Кіріспе

Генрих Каспарян (27 ақпан 1910, Тбилиси – 27 желтоқсан 1995, Ереван) – совет шахматшысы. Ол шахматтың соңғы ойынын зерттеудегі ең ұлы композиторлардың бірі саналады. Армениядан тыс жерлерде ол Генрих Моисеевич Каспарян немесе Каспариан (Генрих Моисеевич Каспарян) деген орысша есімімен көбірек танымал. Каспарян 1936 жылы ұлттық шебер, ал 1950 жылы халықаралық шебер атанды. 1956 жылы Шахмат композицияларының халықаралық төрешісі, 1972 жылы Шахмат композициясының халықаралық гроссмейстері атағын алды – ФИДЕ-ден осы атақты алған алғашқы композитор.

Каспарян өте күшті шахматшы да болды, Армения чемпионатында он рет (1934-1956 жылдары, оның ішінде болашақ әлем чемпионы Тигран Петросянмен екі рет тең түсты), ал Тифлис чемпионатында үш рет (1931, 1937, 1945) жеңіске жетті. Ол КСРО чемпионатының финалына төрт рет (1931, 1937, 1947, 1952) ілікті, бірақ ешқашан оннан жоғары орын алған жоқ. Каспарян ең алдымен өзінің композицияларымен танымал. Ол шахмат мәселелерімен айналысып, негізінен, бірақ жақын арада соңғы ойынды зерттеу оның ең жақсы саласы екенін түсінді. Ол бірнеше кітаптар мен жинақтар жазды және 600-ге жуық зерттеулер жасады, олардың көпшілігі үстемдік тақырыбына арналған, 57 бірінші жүлде жеңіп алды. Ол бірнеше рет КСРО композиторлық чемпионатының жеңімпазы болды.

Үлгілік зерттеу

Ирвинг Чернев өзінің "200 керемет соңы" атты кітабына Каспарянның бес композициясын қосты. Бұл зерттеуде тақтаның ортасында "үлгілік шах" пайдаланылады.

Практикалық ойынның ең танымал комбинациясы

Шахмат мәселелерін көптеп құрастырған Каспарян, жоғарыда айтылғандай, өте жақсы турнирлік ойыншы болған. Оның бір ойыны, Генрих Каспарян – Кориун Манвелян, Армения чемпионаты, Ереван 1938 жыл, шахмат тактикасы туралы көптеген кітаптарға енген:

1. d4 g6 2. b3 Bg7 3. Bb2 d6 4. e4 f5 5. exf5 Bxf5 6. g3 Nc6 7. Bg2 Qd7 8. f4 0-0-0 9. Nf3 a5 10. Nc3 Nf6 11. Qd2 Ne4 12. Nxe4 Bxe4 13. a4 Rhe8 14. Bc3 b6 15. 0-0-0 Kb7 16. Rhe1 Bd5 17. Re2 e5 18. Rde1 exf4 19. Rxe8 Rxe8 20. Qxf4 Ka6 21. Qh4 Rh8 22. Rd1 Qc8 23. Rd3 Be6 24. d5 Bxc3 25. Rxc3 Bxd5 (сурет) 26. Rxc6 Bxc6 27. Qc4+ Kb7 28. Qxc6+ Kxc6 29. Ne5 Kc5 30. Nd3+ Kd4 31. Kd2!!

Ерекше ойындар

Виталий Чеховер мен Генрих Каспариан, Ереван, 1936 жылғы матч, Корольдік үнді қорғанысы: Фьянчетто вариациясы, Классикалық Фьянчетто (E67), 0–1
Генрих Каспариан мен Дэвид Бронштейн, Ч УРС 1947, Сицилия қорғанысы: Гран-при шабуылы (B23), 1–0
Генрих Каспариан мен Анатолий Уфимцев, Ч УРС 1947, Рети ашылысы: Англо-славян, Боголюбов вариациясы, Стоунволл желісі (A12), 1–0