Кіріспе
О’одам (ағылшынша: O’odham, /oʊ/.//ɒ/ð/ə/m/, /d/ə/m/ OHod(h)əm) немесе Папаго Пима – Мексиканың солтүстік Сонорасы мен Аризона штатының оңтүстігінде, Тохоно О’одам (бұрын Папаго деп аталған) және Акимель О’одам (дәстүрлі түрде Пима деп аталған) тұратын уто-ацтек тілі. 2000 жылы АҚШ және Мексикада барлығы шамамен 9750 адам сөйлейтіні болжамдалды, бірақ тіркелмегендердің көп болуы мүмкін. Бұл АҚШ-та ең көп таралған 10-шы, ал Аризона штатында Батыс Апачи және Наваходан кейін 3-ші ең көп таралған абориген тілі. Аризона штатының Пиналь округінде ең көп сөйленетін үшінші тіл, ал Пима округінде – төртінші тіл. 2000 жылғы халық санауы бойынша, АҚШ-тағы О’одам тілінде сөйлейтіндердің шамамен 8%-ы ағылшын тілін «жақсы білмейді» немесе «мүлдем білмейді». АҚШ-тағы О’одам тілінде сөйлейтіндердің шамамен 13%-ы 5-17 жас аралығында болды, ал жас О’одам тілінде сөйлейтіндердің шамамен 4%-ы ағылшын тілін «жақсы білмейді» немесе «мүлдем білмейді» деп хабарлады. Тілдің абориген атаулары, диалектісіне және орфографиясына байланысты, О’одхам ха-неоки, О’оттам ха-неоки және О’одхам ниок болып келеді.
Oʼodham (pronounced , English approximation: '/oʊ//.//ɒ//ð//ə//m//, // //d//ə//m/ OHod(h)əm) or Papago Pima is a Uto Aztecan language of southern Arizona and northern Sonora, Mexico, where the Tohono Oʼodham (formerly called the Papago) and Akimel Oʼodham (traditionally called Pima) reside. In 2000 there were estimated to be approximately 9,750 speakers in the United States and Mexico combined, although there may be more due to underreporting. It is the 10th most spoken indigenous language in the United States, the 3rd most spoken indigenous language in Arizona after Western Apache and Navajo. It is the third most spoken language in Pinal County, Arizona, and the fourth most spoken language in Pima County, Arizona. Approximately 8% of Oʼodham speakers in the US speak English "not well" or "not at all", according to results of the 2000 Census. Approximately 13% of Oʼodham speakers in the US were between the ages of 5 and 17, and among the younger Oʼodham speakers, approximately 4% were reported as speaking English "not well" or "not at all". Native names for the language, depending on the dialect and orthography, include Oʼodham ha ñeʼokĭ, Oʼottham ha neoki, and Oʼodham ñiok.
Морфология
О'одхам тілі – жалғастырма тіл, онда сөздер түрлі мақсаттар үшін бірнеше морфемадан құралған жұрнақтардың күрделі жиынтығын пайдаланады.
Фоналогия
О'одхам тілінің фонетикасында 19 дауыссыз және 5 дауысты дыбысты ажырататын әдеттегі Уто-Ацтек тілдеріне тән тізімі бар.
Алофония және таралу
Қысқа дауыссыз болып айтылады және кедергілі дыбыстардың алдында дыбысы жоғалады: cuwĭ → "jackrabbit". Дөңгеленбеген дауыстылардың алдында фрикатив болып келеді: wisilo испан тілінен алынған сөздерде кездеседі, бірақ ана тіліндегі сөздерде мұрындық ассимиляциясы байқалмайды: to꞉nk "төбе", namk "кездесу", ca꞉ŋgo "маймыл". , , және ана тіліндегі сөздердің басында сирек кездеседі, ал алдында болмайды. Көбінесе бір-біріне толықтырып орналасады, жоғары дауыстылардың алдында пайда болады, төмен дауыстылардың алдында пайда болады: ñeʼe "әндетіп айту". Алайда, олар сөз соңында (ʼañ (1-ші толық емес көмекші сөз) және an "сөйлеушінің қасында") ерекшеленеді, бірақ Сакстон оларды сәйкесінше және , ал соңғысын деп талдайды. Дегенмен, испан тілінен алынған бірнеше сөздерде кездеседі: nu꞉milo "сан". Сол сияқты, көбінесе және төмен дауыстылардың алдында, ал және жоғары дауыстылардың алдында пайда болады, бірақ екеуіне де ерекшеліктер бар, көбінесе испан тілінен алынған сөздерде: tiki꞉la ("текила") "шарап", TO weco / AO veco ("[de]bajo") "астында".
Жазбалауда дау
Сөздердің жазылуы тек дыбыстануға негіделген болуы керек пе, әлде этимологиялық принциптер де ескерілуі керек пе дегенде сөйлеушілер арасында пікірталас бар. Мысалы, oamajda және wuamajda ("қуырылған нан"; оамагда және уамагда түрінде де кездеседі) сөзі оамнан (сары немесе қоңыр түске ұқсас жылы түс) туындаған. Бір жағынан, оны wuamajda деп дыбыстану бойынша жазу керек дейді, себебі ол әріппен басталады, ал екінші жағынан, оның жазылуы оамнан шыққандығын көрсетуі керек деп есептейді (оам өзі s oam сөзінің бір түрі, сондықтан оны wuam деп жазуға болар еді, бірақ ол сол сөздің басқаша түрі болғандықтан жазылмайды).