Ушер үйінің құлауы

Кіріспе

1839 жылы Эдгар Аллан Поның қысқа әңгімесі "Ашер үйінің құлауы" - американдық жазушы Эдгар Аллан Поның 1839 жылы алғаш рет Бертонның джентльмендер журналында жарияланған, содан кейін 1840 жылы "Гротеск пен арабеск әңгімелері" жинағына енгізілген қысқа әңгімесі. Этельред айдаһарға найзасын сілтейді, ол тесіп шығаратын дауыспен өледі. Ол қабырғадан қалқанды алуға тырысқанда, ол жерге қатты құлап түседі. Баяндаушы рыцарьдың үйге күшпен кіргенін оқығанда, ол Родерикпен бірге үйдің ішінде жарылу мен сынып-жарылу дыбыстарын естиді. Айдаһардың өлім айғайы туралы айтылғанда, үйдің ішінде нағыз айқай естіледі. Ол қалқанның қабырғадан құлап түскенін айтқанда, бүкіл үйде бос металл дыбысы естіледі. Басында баяндаушы бұл дыбыстарға мән бермейді, бірақ Родерик көбірек гистерияға ұшырайды. Родерик соңында осы дыбыстарды бірнеше күннен бері естіп жүргенін және оларды оның қарындасы шығарғанын, ол қабірге қойылғанда тірі болғандығын мәлімдейді. Содан кейін бөлме есігі күшпен ашылып, қабірден қиын-қыстан шығып келген Мадленнің денесінде қан тамшылап тұрғанын көрсетеді. Соңғы ашу-ызамен ол ағасына шабуыл жасайды, оны қорқытып өлтіреді, өзі де сол сәтте қайтыс болады. Баяндаушы үйден қашады, қашар жолда артынан айдың сәулесі шағылысқандай көрінеді. Ол кері бұрылып, айдың үйдегі кенеттен пайда болған жарықтан сәулеленгенін көреді. Ол қарай бергенде, Ашер үйі екіге бөлініп, сынықтары көлге батып кетеді.

Айтқыш

"Ашер әулетінің құлдырауы" повесінде Поның аты-жөні айтылмаған баяндаушысы Родерик Ашердің шақыруымен Ашер үйіне келеді. Родерик, оны "ең жақсы және жалғыз досы" деп атап, өзінің ауруы туралы хабарлап, баяндаушыдан келуін өтінеді. Баяндаушы Родериктің сергектікке деген өрескел құштарлығына ықпалданады. Мейірімділік танытса да және көмектесуге тырысса да, баяндаушы үнемі сырттан келіп тұрған адам болып сезінеді, оқиғаның толыққанды бөлігіне айналмастан оқиғаның дамуын бақылайды. Баяндаушы Родериктің тыңлаушысы рөлінде де болады, себебі екеуі жақын қарым-қатынаста болмаған. Родерик өзінің жақын арада қайтыс болатынына сенімді, ал баяндаушы Ашер үйінің қорқыныштары мен алдауларына куә болғаннан кейін осы сенімге біртіндеп иланады. Үйге келген сәттен бастап, баяндаушы отбасының оқшауланған өмір салтын, сондай-ақ Ашер әулетінің соңғы тірі қалған мүшелері – Мадлен мен Родерик арасындағы сырлы және ерекше байланысты байқайды. Повесть барысында және оның сананың әртүрлі күйлерінде Мадлен баяндаушының бар екеніне ешқандай назар бермейді. Родерик Ашер Мадленнің қайтыс болғанын мәлімдегеннен кейін, баяндаушы Ашерге Мадленнің қызарған, тірідей көрінетін денесін байқағанына қарамастан, оны жер астына жерлеуге көмектеседі. Бір ұйықтамай өткен түні баяндаушы Ашерге дауыстап оқиды, ал сарайдың ішінде қорқынышты үн-дыбыстар естіледі. Ол Мадленнің қайта оянуына және одан кейін егіздердің бірдей уақытта қайтыс болуына куә болады. Баяндаушы – Ашер үйінен құтылып кеткен жалғыз адам, ол үй тау көліне құлап бара жатқанда оны қадағалайды.

