Тарих

1847 жылы зулу патшасы Мпандеден жер сатып алғаннан кейін, бірнеше бурлар осы аймаққа қоныстанды және оны Андриес Шпиес коменданты болған Клип өзені республикасы деп атады. Сол жылы республика британдықтармен аннексияланды және 1850 жылдың 20 маусымында Виндзор деп аталатын қалашық жарияланды. 1850 жылдың 11 қазанында атау 1847 жылдан 1852 жылға дейін Оңтүстік Африкадағы жоғары комиссары және Кейп колониясының губернаторы болған сэр Гарри Смиттің испан әйелі Хуана Мария де лос Долорес де Леон Смит, сондай-ақ "Леди Смит" деп белгілі болған, құрметіне Лейдисмитке өзгертілді. 1860 жылы зулулардан ауыл тұрғындарын қорғау үшін бекініс салынды.

Екінші бура соғысы

Екінші Бур соғысы кезінде британдық қолбасшы генерал-лейтенант сэр Джордж Уайт Лэдисмит қаласын Наталды бур күштерінен қорғау үшін өзінің операциялық орталығы етіп таңдады. 1899 жылдың 29 қазанынан бастап қаланы бақылау үшін бірнеше шайқастар болды, бірақ ауыр шығындарға ұшырағаннан кейін британдық әскерлер Лэдисмитке шегінді, ал бурлар шабуылды жалғастырып, қаланы жаулап алу мүмкіндігін пайдаланбады. Шайқастан кейін, британдық күштер Уайттың басшылығымен қалада қайта жиналғанда, бур күштері Лэдисмитты қоршап алды. Лэдисмит қамалы соғыстың ең қиын кезеңінде, 1899 жылдың 2 қарашасынан 1900 жылдың 28 ақпанына дейін 118 күнге созылды. Қамалда шамамен 3000 британдық сарбаз қаза тапты. Генерал сэр Редверс Буллердің қамалды бұзуға жасаған үш әрекеті Коленсо, Спион Коп және Ваал Кранц шайқастарында британдықтардың жеңілісімен аяқталды. 1900 жылдың 6 қаңтарында бурлардың генерал-командирі Пит Жуберт британдықтардың кезекті шабуылына дейін қаланы жаулап алып, қамалды тоқтатуға тырысты. Бұл қаланың оңтүстігіндегі Платранд (немесе Вагон Хилл) шайқасына әкелді. Буллер 1900 жылдың 28 ақпанында өз жаяу әскері мен артиллериясының тығыз үйлесімділігін пайдаланып бурларды жеңгеннен кейін қамалды бұзды. Осы кезде Лондонның «The Morning Post» газетінің жас соғыс тілшісі Уинстон Черчилль Лэдисмит қамалынан босатылуға куә болды. Ол бұрын (Лэдисмит пен Коленсо арасында) тұтқынға алынып, соғыс барысында қашып үлгерген еді. Мохандас Ганди, соғыс кезінде құрған медициналық көмек көрсетушілер корпусымен бірге, Лэдисмит және оның айналасында болған бірқатар іс-шараларға қатысты.

География

Лэдисмит Клип өзенінің ("тасты өзен") жағасында орналасқан, орталық бизнес ауданы және тұрғын үй аумақтарының көп бөлігі өзеннің су тасқынына ұшырайтын аймағында жатыр. Қала Дракенсберг тауларының етегінде, Ван Рейнен асуынан шамамен 26 км қашықтықта орналасқан. Климат Коппен жіктелімі бойынша субтропикалық биік тау климаты (Cwb) болып табылады, жазда ыстық, қыста салқын және құрғақ болады. Бұл аймақ ылғалды субтропикалық климатқа (Cwa) жақын. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері , жауын-шашынның басым бөлігі жаз айларында жауады. Қала салынғаннан бері Клип өзенінің тасқынынан ауыр зардап шекті. 1997 жылы Кедузи бөгетінің құрылысы аяқталғанға дейін 110 жыл ішінде 29 ірі су тасқыны болды. Көбінесе жыл сайын шағын су тасқындары орын алды. 1996 жылы соңғы 30 жылдағы ең ірі су тасқыны болды, ол 500 миллион теңгелік зиян келтіріп, 400 отбасы эвакуацияланды. Су тасқынын бақылау жөніндегі жұмыстар 1940 жылдарға дейін жетеді. 1949 жылы Виндзор бөгеті салынды, бірақ ол тез толып, су тасқынын тиімді бақылау құралы болмады. Жолаушылар станциясы Данскралдан біршама қашықтықта, Орталық бизнес ауданына жақын орналасқан. N11 тас жолы Лэдисмитті солтүстікте Ньюкаслмен және оңтүстік-батыста N3 тас жолымен байланыстырады, ал R103 оңтүстікте Коленсоға және батыста N3 тас жолына қол жеткізуді қамтамасыз етеді. Дурбан мен Йоханнесбург арасындағы трафик 1980 жылдардың соңына дейін Лэдисмит арқылы өтті, бірақ N3 ақылы тас жолының құрылысы, Лэдисмитті батыстан айналып өтуі, осы қала және басқа да айналып өткен қалалар арқылы қозғалыстың күрт төмендеуіне себеп болды. Осыған байланысты, Лэдисмит арқылы өтетін бұрынғы басты жол қазір R103 деп белгіленген.

