Кіріспе

Америка Құрама Штаттарының құрылуындағы көшбасшылар

Америка Құрама Штаттарының Құрылтайшы әкелері, көбінесе Құрылтайшы әкелер деп аталатын, 18 ғасырдың соңында Американың он үш колониясын біріктірген, Ұлыбританиядан тәуелсіздік соғысын жүргізген, Америка Құрама Штаттарын құрған және жаңа мемлекет үшін үкімет құрылымын жасаған американдық революциялық көшбасшылар тобы еді. Американың Құрылтайшы әкелеріне АҚШ Тәуелсіздік декларациясына, Конфедерация мақалаларына және АҚШ Конституциясына, сондай-ақ басқа да құжаттарға қол қойған адамдар жатады. 1973 жылы тарихшы Ричард Б. Моррис басшылық, ұзақ өмір сүру және мемлекеттік саясат шеберлігінің "үштік сынағы" деп атаған өлшемдерге негізделген жеті тұлғаны негізгі құрылтайшылар ретінде анықтады: Джон Адамс, Бенджамин Франклин, Александр Гамильтон, Джон Джей, Томас Джефферсон, Джеймс Мэдисон және Джордж Вашингтон. Құрылтайшы әкелердің көпшілігі ағылшын тегінен шыққан, бірақ олардың көптеген отбасылары Британ аралдарының әртүрлі аймандарына, соның ішінде Шотландия, Уэльс және Ирландияға таралған. Бұған қоса, кейбіреулері отарлық дәуірде Нью-Йоркке (Жаңа Нидерланд) қоныс аударған алғашқы голландтардың ұрпақтары екенін айтады, ал басқалары Франциядағы діни қуғын-сүргіннен қашып, колонияларға көшіп келген француз гугеноттарының ұрпақтары болды.

Тарихи негізін қалаушылар

Тарихшы Ричард Моррис таңдаған жеті негізгі негізін қалаушылар 20-шы ғасырда кеңінен қабылданды. Джей мен Адамстың Нью-Йорк (1777) және Массачусетс (1780) штаттары үшін жасаған конституциялары АҚШ Конституциясын әзірлеуде қолданылған тілге зор ықпал етті. Конституцияны ратификациялауды жақтаған «Федералистік қағаздарды» Александр Гамильтон, Джеймс Мэдисон және Джей жазды. Джордж Вашингтон Континенттік армияның бас қолбасшысы болды, ал кейіннен Конституциялық конвенцияның президенті қызметін атқарды. Олардың әрқайсысы АҚШ-тың алғашқы үкіметінде маңызды рөлдер атқарды. Вашингтон, Адамс, Джефферсон және Мэдисон алғашқы төрт президент ретінде қызмет етті; Адамс және Джефферсон – елдің алғашқы екі вице-президенті; Джей – елдің алғашқы бас судьясы; Гамильтон – қазынашылықтың бірінші хатшысы; Джефферсон мен Мэдисон – алғашқы екі мемлекеттік хатшы; ал Франклин – Американ революциясы басталғаннан 1783 жылы Париж шартына қол қойылғанға дейін Американың ең жоғары дәрежелі дипломаты болды. Негізін қалаушылардың тізіміне көбінесе Тәуелсіздік декларациясына қол қойғандар мен кейіннен АҚШ Конституциясын бекіткендер де кіреді. Сонымен қатар, кейбір тарихшылар 1781 жылы елдің алғашқы конституциясы ретінде қабылданған Конфедерация мақалаларына қол қойғандарды да қамтиды. Өткен жылдар ішінде әртүрлі тарихшылар тағы басқаларды да негізін қалаушылар деп мойындады, мысалы, Американ революциясының әскери басшыларын, сондай-ақ соғысқа дейін болған оқиғаларға қатысушыларды, оның ішінде белгілі жазушыларды, шешендерді және осы іске үлес қосқан басқа да ерлер мен әйелдерді. 19-шы ғасырдан бері, Негізін қалаушы әкелер туралы түсінік, қазіргі заманғы ұлт мемлекетін құрған жартылай құдайлар екенін айтудан, құлдық пен Американ революциясы аяқталғаннан кейін болған қарыз сияқты мәселелерді жылдам шеше алмағандығын ескеруге қарай өзгерді. Американың негізін қалау туралы басқа ғалымдар Негізін қалаушы әкелердің жетістіктері мен кемшіліктерін сол заманның аясында қарастыруды ұсынады.

Колониялар бірігуі (17651774)

1760-шы жылдардың ортасында Парламент колонияларға салық салуды бастады. Бұл салықтар Ұлыбританияның француз-үнді соғысынан – 1763 жылы аяқталған он жылдық қақтығыстан – туған қарыздарын өтеуге жұмсалды. Таңбалық заңға және Тауншенд заңдарына қарсылық колонияларды ортақ мақсатта біріктірді. Таңбалық акті алынып тасталғанымен, шайға салынатын салық Тауншенд заңдары шеңберінде сақталды және 1773 жылы Парламент Шай заңын қабылдағанда жаңа форма алды. Жаңа шай салығы, қатаң кедендік бақылаумен бірге, колонияларда, әсіресе Массачусетс штатында жақсы қабылдамады. 1773 жылдың 16 желтоқсанында 150 колонист Мохаук үндістері кейпінде Бостон портындағы кемелерге шығып, 342 сандық шайды қаланың портына төгіп тастады. Бұл наразылық Самуэль Адамс пен Бостондық хат алмасу комитетінің ұйымдастыруымен жүзеге асты және британдық билік тарапынан мемлекетке қарсы қылмыс деп есептелді. Жауап ретінде Парламент Жазалау немесе Төзбеушілік заңдарын қабылдады, бұл заңдар Бостон портын жапты және колонияны тікелей британ үкіметінің бақылауына қойды. Бұл шаралар колониялардың барлығында алабалық тудырды, олар Парламент өкілеттіктерін асырып, 1600 жылдардан бері Америкада сақталған өздік басқаруға қауіп төндірді деп санады. Америкалық одақ туралы идея 1774 жылға дейін ұзақ уақыттан бері талқыланып келді, бірақ ол әрқашан Британ империясының билігіне бағынатыны ескерілді. Алайда 1774 жылы колониялық газеттерде жарияланған, көбінесе анонимді авторлардың мақалалары, барлық американдықтарды өкілдік ететін «Конгресс» қажеттігін жариялай бастады, ол британдық билікпен тең мәртебеге ие болар еді.