Родерик Ашер

Родерик Ашер – Мадлен Ашердің егізі және Ашер әулетінің соңғы тірі мүшелерінің бірі. Родерик балалық шағынан бергі досына, денсаулығының нашарлап бара жатқаны туралы хат жазады. Родерик Ашер – жалғыз өмір сүретін адам. Родерик пен Мадлен егіз болып туған, және олардың арасындағы байланыс сыншылар пікірінше, туысқандық немесе метафизикалық сипатта болуы мүмкін, себебі олар бір тұлғаны бейнелейтін сезімдік қарым-қатынаста. Осы себепті, Родериктің денсаулығының нашарлауы оның азаптарын күшейтеді және соңында өліміне алып келеді. Мадлен сияқты, Родерик те Ушер үйімен байланысты. Ол үйдің саналы екеніне сеніп, оның психикалық денсаулығының нашарлауына және күйзеліске түсуіне себепші деп санайды. Осыған қарамастан, Ашер үйден кетпейді және Ушер үйін немесе оған ұқсас қорқынышты үйлерді бейнелейтін өнер туындыларын жасайды. Оның психикалық денсаулығы оның Мадленнің жер астындағы мазартастан қашуға тырысатын әрекеттерін естігеннен кейін одан да нашарлайды, және ол соңында Үшер үйінің жарылып, құлап түсуіне ұқсас қорқыныштан қайтыс болады.

Мадлен Ашер

Мадлен Ашер Родерик Ашердің егіз қарындасы. Ол өлімге жақын ауырып, каталепсиямен күреседі. Ол баяндаушының жанында пайда болады, бірақ оның бар екенін ешқашан мойындамайды. Ол өз бөлмесіне қайтады, онда Родерик оның қайтыс болғанын мәлімдейді. Баяндаушы мен Родерик оны қызарған, тірі көрінетініне қарамастан, қабірге қояды. Әңгіменің соңында Мадлен қабірден қашып шығып, Родерикке оралады, оны қорқытып өлтіреді. Эдгар Аллан Поның әдебиеттегі детективтік әдістемесіне сәйкес, Мадлен Ашер табиғаттан тыс және метафизикалық әлемнің физикалық бейнесі болуы мүмкін. Оның сирек кездесуі Родериктің азапты күйі мен қорқынышының тұлғалануы ретінде түсіндіріледі. Мадлен тек ағасының қорқынышымен шақырылғанда ғана пайда болады, бұл эпиграфта француз ақыны Пьер Жан де Беранжердің мына сөздерімен көрініс береді: "Son cœur est un luth suspendu; / Sitôt qu'on le touche il résonne", яғни "Оның жүрегі керілген лют сияқты; оған тиіскенде, ол қайтадан дыбыстайды". 1928 жылы "Black Sun Press" баспасының алдындағы "Éditions Narcisse" баспасы Алястердің суреттерімен 300 нөмірленген данадан тұратын шектеулі басылым шығарды.

