Кіріспе

Еуропа мифологиясы мен геральдикасындағы аң

Яле немесе сантикор (лат. eale) – Еуропа мифологиясы мен геральдикасында кездесетін мифтік жануар.

Этимология

"Ял" деген атау еврей тіліндегі יָעֵל (яел) сөзінен шыққан деп саналады, ол "горностай" дегенді білдіреді. Басқа жиі кездесетін атаулар – "иал" немесе "центикор".

Сипаттама

Еле антилопа немесе ешкі сияқты, қабанның тісі мен үлкен мүйіздері бар жануар ретінде сипатталады. Бұл мүйіздер кез келген бағытта бұрылу қабілетіне ие, бұл оларды шабуыл мен қорғану үшін тиімді етеді. Еле туралы алғаш рет Плиний Кентайыр өзінің "Табиғи тарих" кітабының VIII кітабында жазған. Ол оны Эфиопияда кездесетін жануар ретінде сипаттайды: оның денесі өзен жылқысының мөлшерінде, құйрығы пілдің құйрығындай, ал түсі қара немесе сары қоңыр. Сонымен қатар, оның жауырыны жабайы қабанға ұқсас, ал мүйіздері қозғалмалы, бір шынтақтан асатын ұзындықта. Осының арқасында, шайқас кезінде оларды кезекпен пайдалана алады және қажеттілікке қарай тікелей немесе қисайтып ұсыну арқылы олардың орнын өзгерте алады. Плиний Сахара төңірегіндегі Африка даласында еле көріп қалғанын айтады. Бұл аймақта антилопалар мен бизон мекендейді және оның сипаттамасына жақын болғандықтан, оның жаңылысуына себеп болуы мүмкін. Кейіннен еле ортағасырлық жануарлар туралы кітаптарда және геральдикада бейнеленді.

Геральдика

Ель – британдық корольдық отбасы қолданатын геральдикалық аңдардың бірі. Ол Джон, Бедфорд герцогының және Англияның Бофорт әулетінің елтаңбасын қолдау үшін пайдаланылған. Оның британ монархиясымен байланысы 1485 жылы Генрих VII тұсында басталды. Генри Тюдордың анасы, Леди Маргарет (1443–1509) Бофорт әулетінен шыққан, ал ол және оның ұлы Бофорт әулетінің геральдикалық мұрасын иеленді. Леди Маргарет Бофорт Кембридж университетіндегі Христос колледжі мен Сент-Джон колледжіне демеушілік жасады, ал оның елінің бейнесі колледж қақпаларында көрініс тапқан. Виндзор сарайындағы Сент-Джордж шіркеуінің шатырында да осындай екі ель бейнеленген. Бофорттың елі 1953 жылы Елизавета II-нің тәж кию рәсімі үшін жасалған «Королеваның аңдары» жинағының бір бөлігі болды: гипстен жасалған түпнұсқалары Канадада сақталады, ал тастан жасалған көшірмелері Кью бағындағы пальма үйінің сыртында орналасқан. АҚШ-та ель Нью-Хейвендегі Йель университетімен байланысты. Мектептің басты спорттық талисманы – «Қарапайым Дэн» атымен танымал бульдог болғанымен, Йель университетінің кампусының барлық жерінде оның бейнесін кездестіруге болады. Мифтік аң Йель Йель университетінің өнер және ғылым факультетінің (FAS) елтаңбасының екі бөлігін алып жатыр. Йель университетінің президентінің ресми туында да оның бейнесі бейнеленген, ол Йель басымен әшекейленген ағаш жезденің қасында әр жылғы бітіру салтанатында көрсетіледі. Сондай-ақ, Йель университетінің Давенпорт колледжінің қақпасының үстінен және Тимоти Дуайт колледжінің фронтонынан да ельді көруге болады.