Фиджи аристократы және мемлекет қайраткері Рату Хосефа Сукуна

Кіріспе

Фиджилік басшы және сарбаз (1888–1958)

Рату сэр Джозефа Лалабалаву Ванаялияли Сукуна (22 сәуір 1888 – 30 мамыр 1958) – Фиджилік басшы, ғалым, сарбаз және мемлекет қайраткері. Ол Фиджинің тәуелсіздік алғаннан кейінгі басшылығының алға басушысы саналады. Фиджидегі заманауи институттардың дамуын ынталандырып, өзін-өзі басқарудың негізін қалауға ол ең көп үлес қосты. 1970 жылы Ұлыбританиядан тәуелсіздік алғанға дейін он екі жыл бұрын қайтыс болғанымен, оның көрегендігі Фиджидің болашақтағы бағытын анықтады.

Ұрпағы

Сукуна Фиджи архипелагындағы ең үлкен арал – Вити-Леву аралының жанындағы Бау аралында дүниеге келді. Оның әкесі, Рату Джони Мадраививи, Бау ақсұлы және бүлікші басшысы Рату Мара Капайвайдың ұлы болды. Рату Мадраививи жас кезінде Аудиторлық кеңсеге кеңсе қызметкері болып орналасып, мемлекеттік қызметте қадам-қадаммен жоғалып, кейіннен ұлының өмірінде шешуші рөл атқаратын байланыстарды орнатты. Рату Сукунаның анасы Ади Литиана Маопа, Туи Наяудың қарындасы, Рату Алиферети Финау Улукалала (Лаудың жоғары басшысы) және Рату Тевита Улуилакеба III-нің әкесі [Рату Сэр Камисе Мараның әкесі].

Баудың Рату Мара Капайвай 1815 жылы Рату Вуибурета мен Ади Мере Вейсаканың ұлы болып дүниеге келді. Рату Вуибурета, 1770-1803 жылдар аралығында Баудың 3-ші Вунивалуы Рату Бануве Балеивавалаги мен Лейкебадан Ади Уфияның алтыншы ұлы еді. Өмірі бойы Рату Сукуна Туи Вити титулына лайықты үміткер деп есептелді. Ол Бау аралында, туған жерінде ақсұлық титулы алған жоқ, бірақ 1938 жылы Явуса Вуанируамен кеңескеннен және Туи Наяу Рату Тевита Улуилакеба III-нің қолдауымен, ТРИ Лейкбада айтылғандай, Рату Алиферети Финау Улукалаланың қайтысынан кейін екінші Туи Лау болып тағайындалды. 1958 жылы қайтыс болғанға дейін Туи Лау титулын сақтап қалды.

Ерте өмір

Сукунаның түрлі мәдениеттермен танысуы ерте кезеңде басталды. Сукуна Фиджидің тумасы болғанымен, әкесі оны 1898 жылы Пандит Бадри Махарадж құрған Ра аймағындағы Вайруку үнді мектебіне орналастырды. Мектептегі мұғалімдердің бірі – пастор Чарльз Эндрю болды. Эндрю – ерекше тұлға, Оксфордта білім алған англикан дін қызметкері, Фиджидегі миссионерлік қызметке аттанудан бұрын Рим католиктігіне ауысып, кейін қайтадан англиканизмге қайтқан. Әкесі Сукунаның ең жақсы білім алуын қалап, оны Эндрюдің жеке сабақтарына жіберді. Ол қатал ұстаз болды және кейде Сукунаны жазалап ұратын. Сукуна өте қабілетті оқушы екенін көрсетті; жазушы Деррик Скарр кейін ол туралы, ағылшын тілін «стандартты оңтүстік ағылшын тілінің қоңыраудай әдемі әуенімен, тіпті патша отбасымен дикция сабақтарын өткендей» сөйлейтінін айтты – бұл тіпті ана тілі ағылшын тілінде сөйлейтін адамға да, тіпті оны екінші тіл ретінде білетін адамға да сирек айтылатын мақтау. Көп жағдайда Эндрюдің ықпалымен жас Рату Сукуна Жаңа Зеландиядағы Вангануи қаласындағы беделді Вангануи колледждік мектебіне жіберілді. Ол жақсы оқушы болды. Ол шебер дебатшы, регби және крикет ойнады, сондай-ақ Вангануи колледжінің бокс чемпионы атанды.

