Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Балқандағы ежелгі аймақ және патшалық
Ancient region and kingdom in the Balkans
Ежелгі заманда Пеония немесе Пайония (Παιονία) – пеондар немесе пайондардың (Παίονες) жері мен патшалығы болған. Пеонияның нақты бастапқы шекаралары, оның тұрғындарының ерте тарихы сияқты, бұлыңғыр, бірақ ол қазіргі Солтүстік Македонияның көп бөлігі мен Грекия Македониясының солтүстік-орталық бөліктерімен (яғни, болжам бойынша, Паеонияның грек муниципалитеттері (Европос ауылын қоспағанда), Алмопия, Синтики, Ираклея және Серрес) және Оңтүстік-Батыс Болгарияның шағын бөлігімен сәйкес келеді. Ежелгі авторлар оны Дарданияның оңтүстігіне (қазіргі Косово мен Солтүстік Македонияның солтүстік бөлігіне сәйкес келетін аймақ), Фракия тауларының батысына және ең оңтүстік Иллириялықтардың шығысына орналастырды. Ол Дарданиядан Вардар өзені Скупи жазығынан (қазіргі Скопье) Былазора аңғарына (қазіргі Свети Николеге жақын) өтетін таулармен бөлінген. "Илиада" да пеондар троялықтардың одақтастары ретінде бейнеленген. Парсылардың Грекияға басып кірген кезде, Прасиас көліне дейінгі жерлерден, Пеопла және Сиропаиондарды қоса, жаулап алынған пеондар Пеониядан Азияға жер аударылды. 355–354 жж. б.з.б. Македонияның Филипп II Пеония патшасы Агистің қайтысын пайдаланып, оны жаулап алу үшін солтүстік көршісіне қарсы жорық жасады. Соңынан, ежелгі Пеонияның оңтүстік бөлігі ежелгі Македония патшалығына қосылды және "Македониялық Пеония" деп аталды; бұл провинцияға Астрайон (кейін Стромница), Стена (қазіргі Демир Капияға жақын), Антигонея (қазіргі Неготиноға жақын) және т.б. қалалар кірді.
In antiquity, Paeonia or Paionia (Παιονία) was the land and kingdom of the Paeonians or Paionians (Παίονες). The exact original boundaries of Paeonia, like the early history of its inhabitants, are obscure, but it is known that it roughly corresponds to most of present day North Macedonia and north central parts of Greek Macedonia (i. e. probably the Greek municipalities of Paionia (excluding the village of Evropos), Almopia, Sintiki, Irakleia, and Serres), and a small part of south western Bulgaria. Ancient authors placed it south of Dardania (an area corresponding to modern day Kosovo and northern North Macedonia), west of the Thracian mountains, and east of the southernmost Illyrians. It was separated from Dardania by the mountains through which the Vardar river passes from the field of Scupi (modern Skopje) to the valley of Bylazora (near modern Sveti Nikole). In the Iliad, the Paeonians are portrayed as allies of the Trojans. During the Persian invasion of Greece, the conquered Paeonians from as far as the Lake Prasias, including the Paeoplae and Siropaiones, were deported from Paeonia to Asia. In 355–354 BC, Philip II of Macedon took advantage of the death of King Agis of Paeonia and campaigned against its northern neighbor in order to conquer it. Subsequently, the southern part of ancient Paeonia was annexed by the ancient kingdom of Macedon and was named "Macedonian Paeonia"; this province included the cities Astraion (later Stromnitsa), Stenae (near modern Demir Kapija), Antigoneia (near modern Negotino), etc.
