Кіріспе
Медициналық симптом. Гематомезис – қанды құсу. Оны көбірек кездесетін гемоптиз (қан түкіру) немесе эпистаксис (мұрын қан кетуі) сияқты жағдайлармен шатастыруға болады. Қанның көзі әдетте жоғарғы асқазан-ішек жолынан, әдетте он екі елі ішектің ілінісу бұлшықетінен жоғары орналасқан. Оның себептері жаралар, асқазан немесе өңеш ісіктері, тамыр кеңеюі, ұзақ және күшті құсу, гастроэнтерит, жұтылған қан (ауыз, мұрын немесе жұтқыншақ қан кетуінен) немесе кейбір дәрілер болуы мүмкін. Гематомезис – жедел медициналық жағдай саналады, емдеу қан жоғалту мөлшеріне байланысты жүргізіледі. Зерттеулерге эндоскопия кіреді. Кез келген қан жоғалтуды тамыр ішілік сұйықтықтар мен қан құю арқылы тоқтатуға болады. Науасқа ауызға ештеңе қабылдаудан аулақ болу қажет болуы мүмкін.
Hematemesis is the vomiting of blood. It can be confused with hemoptysis (coughing up blood) or epistaxis (nosebleed), which are more common. The source is generally the upper gastrointestinal tract, typically above the suspensory muscle of duodenum. It may be caused by ulcers, tumors of the stomach or esophagus, varices, prolonged and vigorous retching, gastroenteritis, ingested blood (from bleeding in the mouth, nose, or throat), or certain drugs. Hematemesis is treated as a medical emergency, with treatments based on the amount of blood loss. Investigations include endoscopy. Any blood loss may be corrected with intravenous fluids and blood transfusions. Patients may need to avoid taking anything by mouth.
Анықтама
Гематомезис – қан құсу. Бұл көбінесе жарық қызыл қанды құсу түрінде болады. Кофе ұнтағы сияқты құсу гематомезиске ұқсас, бірақ жарық қызыл қанды қамтымайды. Гематомезисті гемоптизиядан (қанмен жөтел) және эпистаксистен (мұрын қан кетуі) ажырату қажет. Бұл екеуі де көбірек таралған жағдайлар. Оларды ажырату қиынға соғуы мүмкін.
Бағалау
Гематомезисті жоғарғы асқазан-ішек жолының эндоскопиясы арқылы тексеруге болады. Барийлі ерітінді де қолданылуы мүмкін. Ең маңыздысы – қан жоғалту шок тудыруға жеткілікті ме, оны анықтау. Мұндай жағдайларда дұрыс емдеу қажет. Емдеуді бастамас бұрын эндоскопия сияқты барлық қажетті зерттеулерді жүргізу керек. Тромбоциттерді тексеру де осындай жағдайларда маңызды. Ауырсық басушы дәрілер немесе антибиотиктер, мысалы, ципрофлоксацин, тромбоциттер санын азайтуы мүмкін, бұл тромбоцитопенияға (денеде жеткілікті тромбоциттер болмағанда және қан ұюы қиын болғанда) алып келуі мүмкін. Мұндай жағдайда дұрыс таңдалмаған дәрі-дәрмек немесе емдеу өлімге себеп болуы мүмкін. Дене қанның 20 пайызынан астамын жоғалтса, мұндай жағдайларда қан құю қажет. Ауыр қан жоғалту жүректің денеге жеткілікті қан айдалуын қиындатады. Мұндай жағдайларда қан көлемін қалыпқа келтірмеу гиповолемиялық шокқа (гиповолемиялық шок дене мүшелеріне, мысалы, бүйрекке, миға немесе қол-аяқтардың гангренасына зақым келтіруі мүмкін) әкелуі мүмкін. Емделмеген науқаста ми атрофиясы дамуы мүмкін.
Қанның аз кетуі
Шокпен байланысты емес жағдайларда, емдеуге асқазан жараларын емдеу үшін протондық сорғы тежегіштері (мысалы, омепразол) қолданылуы мүмкін. Көктамырлық сұйықтықтар мен қан құю, әсіресе үлкен калибрлі көктамырлық канюла арқылы жасалады. Пациент жедел эндоскопияға дайындалады, ол әдетте операциялық бөлмеде жүргізіледі. Егер қан кетудің көзін эндоскопиялық түрде анықтау мүмкін болмаса, хирургиялық кеңес сұралады және лапаротомия қажет болуы мүмкін. Гематемезиспен ауыратын пациенттерде, әсіресе санасы бұзылғандарда (ішек тамырларының кеңеюі бар пациенттерде бауыр энцефалопатиясы) тыныс жолдарын қамтамасыз ету басты міндет болып табылады. Бұл мақсатқа қолғаппен жабдықталған эндотрахеальды түтік көмектеседі. Қан кетудің себебі ішек тамырларының кеңеюі болса, октреотид қолданылуы мүмкін.
Техникалар
Гематомезис, мелена және гематокезия – жедел асқазан-ішек қан кетуінің белгілері. Науқасты дәрігерге жеткізетін қан кету – потенциалды шұғыл жағдай және оның қауіптілігі бағаланғанша осылай қарастырылуы тиіс. Ірі жедел асқазан-ішек қан кетуін басқарудың мақсаты – қан көлемін қалыпқа келтіру арқылы гиповолемияны емдеу, қан кету ошағын және оның себебін анықтау, сондай-ақ қан кетудің себебін мүмкіндігінше толыққанды емдеу болып табылады. Анамнез алу (1) қан кетудің фактісін растауға; (2) оның мөлшері мен жылдамдығын бағалауға; (3) қан кету көзін және ықтимал себептерін анықтауға; және (4) емдеу нәтижесіне кері әсер ете алатын қатар жүретін ауыр ауруларды анықтауға бағытталған болуы керек. Алған мәліметтер, әсіресе, белсенді емдеуді қажет ететін жағдайларды анықтауға көмектеседі.