Соғыс батыры және ғалым

Осы кезде Сукунаның әкесі өмірі бойы қалыптастырған байланыстары шешуші рөл атқарды. Осы уақытқа дейін ешбір фиджилік университет бітірмеген, ал британдық отарлық әкімшілік жергілікті халыққа жоғары білім беруді ынталандыруға құлшынбады. Дегенмен, Рату Мадраививи британдық губернатор, сэр Фрэнсис Генри Мэймен жеке таныс еді және 1911 жылы одан ұлының Уангануи Колледжіндегі емтиханды тапсырғанын ескере отырып, британдық университетте оқуына мүмкіндік беруді сұрады. Мэйдің ықпалымен британдық отарлық хатшы 1913 жылы Сукунаға Фиджидегі міндеттерінен бір жылға демалыс беріп, Оксфордтағы Уадхам колледжінде тарихты оқуға рұқсат берді. Қаржылық шектеулер оның Кембриджде төрт жылдық заң білімін алу арманынан айырды. Рату Сукунаның оқуға бейімделуіне уақыты аз болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Сукуна британ армиясына қабылдануға өтініш берді. Алайда, британ үкіметі фиджиліктерді әскерге қабылдамау саясатын ұстанды, бұл жергілікті халықты пайдаланудан сақтану ниетімен түсіндірілді. Фиджиліктер британдық билеушілерінің құрметін шайқас алаңында өзінің батылдығын көрсетпесе ешқашан жеңе алмайды деп сенген Сукуна француз Шетел легионына қосылды. Ол батырлықпен соғысып, 1915 жылдың соңында жараланып, Фиджиге қайта оралуға мәжбүр болды. Бірақ келесі жылы ол британ армиясына көмектесетін, жаңадан құрылған жасақ – Туған жерліктердің көлік бөлімімен бірге Францияға оралды. Көрінетін болса, британдық отарлық билік соғысқа жергілікті халықтың қатысуына қатысты көзқарасын өзгерткен. Соғыс қызметі үшін Рату Сукунаға «Croix de Guerre» ордені табысталды. Соғыс батыры болған Рату Сукуна Оксфордқа оралу үшін қаражат жинауда қиындық көрмеді. 1918 жылдың соңында ол қайта оралған әскерилерге арналған тарих курсын бітірді. Ол Лондонның Миддл Темпл заң мектебіне оқуға түсіп, 1921 жылы BA және LL.B дәрежелерін алды. Осылайша ол университет дипломын алған алғашқы фиджилік азамат болды.

It was at this point in his life that the connections cultivated by Sukuna's father throughout his career proved decisive. No Fijians to date had graduated from a university, and the British colonial administration was unwilling to encourage higher learning for the natives. However, Ratu Madraiwiwi was personally acquainted with the colonial Governor, Sir Francis Henry May, and in 1911 asked him to try to arrange for his son to study at a British university on the grounds that he had passed the matriculation exams at Wanganui Collegiate School. May's influence persuaded the British Colonial Secretary, reluctantly, to grant Sukuna a one year leave of absence from his responsibilities in Fiji to study history at Wadham College, Oxford, in 1913. Financial constraints had prevented him from realising his dream of pursuing a four year law degree at Cambridge. Ratu Sukuna had little time to settle down to his studies. World War I broke out and Sukuna applied for enlistment in the British Army. The British government, however, had a policy of refusing enlistment to Fijians, a policy rationalised by a wish to avoid exploiting the native people. Believing that Fijians would never gain the respect of their British rulers, without proving their worth on the battlefield, Sukuna enlisted in the French Foreign Legion instead. He fought bravely and was wounded towards the end of 1915 and forced to return to Fiji. He returned to France the following year, however, with the Native Transport Detachment, a newly formed contingent assisting the British Army. Apparently, the British colonial authorities had had a change of heart about native participation in the war. For his wartime service, Ratu Sukuna was awarded the Croix de Guerre. Now a war hero, Ratu Sukuna had no difficulty raising funds for his return to Oxford. Towards the end of 1918, he graduated from the history course that was shortened for returned servicemen. He proceeded to the Middle Temple in London, and by 1921 had graduated with both a BA and an LL. B degree. He thus became the first ever Fijian to receive a university degree.

