Кіріспе

Eurocopter AS565 Panther (қазір Airbus Helicopters) – Eurocopter AS365 Dauphin орта салмақты, көп мақсатты, екі қозғалтқышпен жабдықталған тікұшақтың әскери нұсқасы. Panther жауынгерлік шабуыл, оттық қолдау, суастына қарсы күрес, суүсті кемелеріне қарсы күрес, іздеу-құтқару және медициналық эвакуация сияқты әскери мақсаттардың кең спектрінде қолданылады.

Даму

1980 жылдары француз аэроғарыш компаниясы Aerospatiale өзінің танымал Eurocopter AS365 Dauphin вертолетінің әскери нұсқасын жасауды шешті. Жобаның бастауы ретінде Dauphin-нің азаматтық SA365 N нұсқасы пайдаланылды. Жаңа роторлық ұшақ көмекші, танкке қарсы, әскер тасымалы және теңіз операцияларын орындауға арналды. Алғашқы өндіріс үлгісі бастапқыда AS365 K деп белгіленді, бірақ көп ұзамай AS565 Panther деп аталып кетті. Алғашқы үлгілер Turbomeca Arriel 1M1 турбошақты қозғалтқыштарымен жабдықталған; 1995 жылы Eurocopter жаңа Turbomeca Arriel 2C қозғалтқышын қолданатын Panther-дің күші жоғары нұсқаларын ұсына бастады. 2016 жылдың ақпан айында Airbus Helicopters Үндістан әскери-теңіз күштері ұсынған пайдалы вертолеттерді сатып алуда таңдалып алынса, AS565 Panther вертолетінің жаһандық өндіріс желісін Үндістанға көшіруге уәде берді. 2016 жылдың сәуірінде AS565 Panther вертолетінің өндіріс қарқыны стационарлық өндіріс желісінен тапсырмалар ағыны желісіне ауысқаннан кейін айтарлықтай артқаны және компоненттерді жеткізу мерзімі 30 пайызға қысқарғаны хабарланды.

Дизайн

AS565 Panther – екі қозғалтқышты, орта мөлшерлі, көп мақсатты роторлық ұшақ. Ол теңіз қауіпсіздігін қамтамасыз ету, іздеу-құтқару (SAR), жарақат алғандарды эвакуациялау (CASEVAC), тік толықтыру, бақылау, арнайы күштер операциялары, су астына қарсы күрес (ASW) және су үстіне қарсы күрес (ASuW) сияқты әртүрлі теңіз және құрлықтағы миссияларды орындауға қабілетті. Panther ұшағының ұшу профилі маневрлеуге оңай, жоғары g-күшіне төзуге қабілетті және тұрақтылығы жоғары деп сипатталады. Командолық тасымалдау конфигурациясында Panther ұшағында екі ұшқыштан өзге, бір уақытта 10 толық қаруланған әскерге дейін тасымалдауға болады. Кабина болашақ жаңартулар мен қосымша құралдарды орнату үшін артық панельдік кеңістікпен мақсатты түрде жобаланған. Panther-дің ықшам мөлшері оның корветтер сияқты кішірек теңіз кемелерінен де жұмыс істеуіне мүмкіндік береді. Panther әр түрлі қару-жарақтармен және оқ-дәрілермен жарақтандырылуы мүмкін, бұл міндетке байланысты. Қару-жараққа 20 мм-лік қанатқа орнатылатын зеңбіректер, 68 мм-лік ракеталық снарядтар, ең көп дегенде сегіз Mistral әуеден-әуеге зымырандары немесе ең көп дегенде сегіз HOT танкке қарсы зымырандары кіреді; олардың барлығы әмбебап қару таяғына орнатылуы мүмкін.

