Кіріспе

Америка инженері және Азамат соғысының ардагері (1836–1909)

Уильям Джексон Палмер (18 қыркүйек 1836 – 13 наурыз 1909) – американдық азаматтық инженер және Америка Азамат соғысының ардагері. Азамат соғысы кезінде ол бригадалық генерал шеніне көтеріліп, көрсеткен ерлігі үшін Құрмет медалін алды. Мансабының басында Палмер Пенсильванияда АҚШ-тың дамып келе жатқан теміржолдарының құрылысына көмектесті, бірақ осы жұмысы Америка Азамат соғысымен тоқтап қалды. Ол Одақ армиясының атты әскер полковнигі ретінде көзге түсіп, бригадалық генерал шеніне тағайындалды. Соғыстан кейін Палмер Оңтүстікте босатылған құлдардың білім алуына қаржылық көмек көрсетті. 1867 жылы батысқа бет бұрған Палмер Канзас-Тынық мұхиты теміржолын салуға атсалысты. Ол жас ағылшын дәрігері Уильям Абрахам Беллмен дос болып, көптеген кәсіби жобаларында серіктес атанды. Әдетте Палмер президент, ал Белл вице-президент болып сайланды. Екеуі Денвер және Рио-Гранде теміржолын (Рио-Гранде) құрғандарымен танымал. Рио-Гранде және оның ізбасарлары АҚШ-тағы ең ірі тар теміржол желісін пайдаланды. 21 ғасырда олардың барлығы Юнион Пасифик теміржолына қосылды. Палмер мен Белл теміржол локомотивтерінде көмірді (ағаштан гөрі) жағу және тар теміржолдарды пайдалану сияқты жаңа тәжірибелерді АҚШ-қа әкелгендерімен ерекшеленеді. Ол Колорадо штатында теміржол саласын дамытуға көмектесті, мысалы Пуэбло қаласының жанындағы ірі болат зауытын салды. 1871 жылы Колорадо-Спрингс қаласын және тағы бірнеше елді мекендерді құрды. Палмер Колорадо-Спрингс қаласын квакерлік және тыйым салу принциптеріне негізделген "құрғақ" қала ретінде құрды. Ол жоғары білім беру орындарын қаржыландырды және туберкулезбен ауыратын науқастарға арналған аурухана ашуға көмектесті. Колорадо-Спрингс қаласындағы мектептер оның және оның әйелі Мэри (Меллен) Палмердің құрметіне аталды, ол "Каралева" деген лақап атымен танымал болды. Уильям Палмердің ескерткіші бүгінгі күнге дейін Колорадо-Спрингс қаласының орталық алаңында, оның құрметіне аталған мектептің қарама-қарсысында тұр.

Ерте өмір

Уильям Джексон Палмер 1836 жылы Делавэр штатының Кент округіне жақын Лейпсик қаласының жанындағы Кинсдейл фермасында Хиксайт квакерлерінің отбасында дүниеге келді. Оның ата-анасы Джон және Матильда (Джексон) Палмер болды. Ол бес жасқа толғанда, отбасы Филадельфиядан тысқары дербес қала болған Германтаунға көшті. Ол жеке Friends мектебінде, содан кейін мемлекеттік Zane Street мектебінде және Boys' Central High School-де оқыды.