Мемлекет қайраткері

Сол кезде Сукунаның әкесі 1920 жылы қайтыс болды, және ол Фиджиге қайтып, тоқымның басшысы орнына ие болуға мәжбүр болды. Ол Фиджидің ұлттық киіміне айналған ерлер киетін исулу белдігін өзімен бірге алып келді. 1922 жылы ол Жергілікті жерлер комиссиясының бас көмекшісі болды, ал он жылдан кейін ол Ломалома қаласында, сондай-ақ Лау аралдарындағы Лейкеба аралында округтік және провинциялық комиссар болып тағайындалды. Сол жылы Фиджи халқының өкілі ретінде заң шығарушы кеңеске кірді. (Ол кезде еуропалық емес мүшелер сайланбады, тағайындалды). Осы қызметінде Сукуна 1937 жылы Лондонда король Георг VI мен королева Елизаветаның тәж кию рәсіміне қатысты. 1938 жылы Сукуна Лау аралдарында көп жылдар бойы бос тұрған Тюи Лау (Вануабалавудағы Савананың Тонгалықтардың қорғаушысы) лауазымына тағайындалды. Бұл көп жағынан Фиджидегі ең ықпалды басшы екендігін, басқа басшылардың мәртебесіне қарамастан, бұрыннан қалыптасқан шындықты ресмиледірді. Сукунаның білімі оның тегін толықтырды: ол Фиджи және Лауа королдіктерінің ұрпағы болды, ал басқа бірде-бір басшы университет дипломын алған жоқ. Дегенмен, ол халықтың құрметіне ие болу үшін көп еңбек етті. Сукуна ауылдан ауылға саяхаттап, қарапайым халықты тыңдап, олардың мәселелерін отарлық билікке жеткізді. 1940 жылы Суваға Жергілікті жерлер резерваттарының комиссары болып оралды. Сол жылы ол CBE орденімен марапатталды. 1942 жылы ол Фиджилік ерлерді Екінші дүниежүзілік соғысқа жұмылдыруды бастады. Британ үкіметі бұрынғы, жергілікті тұрғындарды әскерге қабылдамау саясатын толығымен өзгертіп, Сукунаның туысы Рату Эдвард Какобау басқарған Фиджилік батальон ерекше көзге түсті. Соңғы кезде Фиджиліктер британдық биліктің құрметіне ие бола бастады, ал соғыс аяқталғаннан кейін Фиджиде өзін-өзі басқаруды дамытуға қадамдар жасады. Рату Сукунаның ең үлкен жетістіктерінің бірі - Жергілікті жер қоры кеңесін құрудағы рөлі болды. Фиджи жерінің көп бөлігі кокуй немесе руларға тиесілі болды, бірақ оны индофиджий фермерлері өңдеді. 1940 жылға дейін әрбір ру жеке-жеке жерді жалға алу шарттарын келістірді, нәтижесінде жалға алу шарттары әртүрлі болды. Жер иеленушілердің көпшілігі шағын болғандықтан, азаған рулар өздерінің жерлерін үлкен дәрежеде дамыта алмады. Сол кездегі колониялық губернатор сэр Артур Гордон Фиджиде жерді сенімгерлікпен ұстап, оны ерікті шаруаларға бірдей шарттармен жалға беру үшін орталық орган құруды ұсынды. Уақыттың басты қажеттілігі - Фиджиліктердің жерін тартып алмай, оны үнемі жүйелі