Континенттік конгресс (1774 1775)

Континенттік конгресс колониялардың Ұлыбританиямен туындаған бірқатар маңызды мәселелерді шешу үшін шақырылды. Оның делегаттары отаршылдардың арасындағы ең зиялы және ойлы адамдар саналды. Төзбеушілік актілерінен кейін, өзіне сенімсіз британ королі мен Парламентінің әрекеттерінен туындап, колониялар Парламенттің еркіне толық мойынсұну немесе біріккен қарулы қарсылық көрсету арасында таңдау жасауға мәжбүр болды. Жаңа Конгресс үлкен соғыс жариялаудың жетекші органы ретінде жұмыс істеді және қарулы күрес кезінде көрсеткен басшылығы үшін ғана мойынсұндырылды. Оның билігі толық анықталмаған, және оның көптеген делегаттары оқиғалардың жақын арада оларды "ұлттар арасында жаңа күш" құруға бағытталған саясатты қабылдауға жеткізерін сезбеді. Осы процесте Конгресс лайықты Конституция жасалғанша үкімет жүйесінде көптеген тәжірибелер жасады.

Бірінші Континенттік конгресс (1774)

Бірінші Континенттік конгресс 1774 жылдың 5 қыркүйегінде Филадельфиядағы Carpenter Hall-да шақырылды. Салықтарды жинауға немесе отаршыл әскерлерді шақыруға заңдық құқығы жоқ конгресс 56 делегаттан тұрды, олардың ішінде Вирджиниядан Джордж Вашингтон; Массачусетстен Джон Адамс және Сэмюэл Адамс; Нью-Йорктан Джон Джей; Пенсильваниядан Джон Дикинсон; және Коннектикуттан Роджер Шерман болды. Вирджиниялық Пейтон Рэндольф бірауыздан конгрестің алғашқы президенті болып сайланды. Конгресс алғашқы күндерінде өкілдік мәселесіне байланысты тарауға жақын болды, кіші отарлар үлкендермен теңдікке ие болуды қалады. Ең үлкен отар Вирджиниядан Патрик Генри келіспесе де, ол отарларды біріктірудің маңыздылығын баса көрсетті: «Вирджиниялықтар, Пенсильваниялықтар, Нью-Йорктіктер және Жаңа Англиялықтар арасындағы ешқандай айырмашылық жоқ. Мен вирджиниялық емес, американдықпын!» Делегаттар содан кейін Саффолк шешімдерін талқылауға кірісті, ол Массачусетс штатының Милтон қаласындағы қалалық жиналыста жаңадан мақұлданған еді. Резолюцияларды дайындау комитетінің төрағасы Джозеф Уоррен, қол қойылған нұсқаларын Филадельфиядағы Конгреске жеткізу үшін Пол Ревирді жіберді. Делегаттар бірқатар шараларды бекітті, оның ішінде бейбітшілікке шақыру үшін Патшаға петиция және Табиғи заң мен Табиғи құқықтар идеяларын енгізген, сондай-ақ Тәуелсіздік декларациясы мен Құқықтар Жинағындағы принциптерді болжаған Декларация мен Резолюциялар. Декларация отаршылардың құқықтарын растады және Парламенттің билікті теріс пайдалануын сипаттады. Ричард Генри Ли ұсынған бұл келісімде Континенттік қауымдастық деп аталатын сауда бойкоты да болды. Бірлікке қарай маңызды қадам болған Қауымдастық, отарлардағы корреспонденция комитеттеріне бойкотты күшімен жүзеге асыруға өкілеттік берді. Декларация және оның бойкоты Америкада басқаруға Парламенттің құқығына тікелей қарсылық көрсетті, бұл король Джордж III және Лорд Норт басшылығымен оның әкімшілігінің отарлар бүлікшіл күйде екендігі туралы пікірін күшейтті. Америкаға көңіл білдірген Колониялар жөніндегі Мемлекеттік хатшы Лорд Дартмут, жаңадан құрылған Конгрестің заңсыз құрылуы мен әрекеттері үшін айыптады. Басқыншылық актілерімен қатар, Британ армиясының бас қолбасшысы генерал-лейтенант Томас Гейдж Массачусетс штатының губернаторы болып тағайындалды. 1775 жылдың қаңтарында Гейджтің жоғары тұрған адамы Лорд Дартмут, генералға Шай партиясына жауаптыларды тұтқындауға және Бостонның сыртындағы милиция күштері жинаған оқ-дәрілерді тәркілеуге бұйрық берді. Хабарлама Гейджге жетуіне бірнеше ай уақыт кетті, ол дереу 700 әскерді жіберді. 1775 жылдың 19 сәуірінде таңертең Лексингтон мен Конкордқа қарай жолданған британдық әскерлер, Пауль Ревир және тағы бір атты хабаршы Уильям Доуес ескерткен отаршыл күштерімен кездесті. Бірінші оқ кім атқандығы белгісіз болса да, төңкеріс соғысы басталды.

Екінші Континенттік конгресс (1775)