Нысан көздері

Поның осы әңгімеге шабыттанғаны Езекия Ушер үйінің оқиғаларына негізделген болуы мүмкін, ол қазіргі Бостон қаласының орталық аймағында үш блокқа созылатын Ушерлердің меншігінде орналасқан еді. Басқа дереккөздерде бір теңізші мен үй иесінің жас әйелі күйеуімен бірге ұсталғандарын және олардың жасырын кездескен жеріне қамалып, жерленгенін айтады. 1830 жылы Ушер үйін бұзғанда, жертөледегі ойықтан құшақтап жатқан екі дене табылды. Шабыттың тағы бір көзі – Поның анасы Элиза Поның достары және актерлік әріптестері болған Люк және оның әйелі Ушерлер болуы мүмкін. Олар Элизаның үш баласына (По да солардың бірі) ауруы мен қайтысы кезінде күтім жасады. Поның ролі мен шабыты болған неміс жазушысы Э.Т.А. Гофман 1819 жылы «Дас Мажорат» әңгімесін жариялады. Екі әңгіме арасында үйдің физикалық құлауы, түнгі керемет дыбыстар, әңгіме ішінде әңгіме және үй иесінің Родерих немесе Родерик деп аталуы сияқты көптеген ұқсастықтар бар. Гофманның туындыларымен таныс болғандықтан, По оқиғаны білген және оның элементтерін өз мақсаты үшін пайдаланған. Арно Шмидт пен Томас Хансеннің мәліметінше, Генрих Клауреннің 1812 жылы жазылған «Das Raubschloß» әңгімесі, Джозеф Хардманның 1828 жылы «Блэквуд журналында» жариялаған «Жоққыштар мұнарасы» деген ағылшын тіліне аудармасы да шабыт көзі болуы мүмкін. Диана Хойвелер ортақ элементтерді атап көрсетеді, мысалы, ерте жерленуден қорқатын және басты кейіпкердің бөлмесінің астындағы қабірге жерленген жас әйел, ішекті аспаптар және жерленген қыздың тірі туысы. Ол Поның осы әңгімені пайдаланғанына мәтіндік дәлелдер келтіреді және «Vigiliae Mortuorum secundum Chorum Ecclesiae Maguntinae» (Майнц шіркеуінің дәстүрі бойынша өлгендерге арналған тіл тілеу) кітабының «Жоққыштар мұнарасы» әңгімесіндегі ұқсас сирек кітаптан алынғанын қорытады. Құлайтын, көрініс беретін қамал тақырыбы Гораций Уолполдың «Отранто қамалы» (1764) ең басты ерекшелігі болып табылады, ол готикалық жанрды қалыптастыруға үлкен үлес қосты.

Poe's inspiration for the story may be based upon events of the Hezekiah Usher House, which was located on the Usher estate that is now a three block area in downtown modern Boston, Massachusetts. Other sources indicate that a sailor and the young wife of the older owner were caught and entombed in their trysting spot by her husband. When the Usher House was torn down in 1830, two bodies were found embraced in a cavity in the cellar. Another source of inspiration may be from an actual couple, Mr. and Mrs. Luke Usher, the friends and acting colleagues of his mother Eliza Poe. The couple took care of Eliza's three children (including Poe) during her time of illness and eventual death. German writer E. T. A. Hoffmann, who was a role model and inspiration for Poe, published the story "Das Majorat" in 1819. There are many similarities between the two stories, including the physical breaking of a house, eerie sounds in the night, the story within a story and the house owner being called Roderich or Roderick. Because Poe was familiar with Hoffmann's works, he knew the story and drew from it using the elements for his own purposes. Another German author, Heinrich Clauren's, 1812 story "Das Raubschloß", as translated into English by Joseph Hardman and published in Blackwood's Magazine in 1828 as "The Robber's Tower", may have served as an inspiration, according to Arno Schmidt and Thomas Hansen. As well as its sharing common elements, such as a young woman with a fear of premature burial interred in a sepulcher directly beneath the protagonist's chamber, stringed instruments, and the living twin of the buried girl, Diane Hoeveler identifies textual evidence of Poe's use of the story, and concludes that the inclusion of Vigiliae Mortuorum secundum Chorum Ecclesiae Maguntinae (Vigils for the Dead according to the Use of the Church of Mainz) is drawn from the use of a similarly obscure book in "The Robber's Tower". The theme of the crumbling, haunted castle is a key feature of Horace Walpole's Castle of Otranto (1764), which largely contributed in defining the Gothic genre.

