Кіріспе

Ликиядағы ежелгі Анатолиялық қала Мира (Μύρα, Mýra) Ликиялық болып, кейін ежелгі Грекия тарапынан басып алынып, олардың үстемдігінде болды, содан кейін Рим империясының және одан кейін Османдық қаласы ретінде танылды. 2005 жылы Түркияның Анталия провинциясындағы Демере деп аталған шағын түрік қаласына айналды. Қала Мирос өзенінің (Μύρος; түрікше: Demre Çay) жағасында, Алак Даг, Массикитос таулары мен Эгей теңізі арасындағы құнарлы аллювиалды жазықта орналасқан.

Тарих

Кейбір ғалымдар Мираны Арзавадағы Мира қаласымен байланыстырады, бірақ бұл байланысқа дәлел жоқ. Ликия одағының (б.з.д. 168 – б.з. 43 жж.) мүшесі ретінде тізілгенге дейін Мира туралы жазбаша мәліметтер жоқ; Страбонның (14:665) мәліметінше, ол одақтың ең ірі қалаларының бірі болған. Ежелгі ликиялықтар қаланың қорғаушы қасиеті бар Артемида Элеутерияға табынған. Зевс, Афина және Тихе де құрметтелген. Бірақ ликия тілінде олардың өздерінің қасиетті есімдері болған. Үлкен Плиний Мирада Аполлонның Куриум деп аталатын бұлағы бар екенін және оны үш рет шақыру арқылы балықтар оракул жауабын беру үшін келгенін жазған. Рим дәуірінде Мира Койне грек тілінде сөйлейтін және христиан дінін тез қабылдаған әлемнің бір бөлігі болды. Оның алғашқы ликиялық епископтарының бірі – әулие Николай. Ликия және римдік қалалардың қираған қалдықтары көбінесе аллювиал шөгінділермен жабылған. Демре үстіртіндегі акрополь, римдік театр және римдік моншалар (эски хамам) ішінара қазылған. Жартылай дөңгелек театр 141 жылы жер сілкінісінен қираған, бірақ кейін қайта салынған. Мирадағы жартастардың тік бетіне қашалған храмдық маңдайшалар түріндегі ликиялық екі тас қабір бар: өзен некрополі және мұхит некрополі. Мұхит некрополі театрдан солтүстік-батысқа қарай орналасқан. Өзен некрополінің ең танымал қабірі, Демре-Кайдан театрға қарай жол бойында, «Арыстан қабірі» деп те аталатын «Суреттелген қабір» болып табылады. Саяхатшы Чарльз Феллоус 1840 жылы қабірлерді көрген кезде олардың әлі де қызыл, сары және көк түспен боялғанын анықтаған. Андриаке ежелгі заманда Мираның порты болған, бірақ кейіннен лайланып кеткен. Қазірге дейін сақталған негізгі құрылым – рим императоры Адрианның тұсында (б.з. 117–138 жж.) салынған астық қоймасы (хорреа). Бұл қойманың жанында Мюрекс қабықтарының үлкен үйіндісі бар, бұл Андриакеде қызыл бояу өндіру үшін үздіксіз жұмыс істегенін көрсетеді. Андриакеде 2009 жылдан бері қазба жұмыстары жүргізілуде. Астық қоймасы Ликия цивилизациясы мұражайына айналдырылды. Астық қоймасында жеті бөлме бар, ұзындығы 56 метр, ені 32 метр. Ликия одағындағы қазба жұмыстары кезінде табылған артефакттар мұражайға қойылған. Порттың базарындағы құрылыстар, сондай-ақ агора, синагога және тереңдігі 6 метр, ұзындығы 24 метр, ені 12 метр болатын цистерна қалпына келтірілді. Мұражайдың алдында 16 метрлік римдік кеме, кран және жүк вагоны қойылған. 1923 жылы Грекия мен Түркия арасындағы халық алмасу кезінде оның грек тұрғындары кетуге міндеттелді, сол кезде оның шіркеуі ақыры тасталды.

Жаңа Келісім

Елшілердің істері кітабының авторы (вероятно, Лұқа евангелисті) және Пауыл елші Кесариядан Римге Пауылдың сот процесіне бара жатқан сапарында мұнда кеме ауыстырды. Олар жағалаудағы сауда кемесімен келді де, Пауылды Римге жеткізуге жауапты римдік жүзбасы қамтамасыз еткен, теңізде жүзуге арналған қайыққа көшті.