Шығу тегі
Ежелгі гректердің еңбектерінде пеондықтар туралы азаматтық айтылады, олардың шыққан тегі аралас болуы мүмкін. Дегенмен, кейбір пеондық топонимдер мен жеке пеондықтардың есімдері, әрине, грек тіліне тән (Ликкей, Аристон, Аудолеон). Кейбір ғалымдар олардың гректерден тарағанын жорамалдайды. Радослав Катичичтің пікірінше, пеондықтардың "Ұлы грек көші-қонына" қатысып, жол бойында қалған болуы мүмкін екенін жоққа шығаруға болмайды. Тіл білімі тұрғысынан, пеон тілінен сақталған өте аз сөздер көршілес тілдермен – иллирия және фракий тілдерімен (сондай-ақ олардың арасындағы барлық мүмкін фракий-иллириялық қоспаларымен), әрі грек тілімен байланыстырылған, бірақ олардың жақын орналасуының нәтижесінде иллирия және фракий тілдерінің күшті ықпалына тап болған. Бірнеше шығыс пеон тайпалары, оның ішінде агриандар, нақты түрде фракийлік ықпал аймағына кірді. Алайда, ұлттық аңыз бойынша, олар Троядан келген тевкриялықтардың отарлаушылары болған. Гомер Аксиос өзенінен троялықтардың жағында соғысқан пеондықтар туралы айтады, бірақ "Илиада" пеондықтардың троялықтармен туыс екенін көрсетпейді, керісінше оларды фригиялықтармен байланыстырады. Бұл нұсқа, шын мәнінде, пеондықтардың гректермен байланысын көрсетеді. Ай құдайы Селенаның сүйіктісі Эндимионның үш ұлы болды: Пеон, Эпей және Аетол. Эндимион өзінің патшалығын біреуіне беру үшін оларды Олимпияда жарысқа қатыстырды, онда Эпей жеңіп, патшалықты иеленді. Пеон көңілі қалғандықтан Аксиос өзенінің жоғарғы аңғарында қоныстанды, содан бері ол Пеония деп аталды. Троя соғысында "бүгілген садақпен" (Илиада, II 848-850) және "аттың жалымен безендірілген қарулармен" пеондықтар троялықтардың одақтастары болды, олар патша Пирейхмес және Астеропей басшылығымен олардың жағында шайқасты.
There is relatively little mention of the Paeonians in the works of the ancient Greeks. or of mixed origins. Some Paeonian toponyms and personal names of individual Paeonians are, however, definitely Hellenic (Lycceius, Ariston, Audoleon). Some scholars have proposed a Greek origin. According to Radoslav Katičić, the possibility that the Paeonians took part in the "great Greek migration" and remained behind on the route cannot be ruled out. Linguistically, the very small number of surviving words in the Paeonian language have been variously connected to its neighboring languages – Illyrian and Thracian (and every possible Thraco Illyrian mix in between), as well as to Greek but with a great deal of Illyrian and Thracian influence as a result of their proximity. Several eastern Paeonian tribes, including the Agrianes, clearly fell within the Thracian sphere of influence. Yet, according to the national legend, they were Teucrian colonists from Troy. Homer speaks of Paeonians from the Axios fighting on the side of the Trojans, but the Iliad does not mention whether the Paeonians were kin to the Trojans, and instead connects them to the Phrygians. This version, indeed, establishes a Greek affiliation for the Paeonians. Endymion of Elis, the lover of the goddess of the Moon (Selene), had three sons, Paeon, Epeios and Aetolus. Endymion, in order to give his kingdom to one of them, made them run a race in Olympia, where Epeios won and took the kingdom. Paeon left in disappointment to settle in the Upper Valley of Axios which was since called Paeonia. In the Trojan War, the Paeonians "with ankylosed bows" (Iliad, II 848 850) "wearing helmets with horsetails" were allies of the Trojans, appearing to fight on their side, under King Pyraichmes and Asteropaeus.