Талдау

"Ашер үйінің құлдырауы" Поның "тоталдығының" ең көрнекті мысалы саналады, онда әрбір элемент пен мәлімет өзара байланысты және маңызды. Адам денесінің жойылуын бейнелейтін кең, құлдырап бара жатқан үйдің болуы Поның кейінгі туындыларында да жиі кездесетін ерекшелік. Бұл сезімдер Родерик Ашерге шоғырланады, ол Поның көптеген кейіпкерлері сияқты, аты-жөні белгісіз аурудан зардап шегеді. "Айтылған жүрек" повесіндегі баяндаушы сияқты, бұл ауру Родериктің жоғары сезімталдығын күшейтеді. Ауру физикалық түрде көрінеді, бірақ Родериктің психикалық, тіпті рухани халдеріне байланысты туындайды. Ол ауруға бейім, себебі отбасының ауру тарихына сүйене отырып, ауруды күтеді, демек, ол негізінен гипохондрик. Сол сияқты, ол қарындасын тірідей жерлейді, себебі оның тірідей жерленетінін күтеді, өзін-өзі орындайтын болжамын құрайды. Ашер үйі, бір жағынан нақты ғимаратты, екінші жағынан әулетті білдіретін екі мағыналы символ, оқиғада маңызды рөл атқарады. Бұл - баяндаушының оқырманға ең алдымен таныстыратын "кейіпкер", оның сипаттамасы адамгершілікке толы: терезелері алғашқы абзацта екі рет "көздей" деп сипатталады. Оның қабырғасында пайда болған жарық Ашер әулетінің құлдырауының символы, ал үй екі Ашер бауырларымен бірге "өледі". Бұл байланыс Родериктің "Сәулетті сарай" поэмасында айқын көрінеді, ол үйдің болашақтағы құлдырауын болжайтын сияқты. Л. Спраг де Камп өзінің "Ловкрафт: Биографиясы" еңбегінде былай деп жазды: "[Кейінгі По зерттеушісі] Томас О. Мабботтың айтуынша, Х.П. Лавкрафт "Табиғаттан тыс қорқыныш" еңбегінде Поны түсіндірудегі бір мәселені шешкен" және "Родерик Ашер, оның қарындасы Мадлен және үйдің барлығы бір ортақ рухқа ие" деген тұжырым келтірген. Бұл оқиғаның сюжеті көптеген сыншыларды оны адам психикасының сипаттамасы ретінде талдауға итермеледі, мысалы, үйді санастың терең қабаттарымен, ал орталық жарықты екіұшты тұлғамен салыстырады. Родерик пен Мадлен арасындағы туыстық қарым-қатынас туралы тікелей айтылмаса да, екі бауырластың арасындағы жақындықтан көрінеді. По өзінің прозасында да, өлеңдерінде де бірнеше рет еске алатын опиум оқиғада екі рет кездеседі. Олардың қорытындыларын тікелей растайтын мәлімдемелер болмаса да, ғалымдар Родериктің қарындасын сипаттаған тіліндегі егіздер арасындағы ықтимал туыстық қарым-қатынасқа меңзеулерді анықтады. Олар бұл бұзылыстың үйдің құлдырауына және Ашер әулетінің тоқтауына себеп болғанын айтады.

"The Fall of the House of Usher" is considered the best example of Poe's "totality", wherein every element and detail is related and relevant. The presence of a capacious, disintegrating house symbolizing the destruction of the human body continues to be a characteristic element in Poe's later work. These emotions center on Roderick Usher, who, like many Poe characters, suffers from an unnamed disease. Like the narrator in "The Tell Tale Heart", this disease inflames Roderick's hyperactive senses. The illness manifests physically but is based in Roderick's mental or even moral state. He is sick, it is suggested, because he expects to be sick based on his family's history of illness and is, therefore, essentially a hypochondriac. Similarly, he buries his sister alive because he expects to bury her alive, creating his own self fulfilling prophecy. The House of Usher, itself doubly referring both to the actual structure and the family, plays a significant role in the story. It is the first "character" that the narrator introduces to the reader, presented with a humanized description: Its windows are described as "eye like" twice in the first paragraph. The fissure that develops in its side is symbolic of the decay of the Usher family and the house "dies" along with the two Usher siblings. This connection was emphasized in Roderick's poem "The Haunted Palace", which seems to be a direct reference to the house that foreshadows doom. L. Sprague de Camp in his Lovecraft: A Biography wrote that "[a]ccording to the late [Poe expert] Thomas O. Mabbott, H. P. Lovecraft, in 'Supernatural Horror', solved a problem in the interpretation of Poe" by arguing that "Roderick Usher, his sister Madeline, and the house all shared one common soul". The plot of this tale has prompted many critics to analyze it as a description of the human psyche, comparing, for instance, the House to the unconscious, and its central crack to a split personality. An incestuous relationship between Roderick and Madeline never is explicitly stated, but seems implied by the attachment between the two siblings. Opium, which Poe mentions several times in both his prose and poems, is mentioned twice in the tale. While there are no direct statements supporting their conclusions, scholars have demonstrated the language deployed by Roderick to describe his sister as full of hints of the possible incestuous relationship between the twins. They argue that this perversion is the actual cause of the fall of the house as well as an end to the lineage of Ushers.

