Кіріспе
IX ғасырдағы Уэссекс патшасы Этельбальд (860 жылы қайтыс болды) – Уэссекс патшасы 855 немесе 858 жылдан 860 жылға дейін биледі. Ол патша Этельвульфтің бес ұлының екіншісі еді. 850 жылы Этельбальдтың ағасы Этельстан ағылшын тарихындағы алғашқы теңіз шайқасында викингтерді жеңіске жеткізді, бірақ кейін оның жайлы жазба қалмаған, шамасы 850-ші жылдардың басында қайтыс болған. Келесі жылы Этельвульф пен Этельбальд Аклеа шайқасында викингтерге тағы бір жеңіліс сыйлады. 855 жылы Этельвульф Римге қажылық сапар жасап, Этельбальдты Уэссекс патшасы етіп тағайындады, ал одан үлкен ұлы Этельберт отыз жыл бұрын Уэссекс бағындырған Кент патшасы болды. Римнен қайтып келген жолда Этельвульф бірнеше ай франктар патшасы Карл Бальдпен бірге болды, содан кейін оның он екі жасар қызы Юдитке үйленді. 856 жылы Англияға оралғанда Этельбальд тәжді беруден бас тартты. Көптеген тарихшылар Этельбальд Уэссекс патшасы болып қала берді деп санайды, ал Этельберт Кентті әкесіне қайтарды, бірақ кейбіреулер Уэссекс өзі екіге бөлінгенін айтады, Этельбальд батысты, ал әкесі шығысты билеген, ал Этельберт Кентті сақтап қалған. 858 жылы Этельвульф қайтыс болғаннан кейін Этельбальд Уэссекс патшасы ретінде қызметін жалғастырды (немесе қайтадан патша болды), ал оның ағасы Кент патшалығын қайтадан (немесе жалғастырды) биледі. Этельбальд өгей анасы Юдитке үйленді. Оның кіші інісі Альфред Ұлының өмірбаянын жазған Ассер, Этельбальд пен Юдиттің одағын "Құдайдың тыйым салған және христиандық қадір-қасиетіне, сондай-ақ барлық язычниктардың дәстүріне қайшы" деп айыптады, бірақ сол кезде бұл неке айыптамаға ұшырамаған сияқты. Этельбальд пен Этельберт жақсы қарым-қатынаста болған көрінеді: Этельбальд 860 жылы қайтыс болғанда Этельберт Уэссекс пен Кент патшасы болды, және олар енді ешқашан бөлінбеді.
Æthelbald (died 860) was King of Wessex from 855 or 858 to 860. He was the second of five sons of King Æthelwulf. In 850, Æthelbald's elder brother Æthelstan defeated the Vikings in the first recorded sea battle in English history, but he is not recorded afterwards and probably died in the early 850s. The next year Æthelwulf and Æthelbald inflicted another defeat on the Vikings at the Battle of Aclea. In 855, Æthelwulf went on pilgrimage to Rome and appointed Æthelbald King of Wessex, while Æthelberht, the next oldest son, became King of Kent, which had been conquered by Wessex thirty years earlier. On his way back from Rome, Æthelwulf stayed for several months with Charles the Bald, King of the Franks, whose twelve year old daughter Judith he married. When he returned to England in 856, Æthelbald refused to give up the crown. Most historians believe that Æthelbald continued to be king of Wessex while Æthelberht gave up Kent to his father, but some think that Wessex itself was divided, with Æthelbald ruling the west and his father the east, while Æthelberht kept Kent. When Æthelwulf died in 858, Æthelbald continued as (or became again) king of Wessex and his brother resumed (or carried on) his kingship of Kent. Æthelbald married his stepmother Judith. Asser, the biographer of his youngest brother, Alfred the Great, denounced Æthelbald and Judith's union as being "against God's prohibition and Christian dignity, and also contrary to the practice of all pagans", but the marriage does not seem to have been condemned at the time. Æthelbald and Æthelberht appear to have been on good terms: when Æthelbald died in 860, Æthelberht became king of both Wessex and Kent, and they were never again divided.
