық берді. Ұзақ болмаған, бірақ қатыгез шайқаста Джустиниани ауыр жарақат алды, ал Осман әскерлері ашық қалған есік арқылы қабырғаларды бұзып, қорғаушыларды жеңіске жеңді. Христиан деректеріне сәйкес, император Константин Осман әскерлеріне қарсы батыл шабуыл жасап, қайтыс болды және одан кейін оны ешкім көрген жоқ. Алайда, Осман деректерінде, мысалы, Турсун Бегтің айтуынша, ол мантасын сызып тастап, жарақат алған Осман сарбазының қолынан қашуға тырысты. Осман әскері қаланы басып алды. Мың жыл бойы көптеген еуропалықтардың христиандық Рим империясының құдайдан берілген астанасы саналған Константинополь Мехмедтің қолына түсіп, көптеген мұсылмандардың пікірінше, Ислам Осман империясының құдайдан берілген астанасына айналды. Ежелгі қаланың империялық мұрасы мәңгі сақталды. Қала жаулап алынғаннан кейін сұлтан өзінің Ұлы визирі Чандарлы Халил-пашаны өлімге кесті. Одан кейінгі төрт визирі девширмеден шыққан адамдар болды. Империя өскен кезде түркілер жоғары лауазымдарға сирек тағайындалды. 1453 жылдың 29 мамырында Мехмед Жеңімпаз (Фатих Сұлтан Мехмед Хан Гази) Константинопольді жаулап алды. Фаусто Зонароның (1854–1929) суретінде Фатих Сұлтан Мехмедтің Осман флотын Галатадан Алтын мүйізге тасымалдауы бейнеленген. Жан Жозеф Бенджамин Константтың (1845–1902) суретінде Мехмед II Константинопольге кірген сәті көрсетілген. Фаусто Зонароның (1854–1929) суретінде Константинопольді жаулап алу оқиғасы бейнеленген. Джентиле Беллинидің 1479 жылғы «Жеңімпаз (Фатих Сұлтан Мехмед)» суреті (70 x 52; Ұлттық галерея, Лондон). Константинопольді жаулап алғаннан кейін Мехмед 1462 жылы Топкапы сарайын салып, Осман астанасын Адрианопольден осы сарайға көшірді. Мехмед өзін «Кайзер-и Рум», яки «Римдік Цезарь» деп атап, мемлекетті ескі Византия империясының үлгісінде құрды және өзін Рим тағының мұрагері деп санады. Кейіннен ол Отранотоға шабуыл жасағанда, мақсаты Римді басып алып, 751 жылдан бері алғаш рет Рим империясын қайта біріктіру болды. Юстинианның Ая София соборы императорлық мешітке айналдырылды, сондай-ақ көптеген басқа шіркеулер мен монастырлар да мешітке айналдырылды. Коммерциялық белсенділіктің жалғасуын және тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін мұсылман емес тұрғындардың құқықтары қорғалды. 1204 жылғы тонаудан толыққанды қалпына келе алмаған және Византияның екі ғасырлық кедейлігінен зардап шеккен Константинополь Мехмедтің жаулап алу кезінде бұрынғы күшінен айырылған, құлаған қала еді. Қала халқы азайып, көптеген мүліктер тасталып немесе жарамсыз күйде қалған. Сұлтан дереу қаланы халқымен қайта толықтыруға кірісті. Барлық дін мен ұлт өкілдерінен кәсіби шеберлерді, қолөнершілерді және саудагерлерді қалаға қайтару үшін азаматтық және жеке мүліктер жұртшылыққа ұсынылды. Жаңадан жаулап алынған Константинополь тез арада Осман мемлекетінің көпұлтты, көпмәдениетті және қарқынды дамыған экономикалық, саяси және мәдени орталығына айналды, ал оның алыс шекаралары бейбітшілік, қауіпсіздік және өркендеуді қамтамасыз етті.
When in 1451 the bankrupt Byzantines asked Mehmed to double the tribute for holding an Ottoman pretender for the throne, he used the request as a pretext for annulling all treaties with the Byzantine Empire. Nevertheless, when he proposed in 1452 to siege Constantinople most of the divan, and especially the Grand Vizier, Çandarlı Halil Pasha, was against it and criticized the Sultan for being too rash and overconfident in his abilities. On April 15, 1452, Mehmed ordered preparations to be made for the siege of Constantinople. In April 1453, Mehmed laid siege to Constantinople. Although the city's defenders, led by Giovanni Giustiniani under Emperor Constantine XI Palaiologos's (1448–53) authority, put up a heroic defense, without the benefit of outside aid their efforts were doomed. The formerly impregnable land walls were breached after two months of constant pounding by Mehmed's heavy artillery. In the predawn hours of 29 May 1453, Mehmed ordered an all out assault on the battered ramparts. After a brief but vicious melee at the walls in which Giustiniani was severely injured coupled with Ottoman troops breaching the walls through a sally port door left open, the Ottoman troops were able to breach the walls and rout the defenders. According to Christian sources, Emperor Constantine died bravely rushing into the oncoming Ottoman troops not to be seen again. However, according to Ottoman sources such as Tursun Beg he threw off his mantle and attempted to flee before being cut down by an injured Ottoman soldier. The Ottoman Army broke through and swept over the city. Constantinople, for a millennium considered by many Europeans the divinely ordained capital of the Christian Roman Empire, fell to Mehmed and was transformed into what many Muslims considered the divinely ordained capital of the Islamic Ottoman Empire. The fabled city's imperial legacy lived on. After the conquest, the sultan had his grand vizier Çandarlı Halil Pasha killed. His following four granviziers were of devshirme origin. During the growth of the Empire Turks seldom were appointed to the high positions. The Conquest of Constantinople on 29 May 1453 by Mehmed The Conqueror ( Fatih Sultan Mehmed Khan Ghazi )Fatih Sultan Mehmed’s Land Transport of The Ottoman Navy from Galata into Golden Horn by Fausto Zonaro (1854–1929). Entry of Mehmed II into Constantinople by Jean Joseph Benjamin Constant (1845–1902). The Conquest of Constantinople byFausto Zonaro (1854–1929). The Conqueror (Fatih Sultan Mehmed) by Gentile Bellini, 1479(70 x 52; National Gallery, London). Following the capture of Constantinople, Mehmed built the Topkapı Palace in 1462 and moved the Ottoman capital there from Adrianople. Mehmed had himself titled "Kaiser i Rum", or "Roman Caesar", and modelled the state after the old Byzantine Empire, thinking of himself as the successor to the Roman throne. Later, when he invaded Otranto, his goal was to capture Rome and reunite the Roman Empire for the first time since 751. Justinian's cathedral of Hagia Sophia was converted into an imperial mosque, as eventually were numerous other churches and monasteries. The rights of non Muslim inhabitants were protected to ensure continuity and stability for commercial activities. Never fully recovered from the sack of 1204, and suffering from Byzantium's two centuries of near poverty, Constantinople by the time of Mehmed's conquest was but a hollow shell of its former self. Its population had dwindled, and much property was either abandoned or in a state of disrepair. The sultan immediately began to repopulate the city. Civic and private properties were offered to the public to entice much needed skilled artisans, craftsmen, and traders of all religions and ethnicities back to the city. Newly conquered Constantinople rapidly grew into a multiethnic, multicultured, and bustling economic, political, and cultural center for the Ottoman state, whose distant frontiers guaranteed it peace, security, and prosperity.