1775 жылғы 10 мамырда Лексингтон мен Конкорд шайқастарынан кейін үш аптадан кем уақыт өткен соң, Пенсильвания штатының Мемлекеттік үйінде Екінші Континенттік Конгресс жиналды. Бұл жиын, көптеген бірдей делегаттар қатысқандықтан, Бірінші Конгрестің жаңаруы болды. Жаңа келгендердің арасында Пенсильваниядан Бенджамин Франклин, Массачусетстен Джон Хэнкок және маусым айында Вирджиниядан Томас Джефферсон болды. Пейтон Рэндолф Вирджинияға Бурджесс палатасының спикері ретінде төрағалық ету үшін шақырылғаннан кейін сессия басталғалы екі аптадан соң Хэнкок президент сайланды, ал Джефферсон Вирджиния делегациясында оның орнына тағайындалды. Өткен жылғы пікірсайыс қағидаларын қабылдап, құпиялылықты күшейткеннен кейін Конгресс ең маңызды мәселесіне – колонияларды қорғауға назар аударды. Колонияның губернаторы лауазымы бос деп жариялаған Массачусетс провинциялық ассамблеясы Конгреске екі мәселе бойынша нұсқау сұрады: ассамблея азаматтық үкіметтің өкілеттіктерін өз мойнына ала ала ма және Конгресс Бостонда құрылып жатқан армияны қабылдай ма. Бірінші сұраққа жауап ретінде 9 маусымда колония жетекшілеріне колонияның хартасының рухына сәйкес басқаруды жүзеге асыратын кеңес сайлау тапсырылды. Екінші мәселе бойынша Конгресс он үш колонияның күштерін басқару жоспарларын бірнеше күн бойы талқылады. Соңында, 14 маусымда Конгресс Жаңа Англия жасақтарын жабдықтауды мақұлдады, басқа колониялардан он рота мылтықшы жіберуге келісті және әскери басқару ережелерін әзірлеу үшін комиссия құрды, осылайша Континенттік армия құрылды. Келесі күні Сэмюэл мен Джон Адамс Вашингтонды бас қолбасшы етіп ұсынды, бұл ұсыныс бірауыздан қабылданды. Екі күннен кейін, 17 маусымда жасақтар Бункер-Хиллде британдық әскерлермен шайқасты, бұл британдықтар үшін жеңіс болғанымен, оларға қымбатқа түсті. Конгресс бұл қадамға Англиямен келісуді үміттене берген консерваторлар мен тәуелсіздікті жақтағандар арасындағы дау-жанжалға қарамастан келді. Алғашқыларын қанағаттандыру үшін Конгресс 5 шілдеде Джон Дикинсон жазған Георг III патшаға бейбітшілік туралы петицияны қабылдады. Ал келесі күні ол қару алу себептері мен қажеттілігі туралы декларацияны, әскери шараларды ақтау үшін қабылданған резолюцияны бекітті. Қыркүйек айында Лондонға жеткен «Зәйтүн бұтағының петициясын» патша қараудан бас тартты. Ол кезде ол-ақ американдық колонияларды бүлікші деп жариялаған еді.

Тәуелсіздік декларациясы (1776)

Екінші Континенттік Конгресс пен оның Бес комиссиясының қолдауымен Томас Джефферсон Тәуелсіздік декларациясын жазды. Ол 28 маусымда комиссия арқылы Конгресске ұсынылды, ал көптеген талқылар мен құжатты өңдеуден кейін, 1776 жылдың 2 шілдесінде Конгресс Ли резолюциясын қабылдады, ол Біріккен колонияларды Ұлыбританиядан тәуелсіз деп жариялады. Екі күннен кейін, 4 шілдеде Тәуелсіздік декларациясы бекітілді. Декларацияда алғаш рет пайда болған «Америка Құрама Штаттары» деген атау 1776 жылдың 9 қыркүйегінде Конгресс тарапынан ресми түрде мақұлданды. Осы маңызды құжатты халыққа жылдам жеткізу мақсатында Екінші Континенттік Конгресс президенті Джон Хэнкок, «Pennsylvania Packet» газетінің редакторы және баспагері Джон Данлапқа Декларацияның 200 данасын басып шығаруды тапсырды, олар Данлап баспасы деп белгілі болды. Басылым декларация қабылданған күнінен кейін басталды. Олар 13 колония/штатқа таратылды, көшірмелері генерал Вашингтонға және оның Нью-Йорктегі әскерлеріне жіберілді, оларды оқып беру туралы нұсқау берілді. Көшірмелер сондай-ақ Ұлыбританияға және Еуропаның басқа да аймақтарына жіберілді. Негізгі оқиғаларға 1773 жылғы Бостон шай кеші, 1775 жылғы Пол Ревирдің шабандозы және 1775 жылғы Лексингтон мен Конкорд шайқастары кірді. Джордж Вашингтонның Делавэр өзенін кесіп өтуі Трентон шайқасында гессендік әскерлерге қарсы маңызды американдық жеңіске әкелді және американдықтардың рухын көтерді. Саратога шайқасы және Йорктаун қамалы, американдықтар мен британдықтар арасындағы шайқастарды негізінен аяқтаған, соғыс кезіндегі маңызды оқиғалар болды. 1783 жылғы Париж шарты соғыстың ресми аяқталуын белгіледі. Соғыстан кейін Вашингтон жеке штаттардан құралған және Федералды үкімет бағынысындағы «ұлттық қарулы күштерді» құруға бағытталған күш-жігерді ұйымдастыруда маңызды рөл атқарды. Ол сондай-ақ артиллерия офицерлерін және инженерлерді даярлау үшін әскери академия құруды қолдады. Соғыстан кейін елді қарусыз және осал қалдырмау үшін Вашингтон бейбіт уақытта 2600 адамнан тұратын армияны ұсынды. Ол сондай-ақ кез келген еуропалық басқыншыларды тойтарыс бере алатын әскери-теңіз күштерін құруды жақтады. Ол Вашингтонның көптеген науқандарында бірге болған Генри Ноксқа болашақ соғыс министрі болу мүмкіндігін ұсынды.

Париж шарты

1781 жылы 19 қазанда Йорктаунда Вашингтонның жеңісінен кейін, бейбіт келісімдер басталғанға дейін бір жылдан астам уақыт өтті. Париж шарты 1782 жылдың қараша айында дайындалды, ал келіссөздер 1783 жылдың сәуір айында басталды. Толыққан шартқа 3 қыркүйекте қол қойылды. Бенджамин Франклин, Джон Адамс, Джон Джей және Генри Лоуренс АҚШ-ты, ал Дэвид Хартли, Парламент мүшесі, және Ричард Освальд, белгілі және ықпалды шотланд бизнесмені Ұлыбританияны өкілдік етті. Франклин француздармен ұзақ жылдар бойы жақсы қарым-қатынас орнатқан және соғыс басталғаннан кейін бірнеше ай өткен соң олармен одақ құруға көмектескен. Француз кеңесі оны жоғары құрметпен қарсы алды, ал қалғандарына лайықты жағдай жасалды, бірақ олар көбінесе тәжірибесіз келіссөзшілер деп есептелді. Ұлыбритания мен Франция арасындағы байланыс көбінесе Франклин және Франклинмен жақсы қарым-қатынаста болған Лорд Шелберн арқылы жүзеге асырылды. Франклин, Адамс және Джей француздардың осы белгісіз кезеңдегі алаңдаушылықтарын түсінді және оны өздерінің пайдасына қолданып, келіссөздердің соңғы отырыстарында француздарды да, британдықтарды да Американың тәуелсіздігі олардың мүддесіне сай екеніне көндірді.