Өмірбаян
802 жылы Этельбальдтың әкесі Эггберт Уэссекс патшасы болғанда, оның ұзаққа соқатын әулет құруы өте күмәнді көрінетін. Екі жүз жыл бойы үш туысқандық патшалық тақ үшін күресіп, ешбір ұл әкесінен кейін патша болған емес. Эггберттің Уэссекс патшасымен ең жақын туыстығы – король Иннің (688–726) ағасы Ингильдің шөбересі болуы еді, бірақ ол Батыс Саксон әулетінің негізін қалаушы Сердиктің әкесінен тараған ұрпақ деп есептелді, бұл оны ætheling, яғни таққа заңды талапкер ханзада етті. Дегенмен, IX-X ғасырларда Эггберттің әулеті патшалықты биледі, және барлық патшалар патшалардың ұлдары болды. Тоғызыншы ғасырдың басында Англия толығымен англосаксондықтардың бақылауында болды, ал Мерсияның Мидленд патшалығы Оңтүстік Англияға үстемдік етті. 825 жылы Эггберт Елендун шайқасында мерсиялықтарды жеңіп, Мерсияның үстемдігін аяқтады. Екі патшалық одақтас болды, бұл викингтердің шабуылдарына қарсы тұру үшін маңызды болды. 835 жылы Кенттегі Шеппи аралы қирады. 836 жылы Эггберт Сомерсеттегі Карэмптон шайқасында викингтерден жеңілді, бірақ 838 жылы Хингстон Даун шайқасында Корнуоллдықтар мен викингтердің одағын жеңіп, Корнуоллды тәуелді патшалық деңгейіне төмендетті. Ол келесі жылы қайтыс болды, ал оның орнына ұлы Этельвульф отырды, ол сол жылы үлкен ұлы Этельстанды Кент, Эссекс, Суррей және Сассекс аймақтарының орынбасары етіп тағайындады.
Ерте өмір
Этельбальд – король Этельвульфтің екінші ұлы, шамасы, оның бірінші әйелі Осбурхтың ұлы, Ұлы Альфредтің анасы. Этельстан Альфред 849 жылы туғанға дейін он жыл бұрын патша болып тағайындалғандықтан және Этельбальд 851 жылы шайқасқа қатысқандықтан, кейбір тарихшылар үлкен балалардың жазылмаған бұрынғы әйелден туған болуы ықтимал деп санайды. Этельстан әкесінен бұрын қайтыс болды, бірақ Этельбальд және оның үш кіші інісі Вессекс патшалары болып кезекпен биледі: Этельбальд 855 жылдан 860 жылға дейін, Этельберт 860 жылдан 865 жылға дейін, Этельред I 865 жылдан 871 жылға дейін, ал Ұлы Альфред 871 жылдан 899 жылға дейін билік етті. Этельбальд алғаш рет 840 жылы әкесінің (S 290) жарғысына куә ретінде filius regis (патшаның ұлы) деп тіркелген. Ол 840 жылдары сол атаумен, 850 жылы S 300-ге dux filius regis және 850 жылдардың басында dux (ealdorman) ретінде куәлік берді. 850 жылы оның ағасы Этельстан ағылшын тарихындағы алғашқы теңіз шайқасында Сандвич түбінде даниялық флотты жеңді, бірақ одан кейін ол жазбаларда кездеспейді және көп ұзамай қайтыс болған болуы мүмкін. 851 жылы Этельвульф пен Этельбальд Аклея шайқасында викингтерді жеңіске жеткізді және, англосаксондық жылнамаға сәйкес, "біз олардың бұрын да, кейін де, бірде-бір аймақта бір күні ішінде осындай үлкен қырғынды естіген емеспіз". 854 жылы Пасхада Этельбальд пен оның кіші інісі Этельберт дукс ретінде жарғыларды куәландырды, ал 855 жылы олардың әкесі Римге қажылыққа барып, Этельбальдты Уэссекс патшасы етіп тағайындады, ал Этельберт Кент, Эссекс, Суррей және Сассекс патшасы болды.