түрде қамтамасыз ету еді. 1933 жылы Рату Сукуна бұл мәселені мойындап, Басшылар кеңесіне: "Біз Үндістанның тұрақты жалға алуды қалауын кез-келген елде қоныстанған ауыл шаруашылығы қауымдастығының табиғи және заңды салдары деп санаймыз. Бірақ бұл тілекті қазіргі және болашақ Фиджилік жер иелерінің мүдделерін қорғау қажеттілігімен қалай үйлестіруге болады?" деді. Бұл мәселені шешу үшін Жергілікті жер қоры құрылды. Алайда, әртүрлі руларды бұл схеманы қабылдауға көндіру оңайға соқпады. Жер иелері өздерінің жерлерін басқаруды мәңгілікке тастап, оны басқаруды ұлттық мүддеге, сондай-ақ жер иелерінің мүддесіне қарай әрекет ететін орталық органға тапсыруды талап етті. Рату Сукуна Фиджидегі әрбір руға ұсынысты түсіндіре бастады. Радио хабарларын немесе бастырылып шығарылған парақшаларды жібермей, ол бұл ұсынысты елдің әрбір ауылына өзі барып жеткізуге бел буды. Ол халыққа түсіндірген соң, ойларын бөлісу үшін кетіп, кейін тағы да сұрақтарға жауап беру үшін қайта оралатын. Қажет болса, ол қайта-қайта келіп, жоспарға қолдау білдіретін консенсусты біртіндеп қалыптастыратын. Ақыры, ұзақ және жан-жақты талқылаудан кейін, Басшылар кеңесі сол кездегі губернатор сэр Филип Митчелл "колониалды тарихындағы ең үлкен сенім мен сенімнің бірі" деп сипаттаған жобаны мақұлдады. Рату Сукунаға әр жерді тексеру және оның қандай бөлігін рудың қазіргі және болашақ қажеттіліктеріне және қандай бөлігін жалға беруге қалдыру керектігін шешу міндеті жүктелді. Сол кезде Сукуна Фиджи істерінің хатшысы болып тағайындалды. 1944 жылы ол Жергілікті ережелерді қайта құрды, кейін Фиджи ісі жөніндегі кеңес деп аталды. 1950 жылы ол Lake Success-тегі Төртінші комитеттің британдық делегациясының кеңесшісі болып тағайындалды. Оның айтуынша, Оңтүстік Тынық мұхит аймағында өзін-өзі басқару мақсат болып табылады, бірақ жергілікті тұрғындар оны түсінуі және онымен жұмыс істей алатындай болуы керек. Сукуна 1939 жылы Британ империясының ең жоғары орденінің командирі болып тағайындалды, ал 1946 жылы Фиджиге қызметтері үшін рыцарь атағын алды. 1953 жылы екінші рыцарь атағын KCMG алғаннан кейін, Рату Сукуна 1954 жылы заң шығарушы кеңестің алғашқы туған спикері болып тағайындалды. Бұл кеңес толыққанды сайланбаған және қазіргі Фиджи Парламентінің өкілеттіктерінен айырылған болса да, ол Фиджидің болашақ көшбасшыларына үкіметтің жұмысын үйренуге мүмкіндік берді. 1956 жылы Рату Сукуна Фиджидің алғашқы саяси партиясы - Рату Эдвард Какобау басшылығындағы Фиджилік қауымдастықты құруға ынталандырды.