Пенсильвания темір жолдары

1851 жылы Палмер 15 жасында Пенсильвания штатының батысында Хемпфилд темір жолының инженерлік бөлімінде кеңсе кызметкері болып жұмыс істеді. Екі жылдан кейін, 17 жасында, ол бас инженер Чарльз Элет кішінің басқаруымен тақта ұстаушы болып жұмыс істеді. Палмер 1854 жылы Хемпфилдте геодезист болды. Фрэнк Х. Джексон, Вестморленд көмір компаниясының президенті және Палмердің анасының інісі, оны Англияға көмір өндіру және темір жолдарды зерттеуге баруға ынталандырды, өйткені ол бұл АҚШ-тың дамуының кілті болады деп сенді. Жас Палмерді теміржол локомотивтері отын ретінде ағаштан гөрі антрацит көмірімен жұмыс істей ала ма деген мәселе қызықтырды. Ол 1855 жылдың жазында алты айлық сапарды қаржыландыру үшін Пенсильвания штатының Поттсвилл қаласындағы «Miner's Journal» журналында ақы төленетін мақалалар жазуға келісті. Ол сондай-ақ інісінен ақша қарыздады. Англияда Палмер Исамбард Кингдом Брунель және Роберт Стивенсон сияқты танымал теміржол инженерлерімен кездесті, сонымен қатар теміржолдарды, фабрикаларды және көмір шахталарын аралады. 1856 жылы оның інісі Джексон Палмерді Вестморленд көмір компаниясында хатшы және кассир болып жұмысқа алды. Келесі жылы ол Пенсильвания темір жолында жұмыс істеді және сәтті кәсіпкер, квакер Джон Эдгар Томсонның жеке хатшысы болды. Осы кезде болашақ өнеркәсіпші Эндрю Карнеги компания вице-президентінің серігі және хатшысы болды. Палмер «Көмірмен жағатын локомотивтермен жасалған тәжірибелер туралы есептер» деген еңбек жазды және Томсоннан теміржолды басқаруды үйренді. Палмер бу машиналарын ағаштан гөрі көптеп таралған көмірге ауыстыруды бағалауды бастады. Оның талдауы елдегі локомотивтерді отынмен қамтамасыз ету үшін қолданылатын отын түрін өзгертудің маңызды факторы болды. Ол Пенсильвания теміржолында Томас А. Скоттпен байланыс орнатты. Скотт кейіннен Азамат соғысы кезінде әскери тасымалды басқаруға тағайындалған Соғыс министрінің көмекшісі болды.

Канзас-Тынық теңіз жолы

Соғыстан кейін Палмер соғысқа дейін бастаған теміржол мансабын қайта жалғастырды. 1867 жылы өте оптимистік көңіл-күйдегі, құлшыныспен толы 30 жастағы Палмер және оның 21 жастағы бас көмекшісі Эдвард Хибберд Джонсон Пенсильвания штатының Филадельфия қаласынан батысқа қарай сапарға шықты. Палмер Канзас-Тынық мұхиты темір жолында алдымен хатшы және қазынашы, кейіннен оңтүстік-орталық Колорадо арқылы қызмет көрсетуді кеңейтуге жауапты басқарушы директор болып жұмыс істеді. Канзас-Пасифик бас инженері полковник Уильям Генри Гринвудпен бірге Палмер 1868 жылы жағалауға дейінгі маршрутты Канзастағы Эллсворттан Колорадодағы Пуэблоға, содан кейін Корольдік шатқалы арқылы Сан-Луис аңғарына бұруды ұсынған геодезиялық экспедиция ұйымдастырды, онда ол Оңтүстікке қарай Санта-Фе, Нью-Мексикоға бұрылар еді. Аталған маршрут Канзас-Пасифик директорлар кеңесі тарапынан Денвер арқылы өтетін желіге басымдық беріліп, қабылданбады, ол 1870 жылы аяқталды.

Денвер және Рио-Гранде темір жолы

Колорадо территориясында болған кезде Палмер Колорадо қаласына (қазіргі Ескі Колорадо қаласы) өз темір жолы үшін Денверден солтүстік-оңтүстік бағытты қарастыру үшін барды. Палмердің арманы Денверден оңтүстікке қарай Нью-Мексико және Эль-Пасо арқылы Мехико қаласына дейін темір жол салу еді. Палмер Гринвуд, полковник Д.С. Додж, Колорадоның бұрынғы аумақтық губернаторы Александр Камерон Хант, Чарльз Б. Ламборд және басқалармен бірге «Денвер және Рио-Гранде» темір жолын құрды және 1870 жылы оның президенті болып сайланды. Темір жолдың алғашқы бөлігінде Батыстағы алғашқы 3 фут тарамдық темір жол рельстері орналастырылды. Бұл жол Денверден оңтүстікке қарай және Палмер бұрылысы арқылы, Платт және Арканзас өзендерінің суайдындарын бөліп, 1871 жылға қарай Колорадо Спрингс қаласына жетті. 1872 жылы жол Пуэблоға, ал 1876 жылдың сәуір айында Тринидадтан тыс жердегі көмір кендеріне дейін салынды. Темір жол Арканзас өзенінің шатқалы бойымен басқа көмір шахталарына, Leadville металл кеншілер қаласына және Колорадо штатының Сагуаче округіндегі темір кендеріне қызмет көрсетті. Палмер 1883 жылы мексикалық желіні дамытуға көбірек назар аудару үшін президенттік лауазымынан бас тартты.