Пеон патшалығы
Ерте заманда Паеон патшаларының бас қаласы және резиденциясы Вардардағы Былазора (қазіргі Солтүстік Македониядағы Велес) болды; кейін патшалардың резиденциясы Стобиге (қазіргі Градскоға жақын) көшірілді. Паеондықтардың бағындырылуы 513 жылы Дарий I (521–486) бастаған парсы әскери операцияларының бір бөлігі болды. Зор дайындықтардан кейін, Ахеменидтердің зор әскері Балқанға басып кірді және Дунай өзенінің солтүстігінде көшіп жүрген еуропалық скифтерді жеңуге тырысты. Дарий Еуропаға Мегабазус атты қолбасшысының біреуін қалдырды, оның міндеті Балқанда жаулаулар жасау болды. Грек-парсы соғыстарынан кейін белгілі бір уақыттан соң Паеон княздықтары Аксиос және Стримон өзендерінің орталық және жоғарғы ағысындағы патшалыққа бірікті, бұл бүгінгі Солтүстік Македонияның солтүстік бөлігі мен Батыс Болгарияға сәйкес келеді. Олар Иллириялықтармен бірігіп, Македония патшалығының солтүстік аймақтарына шабуыл жасады. Пираттық мәдениеті бар Иллириялықтар, егер осы жер арқылы өту тоқтатылса, кейбір сауда жолдарынан үзіліп қалуы мүмкін еді. Олар Македония аумағының солтүстік қорғанысына шабуыл жасап, аймақты басып алуға тырысты. 360–359 жж. б.з.д. оңтүстік Паеон тайпалары Македонияға шабуылдар жасады (Диодор XVI. 2.5), Иллириялықтардың басып кіруін қолдады. Македония патшалық үйі Пердикка III-нің өлімінен күңгірттікке ұшырады, бірақ оның інісі Филипп II таққа отырды, әскерді реформалады (фалангтармен жабдықтап) және «Македония шекарасы» арқылы Иллириялық шабуылдар мен Паеон шабуылдарын тоқтатты, ол өзінің иелігінің аумағы ретінде қорғауға ниеттенген солтүстік периметр болды. Ол 358 ж.б.з.д. Пердикканың жетістігін Паеонияның өзіне, солтүстікке терең шабуылмен жалғастырды. Бұл Паеон патшалығын (содан кейін Агис билеген) жартылай тәуелсіз, бағынышты мәртебеге дейін төмендетті, бұл Паеондықтардың грек тіліндегі жазулары бар монеталарды шығара бастауына әкелді, бұл Филипп II билігі кезінде Македониядағы сияқты грек мәдениетіне біртіндеп және ресми түрде бейімделу процесін күшейтті. Аристон басқарған Паеондық контингент Ұлы Александрдың әскеріне қосылды. Парсылардың басып кіру кезінде төменгі Стримондағы Паеондықтар аумақтық тұтастығын жоғалтты, ал солтүстіктегілер сақтап қалды. Паеония патшасы Адолеонның қызы Эпир патшасы Пиррдің әйелі болды, ал Александр Македонский өзінің әпкесі Кинананың қолын Филипп II-ге адал болған Агриан патшасы Лангарусқа беруді ниеттенді.
In early times, the chief town and seat of the Paeonian kings was Bylazora (now Veles in North Macedonia) on the Vardar; later, the seat of the kings was moved to Stobi (near modern Gradsko). Subjugation of the Paeonians happened as a part of Persian military operations initiated by Darius the Great (521–486) in 513 – after immense preparations – a huge Achaemenid army invaded the Balkans and tried to defeat the European Scythians roaming to the north of the Danube river. Darius left in Europe one of his commanders named Megabazus whose task was to accomplish conquests in the Balkans. At some point after the Greco Persian Wars, the Paeonian princedoms coalesced into a kingdom centred in the central and upper reaches of the Axios and Strymon rivers, corresponding with today's northern part of North Macedonia and western Bulgaria. They joined with the Illyrians to attack the northern areas of the kingdom of Macedonia. The Illyrians, who had a culture of piracy, would have been cut off from some trade routes if movement through this land had been blocked. They unsuccessfully attacked the northern defences of Macedonian territory in an attempt to occupy the region. In 360–359 BC, southern Paeonian tribes were launching raids into Macedon, (Diodorus XVI. 2.5) in support of an Illyrian invasion. The Macedonian Royal House was thrown into a state of uncertainty by the death of Perdiccas III, but his brother Philip II assumed the throne, reformed the army (providing phalanxes), and proceeded to stop both the Illyrian invasion and the Paeonian raids through the boundary of the "Macedonian Frontier", which was the northern perimeter which he intended to defend as an area of his domain. He followed Perdiccas's success in 358 BC with a campaign deep into the north, into Paeonia itself. This reduced the Paeonian kingdom (then ruled by Agis) to a semi autonomous, subordinate status, which led to a process of gradual and formal Hellenization of the Paeonians, who, during the reign of Philip II, began to issue coins with Greek legends like the Macedonian ones. A Paeonian contingent, led by Ariston, was attached to Alexander the Great's army. At the time of the Persian invasion, the Paeonians on the lower Strymon had lost, while those in the north maintained, their territorial integrity. The daughter of Audoleon, a king of Paeonia, was the wife of Pyrrhus, king of Epirus, and Alexander the Great wished to bestow the hand of his sister Cynane upon Langarus, king of the Agrianians, who had shown himself loyal to Philip II.