Meanwhile, Sukuna's father had died in 1920, and he had to return to Fiji to take his place as head of the mataqali, or clan. He brought with him a tailored isulu, a skirt worn by men, which became Fiji's national dress. He became a chief assistant in the Native Lands Commission in 1922, and a decade later he was stationed in Lomaloma, and also on the island of Lakeba in the Lau Islands, as a district and provincial commissioner. The same year, he was appointed to the Legislative Council to represent the Fijian people. (At that time, non European members were appointed, rather than elected). In this capacity, Sukuna attended the coronation of King George VI and Queen Elizabeth in London in 1937. In 1938, Sukuna was installed as the Tui Lau (Protector of the Tongans of Sawana in Vanuabalavu), a senior chiefly title in the Lau Islands that had been vacant for many years. In many respects, this formalised what had long been the reality that he was the most influential chief in Fiji, notwithstanding the seniority enjoyed by other chiefs. Sukuna's education complemented his lineage: he was a descendant of Fijian and Lauan royalty, and no other chief held a university degree. It was by hard work, however, that he earned the respect of his people. Travelling from village to village, Sukuna listened to the common people and took their concerns back to the colonial authorities. In 1940, he returned to Suva as the Native Lands Reserves Commissioner. That year he was awarded the CBE. In 1942 he set about recruiting Fijian men for the World War II effort. The British government had completely reversed its former position of not permitting natives to enlist, and the Fijian Battalion, commanded by Ratu Edward Cakobau (a relative of Sukuna's) fought with distinction. At long last, Fijians had begun to earn the respect of the British authorities, and after the war, they began steps towards fostering self government in Fiji. One of Ratu Sukuna's greatest achievements was his role in the establishment of the Native Land Trust Board. Most of the land of Fiji was owned by the mataqali, or clans, but worked by Indo Fijian farmers. Prior to 1940, each clan individually negotiated the terms of leasing the land to those who farmed it, resulting in a wide variation of lease terms. As most landholdings were small, few mataqali were able to develop their plots to any large degree. The then colonial governor, Sir Arthur Gordon, proposed establishing a central body to hold the land in trust and lease it to willing farmers on terms that would be uniform throughout Fiji. The pressing need of the time was to provide land for a growing population of Indo Fijian farmers, without expropriating it from its Fijian owners, and to do so in a way that was consistent. As early as 1933, Ratu Sukuna had recognised this problem, and had told the Great Council of Chiefs, "We regard the Indian desire for more permanent tenancy as a natural and legitimate consequence an agricultural community settling in any country. But how was this desire to be reconciled with the need to protect the interests of present and future Fijian landowners?" The Native Land Trust Board scheme emerged as a solution. Persuading the various mataqali to accept the scheme, however, was far from easy. The landowners were being asked to surrender, forever, the control of their land, and entrust its administration to a central authority that would act in the national interest, as well as that of the owners. Almost single handedly, Ratu Sukuna set about explaining the proposal to every mataqali in Fiji. Rather than rely on radio broadcasts or printed flyers, he determined to take the proposal in person to every village in the country. After explaining it to the people, he would leave to allow the idea to percolate and would return later to answer more questions. If necessary, he would return again and again, gradually building a consensus in favour of the plan. Finally, after a long and vigorous debate, the Great Council of Chiefs approved the scheme in what Sir Philip Mitchell, the then Governor, described as "one of the greatest acts of faith and trust in colonial history." Ratu Sukuna himself was assigned the task of examining each landholding and deciding what portion should be reserved for the present and future needs of the mataqali, and what portion should be made available for leasing. Meanwhile, Sukuna had become Secretary for Fijian Affairs. In 1944, he reestablished the Native Regulations Board, later renamed the Fijian Affairs Board. Then in 1950, he was appointed as an advisor to the British delegation to the Fourth Committee at Lake Success. He said that while self government was indeed the goal in the South Pacific, it would have to be of a kind that the local people could understand and work with. Sukuna was created a Commander of the Most Excellent Order of the British Empire in 1939, and awarded a knighthood in 1946, in recognition of his services to Fiji. After receiving a second knighthood KCMG in 1953, Ratu Sukuna was appointed the first native born Speaker (politics) of the Legislative Council in 1954. Although it was only partially elected and had few of the powers of the modern Parliament of Fiji, the Legislative Council provided a venue for Fiji's future leaders to gain experience in the workings of government. In 1956, Ratu Sukuna encouraged the formation of Fiji's first political party, the Fijian Association under the leadership of Ratu Edward Cakobau.