Рио-Гранде Батыс темір жолы

Палмер 1881 немесе 1883 жылдан 1901 жылға дейін Рио-Гранде Батыс темір жолының президенті болды. Ол Денвер және Рио-Гранде Батыс темір жолының Гранд-Джанкшн қаласындағы соңғы станциясынан Юта штатының Огден және Солт-Лейк-Сити қалаларына дейін желілер салды. Бұл Денверден Ютаға тар жол темір жолы арқылы тікелей қатынас жасауға мүмкіндік берді.

Мексиканың ұлттық темір жолы

1880 жылдың көктемінде Палмер Мексика Ұлттық темір жолының (қазіргі Мексика Ұлттық темір жолы) президенті болып тағайындалды. Ол Гринвудты мамыр айында бас инженер ретінде қайтадан жұмысқа алды, бірақ 29 тамызда Гринвуд Мексика қаласының жанында қарақшылар шабуылынан қаза тапты. 1883 жылға қарай темір жолдың көп бөлігі аяқталды, осы кезде темір жол Мексика қаласына жетті.

Колорадо Спрингс және Маниту Спрингс

Палмер Колорадо аймағына Канзас-Тынық мұхиты темір жолының геодезисі ретінде, темір жолдың мүмкін болатын бағыттарын іздеу үшін келді. Англиядан доктор Уильям Абрахам Белл та осы экспедициялық топтың мүшесі болды. 1871 жылдың 31 шілдесінде Палмер мен Белл Колорадо қаласынан төмен орналасқан Фонтейн колониясын (кейін Колорадо Спрингс) құрды, және ол жылы Колорадо Спрингс компаниясы оны жоспарлап салды. Ол 1871 жылдың басында Монумент өзені бойында табылған бұлақтардың құрметіне аталды. Кейін 1880 жылдың қазан айында Монумент өзені бойында төрт темірлі минералды бұлақ ашылды. Палмер сондай-ақ Пайкс Пикінің етегіндегі курорттық қала ретінде Маниту қаласын (кейін Маниту Спрингс) құрды. Палмер Маниту-Спрингс, Ескі Колорадо қаласы, Колорадо-Спрингс және Маниту-Парк қалаларында жолдар салуға және саябақтарды дамытуға шамамен 1 миллион доллар жұмсады. Колорадо-Спрингсте Палмер Колорадо колледжіне қаржылай көмек көрсетті, және екі жылдың ішінде Колорадо-Спрингс қаласында 1500 тұрғын, мектептер, шіркеулер, банктер және газет пайда болды. Палмер алғашқы қалалық парк, Акацияны және басқа да саябақтарды құру үшін жер сыйлады: Антлерс паркі, Монумент Вэлли паркі, Солтүстік Шайен Каньоны паркі, Палмер паркі, Пионер алаңы (Оңтүстік парк), Проспект көлі және Bear Creek Каньоны паркі. Ол барлығы 1270 акр жер сыйлады, оның бір бөлігі көрнекті жерлерге, ағаштармен көмкерілген жолдарға және жаяу және атты жолдарға пайдаланылды. Палмер сонымен қатар Колорадоның саңырау және соқырлар мектебінің, туберкулез санаторийінің және бірнеше кітапханалардың жерін және қаржысын қамтамасыз етті. Ол саябақтарға, шіркеулерге, кітапханаларға, ауруханаларға және мектептерге берген жерімен бірге барлығы 1638 акр жер сыйлады. Палмер сондай-ақ Колорадо Спрингс Газеті газетін құрды. 1883 жылы ол Антлерс қонақ үйін салды. 1898 жылы өртенген қонақ үйді ол итальяндық Ренессанс стилінде қайта салды. 1901 жылы Палмер Зебулон Монтгомери Пайкқа қонақ үйдің басты кіреберісіне орналасқан мәрмәр мүсінмен құрмет көрсетті. 1904 жылы Палмер 1871 жылы Денвер және Рио-Гранде темір жолы компаниясы қолданған минералды бұлақты тапты, бірақ Монумент өзенінің тасқыны салдарынан ол құмға көмілген; Палмер павильон салу және бұлақты Зебулон Пайктің үнділік жетекшісі, Тахама басшысының құрметіне атау ниетін жариялады, оны "Көтеріліп келе жатқан Елдік" деп те біледі. Палмер өзінің теміржол желілері бойында Салида, Аламоса және Дуранго сияқты басқа да қалаларды құрды.

