Кіріспе

Аргентинадағы қала

Аргентинаның шарап өңірі, ресми түрде Мендоса қаласы (lang es), Аргентинаның Мендоса провинциясының астанасы болып табылады. Қала провинцияның солтүстік-орталық бөлігінде, Анд тауларының шығыс беткейінде, тау етегі мен жоғары жазықтар аймағында орналасқан. 2022 жылғы мәліметтер бойынша, Мендосаның халқы 115 041 адамды, ал агломерациясы 1 055 679 адамды құрайды, бұл Ұлы Мендосаны елдегі төртінші ірі халық санау агломерациялық аймағына айналдырады. Буэнос-Айрес пен Сантьяго қалаларын байланыстыратын Рута Насионал 7 тас жолы Мендоса қаласынан өтеді. Бұл қала Аконкагуаға (Батыс және Оңтүстік жарты шардың ең биік тауы) шығуға ниеттенген альпинистер мен тау шаңғысы, жаяу серуендеу, атпен саяхаттау, рафтинг және басқа да спорт түрлеріне қызығушылық танытқан оқиғаларды іздеушілер үшін жиі тоқтау орны болып табылады. Қыс мезгілінде шаңғышылар Анды тауларына оңай қол жеткізу үшін қалаға келеді. Мендоса айманының екі маңызды саласы – зәйтүн майы және аргентиналық шарап өндірісі. Үлкен Мендоса аймағы Оңтүстік Америкадағы ең ірі шарап өндіруші аймақ болып есептеледі. Осылайша, Мендоса – он бір Ұлы шарап астанасының бірі және қала энотуризмнің жаңадан дамып келе жатқан бағыты, сондай-ақ Аргентина шарап жолы бойында орналасқан жүздеген шарап заводтарын зерттеуге арналған база болып табылады.

Тарих

1561 жылдың 2 наурызында Педро дель Кастильо қалаға негіз салып, Чили губернаторы Дон Гарсия Хуртадо де Мендосаның құрметіне «Ciudad de Mendoza del Nuevo Valle de La Rioja» деп атады. 1560 жылдарға дейін бұл аймақта Уарпес және Пуэльче тайпалары қоныстанған. Уарпестер испандықтар кейін дамытқан суару жүйесін ойлап тапқан. Бұл, әйтпесе болмас еді, халық санының артуына жағдай жасады. Бұл жүйе бүгінге дейін барлық көшелер бойымен созылатын кең арналарда (ацекиаларда) көрініс береді, олар Мендоса қаласының әр көшесін көркейтін шамамен 100 000 ағашқа су жеткізеді. 1600 жылға дейін аймақта 80-нен аз испан қоныс танушысы тұрған деген болжам бар, бірақ кейіннен жергілікті және құл еңбегінің пайдаланылуы, сондай-ақ аймақтағы иезуиттердің болуы өркендеуге ықпал етті. 1788 жылы жақын жердегі өзендер суару үшін пайдаланылғанда ауыл шаруашылығы өндірісі артты. Осыдан түскен қосымша кірістер мен Буэнос-Айреспен сауданың кеңеюі, 1776 жылы Чилинің генерал-капитандығынан құрылғаннан бері және одан бері тәуелді болған вице-корольдік, сөзсіз, 1813 жылы Хосе де Сан-Мартин басшылығымен Куйо штатының құрылуына әкелді. Сан-Мартин мен басқа аргентиналық және чилилік патриоттар Чили мен Перудің тәуелсіздігін жеңіп алған армияны Мендосадан ұйымдастырды. Мендоса 1861 жылы қатты жер сілкінісіне ұшырады, оның салдарынан кем дегенде 5000 адам қаза тапты. Қала қайтадан салынды, оған мұндай сейсмикалық белсенділікке төзімділігі жоғары инновациялық қала құрылыс дизайндары енгізілді. Мендоса Аргентинадағы басқа қалаларға қарағанда үлкен алаңдарымен, кең көшелерімен және тротуарларымен қайта жаңартылды. Бартоломе Митре даңғылы және қосымша шағын алаңшалар осы дизайнның мысалдары. Туризм, шарап өндірісі және соңғы кезде мұнай мен уран сияқты табиғи ресурстарды игеру Мендосаның маңызды аймақтық орталық ретіндегі мәртебесін сақтап тұр. Годой-Круз, Гуаямаллен, Лас-Херас және Лухан-де-Куйо сияқты маңызды қала маңындағы аудандар соңғы онжылдықтарда қала халқынан асып кетті. 1947 жылы 212 000 метрополитен халқының жартысын құраған бұл аудандар 2015 жылға қарай 1 000 000-нан астам жалпы метрополитен аймағының жеті сегізден жетісіне дейін өсті, осылайша Мендоса Аргентинадағы ең тараған метрополитен аймағына айналды.