Конституциялық конвенция

Конфедерация мақалаларына сәйкес Конфедерация Конгресінде салық жинау, сауданы реттеу, ұлттық қарызды төлеу, дипломатиялық қатынастарды жүргізу немесе батыс аумақтарын тиімді басқару өкілеттігі болмады. Джордж Вашингтон, Томас Джефферсон, Александр Гамильтон, Джеймс Мэдисон және басқа да жетекші тұлғалар жас мемлекеттің тағдырынан алаңдаушылық білдіре бастады. Мақалалардың кемшіліктері көріне бастаған сайын, күшті орталық үкімет құру идеясы қолдау тапты, нәтижесінде мақалаларды түзету үшін конвенция шақырылды. Конституциялық конвенция 1787 жылдың 14 мамырынан 17 қыркүйегіне дейін Пенсильвания штатының үйінде өтті. Конвенцияға қатысқан 55 делегат 18 ғасырдағы американдық басшылығының әртүрлі деңгейлерін ұсынды. Олардың көп бөлігі жақсы білімді және жайлы жағдайда болды, және барлығы өз штаттарында белгілі болды, олардың 70 пайыздан астамы (40 делегат) конвенция шақырылған кезде Конгресте қызмет еткен. Төрт күннен кейін, 29 мамырда, конвенция делегаттарға еркін сөйлеуге мүмкіндік беретін, бірақ даулы болған құпиялылық ережесін қабылдады, бұл сол кезде кең таралған тәжірибе болды.

Вирджиния мен Нью-Джерси жоспарлары

Құпия дауыс беруден кейін Вирджиния губернаторы Эдмунд Рэндольф Вирджиния жоспарын ұсынды, Мэдисон мен оның әріптестері үш тармақтан тұратын үкімет құруды ұсынған он бес қаулы: бір атқарушы, екі палаталы (екі палаталы) заң шығарушы орган және сот жүйесі. Төменгі палата халық сайлап, орындықтар штаттың халқына пропорционалды түрде бөлінетін еді. Жоғарғы палата штаттық заң шығарушы органдар ұсынған делегаттардан төменгі палата таңдайтын. Заңнамаға вето құқығы бар атқарушы орган Конгресс тарапынан сайланатын, Конгресс штаттық заңдарды жоққа шығаруға құқылы болатын. Бұл жоспар конвенцияның Конституцияны жай ғана түзету мақсатынан асып, көптеген делегаттар бастапқы мандаттарын тастап, үкіметтің жаңа нысанын құруға дайындық танытты. Нью-Джерси жоспары Конституцияның көп бөлігін сақтап, бір палаталы заң шығарушы орган мен штаттардың тең құқығын көздейтін. Жоспардың жаңашылдығы – «көптік» атқарушы билік болды, бірақ оның басты ұсынысы – ұлттық үкіметке сауда мен коммерцияны реттеуге рұқсат беру еді. Толық құрамда жиналған делегаттар екі ұсынысты талқылады, бастапқыда бір немесе үш атқарушы орган болуы керек пе, содан кейін атқарушы органға вето құқығын беру керек пе деген сұрақтарды қарастырды. Заңнамаға вето қоя алатын бір атқарушы орган туралы келісімге келгеннен кейін, делегаттар одан да күрделі мәселеге, заң шығарушы өкілдікке көшті. Ірі штаттар халық санына пропорционалды өкілдікті жақтады, ал кіші штаттар әр штаттың заң шығарушы органдарында бірдей өкілдігі болуын қалады.

Коннектикут келісімшарты

Шілде айының ортасына таман ірі штаттар мен кіші штаттар фракциялары арасындағы пікірталас тұйыққа тіреліп қалды. Конвенция құлаудың алдында тұрғанда, Коннектикут штатынан Роджер Шерман Коннектикут (немесе Ұлы) Ұйлесім деп аталған ұсыныс енгізді. Шерманның ұсынысы пропорционалды сайлау арқылы сайланатын Өкілдер палатасы және барлық штаттардың тең санында орынға ие болатын Сенат құруды көздеді. 16 шілдеде 5 штаттың 4 дауысына қарсы ең тар шешіммен Ұйлесім мақұлданды. Бұл мәселе көптеген делегаттарды күмәнді күйде қалдырды. Бірнеше делегат конвенция өкілеттігін асырып кеткенін сезініп, наразылық білдіріп ертерек үйлеріне қайтты. Басқалары жеке бастық бостандықтарды қорғайтын Құқықтар туралы билльдің жоқтығына алаңдады. Конституцияның бас архитекторларының бірі Мэдисон да, әсіресе Сенаттағы тең өкілдік және Конгреске штат заңнамасына вето құқығын бермеу мәселелеріне қанағаттанбады. Күмәндерге қарамастан, 17 қыркүйекте соңғы нұсқа 11 штаттың қолдауымен мақұлданды, ал Нью-Йорк делегаты Гамильтон ғана болғандықтан дауыс беруге мүмкіндік алған жоқ. 42 делегаттың арасында тек үшеуі ғана қол қоюдан бас тартты: Вирджиниядан Рэндольф және Джордж Мейсон, сондай-ақ Массачусетстен Элбридж Джерри. Қол қойылғаннан кейін үш күн өткен соң, жоба Конфедерация Конгресіне ұсынылды, ол құжатты ратификация үшін штаттарға жіберді. Қараша айында Пенсильвания заң шығарушы органы алғашқы ратификациялық конвентті шақырды. Делавэр бұрын дауыс беруге үлкермей, 7 желтоқсанда 30-0 есебімен Конституцияны ратификациялаған алғашқы штат атанды. Пенсильвания бес күннен кейін 46-23 есебімен дауыс бөлді. Нью-Джерси мен Джорджияда бірауыздан мақұлданғанына қарамастан, бірнеше маңызды штаттар Құқықтар туралы билльдің жоқтығына байланысты ратификацияға қарсы екенін көрсетті, әсіресе Вирджинияда, онда оппозицияны Мейсон мен Патрик Генри басқарды. Ол конвенцияға қатысудан бас тартып, "алаялықты сезінгенін" айтты. Федералистер бәрін қауіпке тігуге дайын болмады, Конституция қабылданған жағдайда, халықтың құқықтарын қамтамасыз ету үшін түзетулер енгізілетінін уәделеді. Келесі жыл бойы ратификациялар жалғасты. Соңғысы ретінде, 1788 жылдың 21 маусымында Нью-Гэмпшир Конституцияны елдің заңы етіп бекіткен тоғызыншы штат болды. Вирджиния төрт күннен кейін, ал Нью-Йорк шілде айының соңында солай істеді. Сауда санкцияларымен және одақтан шығарылу қаупіне тап болған Род-Айленд 1790 жылдың 29 мамырында 34-32 есебімен Конституцияны мақұлдады. 1791 жылдың 15 желтоқсанында Құқықтар туралы билльге он түзету енгізілді. Делегаттар құпиялылыққа ант бергендіктен, Мэдисонның ратификация туралы жазбалары оның 1836 жылы қайтыс болғаннан кейін ғана жарияланды.