Епископтық

Acta Pauli, мүмкін, 2 ғасырда Мира қаласында христиан қауымының болғанын куәландырады. Le Quien осы қаланың епископтарының тізімін 95 жылы Домициан тұсында шейіт болған Әулие Никандермен ашады, грек Менологионына сәйкес, ол Әулие Титтің қолынан епископқа бекітілген. 325 жылы Ликия тағы да Рим провинциясы болды, астанасы Мира қаласы еді. Осылайша, ол шіркеулік жағынан провинцияның митрополиттік орталығына айналды. Сол кезде Мира епископы – Әулие Николай. 6 ғасырғы Теодор Лектордың тізімі 325 жылы Никеядағы Бірінші кеңестің әкелерінің арасында оны алғашқы болып тілге тиек етеді. Мираның көптеген басқа епископтарының есімдері сақталған құжаттарда кездеседі, оның ішінде Халкидон кеңесін қорғаған теологиялық еңбектердің авторы Петрус, Иерусалимнің Әулие Софроний және Фотий (Библиотека, Кодекс 23) есімдері айтылады. Теодор мен Николай екеуі де 787 жылы Никеяның екінші кеңесіне қатысты, біріншісі бұрынғы иконоборшылық ұстанымынан бас тартты, ал екіншісі – иконоборшылардың қуғынына ұшыраған католик епископы болды. Псевдо-Эпифанийдің шамамен 640 жылы Византия императоры Гераклий тұсында жазылған "Епископатум туралы хабарламасы" Мирада сол кезде 36 қарастырылатын епископтық орын болғанын көрсетеді. 10 ғасырдың басында император Лев VI Ғалымға тиесілі хабарламада тек 33 орын тізілген. Бүгінде Мира католик шіркеуімен жалпы және әсіресе мелкиттік католик шіркеуінің епископтық епархиясы ретінде тізімделген. Латын епископтары енді осы Шығыс титулдық орынға тағайындалмайды, бірақ мелкиттік епископтары тағайындалады.

809 жылғы қоршау

809 жылы қоршаудан кейін Мира халифа Харун әл-Рашид басқарған Аббасид әскерлерінің қолына түсті. Алексий I Комненнің (1081-1118 жылдар аралығында билік құрған) тұсында Мира тағы да ислам басқыншыларының, осы жолы Селжұқ түркілерінің шабуылына ұшырады. Дүрбелеңнің арасында Италияның Бари қаласынан келген теңізшілер, оларды күтіп тұрған монахтардың қарсылығына қарамастан, Әйгілі Николайдың қасиетті деректерін тартып алып, оның денесін Бариге жеткізді. Олар 1087 жылдың 9 мамырында Бариге келді, одан кейін көп ұзамай бұл қала Әйгілі Николайға қажылық жасау үшін келушілерге айналды.

Мирадағы Киелі Николай шіркеуі

Мирадағы ең көне Николай шіркеуі VI ғасырда Ликиялықтармен Шығыс Рим (Византия) империясы тұсында салынған. Қазіргі шіркеу негізінен 8-ші ғасырдан бастап қаланың Византиялық Ликия тұрғындары үшін салынды; Ликия православиелік монастыры 11-ші ғасырдың екінші жартысында қосылды. 1863 жылы Ресей императоры Александр II ғимаратты сатып алып, қалпына келтіру жұмыстарын бастады, бірақ ол аяқталмады. 1923 жылы Грекия мен Түркия арасындағы халық алмасу кезінде қаланың христиан тұрғындары Грекияға кетуге мәжбүр болғандықтан шіркеу тасталды. 1963 жылы шіркеудің шығыс және оңтүстік бөліктері қазылып ашылды. 1968 жылы Киелі Николайдың бұрынғы конфессиосы (мазары) жабылып, үстіне шатыр салынды. Шіркеу едені түсті мәрмәр мозаикасынан – opus sectile жасалған, ал қабырғаларда фрескалардың қалдықтары бар. Қасиеттінің денесін жерлеу үшін ежелгі Ликия мәрмәрінен жасалған саркофаг қайта қолданылды; бірақ оның сүйектерін 1087 жылы Бариден келген саудагерлер ұрлап кетті, қазір олар сол қаладағы Киелі Николай базиликасында сақталады. Шіркеу қазіргі уақытта қалпына келтірілуде. 2007 жылы Түркия Мәдениет министрлігі ғасырлар бойы алғаш рет шіркеуде Құдай қызметін өткізуге рұқсат берді. 2011 жылдың 6 желтоқсанында Мира титулын иеленген митрополит Хрисостом тиісінше рәсімді өткізді.

Археология

Археологтар ежелгі қаланы алғаш рет 2009 жылы жер тесіп өтетін радар көмегімен анықтады, ол қабырғалар мен ғимараттарға ұқсас пішін мен өлшемдегі аномалияларды көрсетті. Келесі екі жылда олар керемет сақталған, 13 ғасырға жататын шағын, әдемі капелланы қазып шығарды. Бір қабырғада күн сәулесі түскенде алтарьға түсетін бейнесі бар крест ойылып салынған. 2021 жылдың ақпан айында Ақдениз университетінің зерттеушілері, Невзат Чевик басшылығымен, 2200 жылдық ондаған жазулы терракота мүсіндерін тапқандарын жариялады. Археологтар грек театрының керамика, қола, қорғасын және күмістен жасалған қалдықтарын да тапты. Мүсіндердің жартылай сақталған бояуында ерлер, әйелдер, атты әскер, жануарлар, кейбір ликиялық құдайлар мен суретшілердің есімдері бейнеленген.