Патшалықтың бөлінуі
Этельвульф Римде бір жыл өткізді. Отанына қайтып келгенде ол бірнеше ай Батыс франктар королі Карлдың жанында болды. Карлдың он екі жасар қызы Юдитке, Ұлы Карлдың шөбересіне үйленді. Реймс епискобы оны салтанатты түрде киелендірді, ал Этельвульф оған патшайым атағын берді. Этельвульф 856 жылдың қазанында жаңа әйелімен бірге оралды. Ұлы Альфредтің өмірбаянын жазған епископ Ассердің айтуынша, ол кеткен кезде патшаның оралуын тоқтату және Этельбалды тақта отырғызу үшін құлық жасалған. Ассер мұны "патшаны өз патшалығынан қуу – қорқынышты қылмыс" деп санады, бірақ Құдайға осының орындалуына рұқсат бермеді, сондай-ақ бүкіл саксон ақсүйектері де оған қатыспады. Ассердің сөзіне қарағанда, көптеген адамдар "осы қайғылы оқиғаның бастамасы" Этельвульфтің бас кеңесшілері, Шерборн епискобы Эйлстан мен Сомерсет елдоры Эанвульфтан шыққан, ал көптеген адамдар Этельбальдты кінәлады. Тарихшылар бұл неке мен бүлікке әртүрлі түсіндірмелер береді. Д. П. Кирби мен Паулин Стаффорд бұл одақты викингтерге қарсы альянстың нығаюы ретінде қарастырады. Тағы бір фактор – Юдиттің Ұлы Карлдан тарауы: онымен одақтасу Этельвульфке Каролингтердің беделін арттырды. Кирби оның киеленуін "ерекше қасиеттілік ретінде сипаттап, оның мәртебесін арттырып, құрсағын берекелі етіп, ұлдарына таққа лайықтылық сыйлады". Осы ерекше мәртебелер оның ұлының кем дегенде Этельвульф патшалығының бір бөлігін мұраға алуы мүмкін екенін көрсетеді және Этельбальдтың бүлікке бару шешімін түсіндіреді. Ол сондай-ақ әкесі Уэссексті билеуге оралса, ағасы Кентті өз қолына алса, өзіне зиян келтіретінінен қорыққан болуы мүмкін. Майкл Энрайт мұндай алыс аймақтар арасында викингтерге қарсы альянстың пайдасы болмайтынын айтады. Ол бұл некені Этельбальдтың бүлігіне жауап ретінде қарастырады, оның мақсаты Юдиттің ұлы Этельбальдты таққа мұрагер ретінде ығыстыру болған. Жанет Нельсон одан да әрі барып, Этельвульфтің қажырлы сапары бастапқыда оның беделін арттыру үшін жасалғанын, осылайша ол отбасылық наразылықтарға қарсы тұруға көмектесуі үшін жасалғанын айтады. Кирби мен Шон Миллер Карл өзінің қызын азаматтық соғыс жағдайындағы елге әкесуге келіспейтінін айтады, сондықтан Этельбальдтың бүлігі, мүмкін, некеге жауап болған, ол таққа одан күшті талапкер болатын ұлдарды дүниеге әкелу қаупін тудырды. Ричард Абельс Этельбальд өзінің билігі тұрақты болады деп үміттенген болуы мүмкін дейді: "Барлығы Римге қажылық жасаудың қандай қауіптермен байланысты екенін білді және Этельвульфтің қайтып келмеуі мүмкін екенін білді. Оның Римге кетуі аштықтан азап шеккен ателингтердің қаңғып жүруіне шақырды". Карл некеге келіскен болуы мүмкін, өйткені ол викингтерден және өзінің абыройының