Колорадоның көмір және темір компаниясы

Палмер "қорытылған темір өндірісіне негізделген біртұтас өнеркәсіптік кешенді" көз алдына келтірді, онда барлық қажетті ресурстар бір компанияның бақылауында болды. 1880 жылы Палмер Пуэблоның оңтүстігінде Колорадо көмір және темір компаниясының (CC&I) болат зауытын салып, Бессемер қаласын (қазір Пуэбло құрамында) жоспарлап салды. Миннеква зауыты елдегі ең ірі темір және болат өндіріс орындарының біріне айналды. Оның арманы 1892 жылы CC&I Колорадо отын компаниясымен бірігіп, Колорадо отын және темір компаниясын құрғанда оның ізбасарлары үшін шындыққа айналды.

Жеке өмір

Өмірі бойы Палмер Денвер клубының, Колорадо Спрингс кантри клубының, Эль-Пасо кантри клубының, Нью-Йорктегі Сити Миддей клубының және Нью-Йорктегі Метрополитен клубының мүшесі болды.

Неке

Палмер 1869 жылы сәуір айында Мэри Линкольн (Королева) Мелленмен танысты, ол әкесі Уильям Проктор Мелленмен бірге батысқа сапардан оралған пойызда болды. Олар 1870 жылы 7 қарашада Нью-Йорк штатының Флашинг қаласында үйленді, сол кезде Меллен отбасы сол жерде тұрды. Олар бал айларын Еуропада өткізді. Олардың үш қызы болды: Элси, Дороти және Марджори. Палмер 1871 жылы Колорадо-Спрингс маңында әйелі мен отбасы үшін Глен-Эйри қамалын, шотланд тілінде "Бүркіт ұясының аңғары" деп аталатын үйді салды. Олар сол жерде тұрғанда Королева Колорадо-Спрингстің алғашқы мектебінде сабақ берді. Палмер Лондонда және Нью-Йоркте пәтерлерге, Мехико қаласының жанында сарайға және Колорадо штатында жылжымайтын мүлікке ие болды. Палмерлер балаларымен және тәрбиешілермен бірге Уильямның ісі үшін Нью-Йорк пен Лондонға жиі саяхаттап, Колорадодағы Глен-Эйриде уақытының бір бөлігін өткізді. Королеваның денсаулығы нашар болды, мүмкін биіктеп орналасқан жерде өмір сүру оны нашарлатқан шығар. 1880 жылы ортаңғы қызы Доротиге жүкті болғанда, Лидвиллде демалыста жүріп Королева жүрек ұстамасына шалдықты. Бірнеше аптадан кейін Дороти Глен-Эйриде дүниеге келді. Содан кейін Англияда үшінші қызы Марджори дүниеге келді. Олармен бірге екі қызметші және бір дәрігер де бар еді. Келесі төрт жыл ішінде Королева көбінесе Шығыс жағалауында немесе Англияда тұрды, ал Палмер оны ара-арасында барып көріп тұрды. 1885 жылы ол денсаулығының нашарлауына байланысты Глен-Эйриден түңғыш рет кетіп, төменгі биіктікте тұру қажеттігіне байланысты Англиядағы үйіне оралды. Шамамен 1887 жылы Королева Кенттегі Игтем Мотты жалға алды және онда 3 жыл тұрды. 1889 жылдың көктемінде Уильям мен Королева Францияда және Италияда демалды. Колорадоға қайта оралуға мүмкіндік бермеген тағы бірнеше жүрек ұстамаларынан кейін, Королева 1894 жылдың 27 желтоқсанында 44 жасында Англияда қайтыс болды.