Рату Сукунаның мұрасы

Рату Сэр Лала Сукуна екі рет үйленді, алғаш 1928 жылы Ади Марая Восавале (1903–1956) мен, кейін 1957 жылдың қыркүйегінде Мака Ликутабуа (1934–2000)мен, өлімінен сегіз ай бұрын. Ешқайсысынан балалары болмады, ал оның Tуи Лау лауазымына иегері оның жүрек туысы, Рату Сэр Камисесе Мара болды. Кейін Димури аталған, марқұм Ади Алани Сованатабуа (Рату Кинивиламе Пай Димуриге үйленгеннен кейін, Насеакула, Макуатадан) Рату Сэр Лала Сукунаның жалғыз қызы және баласы болды. Бұл Рату Алиферети Финау Улукалаланың ағасы Роко Джоне Ливакидің қызы Роко Мелая Лутукивуямен болған ресми емес қарым-қатынастың нәтижесінде болды. Рату Сукуна Ади Сованатабуаны өзінің қызы деп мойындады. Роко Мелая Лутукивуя Рату Тевита Улуилакеба III-нің туысы және Рату Сэр Камисесе Мараның тәтесі болды. Рату Сукуна 1958 жылдың 30 мамырында Англияға жол тартқан кемеде қайтыс болды. Ол Лаудың ұлы басшыларымен бірге Лаудың Лау ауданындағы Ватанитаваке, Сау Табу жеріне жерленді. Фиджи 1970 жылы тәуелсіздік алғанға дейін ол өмір сүрмесе де, тәуелсіздікке дейінгі жылдардағы оның рөлі маңызды болды; ол болмағанда, Фиджи мемлекеті болмас еді, немесе оның құрылуы әлдеқайда кешіктірілген болар еді. Оның жеке рөлі ғана емес, тәуелсіздіктен кейінгі жылдары маңызды рөл атқарған бірнеше адамға да наставник болды. Оның жүрек туысы, Рату Сэр Камисесе Мара Фиджидің бірінші премьер-министрі және кейін президенті болды; Рату Сэр Эдвард Какобау көп жыл бойы министрлікте қызмет етті, ал оның ағайыны Рату Сэр Джордж Какобау елдің де-факто мемлекет басшысы болды, ал елде туған алғашқы генерал-губернатор атанды; ал Рату Сэр Пеная Ганилау Фиджи Доминионының соңғы генерал-губернаторы және Фиджи Республикасының алғашқы президенті болды. Бәрі де Рату Сукунаның жеке таңдауымен басшылыққа тағайындалды, оның кеңесімен өтті және оның есебінен шетелде білім алды. Рату Сукунаның дүниеден өткеннен кейін оның мүлігінде тек 50 цент болды, бұл оның барлығын ұлтына бергенін және өзінен кейінгілердің біліміне инвестиция салғанын көрсетеді. Ол қайтыс болғаннан кейін де оны өздерінің наставниктері деп есептеді және оның көрегенділігін іске асыруды қасиетті міндет деп білді. Бүгінгі күні, тіпті жас ұрпаққа билік берілгенде де, Фиджидің көптеген саясаткерлері, тіпті индуфиджилік қауымнан шыққандар да, оның мұрагерлері санайды. Фиджидің үшінші конституциялық президенті Рату Джозефа Илоило Рату Сукунаны "біздің болашағымызға әлі де әсер ететін көрегендігі мен болашақты көре білуімен ұлы және асыл адам" деп сипаттады.

Ratu Sir Lala Sukuna was married twice, first to Adi Maraia Vosawale (1903–1956) in 1928, and later to Maca Likutabua (1934–2000) in September 1957, eight months before his death. Neither marriage produced any children, and his successor as the Tui Lau was his nephew, Ratu Sir Kamisese Mara. The late Adi Alani Sovanatabua (later Dimuri, when she married Ratu Kinivilame Pai Dimuri, of Naseakula, Macuata) was the only child and daughter of Ratu Sir Lala Sukuna as a result of a de facto relationship with Roko Melaia Lutukivuya, daughter of Roko Jone Liwaki, the brother of Ratu Alifereti Finau Ulukalala. Ratu Sukuna had acknowledged Adi Sovanatabua as his daughter. Roko Melaia Lutukivuya was the first cousin of Ratu Tevita Uluilakeba III and aunt of Ratu Sir Kamisese Mara. Ratu Sukuna died en route to England on the ship , on 30 May 1958. He was buried at the Vatanitawake, the Sau Tabu in Tubou, Lakeba alongside great leaders of Lau. Although he did not live to see Fiji gain its independence (in 1970), the role he played in the pre independence years was crucial; without him, there might not have been a Fijian state or its creation would almost certainly have been delayed. Not only was his personal role decisive, he also mentored several of the men who were to play pivotal roles in the post independence years. His nephew, Ratu Sir Kamisese Mara, became a world figure as Fiji's first Prime Minister and later served as President; Ratu Sir Edward Cakobau served for many years as a Cabinet minister and his cousin, Ratu Sir George Cakobau became the country's de facto Head of State as its first native born Governor General; and Ratu Sir Penaia Ganilau became the last Governor General of the Dominion of Fiji and the first President of the Republic of Fiji. All four had been personally selected by Ratu Sukuna for leadership, mentored by him, and educated abroad at his expense. Upon his passing Ratu Sukuna had nothing more to his name but 50 cents which was concluded that in a sense, he gave everything he had to his nation and investing in the education of his successors. Long after his death, they continued to regard him as their mentor and saw the implementation of his vision as their sacred responsibility. Even today, now that the torch has been passed to a younger generation, most Fijian politicians, even from the Indo Fijian community, regard themselves as heirs of his legacy. Fiji's third constitutional President, Ratu Josefa Iloilo, described Ratu Sukuna as "a great and noble man whose foresight and vision still impacts on our future."