көтерілісінен шабуылға ұшырады, ал Этельвульф викингтерге қарсы жеңістерінің арқасында үлкен беделге ие болды. Бұл неке Батыс саксон королін Карл құрған патшалық және әміршілік одақтастар желісіне қосты. Шығыс және батыс Уэссекс арасындағы бәсекелестік те даудың себебі болуы мүмкін. Ежелгі Селвуд орманы батыстағы Шерборн және шығыстағы Винчестер епархияларының шекарасын белгіледі. Сегізінші ғасырда Эггберт отбасының байланыстары батысқа қарай болды, бірақ тоғызыншы ғасырдың басында отбасы Винчестер дінбасыларымен жақын қарым-қатынаста болды, олар оларға патшалық тармақтарының тағына айрықша иелік етуге көмектесті. Ассердің айтуынша, Этельвульфті тағынан айыру жоспары "Селвудтың батыс бөлігінде" жасалған, ал Этельбальдтың басты қолдаушылары, Эйлстан мен Эанвульф, Этельвульфтің шығыс Винчестер епархиясына көрсеткен қамқорлығына ренжіген батыс магнаттары болды. Этельбальдтың қамқорлығы негізінен Шерборнға бағытталған. Ассер – Этельвульф пен Этельбальд арасындағы даудың жалғыз дереккөзі, ол Англо-саксон жылнамасында айтылмаған. Ассердің сөзіне қарағанда, Этельвульф Англияға оралғанда, азаматтық соғыстан аулақ болу үшін патшалықты бөлуге келіскен. Көптеген тарихшылар Этельбальд Уэссексті сақтап қалды, ал Этельберт Кент, Эссекс, Суррей және Сассекстің оңтүстік-шығыс патшалықтарын Этельвульфке беруге келісті, бірақ Саймон Кейнс Этельвульф белгілі бір дәрежеде егемендік сақтап қалды деп санайды. Кейбір тарихшылар Уэссекстің өзі бөлінген болуы мүмкін дейді, Этельбальд өзінің күш базасын Селудтың батысында сақтап, Этельвульф шығысты, ал Этельберт Кентті ұстап қалды. Паулин Стаффорд пен Д. П. Кирби Ассердің 856 жылы Юдиттың Батыс саксон королевасы болғанын білдіретінін айтады. Шон Миллер Ассердің "бала әкесінің дұрыс шешім қабылдауы керек жерде билік жүргізгені... Кент жақында ғана бағындырылғандықтан, оны патшалықтың әлдеқашан маңызды емес бөлігі деп айтуға болмайды" деп шағымданғанын атап өтеді.
Патшалық
Ассердің айтуынша, өмірінің соңында Этельвульф өзінің патшалығын екі үлкен ұлына бөліп беруді бұйырды. Бұл 858 жылдың 13 қаңтарында қайтыс болған кезде орындалды. Этельбальд Уэссекс патшасы ретінде жалғасты (немесе қайтадан) биледі, ал Этельберт Кент пен оңтүстік-шығыстың патшалығын қайтадан (немесе сақтап қалды). Этельвульф Этельбальдқа, Этельредке және Альфредке мұра қалдырды, кім ұзақ өмір сүрсе, сол мұрагер болады; кейбір тарихшылар бұл Вессекс патшалығын аман қалғанға қалдыруды білдіреді, бірақ басқалары бұл жас ұлдарын қамтамасыз ету мақсатында жасалғанын айтады. Юдиттің каролингтік ханшайым ретіндегі беделі соншалықты зор болғандықтан, Этельбальд оның құрметін жоғалтпау үшін оған үйленді. "Англосаксон жылнамасы" бұл некеге