Зейнеткерлік

Палмер бизнестен зейнеткерлікке шыққаннан кейін, өзін қайырымдылыққа арнады, 4 миллион доллар сыйлады. 1906 жылдың күзінде Палмер аттан құлап, денесінің бір бөлігі қозғалмай қалды. Омыртқасы сынғаннан кейін Палмер тіршілік әрекетін жалғастыру үшін дөңгелек креслоға отырды. Палмердің мойыннан төменге паралич болған, толық емес омыртқа миының жарақаты салдарынан төрт мүшесі де қозғалмайтын халге жетті. Саяхаттауға мүмкіндігі болмаған Палмер 1907 жылдың тамызында Глен Эйриде өзінің 15-ші Пенсильвания ерікті полкінің ардагерлерін жыл сайынғы кездесуге шақырды. Ол арнайы пойыз ұйымдастырып, аман қалған 260-қа жуық ардагердің 208-інің жол шығындарын төледі. Колорадо Спрингс банкірінің әйелі және Джефферсон Дэвистің қызы – Дж. А. Хейз аталған кездесудің құрметті қонағы болды. Уильям Джексон Палмер 1909 жылдың 13 наурызында 72 жасында дүние салды. Оның қазасы күні Колорадо Спрингсте мектептер, кәсіпорындар мен пойыздар тоқтатылып, тулар жартылай төмен түсірілді. Қала әкімі Палмерді "әскер, империя құрушы, қайырымдылық жасаған адам, халықтың досы, өмірінің өзі – құт-береке" деп сипаттады. Газет журналисі Дейв Филиппс оның "консервация туралы ешкім ойламаған замандағы бейбітшілдік жақтасы, гуманитар және жабайы жерлерді сақтаушы" болғанын айтты. Оның және Куиннің күлдері Колорадо штатының Колорадо Спрингс қаласындағы Эвергрин зиратында жерленген.

Мұра

Палмер азаматтық соғыс аяқталғаннан кейін афроамерикалықтар үшін салынған Вирджиния штатындағы Хэмптон университетіне маңызды үлестер қосты, және оның құрметіне Палмер залы аталды. Палмер Колорадо-Спрингс қаласындағы бірнеше мекеменің жер иесі болды, оның ішінде (Халықаралық типографиялық одақтың) Union Printer's Home, Колорадо штатының саңырау және соқырлар мектебі, Колорадо-Спрингстің орталық бөлігіндегі бірнеше шіркеулер, және Крагмор санаторийі – туберкулезге қарсы емдеу орны, кейін 1965 жылы Колорадо Колорадо-Спрингс университеті (UCCS) ретінде қайта құрылды. Ол Колорадо колледжінің құрылуы үшін жер және қаржы берді, сондай-ақ оның негізгі қорғаншыларының бірі болды. Колорадо колледжінің кампусындағы бас ғимарат, Палмер залы, генералдың құрметіне аталған. Колорадо-Спрингс қаласындағы Королева Палмер атындағы бастауыш мектеп Палмердің әйелі, Мэри (Королева) Меллен Палмердің құрметіне аталған; Колорадо-Спрингс қаласының орталығындағы генерал Уильям Дж. Палмер атындағы орта мектеп және жақын орналасқан Монумент қаласындағы Льюис Палмер атындағы орта мектеп генералдың есімімен аталады. Палмер Дивиди, Колорадо-Спрингс қаласының солтүстігіндегі географиялық нысан, және Палмер көлі қауымдастығы, Колорадо штаты, оның атымен аталады, сондай-ақ Колорадо-Спрингс қаласындағы Палмер паркі де оның есімімен аталған. 1952 жылы Paramount Pictures компаниясы «Денвер және Рио-Гранде» фильмін шығарды, бұл «Royal Gorge War» кезіндегі теміржол құрылысының көркем бейнелеуі болды, фильмге қажет материалды теміржол ұсынды. Палмерді Диан Джаггер жағымды бейнелейді. Палмер 1898 жылы Дюранго, Колорадода генерал Палмер қонақүйін құрды, ол бастапқыда Палас қонақүйі деп аталды, және бүгінге дейін жұмыс істеп келеді. 1962 жылы ол Ұлттық каубойлар мен батыс мұрасы мұражайының Ұлы батыс адамы залына енгізілді.

Құрмет медалі

15-ші Пенсильвания кавалериясының полковнигі Уильям Дж. Палмер 1865 жылдың 14 қаңтарында Алабама штатындағы Ред-Хиллде көрсеткен ерлігі үшін 1894 жылдың 24 ақпанында Құрмет медалімен марапатталды: "200-ден аспайтын саяқтармен, жаудың басым күштеріне шабуыл жасап, жеңіске жетіп, олардың бір далалық зеңбірегі мен шамамен 100 тұтқынды бірде-бір адамын жоғалтпай тартып алды". Медаль Колорадо Спрингс пионерлер мұражайында тұрақты түрде көрсетілуде.