Пайдалану тарихы

Француз әскери-теңіз авиациясы 1993-1998 жылдар аралығында теңіз операциялары үшін 15 Panther тікұшағын алды. Аден шығанағында қанаушылықтың күшеюіне жауап ретінде, 2008 жылдан бері Panther тікұшақтары бірнеше француз фрегаттарына жүйелі түрде жіберілуде, олар "Аталанта" операциясын қолдау үшін дислокацияланған. Аденде Panther тікұшақтары әдетте теңіздік патрульдеу, бақылау және әскер тасымалдау миссияларында қолданылады, мысалы, шабуылдық топтарды тасымалдау және ұсталғандарды алып шығу. 2009 жылдың мамыр айында Франция Aeronavale Panther паркінің өмір сүру мерзімін ұзарту бағдарламасын жариялады, ол кабинаны жаңартуға және қорғаныс/шабуылдық жабдықты жақсартуға бағытталған. Жаңа мүмкіндіктерге түнгі көру көзілдірігімен (NVG) үйлесімді жаңа шыны кабинасы, электрооптикалық сенсорлар, жаңа кедергіге қарсы радио, Link 11 деректер байланысы және Eurocopter Tiger тікұшағында қолданылатын өзін-өзі қорғау жүйесі кіреді. 2011 жылдың 31 мамырында француз әскери-теңіз күштеріне 16 Standard 2 Panther тікұшағының біріншісі қайтарылды. 1988 жылы Бразилия армиясының авиациялық бөлімі алғашқы Panther тікұшағын алды, ол Helibras компаниясымен жергілікті түрде өндірілді. 2010 жылдың қаңтар айында Helibras компаниясына 34 AS365K Panther тікұшағын AS365 K2 стандартына жаңартуға тапсырыс берілді. Panther K2 тікұшағының жаңартуларына 40%-ға артық қуат беретін жаңа Turbomeca Arriel 2C2CG қозғалтқыштары, жаңа авианика және радио жүйелері бар шыны кабинасы, төрт осьті автопилот, жаңа ауа райы радары, NVG үйлесімділігі, пилоттың жүктемесін азайту шаралары және тікұшақтың қызмет ету мерзімін тағы 25 жылға ұзарту кіреді. 2014 жылдың наурыз айында алғашқы екі Panther K2 тікұшағы Бразилия армиясына жеткізілді. 2014 жылдың қыркүйегінде Panther K2 тікұшағы техникалық сынақтан өтті, сынақ кезеңінде 98% қолжетімділік көрсетілді, бұл толық жаңғырту бағдарламасын жүзеге асыруға мүмкіндік берді. Олардың миссиясы Израильдің қорғаныс күштерінің теңіздік қабілетін кеңейту болып табылады, қажет болған жағдайда оларды Израиль теңіз күштерінің Sa'ar 5 класындағы корветтерінде орналастыруға болады. Тікұшақтар Жерорта теңізіндегі нысаналарды анықтау үшін ұзақ қашықтықтағы сенсорлармен және сенсорлық деректерді корветтерге жеткізу үшін деректер байланысымен жабдықталған. Олардың біріктірілген сенсорлық қабілеттері бірнеше террористік шабуылдарды болдырмауға көмектескендігі хабарланды. AS565MA – Израиль қызметіндегі күндіз де, түнде де теңізде адамдарды табуға қабілетті жалғыз тікұшақ, және ол барлық теңіз жағдайларында жұмыс істей алады. 2015 жылғы мәліметтер бойынша, AS 565MB Panther тікұшағының 250-ден астам теңіздік модификациясы 20 елде пайдалануда. 2014 жылы Индонезия теңіз күштері Индонезия ғарыш агенттігі (PTDI) арқылы 11 АЗБ жабдықталған Panther тікұшағын сатып алуды жөн көрді. Airbus Helicopters негізгі тікұшақтарды өндіріп, оларды PTDI-дің Бандунгтағы зауытына жеткізеді, ал миссиялық жүйелер, мысалы, АЗБ жиынтығы бөлек орнатылады. Азия нарығында еуропалық Panther тікұшағының сатылымы шектеулі, себебі қытайлық Harbin Z 9 тікұшағының экспорттық бәсекесі күшті, ол Panther-ге ұқсас Dauphin тікұшағының лицензиялық көшірмесі болып табылады.