ешқандай назар бөлмейді, мүмкін Альфредтің үлкен ағасының осындай беделді байланысын атап өту Альфредтің өзінің жетістіктеріне назар аудармауға себеп болған шығар. Ассер Этельбальдтың жесір қалған әйелімен некелесуін "Құдайдың тыйым салғанына және христиандық қадір-қасиетіне, сондай-ақ барлық язычниктардың әдет-ғұрыптарына қайшы" деп айыптады, бірақ бұл кезде қарсылық тудырмаған сияқты. Франктардың елшілері Сент-Бертиннің жылнамасында бұл неке туралы ешқандай түсініктеме бермеді және Этельбальд қайтыс болғаннан кейін Юдит әкесіне оралғанда, оған "патшайымға лайықты құрметпен" қарағандарын мәлімдеді. Әкесінің ашуына орай, ол көп ұзамай Фландрия графы Балдуинмен қашып кетті, ал олардың ұлы Балдуин II Альфредтің қызы Эльфтритке үйленді. Этельбальдтың билігі туралы көп мәлімет жоқ және оның тек екі жарғысы сақталған. 858 жылы жасалған S 1274 – Суитхунның патшаға өмір бойына Фарнхэмдегі епископтық иелігін беруі, ал Барбара Йорк пікірінше, бұл Этельбальдтың Винчестер епископының иеліктерін өзінің пайдалануы үшін тартып алғанының мысалы. 860 жылы жасалған S 326 – Этельбальдтың Уилтширдегі Теффонт қаласында Осмунд есімді тегге он төрт жер бергені. Екеуі де Юдиттің куәлігімен расталған, бұл оның жоғары мәртебесін көрсетеді, өйткені тоғызыншы ғасырдағы Батыс Саксон патшаларының әйелдеріне әдетте патшайым дәрежесі берілмейтін және олар сирек жарғыларға куә болатын. Бұл неке және куәліктер Этельбальдтың мұраны ағаларына емес, өз ұлына беруді ниеттенгенін көрсетеді. S 326-ны король Этельберт те растаған, бұл оның ағасымен жақсы қарым-қатынаста болғанын көрсетеді. S 1274 – Батыс Саксондық ең ерте сақталған жарғы, ол бекініс жұмыстарына үлес қосуды талап етеді, және Нельсон Джудиттің серіктері осы жаңашылдыққа жауапты болуы мүмкін деп болжайды. Бірнеше жылдан кейін Шарль Шашықбас қала қабырғаларын қайта құру және Батыс Францияда жаңа бекіністер салу бағдарламасын бастады. Этельбальдтың атынан ешқандай монета шығарылмаған. Оңтүстік Англиядағы негізгі монетаханалар Кентте, Кентербериде және Рочестерде орналасқан. Олар 858 жылға дейін Этельвульфтің атынан, содан кейін Этельберттің атынан монеталар соқты. Уэссесте, мүмкін Саутгемптон немесе Винчестерде бір монетахана болған, бірақ ол тоғызыншы ғасырдың ортасында аз жұмыс істеді және 839 мен 871 жылдар аралығында одан тек үш монета белгілі, екеуі Этельвульфтің және біреуі Этельред I-нің, барлығы бір монета соққан адаммен жасалған. Кент монетаханасының 858 және 860 жылдар аралығында тек Этельберт үшін монеталар соққаны Этельбальд ағасының үстемдігінде болмағанын көрсетеді. XIX ғасырдың соңында Этельбальдтың үш монетасы нағыз деп саналды, бірақ 1900-ші жылдары олар жалған екені анықталды.