Мәдениет

Мендосада бірнеше мұражай бар, оның ішінде Museo Cornelio Moyano табиғи тарих мұражайы және Педро дель Кастильо алаңындағы Museo del Área Fundacional (Тарихи аймақтық негіздер мұражайы). Аймақтағы шарап жасау тарихына арналған Museo Nacional del Vino (Ұлттық шарап мұражайы) Мендосаның оңтүстік-шығысында, Майпуде орналасқан. Casa de Fader, тарихи үй-мұражай, 1890 жылы салынған және суретші Фернандо Фадердің бұрынғы үйі, Мендосаның оңтүстігіндегі Mayor Drummond қаласында орналасқан. Осы сарайда суретшінің көптеген картиналары сақталған. Фиеста Националь де ла Вендимия (Ұлттық жүзім жинау фестивалі) жыл сайын наурыз айының басында өтеді. Мерекелік шаралардың бір бөлігі – сұлулық сайысы, онда Мендоса провинциясының әр ауданынан таңдалған 17 сұлулық патшайымы бақталастырады, ал 50-ге жуық қазылар алқасы бір жеңімпазды анықтайды. Мендоса қаласының патшайымы бәсекеге қатыспайды және қалған патшайымдарға үй иесі болады. 2008 жылы National Geographic Мендосаны әлемдегі 10 үздік тарихи бағыттың бірі деп атады.

Қала құрылысы

Қаланың орталығы Плаза-Индепенденсия (Тәуелсіздік алаңы) төңірегінде орналасқан, оның ортасымен шығыстан батысқа қарай Авенида Сармиенто өтеді, ал шығыс жағы жаяу жүргіншілерге арналған (жаяу жол). Сармиентоға перпендикуляр маңызды көшелерге Бартоломе Митре, Сан-Мартин және 9 де Хулио (9 шілде) кіреді, ал параллель өтетіндері – Колон және Лас-Херас. Сан-Мартин, Чили, Италия және Испания алаңдары Independence Plaza-ның әр бұрышынан 2 блок қашықтықта орналасқан. Мендосаға тән ерекшелік – көптеген жолдардың бойымен өтетін, мыңдаған ағаштарға су жеткізетін шағын каналдар сияқты, ашық тас арналар. Parque General San Martín (General San Martín паркі) Карлос Тейс жобалаған. Оның аумағында Мендоса зоологиялық бағы мен футбол стадионы орналасқан, сонымен қатар ол Universidad Nacional de Cuyo-ның да мекенжайы. Cerro de la Gloria (Даңқ тауы) шыңынан қаланың көрінісін тамашалауға болады. Бір қызықты орын – Театро-Индепенденсия ("Тәуелсіздік театры"), Мендосадағы сахналық өнердің жетекші орны. Жобаны елдің Қоғамдық жұмыстар министрлігі бақылауымен архитектор Альфредо Израильге тапсырылған, ал жоспарлары 1923 жылдың қазан айында бекітілген. Театр, сол кезде Аргентинадағы осы типтегі көптеген қоғамдық құрылыстар сияқты, француз академиясы стилінде салынған. Оның фасадында көк мәрмәрден жасалған төрт коринфтік бағанасы бар неоклассикалық фронтон, рококо фризі, бас рельефтегі провинциялық герб және үстінде балюстрада бар. Ішкі кеңістіктің дизайны итальяндық опера үйлеріндегі үлгілерге негізделген, ал ресми вестибюль концерт залына апаратын әсем мәрмәр баспалдақтарымен көрінеді. Аудитория төрт қабатты балкондардан тұрады және 730 орынға арналған. Театр провинциялық филармония оркестрінің үйі. Бұған қоса, театр Erlend Øye және Джон Малкович сияқты халықаралық тұлғаларды қабылдаған.

Білім

Мендосада бірнеше университет бар, оның ішінде ірі Universidad Nacional de Cuyo, сондай-ақ Мендоса университеті (Universidad Congreso филиалы), Аконкагуа университеті, UTN (Universidad Tecnologica Nacional) және Шампаннат университеті. Мендоса испан тілін үйренуге танымал орын, және онда Intercultural, Green Fields және SIMA сияқты көптеген испан тілі мектептері бар.