Мәдениет
Паэондықтар бірнеше тәуелсіз тайпаларды қамтыды, олардың барлығы кейіннен бір патша билігімен бірікті. Олардың мінез-құлқы мен әдет-ғұрыптары туралы көп мәлімет жоқ. Олар Дионис культін қабылдады, олардың арасында оны Диал немесе Дриал деп атады, ал Геродот фракиялық және паэондық әйелдер Артемида патшайымға (вероятно, Бендис) құрбандық шалғанын айтады. Олар күнге бір тіреудің басына бекітілген кішкентай дөңгелек дискі түрінде табынушылық ететін. Афинейдің бір мәтіні олардың тілінің мизия тіліне жақын екенін көрсетеді. Олар арпа сырасын және өсімдіктер мен шөптерден жасалған түрлі тұндырмаларды ішті. Бұл ел алтынға бай болды және танривок (немесе тиривос) деп аталатын битумды ағаш (немесе тас, сумен жанасқанда тұтанды) кездесетін. Паэон тілінің сирек қалдықтары нақты пікір жасауға мүмкіндік бермейді. Бір жағынан Вильгельм Томашек пен Пол Кречмер оның иллириялық тілдер тобына жататынын айтады, ал екінші жағынан Димитар Дечев фракиялық тілдермен байланысын көрсетеді. Македонияның Филипп II заманынан бастап паэондық патшалар өздерінің есімдерін қарапайым грек тілінде жазылған монеталар шығарды. Бізге жеткен барлық паэондық патшалардың есімдері грек тілінде түсіндіріледі және олармен байланысты (Агис, Аристон, Аудолеон, Ликсей және т.б.), бұл факт, Ирвин Л. Меркердің сөзіне сүйенсек, иллириялық және фракиялық байланыстар туралы теорияларды күмәнден тудырады. Әйелдер өте еңбекқор болғандарымен танымал. Осыған байланысты Геродот Дарийдің Сардис қаласында басына құмырасы қойылған, жылқысын суға жетелеп, зығыр иіріп жүрген әдемі паэондық әйелді көргенін айтады. Оның кім екенін білген соң, Дарий Тракиядағы қолбасшы Мегабазға осы ұлттың екі тайпасын Азияға дереу жер аударуды бұйырды. 1877 жылы Олимпиадада бір мүсіннің негізінен табылған жазуда оның паэондықтар қауымы өздерінің патшасы және негізін қалаушысы Дропионның құрметіне орнатқаны көрсетілген. Афинада табылған одақ шартына қатысты жазу фрагментінде Липпей деп аталған тағы бір патша, әрине, паэондық монеталардағы Ликсей немесе Ликпеймен бірдей.