Өлім
Этельбальд 860 жылы қайтыс болды, ал англосаксондық шежіресі оның билігі бес жылға созылғанын көрсетеді, 855 жылы Этельвулф Римге аттанған кезде басталады. Ассер мен Сент-Неотстың жылнамалары Этельбальдтың екі жарым жыл билік еткенін айтады, ал жылнамаларда оның әкесімен бірге екі жарым жыл билік еткені де көрсетілген. Көптеген қазіргі тарихшылар оның билігін 855-860 жылдар аралығында деп есептейді, бірақ кейбіреулері 858-860 жылдар аралығында деп санайды. Оның қайтыс болған жылы ғана белгілі, бірақ оның әкесі 858 жылдың қаңтарында қайтыс болғандықтан және ол содан кейін екі жарым жыл билік еткендіктен, шамамен 860 жылдың шілдесінде қайтыс болған болуы мүмкін. Ол Дорсеттегі Шерборнға жерленді және оның балалары болғаны туралы мәлімет жоқ. Оның орнын Этельберт басты, ол Уэссекс пен Кентті қайта біріктірді. Уэссекс пен Кент арасындағы бөлініс тұрақты болуы керек пе, жоқ па белгісіз, бірақ егер солай болса, Этельбальдтың ерте қайтысы Этельбертке бөліністі кері қайтаруға мүмкіндік берді, содан кейін Кент пен оңтүстік-шығыс аймақ Уэссекстің ажырамас бөлігі ретінде қарастырылды.
Беделі
890 жылдары епископ Ассер Этельбальд туралы замандас бағасының жалғыз сақталған нұсқасын берді. Ассер, оған әкесіне қарсы көтерілгені және канондық емес некеге тұрғаны үшін қарсы болды, оны "әділетсіз және ашкөз" деп сипаттап, оның билеуін "екі жарым жылдық заңсыздық" деп атады, сондай-ақ көптеген адамдар көтерілісті "тек Этельбальд патшаның мақтанышқа бой алғандығына байланысты деп есептейді, өйткені ол осы және басқа да көптеген жамандықтарда ашкөздік танытты". Жеңістен кейінгі дін қызметкерлері-тарихшылар Ассердің пікірін қабылдады. Уильям Малмсберилік былай деп жазды: "Этельбальд, әкесіне адал емес және оның қадірін білмейтін, әкесінің неке төсегін бұзды, себебі әкесі қайтыс болғаннан кейін оның келіншегі Юдитке үйленді". Джон Вустерлік айтқандай, "Этельбальд Құдайдың тыйымдарына, христиандық қадір-қасиетіне және тіпті барлық түркі халықтарының әдеттеріне қарсы шығып, әкесінің неке төсегіне кірді, франктар королі Карлдың қызы Юдитке үйленді және әкесі қайтыс болғаннан кейін Батыс саксон корольдігін екі жарым жыл бойы шексіз биледі". Роджер Вендоверлік Этельбальдты осыған ұқсас сөздермен айыптады, бірақ 859 жылы ол қателігіне өкініп, Юдитті тастап, содан кейін "бейбітшілік пен әділдікпен" биледі деп мәлімдеді. Бірақ Генри Хантингдон бұл жағдайдан өзгеше пікір білдірді, ол Этельбальд пен Этельберттың "табиғаты жоғары болған жас жігіттер екенін, олар өмір бойы патшалықтарын өте сәтті басқарды. Уэссекс патшасы Этельбальд бес жыл бойы бейбіт түрде билегеннен кейін ерте қайтыс болды. Бүкіл Англия король Этельбальдтың жастығына қайғырып, оның қазасына күйінді. Оны Шерборнда жерледі. Осыдан кейін Англия оның жоғалғанын сезінді". Роберт Говард Ходжкин 1935 жылғы "Англосаксон тарихында" Ассердің пікірін қабылдады, бірақ кейінгі тарихшылар оған көбірек сақтықпен қарады. Франк Стентон "Англосаксон Англиясында" Этельбальд туралы ешқандай пікір білдірмейді және оның Юдитке үйленуі оның ел шіркеулерінде қандай да бір дау тудырмағанын байқайды, ал Шон Миллердің "Ұлттық өмірбаяндық сөздігіндегі" Этельбальдқа арналған мақаласында оның некеден кейінгі билеуі туралы өте аз мәлімет бар екені, бірақ ол Этельбертпен жақсы қарым-қатынаста болған сияқты делінген.