Қоғам және мәдениет

Лейдисмит қаласында сатылатын жалғыз жергілікті газет – «Лейдисмит газеті». Ол 1902 жылы құрылған деп саналады және «Какстон» газеттер тобының құрамына кіреді. Екі тегін жергілікті газет – «Лейдисмит Геральд» және «Лейдисмит Таймс». Оңтүстік Африканың 5-ші жаяу әскер батальоны Лейдисмит қаласында дислокацияланған. Әскери оқ ату полигоны қала сыртында, Аэродром мен Платранд арасында орналасқан. Басқа да қызықты ғимараттардың бірі – 1884 жылы базар ретінде салынған және 1995 жылы мұражай ретінде ашылған Қоршау мұражайы. Мұражайда Қоршау және Бур соғысына қатысты шамамен 60 000 құжат сақталған. Қалалық әкімшілік ғимараты Екінші Бур соғысы кезінде бурлардың артиллериялық оғынан зақымданған. Лейдисмит маңындағы Екінші Бур соғысының көптеген шайқас орындары ескерткіштер ретінде сақталған. Олардың көпшілігінде соғыста қаза тапқандарға ескерткіштер мен мемориалдық кешендер орнатылған. Қала әкімшілігі алдында британдықтар Қоршау кезінде қолданған екі RML 6.3 дюймдік гаубицасы тұр. Қаланың оңтүстігінде орналасқан Платранд/Вагон-Хилл аймағы Лейдисмиттен құтылу операциясы кезінде шайқас ошағы болған. Вагон-Хиллдегі Бурларға арналған мемориал – алты қолы жоғары, ал бір қолы төмен қаратылған мүсін, 1979 жылы Наталдағы шайқастарда қаза тапқан 781 бурдың құрметіне орнатылған. Мемориалдың ортасында 310 қайта жерленген бурдың қалдықтары сақталған крипта бар. Платранда Императорлық жеңіл атты әскерге, Девоншир полкіне, Ава графына және тағы басқаларға арналған ескерткіштер орнатылған. Лейдисмит – «Лейдисмит Блэк Мамбазо» тобының негізін қалаушы Джозеф Шабалаланың туған қаласы. Чемпион боксшы Тулани "Шәкәр бала" Малинга Лейдисмитте дүниеге келген. «Орландо Пиратс» футбол клубында ойнайтын футболшы Тамсанка Габуза да Лейдисмитте туған. Лейдисмит және оның төңірегінде христиан дінінің ықпалы зор. Бұл туралы Англо-бур соғыстары кезінде салынған ғибадат орындарынан білуге болады. Мұндай ғимараттардың бірі – 1902 жылы аймақтағы карьерден алынған тас плиткалардан салынған Англикандық Барлық Әулиелер шіркеуі. Ислам діні де қалада кең таралған, ол Клип өзенінің жағасында орналасқан Суфи мешітімен әйгілі. 1969 жылы салынған бұл мешіт елдегі ең әдемі мешіттердің бірі саналады. Құрылыстың бастауы 1895 жылы Хазрат Суфи Сахабтың Оңтүстік Африкаға келген кезге дейін жетеді. Ол Дурбанның шығыс жағалауында 12 мешіт салуды өзіне міндет еткен. Лейдисмит сондай-ақ құрметті әулие Хазрат Суфи Сәид Мохамед Абед Миа Османидың туған жері болды, ол Лейдисмит мұсылман зиратында жерленген. Индуизм үшін 1902 жылы Лейдисмитте діни, әлеуметтік, мәдени және білім беру шараларын дамыту мақсатында Санатана Дхарма Сабха құрылды. Ең көне индуистік ғибадатхана 1916 жылы салынған Шри Ганасер ғибадатханасы мен залымен біріккен индуистік Тирукотам (1910) құрылуының нәтижесінде пайда болды. 1990 жылдың қараша айында ол ұлттық ескерткіш деп жарияланды. Қазіргі SDS ғибадатханасының (Санатана Дхарма Сабха, яғни Вишну Иесі ғибадатханасы) орнында Махатма Ганди де болған, ол Англо-бур соғысы кезінде Лейдисмит пен Спионкоптағы жедел жәрдем корпусында ақ емес тасушылар қызметін ұйымдастырған. Лейдисмит айналасындағы аудандарда да Растафари дінін ұстанатындар бар, олар Уотерс-Метте, Бейбітшілік қалашығында, Езахениде, Стейдвиллде, Сент-Чадсте, Акасиявиллде және Роосбомда тұрады.