Құқықтар жарғысы

Конституция жобасы антифедералистер тарапынан қатаң сынға ұшырады, бұл топ құжат жеке бостандықтарды федералды үкіметтен қорғамайды деп мәлімдеді. Антифедералистердің жетекшілері Вирджиниядан Патрик Генри мен Ричард Генри Ли, сондай-ақ Массачусетстен Самуэль Адамс болды. Конституциялық конвенцияда олардың көзқарастарын бөліскен делегаттар Вирджиниядан Джордж Мейсон мен Эдмунд Рэндольф, ал Массачусетс штатынан Элбридж Джерри еді – соңғы құжатқа қол қоюдан бас тартқан үш делегат. Генри, орталық басқарушы билікке деген жеккөрушілігін шотланд тегінен алған, Конституцияны жеңу үшін бар күшін жұмсады және Мэдисонның әр қадамына қарсылық көрсетті. Осы сын-ескертпелер Құқықтар туралы билльде ұсынылған түзетулерге әкелді. Билльдің бас авторы Мэдисон бастапқыда түзетулерге қарсы болды, бірақ 1776 жылғы Вирджинияның Құқықтар декларациясы, негізінен Мейсон жазған, және Томас Джефферсонның Тәуелсіздік декларациясы оған әсер етті. Джефферсон Францияда болғанда Генри мен Мейсонның күшті орталық үкімет, әсіресе президент билігі туралы алаңдаушылықтарын бөлісті, бірақ Мэдисонмен достығы мен күтіліп отырған Құқықтар туралы билль оның алаңдаушылығын басаңдатты. Алайда Александр Гамильтон Құқықтар туралы билльге қарсы болды, түзетулерді қажетсіз ғана емес, қауіпті деп санайтын. Оның пікірінше: «Не істеуге құқық жоқ нәрсені істемеу керектігін жариялау не үшін? Егер шектеулерді қабылдауға мүмкіндік бермейтін билік болмаса, баспасөз бостандығын шектемеу керектігін неге жариялау керек?» Мэдисон Вирджинияның екі заң шығарушы палатасы арасындағы пікірталас түзетулерді қабылдауды екі жылдан астам уақытқа кешіктіретінін білмеді. 1789 жылдың 25 қыркүйегінде федералдық конгресс штаттарға жіберген соңғы жоба Вирджиния Сенатынан 1791 жылдың 15 желтоқсанында ғана ратификацияланды. Мэдисон негізін қалаушы дәуірде діни бостандық, сөз бостандығы және баспасөз бостандығының ең көрнекті жақтасы ретінде танылды.

Президенттікке көтерілу

АҚШ-тың алғашқы бес президенті – Вашингтон, Джон Адамс, Джефферсон, Мэдисон және Монро – Америка революциясына белсенді қатысқандары үшін Құрылтайшы әкелер деп есептеледі. Олардың бәрі Континенттік конгресске делегат ретінде қатысты.

Демографиялық және басқа да сипаттамалар

Құрылтайшы аталар 18 ғасырдың соңғы жартысында британдық колониялардағы саяси басшылықтың ең жоғары деңгейін білдірді. Олардың бәрі өздерінің қауымдастықтары мен колонияларында қоғамдық істерге жауапкершілік алуға дайын басшылар еді. Тәуелсіздік декларациясына, Конфедерация мақалаларына және АҚШ Конституциясына қол қойғандардың көбі туған жері бойынша сол елдің азаматтары және британдық текті, олардың ішінде шотландтар, ирландтар және уэльстіктер де бар. Олардың шамамен жартысы заңгерлер болса, қалғаны көбінесе кәсіпкерлер мен плантация шаруалары еді. Құрылтайшылардың орташа жасы 43-ке жуық болды. Бенджамин Франклин 1706 жылы дүниеге келген, ол ең үлкені болды, ал 1750 жылдан кейін туғандар санаулы болғандықтан, олардың көпшілігі 20 жаста болды. Келесі бөлімдерде осы және басқа демографиялық мәселелерге толығырақ тоқталып өтіледі. Ақпараттың көп бөлігі Тәуелсіздік декларациясымен, Конфедерация мақалаларымен және Конституциямен байланысты қол қойғандар мен делегаттар туралы мәліметтермен шектеледі.

Білім

Америка колонияларындағы колледждерге қатысқан немесе бітірген Құрылтайшы-әкелердің үштен бірінен асып түседі, ал тағы бірқатар негізін қалаушылар негізінен Англия мен Шотландияда шетелде колледж бітірген. Қалған құрылтайшылардың барлығы үйден оқыған, жеке сабақ алған, шәкірттікке өткен немесе өздігінен білім алған.

