Кіріспе

Карл Чернидің шығармасы кейде "Хайднның тақырыбына арналған вариациялар" деп аталады. Жозеф Хайднның тақырыбына арналған вариациялары (Variationen über ein Thema von Jos. Хайдн), қазірде "Антоний вариациялары" деп те аталады, Бавариядағы Туцингте 1873 жылдың жазында Иоганнес Брамс жазған тақырып пен вариациялар түріндегі шығарма. Ол "Сан-Антони хоры" негізінде B мажорлы тақырыптан, сегіз вариациядан және финалдан тұрады. Бұл шығарма екі нұсқада жарық көрді: екі фортепианоға арналған, бірінші жазылған, бірақ Op. 56b деп белгіленген; және оркестрге арналған, Op. 56a деп белгіленген. Оркестрлік нұсқасы екі фортепианолық нұсқаға қарағанда жақсы танымал және көбірек естіледі. Ол музыка тарихында оркестрге арналған вариациялардың алғашқы тәуелсіз жиынтығы деп жиі айтылады, бірақ 1815 жылы жазылған Антонио Сальеридің "La folia di Spagna" атты жиырма алты вариациясы да бар. Басты тақырып голландтық Focus рок-тобының 1974 жылғы Hamburger Concerto LP-сіндегі 23 минуттық атау трегінде қолданылған. Брамстың оркестрлік вариациялары пикколо, 2 флейта, 2 гобой, 2 кларнет, 2 фагот, контрафагот, 4 мүйіз (2-і E, 2-і B), 2 труба, литавра, үшбұрыш және бірінші және екінші скрипкалар, альттар, виолончельдер мен контрабастардың стандартты құрамы үшін жазылған. Әдетте, орындауға 18 минут уақыт кетеді. Оркестрлік нұсқаның тұңғыш орындалуы 1873 жылдың 2 қарашасында Вена филармониялық оркестрі Брамстың жетекшілігімен өткізілді.

Тақырыптың шығу тегі

Брамс бұл шығарманы «Сент-Антони хоралы» деген тақырыпта жазды, оны үрмелі аспаптар ансамблінің композициясынан тапты. Брамс оны ашқанда, бұл үрмелі аспаптар туындысы композитор Йозеф Хайднге жатқызылған еді. Брамс өзінің композициясын сәйкес атады, тақырыптың авторы ретінде Хайднге авторлық құқығын берді. Алайда, 19-шы ғасырдың басында музыка баспагерлері белгісіз немесе кем танымал композиторлардың туындыларына танымал композиторлардың есімдерін қосып, оларды сатуды жеңілдетуге тырысты. Кейінгі зерттеулер Брамс қолданған үрмелі аспаптар туындысы Хайдн стиліне сай емес екенін көрсетті. Үрмелі аспаптар ансамблінің туындысының авторлығы әлі де нақты анықталған жоқ. Осының салдарынан, Брамстың шығармасы кейде қазіргі уақытта жазбаларда және концерттік бағдарламаларда, Брамс берген бастапқы атаумен қатар «Антоний вариациялары» деп те аталады. Осы мәселенің егжей-тегжейлі зерттеуін Дуглас Йеоның 2004 жылғы «Хайдн» туындысының басылымында (ISMN M 57015 175 1) табуға болады. 1870 жылы Брамстың досы Карл Фердинанд Поль, Вена филармониясының кітапханашысы, сол кезде Хайднның өмірбаянын жазумен айналысып жүрген, Брамсқа Хайднге жатқызылған «Дивертименто №1» атты туындының нотасын көрсетті. Оның екінші бөлімі «Сент-Антони хоралы» деп аталады, және осы бөлімнің толыққанды нұсқасы вариациялардың негізгі тақырыбын құрайды. Брамстың тақырыпты беруі түпнұсқадан ұсақ, бірақ маңызды айырмашылықтарға ие, негізінен аспаптарға қатысты. Кейбір дереккөздерде дивертиментоны Игнац Плейел жазған болуы мүмкін деген болжам бар, бірақ бұл әлі нақтыланбаған. Тағы бір сұрақ – дивертиментоның авторы «Сент-Антони хоралын» өзі жазды ма, әлде белгісіз көзден алынған ескі тақырыпты пайдаланды ма? Бүгінгі күнге дейін «Сент-Антони хоралы» туралы басқа ешқандай мәлімет табылмады.

Нысан

Тақырыбы он тактты қайталанатын бөліммен басталады, ол өзі екі қызықты бес тактты фразадан тұрады, және Брамстың назарын аударған болуы мүмкін еді. Кем дегенде, сегіз вариация тақырыптың фразалық құрылымын, сондай-ақ, гармониялық құрылымын да (бірақ аз дәрежеде) сақтайды. Әрқайсысының өзіндік сипаты бар, олардың бірнешесі ертерек дәуірлердің формаларын және техникаларын еске түсіреді, ал кейбіреулері романтикалық музыкада сирек кездесетін контрапункт шеберлігін көрсетеді. Финал – негізгі тақырыптан алынған, бес такттық ұзындығы бар бас тақырып бойынша тамаша вариациялар. Оның шыңы – хоралдың қайталануы, бұл Брамстың әдетте қатал болатын өзіне үшбұрыш қолдануға рұқсат ететін биік сәт. Туындының соңына жақын, финалдың кодисында Брамс Хайднға жататын бір бөлікті келтіреді. 463-464 такттарда виолалар мен виолончельдер Хайднның симфониялық вариациялар формасындағы новаторлық еңбегінің көрнекті үлгісі – "Сағат" симфониясының екінші бөлімінің 148-ші тактындағы виолончель партиясын қайталайды. Оқырман екі үзіндіні мына сілтемелер арқылы салыстыра алады: Брамс, Хайдн (сілтемелер төменде көрсетілген). Бұл фрагменттік сілтеме музыканың Хайднмен жалғыз байланысы болуы мүмкін.

Бөлімдер

Бөлімдер келесідей аталады және темп белгілері көрсетілген. Екі нұсқаның темп белгілері әртүрлі болған жағдайда, Op. 56b нұсқасының белгісі жақша ішінде берілген. Тақырыбы. Хорал Сент-Антони. Andante
Вариация I. Poco più animato (Andante con moto)
Вариация II. Più vivace (Vivace)
Вариация III. Con moto
Вариация IV. Andante con moto (Andante)
Вариация V. Vivace (Poco presto)
Вариация VI. Vivace
Вариация VII. Grazioso
Вариация VIII. Presto non troppo (Poco presto)
Финал. Andante