Көлік

Мендоса Буэнос-Айрестен (автобуспен 14 сағат) және Чилидің Сантьяго қаласынан (автобуспен 6-7 сағат) орналасқан. Франсиско Габриэли атындағы халықаралық әуежай Мендоса қаласын қызмет көрсетеді, Буэнос-Айреске/Буэнос-Айрестен ұшу 2 сағаттан кем, ал Сантьягоға/Сантьягодан ұшу 1 сағаттан кем уақыт алады. Қоғамдық көлік жүйесі автобустардан, Мендоса троллейбус жүйесінен және таксилерден тұрады. Троллейбустар дизельді автобустарға қарағанда жайлырақ, бірақ баяу, олардың саны аз және жүйе де кеңірек емес. 2008 жылы Канаданың Британ Колумбиясы Ванкувер қаласындағы TransLink компаниясы ескі троллейбус паркін Мендосаға сатты. "Эль Трен дель Вино" (Шарап поезді) тарихи темір жолы жоспарлануда, ол жергілікті көлікпен де қамтамасыз етеді; ол Мендосаның шарап өндіретін аймақтарынан өтеді.

Метротранvía

Жеңіл рельстік жол желісі, Метротранвиа Мендоса, 2012 жылдың қазан айында тұрақты қызметке қосылды. Ол Лас-Херас, Годой-Круз және Майпу аудандарына, сондай-ақ Мендоса қаласының орталық аймағына қызмет көрсетеді. Жол Лас-Херас қаласының Панкеуа ауданындағы Авельянеда станциясынан Майпу қаласындағы Гутьеррес станциясына дейін жүреді, сонымен қатар қала орталығына жақын, бұрынғы қалааралық жолаушылар пойызы станциясы орналасқан жердегі Мендоса теміржол станциясында да тоқтайды. 2010 жылы Сан-Диего қалалық көлік жүйесінен (MTS) Siemens Duewag U2s ашық қызыл түсті вагондары сатып алынды. Олар 1980 жылы салынған.

Трансанд темір жолы

Мендозаның дамуына оның Трансандалық темір жолының басталу орны, оны Чилидегі Санта-Роза-де-Лос-Андиске қосатындығы ықпал етті. Аргентина мен Чили арасындағы жалғыз жұмыс істейтін темір жол, көп жылдық тоқтап тұрғаннан кейін, қазіргі уақытта қолданылмайды. Темір жолдың ұзындығы 1000 шақырымды құрайды, оның кейбір бөліктерінде АБТ тісті рельс жүйесі қолданылған, ал онымен байланысқан темір жолдардың екеуі де 1676 мм кеңдікте. Буэнос-Айрестен Чилиге сапар жасау үшін екі рельс ені ауыстыру қажет болды, демек екі рет пойыз ауыстыруға тура келді, біреуі Мендосада, екіншісі Санта-Роза-де-Лос-Андесте.

Шарап өнеркәсібі

Аргентинаның Малбек шараптары Мендосаның биік таулы шарап өңірлерінен, Лухан-де-Куйо және Уко аңғарынан тегін алады. Бұл аудандар Анд тауларының етегінде, 850-ден 1524 метрге дейінгі биіктікте орналасқан. Шарапшы Николас Катена Запата биіктеп өсірудің пионері саналады және 1994 жылы Мендоса аймағында теңіз деңгейінен 1524 метр биіктікте алғашқы Малбек жүзім бағын отырғызды. Оның отбасы да әлемдік деңгейдегі шараптар жасап, Аргентина шараптарына мәртебе бергенімен белгілі. Биіктік мәселесі шарап әлемі үшін үлкен қызығушылық тудырады, себебі биіктік артқан сайын күн сәулесінің қарқындылығы да артады. Осы күшті жарық қарқындылығының рөлін қазір Лаура Катена, Алехандро Вигиль және Фернандо Бускема басқаратын Catena Zapata зерттеу және әзірлеу бөлімі зерттеп жатыр.

Фильмде

Француз режиссері Жан Жак Аннаудтың "Тибетте жеті жыл" фильмі, Брэд Питт басты рөлде ойнаған, Мендоса қаласы мен оның төңірегінде түсірілді. Оннан астам декорациялар салынды, олардың ішінде Тибет астанасы Лхасаның ұзақ қайта жаңартылған нұсқасы (Анд тауларының етегінде салынған) және Далай-ламаның ежелгі сарайы – Поталаның Ізгі Істер залының қайта жаңартылған нұсқасы (қала сыртындағы қолданыстан шыққан сарымсақ қоймасында салынған) бар.

Видеоойындарда

Мендоса Hitman 3 бейне ойынындағы соңғы деңгейге дейінгі деңгей ретінде көрінеді. Онда аргентиналық мәдениеттің мате, танго және шарап жасау сияқты элементтері бар.

Климат

Мендосаның климаты құрғақ (Кёппен климаттық жіктелуі BWk) болып сипатталады, және ол континенттік ерекшеліктерге ие. Мендосада жауын-шашынның көп бөлігі жаз айларында (қараша-наурыз) жауады, ал ең төменгі температура 1976 жылғы 10 шілдеде тіркелген.