Дін

1787 жылы Конституциялық конвенцияға 55 делегаттан 28-і англикан (Англия шіркеуі немесе епископальдық), 21-і басқа протестанттар, ал үшеуі католик (Дэниел Кэрролл және Фитцсимонс; Чарльз Кэрролл католик болған, бірақ Конституцияға қол қоймады). Конституциялық конвенцияға протестант делегаттарының арасында сегізі пресвитериан, жетісі конгрегационалист, екеуі лютеран, екеуі голланд реформаторлары, ал екеуі методист болды. Тарихшы Грег Л. Фрейзер алдыңғы қатардағы негізін қалаушылардың (Джон Адамс, Джефферсон, Франклин, Уилсон, Моррис, Мэдисон, Гамильтон және Вашингтон) христиан да, деист те емес, керісінше, гибридті "теистік рационализмнің" жақтастары болғанын айтады. Көптеген негізін қалаушылар өз діни көзқарастарын жария түрде талқылаудан әдейі сақтанды. Тарихшы Дейвид Л. Холмс олардың діни сенімдерін анықтау үшін хаттардан, үкіметтік құжаттардан және екінші қол мәліметтерден алынған деректерді пайдаланады. Барлығы Негізін қалаушыларды сілтеме жасайды. Конституциялық түпнұсқашылдар бастапқы мағынаны анықтау үшін Негізін қалаушылардың жазбаларын зерттейді. Конституцияның тірі және дамитын тұжырымдамасын қолдаушылар уақыт өте келе өскен идеялардың бастауы ретінде Негізін қалаушыларды қарастырады. Консерваторлар Негізін қалаушыларды американдық табыстың негізін салған еркін кәсіпкерлік жүйесінің архитекторлары деп есептейді. Алпысыншы жылдардағы ата-аналарының көзқарастарына еліктейтін либералды көзқарасты ұстанушылар Негізін қалаушыларды теңдікке ұмтылған, байлықтың шоғырлануына күдікпен қараған адамдар деп санайды. Тәуелсіздер партиялық тартыстардың шешілмейтін жағдайын бұзу үшін Негізін қалаушылардан көмек күтеді. Саяси спектрдің барлық бөлігіндегі американдықтар өз көзқарастарын он сегізінші ғасырда пайда болған идеялар жиынтығына негіздейді. Бірақ, шындығында, Негізін қалаушылардың арасында келіспеушіліктер болды, олардың арасында үлкен және терең айырмашылықтар бар еді. Олар экономикаға мемлекеттік араласу және сыртқы саясат мәселелері бойынша пікірталас жүргізді. Олар атқарушы биліктің өкілеттігі, сондай-ақ федералды және штаттық үкіметтердің қарым-қатынасы мен құқықтары туралы аяусыз күресті. Конституция дау-дамайдың шексіз аренасын ұсынды. Негіз қалау дәуірі, шын мәнінде, американ тарихындағы ең жақтастық кезеңдердің бірі болды.

Демалыс күндері

Тәуелсіздік күні (көбінесе төртінші шілде деп аталады) – АҚШ-тың тәуелсіздік декларациясына қол қойылғанын және мемлекеттің құрылуын еске алу мақсатымен жыл сайын 4 шілдеде тойланатын ұлттық мереке. Вашингтонның туған күні де ұлттық федералдық мереке ретінде аталып өтеді, ал 13 сәуірде Джефферсонның туған күні АҚШ-тың негізін қалаушысы және президентінің құрметіне арналады.

БАҚ және театр

Құрылтайшы әкелер 1969 жылы Тони сыйлығын жеңіп алған «1776» мюзиклінде бейнеленген, ол Тәуелсіздік декларациясының талқылануы мен қабылдануын көрсетеді. Сахналық қойылым 1972 жылы сол атпен фильмге бейімделді. 1989 жылы түсірілген «A More Perfect Union» фильмі Тәуелсіздік залында түсірілді. Құрылтай құжаттарының жазылуы мен қабылдануы 1997 жылғы «Азаттық!» деректі мини-сериалында бейнеленген, ал Тәуелсіздік декларациясының қабылдануы 2008 жылғы «Джон Адамс» мини-сериалының екінші эпизодында және 2015 жылғы «Азаттық ұлдары» мини-сериалының үшінші эпизодында көрсетілген. Құрылтайшылар сонымен қатар 1986 жылғы «Джордж Вашингтон II: Ұлттың қалыптасуы» мини-сериалында, 2002–2003 жылдарғы «Азаттықтың балалары» анимациялық телесериалында, 2020 жылғы «Вашингтон» мини-сериалында және көптеген басқа фильмдер мен телешоуларда да бейнеленген. Бірнеше құрылтайшы әке – Гамильтон, Вашингтон, Джефферсон және Мэдисон 2015 жылы Рон Черноудың 2004 жылғы «Александр Гамильтон» өмірбаянынан шабыттанған, музыкасы, өлеңдері мен либреттосы Лин-Мануэль Мирандаға тиесілі «Гамильтон» мюзиклінде қайта жаңғыртылды. Мюзикл он бір Тони сыйлығы мен драма саласындағы Пулитцер сыйлығын жеңіп алды.

Дін еркіндігі

Дінге қарсы қуғын-сүргін ғасырлар бойы әлемде болды және ол Америкадағы отарлық дәуірде де болды. Томас Джефферсон, Джеймс Мэдисон, Патрик Генри және Джордж Мейсон сияқты негізін қалаушылар 1776 жылы Вирджинияда Вирджинияның құқықтары туралы декларациясы арқылы діни бостандықтың алғашқы шараларын орнатып, оны ел үшін діни бостандықтың үлгісіне айналдырды. Бұрын баптистер, пресвитериандар және лютерандар он жыл бойы Англия шіркеуінің Вирджиниядағы діни бостандықтарды басып тастау әрекеттеріне қарсы петициялар жіберген. Джефферсон Континенталды Конгрестен Вирджинияға діни бостандық үшін күреске қосылу үшін қайтып келді, бірақ бұл қиын болды, өйткені Вирджиния заң шығарушы органының көптеген мүшелері Англия шіркеуіне жатты. Джефферсон толыққанды табысқа жетпесе де, әртүрлі діни сенімдері үшін жазалайтын заңдарды жоюға қол жеткізді. Джефферсон шіркеу мен мемлекеттің бөлінуінің архитекторы болды, ол мемлекеттік қаражатты кез келген белгіленген дінді қолдау үшін пайдалануға қарсы болды және азаматтық құқықтарды діни доктринамен байланыстырудың дұрыс емес екеніне сенді. Англия шіркеуінің жергілікті басшысы болған Вашингтон да діни бостандықтың жақтаушысы болды. Конституция олардың діни бостандығын қорғамайды деп алаңдаған баптистерге ол: «Әрине, мен оған ешқашан қол қоймас едім» деп сендірді. Яһудилер де Вашингтонды бостандық чемпионы деп қарады және олардың толық діни бостандыққа ие болатынына кепілдік беруін сұрады. Вашингтон Американың діндегі революциясы әлем үшін үлгі болады деп мәлімдеді.