Алюзиялар мен сілтемелер

Бастауыш эпиграфта француз әнші-ақыны Пьер Жан де Беранжердің "Le Refus" (1831) деген сөздері келтірілген, ол ағылшын тіліне "Оның жүрегі ілген лютня сияқты, қол тигізілгенде, дыбыс береді" деп аударылған. 1826 жылы Вебер қайтыс болғаннан кейін оның қағаздарынан музыканың қолжазбасы табылды және бұл туынды оған жаңылыспен жатқызылды. Ашердің суреті баяушыға швейцариялық, бірақ Англияда тұрған суретші Генри Фузелині еске салады. Ашердің кітапханасы "науқас [Родрик Ашердің] ой-санатының маңызды бір бөлігін құраған" деп айтылады. Әңгімеде атаулардың тізімі келтірілген, олардың барлығы нақты әлемдегі туындыларға сілтеме жасайды. Көптеген көзге түсетін мысалдар:

Макиавеллидің "Белфегор" повесі, құбыжықтардың иелігіне қатысты оқиға. Эммануэль Шведенборгтың "Жәннат пен Тозақ" кітабы, құдайлық көріністер мен өмірден кейінгі әлем туралы. "Directorium Inquisitorum" – еретиктерге тиым салынған еңбектердің тізімі. "Civitas Solis" – теократиялық қоғам туралы қысқаша утопиялық туынды. Философ және ақын Томазо Кампанелла әлемнің рухани мәнділігі бар деп сенген.

Әдеби мәні және сын

"Телл-тель жүрегі", "Қара мысық" және "Амонтилладоның шарабы" сияқты "Ашер үйінің құлдырауы" Поның ең танымал прозалық туындыларының бірі саналады. Г. Р. Томсон "Эдгар Аллан Поның ұлы қысқа шығармалары" кітабының кіріспесінде: "Бұл әңгіме ұзақ жылдар бойы готикалық қорқыныштың шедеврі ретінде мақталып келді; сонымен қатар, ол драмалық ирония мен құрылымдық символизмнің шедеврі болып табылады", - деп жазады. "Ашер үйінің құлдырауы" тым үлгілі деп сынға ұшырады, әсіресе По өзінің "Морелла" және "Лигея" шығармаларында орнатылған қалыптарды қалай ұстанғаны, стереотиптік кейіпкерлерді стереотиптік оқиғаларда және жағдайларда қолданғаны үшін. Белгісіз ауру, ес-ақылдың жоғалуы және қайта тірілу сияқты қайталамалық тақырыптар да сынға түсті. Вашингтон Ирвинг 1839 жылғы 6 қарашада Поға жолдаған хатында: "Сіз өте айқын суреттерді көрсетуге тым асықтыңыз немесе өзіңіздің әсеріңізге тым сенімсіздікпен қарап, тым көп түс қолдандыңыз. Бұл – ең жақсы жағынан, молшылыққа ұмтылудың қатесі", - деді. Джон МакАлер Герман Мелвиллдің "Моби Дик" романындағы "Ахабтың кемшіліктері бар кейіпкерін объективтендіру" идеясы Поның "Ашер үйінің құлдырауы" туындысының "әсерлі күшінен" туындағанын айтты. Ахаб пен Ашер үйінің екеуі де беріктік көрінеді, бірақ Ахабтың қанды жарасымен және Ашер үйінің қабырғасындағы жарықпен бұл көрініс бұрмаланған.

