Кіріспе

Лубанго, бұрын Са да Бандейра деп аталған, Ангола мемлекетіндегі муниципалитет, Хуила провинциясының орталығы. 2022 жылы халық саны 914 456 адамды құрады. 2014 жылы қала орталығындағы халық саны 600 751 адамды құрап, Анголаның екінші ең көп халқы бар қаласы болды, бірінші орында астанасы Луанда қаласы тұр.

Португалия билігі

1882 жылы Мадейра аралынан қазіргі Лубанго аймағына шамамен мың португал қоныс теруші келді. Бұл португал шаруалары аймақты дамытуға көмектесіп, елді мекенді құрды. 1885 жылы Мадейра аралдарының отарлаушыларына қызмет ету үшін негізі салынған қала, Хуйла платосының аңғарында 1760 метр биіктікте орналасқан және тау беткейлеріне дейін созылған көркем саябақпен қоршалған. 1910 жылы "Лубанго" деп аталған елді мекенде 1700-нен астам этникалық португал тұрды. 1923 жылы Мосамед темір жолы елді мекенді жағалаудағы Мосамед қаласына қосты. Португалия үкіметі оны қала деп жариялап, Бернардо де Са, 1-ші Са-да-Бандейра маркизінің құрметіне "Са-да-Бандейра" деп атады. Бұрын португал қонысының маңызды орталығы болған қала португал сәулет стилінде салынған, онда собор, сауда залы, өнеркәсіп залы және орта мектеп бар. Материктегі және теңіз арқылы билік еткен аумақтардағы барлық португал қалалары мен кенттері сияқты, мұнда да португал қалалық әкімшілігі, аурухана және CTT пошта бөлімі, сондай-ақ банк (әсіресе Banco Nacional Ultramarino – BNU), сақтандыру және басқа да қызметтер болды. Қала, өзінің әуежайы мен теміржол стансасымен қатар, оларға күрделі жөндеу және техникалық қызмет көрсету орталықтарымен маңызды ауыл шаруашылығы және көлік орталығы ретінде дамыды. Бірнеше Бастерлер (африкалық және Кап колониясы голландтарының ұрпақтары) Намибиядан Анголаға көшіп, Лубангода қоныстанды, онда оларды Уивамо деп біледі. Олардың көпшілігі 1928-1930 жылдары оңтүстік африкалық ақ адамдардың күшімен Намибияға қайтаруға мәжбүр болды. 1951 жылы Португалияның Ангола колониясы ресми түрде Анголаның Теңізартқылы провинциясы болып қайта аталды.

Тәуелсіздік алғаннан кейінгі кезең

Ангола 1974 жылғы 25 сәуірде Лиссабонда болған Гвоздика төңкерісі нәтижесінде Португалиядан тәуелсіздік алғаннан кейін, қала тағы да Лубанго деп аталды. Ангола азамат соғысы (1975–2002) кезінде Лубанго кубалық, СВАПО және үкімет әскерлерінің маңызды базасы болды. Бұрын гүлденген экономикасы күрт төмендеді.

Экономика

Лубанго экономикасы ауыл шаруашылығына, әсіресе ет өнімдеріне, дәнді дақылдарға, сизальға, темекіге, жеміс-жидектерге және айналасындағы құнарлы аймақта өндірілетін көкөністерге негізделген. Өнеркәсіптік секторда азық-түлік өңдеу, былғары өңдеу және тұтыну тауарлары өндірісі басым. BAI немесе BPC сияқты бірнеше анголалық банктер жақсы қаржылық қызметтер ұсынады, және электрондық төлем жүйесі арқылы Анголадан тыс жерден осы банктерге қаражат жіберуге болады. Қаланың ішінде банкоматтар бар, бірақ олар жергілікті валюта – кванзаны береді. Базарларда АҚШ доллары немесе кванза қабылданады. Лубангодағы негізгі сауда орталығы – жаңадан салынған "Milleneum" сауда орталығы, онда күнделікті қолданылатын көптеген өнімдер, сондай-ақ косметика, аяқ киім, киім және басқа да тауарлар бар.

Көлік

Лубанго – әуежайының (Лубанго әуежайы, IATA коды: SDD) және Ангола әуе күштерінің шабуылдық бомбалаушылар полкінің бас штабы орналасқан жер. Әуежайға Анголаның TAAG әуе компаниясы арқылы күн сайын Луандадан, аптасына үш рет Виндхуктан (Намибия) рейстер келіп тұрады. Қала Мочамед темір жолы – CFM арқылы қызмет көрсетіледі. Бұл Чиангеге баратын тармақ темір жолының торабы. Қалада көбінесе ортақ болатын таксилер айнала қозғалады. Жеке таксилерді "ПАРТИКУЛАР" деген жазумен табуға болады. Лубангоны жаяу аралап танысу да жақсы тәсіл. Лубитодан автобус қатынасы бар, ал "SGO" фирмасының автобустары өте жайлы.

Білім және ғылым

Лубангода екі мемлекеттік жоғары оқу орны бар, атап айтқанда Мандуме я Ндемуфайо университеті және Хуйланың Жоғары Білім ғылымдары институты. Қалада португалдық халықаралық мектеп, Escola Portuguesa do Lubango (Лубанго португал мектебі) және әртүрлі салалар бойынша бакалаврлық бағдарламаларды ұсынатын Грегорио Семедо политехникалық институты орналасқан.

Климат

Теңіз деңгейінен жоғары орналасқан Лубанго Анголадағы ең биік жерлердің бірі. Қала Кёппен климаттық жіктелімі бойынша субтропикалық тау климатына (Cwb) ие. Климаты күндіз ыстық әрі ылғалды, ал түні салқын немесе суық болады. Жылдық орташа температура 18,6 °C (65 °F) құрайды, бірақ маусым және шілде айларында суық болып, сирек болса да, аяз болуы мүмкін. Ең көп жауын желтоқсан мен наурыз айлары аралығында жауады, ал ең жылы айлар – қыркүйек пен қазан. Қала Анголадағы ең суық қала деп есептеледі, тіркелген ең төмен температурасы 2 °C (28 °F) шамасында.

Белгілі азаматтар

Марко Абреу (8 желтоқсан 1974 жылы туған), футболшы және Ангола ұлттық футбол құрамасының ойыншысы.