Құлдық

Құрылтайшы аталар құлдық мәселесінде бірікпеді және жаңа мемлекет ішінде оны сақтап қалуды жалғастырды. Бірқатары моральдық тұрғыдан оған қарсы болды, ал кейбіреулері бірнеше колонияда оны жоюға тырысты, бірақ ұлттық деңгейде құлдық қорғалып қалды. Джефферсонды зерттеу барысында тарихшы Аннет Гордон Рид: «Басқа негізін қалаушылардың құлдары болды, бірақ ешбір негізін қалаушы американдық бостандық туралы жарғыны жасамады». Джефферсон сияқты, Вашингтон және көптеген басқа да құрылтайшы аталар құл иелері болды. Кейбіреулері бұл институтты моральдық емес және саяси бөліну деп қарастырып, келіспей қалды; Вашингтон біртіндеп құлдықтан бас тартуды қолдады және өсиеті бойынша құлдарын босатты. Джей мен Гамильтон 1777 жылы басталған күресте Нью-Йоркте халықаралық құл саудасын заңсыз етуге жетуге ұмтылды. Сэмюэл және Джон Адамстар сияқты құрылтайшы аталар өмір бойы құлдыққа қарсы болды. Раш 1773 жылы құл саудасын және құлдық институтын сынаған памфлет жазды. Бұл памфлетте Раш африкалықтардың табиғатынан ақыл-ойы мен моральдық қасиеттері жағынан кемшіліктері жоқ екенін, ал керісінше кез келген дәлел құлдықтың «бұрмаланған көрінісі» ғана екенін ғылыми тұрғыдан дәлелдеді, ол «адам санасына соншалықты жат, сондықтан моральдық және ақыл-ой қабілеттерін де әлсіздетеді». Континенттік қауымдастықтың құрамында патриоттардың құл саудасына қатысуына тыйым салатын ереже болды. Франклин Пенсильвания құлдықты жою қоғамын құрғанмен, бастапқыда құлдарға ие болды, бірақ кейіннен оларды босатты. 1769 жылы Род-Айленд Ассамблеясында Хопкинс колониялардағы құлдыққа қарсы алғашқы заңдардың бірін ұсынды. Джефферсон Бургесс палатасының мүшесі ретінде қоғамдық өмірге қадам басқанда, құлдарды босатуға рұқсат беру үшін заңнаманы қабылдауға тырысып, әлеуметтік реформатор ретінде бастады. Джефферсон: «1769 жылы мен заң шығарушы органның мүшесі болдым, мен сол органға құлдарды босатуға рұқсат беру үшін бір рет күш салып, ол қабылданбады», – деді, бірақ тәждің өкілдері «біздің еңбегімізді [ана елдің] мүддесіне бағынуға тырысты және королдік ветосы барлық үміттің соңғы есігін жапты». Джей 1785 жылы Нью-Йорк Манумиссиялық қоғамын құрды, ал Гамильтон оның кеңсесіне кірді. Олар және қоғамның басқа мүшелері Нью-Йоркте бос қаралар мен құлдардың балаларын оқыту үшін Африкалық еркін мектебін құрды. Джей 1798 жылы Нью-Йорк губернаторы болған кезде, ол күштеп жұмыс істеуге тыйым салатын заңға қол қоюға және қабылдауға көмектесті; 1827 жылға қарай күштеп еңбек ету толығымен тоқтатылды. Ол 1798 жылы құлдарын босатты. Гамильтон құлдыққа қарсы болды, өйткені оның тәжірибесі оған және құлдарға және құл иелеріне оның әсеріне жақсы таныс болды, бірақ ол әйелінің отбасысы, Скайлерлер үшін құл мәмілелерін келіссөздер жүргізді. Дәлелдер Гамильтонның үй құлы болғанын көрсетеді. Джей келісімшартына қол қойылғаннан кейін Гамильтон Революциялық соғыс кезінде британдықтар босатқан американдық құлдарды құл иелеріне күштеп қайтаруды ұсынды. Кейбір құрылтайшы аталар ешқашан құл иеленген жоқ, соның ішінде Джон Адамс, Сэмюэл Адамс және Пэйн. Генри Лоуренс Солтүстік Америкадағы ең ірі құл сауда үйін басқарды. Тек 1750 жылдары ғана оның «Остин және Лоуренс» фирмасы 8000-нан астам африкалықтардың саудасын жүргізді. 1787 жылғы Конституцияда құлдар мен құлдық туралы тек жанама түрде айтылады. Мысалы, 1-баптың 2-бөлімі, 3-тармағы «басқа адамдардың бестен үшеуі» өкілдер палатасындағы орындықтар мен тікелей салықтарды бөлу үшін есептеледі. Сонымен қатар, 4-баптың 2-бөлімі, 3-тармағы құлдарды «қызметте немесе еңбекте ұсталатын адамдар» деп атайды. Алайда, құрылтайшы аталар құлдықты шектеуге күш салды. Солтүстік штаттардың көпшілігі революция кезінде және одан кейін құлдықты жою немесе айтарлықтай азайту туралы заң қабылдады. Нәтижесінде Вирджинияда мыңдаған құл босатылды. Құрылтай, Қайта құру (көбінесе «екінші құрылтай» деп аталады) және Жаңа келісім ел тарихындағы ең маңызды бұрылыс нүктелері ретінде жарияланды, көптеген бақылаушылар олардың әрқайсысын АҚШ-тың бостандық пен теңдік либералдық идеалдарын жақындатуға жеткен саяси жеңістер ретінде қарастырады. Эрик Фонер сияқты ғалымдар бұл тақырыпты кітаптарға дейін кеңейтті. Құлдарды азат етушілердің маңызды рөлі құлдық жойылғаннан кейін бостандыққа шыққан қаралардың тең құқықтарын қамтамасыз ету болды. Биограф Дэвид Блайт Фредерик Дугластың «Американың Азамат соғысының апокалипсисінен туған екінші құрылтайшысы» екенін айтты. Конституциялық заңнама еркін қаралардың теңдігі үшін республикалық конгресс тарапынан қабылданды, оған Таддеус Стивенс, Чарльз Самнер және Лайман Трумбулл басшылық етті. «Екінші құрылтай» Конституцияға енгізілген 13-ші, 14-ші және 15-ші түзетулерден тұрды. Барлық азаматтардың федералды сотта қорғалатын федералдық құқықтары болды. 1876 жылдан кейін, күшті қарсылық көрсетіліп, бостандыққа шыққандар осы құқықтарының көп бөлігінен айырылып, линчевание мен Джим Кроу заңдары дәуірінде екінші дәрежелі азаматтыққа ие болды. Соңында 1950 жылдары АҚШ Жоғарғы Соты осы құқықтарды қайта жаңартты. Мартин Лютер Кинг және Джеймс Бевельдің басшылығымен азаматтық құқықтар қозғалысы елді дағдарысқа салғандықтан, 1964–65 және 1968 жылдары президент Линдон Джонсонның басшылығымен маңызды азаматтық құқықтар заңнамасы қабылданды.