The Paeonians included several independent tribes, all later united under the rule of a single king. Little is known of their manners and customs. They adopted the cult of Dionysus, known amongst them as Dyalus or Dryalus, and Herodotus mentions that the Thracian and Paeonian women offered sacrifice to Queen Artemis (probably Bendis). They worshipped the sun in the form of a small round disk fixed on the top of a pole. A passage in Athenaeus seems to indicate the affinity of their language with Mysian. They drank barley beer and various decoctions made from plants and herbs. The country was rich in gold and a bituminous kind of wood (or stone, which burst into a blaze when in contact with water) called tanrivoc (or tsarivos). The scanty remains of the Paeonian language do not allow a firm judgement to be made. On one side are Wilhelm Tomaschek and Paul Kretschmer, who claim it belonged to the Illyrian family, and on the other side is Dimitar Dečev, who claims affinities with Thracian. On the other hand, the Paeonian kings issued coins from the time of Philip II of Macedon onwards, bearing their names written in straightforward Greek. All the names of the Paeonian Kings that have come down to us are, in fact, explainable with and clearly related to Greek (Agis, Ariston, Audoleon, Lycceius, etc. ), a fact that, according to Irwin L. Merker, puts into question the theories of Illyrian and Thracian connections. The women were famous for their industry. In this connection Herodotus tells the story that Darius, having seen at Sardis a beautiful Paeonian woman carrying a pitcher on her head, leading a horse to drink, and spinning flax, all at the same time, inquired who she was. Having been informed that she was a Paeonian, he sent instructions to Megabazus, commander in Thrace, to deport two tribes of the nation without delay to Asia. An inscription, discovered in 1877 at Olympia on the base of a statue, states that it was set up by the community of the Paeonians in honor of their king and founder Dropion. Another king, whose name appears as Lyppeius on a fragment of an inscription found at Athens relating to a treaty of alliance, is no doubt identical with the Lycceius or Lycpeius of Paeonian coins.
Құлдырау
280 ж. б.з.д., Бренннің басшылығымен келген галл басқыншылары пеондардың жерін қиратты. Пеондар дардандардың күшті қысымына ұшырағандықтан, македониялықтарға қосылудан басқа жол таба алмады. Бірақ, олардың бірлескен күш-жігеріне қарамастан, пеондар мен македониялықтар жеңіліске ұшырады. Балқанға келттердің шапқындары македониялықтар мен пеондар мемлекеттерін әлсіреткеннен кейін, дардандардың аймақтағы саяси және әскери рөлі арта бастады. Олар өз мемлекетін Пеония аймағына дейін кеңейтті, ол тарихтан толығымен жоғалып кетті. 230 жылы Лонгарус басқарған дардандар пеондардан Билазораны жаулап алды. Пеония қайтадан бірікті, бірақ 217 ж. б.з.д., Македония патшасы Филипп V (б.з.д. 220–179 жж.), Деметрий II-нің ұлы, Дассаретия мен Пеонияның жекелеген аймақтарын біріктіріп, өзінің империясына қосып алуға жетті. 70 жыл өткен соң (б.з.д. 168 ж.), рим легиондары Македонияны жаулап алды, және осы атпен жаңа, әлдеқайда ірі рим провинциясы құрылды. Аксиос өзені маңындағы Пеония жаңа құрылған Македония рим провинциясының екінші және үшінші округтерін құрады. Ғасырлар өткен соң, Диоклетиан тұсында Пеония мен Пелагония Иллириктің преториандық префектурасына қарасты Македония Секунда немесе Македония Сальтарис деп аталатын провинцияны құрды.
In 280 BC, the Gallic invaders under Brennus ravaged the land of the Paeonians, who, being further hard pressed by the Dardani, had no alternative but to join the Macedonians. Despite their combined efforts, however, the Paeonians and Macedonians were defeated. After the Celtic invasion of the Balkans weakened the state of the Macedonians and Paeonians, the political and military role of the Dardanians began to grow in the region. They expanded their state to the area of Paeonia which definitively disappeared from history. In 230 the Dardani under Longarus captured Bylazora from the Paeonians. Paeonia consolidated again but, in 217 BC, the Macedonian king Philip V of Macedon (220–179 BC), the son of Demetrius II, succeeded in uniting and incorporating into his empire the separate regions of Dassaretia and Paeonia. A mere 70 years later (in 168 BC), Roman legions conquered Macedon in turn, and a new and much larger Roman province bearing this name was formed. Paeonia around the Axios formed the second and third districts respectively of the newly constituted Roman province of Macedonia. Centuries later under Diocletian, Paeonia and Pelagonia formed a province called Macedonia Secunda or Macedonia Salutaris, belonging to the Praetorian prefecture of Illyricum.