Ғылыми талдау

Америка революциясы және АҚШ үкіметінің құрылуы туралы жазған тарихшылардың саны қазір мыңдағанға жетеді. Олардың барлығын осы мақалаға қосу көлемдік шектеулерден асып түсер еді. Дегенмен, ең белгілілері төменде тізілген. Көптеген ғылыми еңбектер объективтілікті сақтайтын болса да, тарихшы Артур Х. Шаффер Америка революциясы туралы алғашқы еңбектерде ұлттық көзқарас немесе оған қарсы көзқарас жиі кездесетінін айтады. Шаффердің пікірінше, мұндай көзқарас негізін қалаушылар мен олардың қарсыластарының ой-санасын түсінуге тікелей көмектеседі. Ол кез келген көзқарас ұлттық мүдделер мен қалыптасқан саяси ахуалдың нәтижесі екенін, сондықтан қазіргі тарихшы үшін тарихи құндылығы жоқ деп есептеуге болмайтынын атап көрсетеді. Керісінше, тарихтың кейбір заманауи жазбаларында анахронизмдер, қазіргі заманғы идеалдар мен түсініктер кездеседі, олардың көмегімен өткенді жазуға тырысып, осылайша тарихи шындықты бүкіл әлемге таратуға ұмтылады.

Ертедегі тарихшылар

АҚШ-тың және оның негізін қалаушыларының тарихының алғашқы еңбектерінің бірнешеуін Джереми Белкнап жазды, ол 1784 жылы жарық көрген үш томдық «Нью-Гэмпшир тарихы» еңбегінің авторы. Джон Куинси Адамстың немересі Генри Адамс Томас Джефферсон мен Джеймс Мэдисон басқарған кезеңдегі Америка Құрама Штаттарының тарихы» атты тоғыз томдық еңбекті жазды, ол әдеби стилімен, құжаттамалық деректемелерімен және ерте революциялық дәуірдегі маңызды тұлғаларды бірінші қолынан білуімен танымал. Руфус Уилмот Грисуолд 1885 жылы екі томдық «Вашингтон және революцияның генералдары» еңбегін жазды. Гарвард университетінің тарих профессоры Альберт Бушнелл Харт 1904–1918 жылдары жарық көрген 27 томдық «Американ ұлты: Тарих» еңбегін редакциялады. АҚШ Жоғарғы Сотының судьясы Джон Маршалл 1832 жылы, өлімінен үш жыл бұрын Вашингтонның екі томдық өмірбаянын жариялады. Дэвид Рамзи Америка Тәуелсіздік соғысының алғашқы маңызды тарихшыларының бірі саналады. Революция мен революциядан кейінгі кезең туралы көп жазған Мерси Отис Уоррен 1790 жылға дейін барлық еңбектерін анонимді түрде жариялады. Мейсон Лок Вимс 1800 жылы Вашингтонның алғашқы өмірбаянын жазды, онда жас Вашингтонның вишня ағашын кескені туралы әйгілі оқиға бар. Уильям Уирт 1805 жылы Патрик Генридің алғашқы өмірбаянын жазды, бірақ Генриді артық мақтағаны үшін айыпталды.

Журнал мақалалары

Бернард, Тревор. "Американың ертегі тарихнамасындағы Негізін қалаушылар: шеттен қарағанда". Уильям мен Мэри тоқсандығы 62#4 (2005), 745–76 бб. онлайн

Дрейсбах, Дэниел Л. "Негізін қалаушылармен бірге Киелі кітапты оқу" (2017) онлайн шолу

Мейсон, Мэтью. "Қолдан шығып кеткен мүмкіндік пе? Негіз қалау, постколониялық шындықтар және құлдықтың жойылуы". Құлдық және оны жою 35.2 (2014): 199–213.

Ньюман, Ричард С. және Рой Э. Финкенбайн. "Жаңа Республикадағы қара нәсілді негізін қалаушылар". Уильям мен Мэри тоқсандығы (2007) 64#1, 83–94 бб. онлайн

Превиди, Роберт. "Негізін қалаушыларды ақтау: нәсіл, жыныс, әлеуметтік топ және Американың пайда болуындағы әділдік". Президенттік зерттеулер тоқсандығы, 29 том, 1999 жыл.

Сквайерс, Энтони. "Негізін қалаушылардың қасиетке ие болуы және құрметтілік белгілері". "Америкадағы қасиетті саясат: саяси тәжірибеде азаматтық діннің рөлі" (2018), 75–96 бб.