Кино және теледидардағы

La Chute de la maison Usher – Жан Эпштейн режиссерлік еткен, Маргарита Ганс, Жан Дебукур және Чарльз Лами ойнаған француздық қорқыныш фильмі. 1928 жылы шыққан екінші үнсіз фильмді Джеймс Сибли Уотсон мен Мелвилл Вебер түсірген. Эдгар Аллан Поның туындыларының жанкүйері болған американдық режиссер Кертис Харрингтон өзінің алғашқы және соңғы фильмдерінде осы оқиғаны бейнелеген. Харрингтон екі нұсқада Родерик пен Мадлен Ашер рөлін өзі сомдады. 1942 жылы 8 мм форматында 10 минуттық қысқа фильмді түсірді, ал 1942 жылы 35 мм форматында «Ашер» деген тақырыпта жаңа 36 минуттық нұсқасын жасады. 2013 жылы шыққан «Curtis Harrington: The Short Film Collection» DVD/Blu-ray жинағында екі нұсқасы да бар. 1950 жылы Гвен Уотфорд, Кей Тендетер және Ирвинг Стин қатысқан «Ашер үйінің құлдырауы» британдық фильм нұсқасы түсірілді. 1956 жылы NBC Matinee театры АҚШ теледидарында Маршалл Томпсон мен Том Трайонның қатысуымен «Ашер үйінің құлдырауы» атты 197-ші эпизодты көрсетті. 1960 жылы Роджер Корманның «Ашер үйі» (House of Usher) деген атаумен АҚШ-та шыққан фильмінде Винсент Прайс Родерик Ашер, Мирна Фахи Мадлен, ал Марк Деймон Мадленнің күйеуі Филип Винтроп рөлінде ойнады. Бұл фильм Корманның Эдгар Аллан Поның туындыларынан шабыттанған сегіз фильмдік сериясының біріншісі болды. 1966 жылы ATV компаниясы ITV желісі үшін «Mystery and Imagination» атты қорқыныш антологиялық сериясы үшін теледидар адаптациясын жасады. 1966 жылғы 3-ші эпизод «Ашер үйінің құлдырауы» болды. 1976 жылы «Ашер үйінің құлауы» романының 30 минуттық нұсқасы Short Story Showcase американдық телеарнасы үшін түсірілді. 1979 жылы итальяндық RAI мемлекеттік арнасы Поның басқа туындыларымен бірге осы әңгімені «I racconti fantastici di Edgar Allan Poe» сериясында еркін бейімдеді. Режиссері – Даниэле Д’Анза, Родерик Ашер рөлін Филипп Лерой ойнады, ал музыкасын поп-тобы Pooh жазды. 1979 жылы түсірілген, бірақ 1982 жылға дейін шығарылмаған, американдық теледидар желісі NBC Джеймс Л. Конвей режиссерлік еткен және Мартин Ландау, Роберт Хейс, Рей Уолстон және Шарлин Тилтон ойнаған оқиғаны көрсетті. Чех режиссері Ян Шванкмайер бұл әңгімені 1980 жылы түсірілген қысқаметражды фильмге бейімдеді. 1989 жылы «Ашер үйі» американдық, британдық және канадалық компаниялардың бірлескен туындысы болды, басты рөлді Оливер Рид ойнады. 2002 жылы Кен Расселл «Ашердің құйрығының құлауы» атты қорқыныш комедиялық нұсқасын жасады. 2006 жылы австралиялық режиссер Хейли Клоуктың «Ашер үйі» фильмінде Родерик Ашер рөлін Остин Николс сомдады. Бұл фильмде Родерикке қатысты махаббат хикаясы бар, ол қайтыс болған әпкесінің жақын досымен байланысты. 2015 жылғы «The Fall of the House of Usher» фильмін Кристофер Ли баяндады, ол «Extraordinary Tales» сериясының бір бөлігі болған анимациялық қысқа фильм. Intrepid Pictures компаниясы Netflix үшін Эдгар Аллан Поның туындыларына негізделген сегіз эпизодты «Ашер үйінің құлдырауы» атты телесериалды жасады. Майк Фланаган мен Майкл Фимогнари әрқайсысы төрт эпизодты режиссерлік етті және сериалдың атқарушы продюсерлері болды, ол 2023 жылы көрсетілді.

La Chute de la maison Usher is a 1928 silent French horror film directed by Jean Epstein starring Marguerite Gance, Jean Debucourt, and Charles Lamy. A second silent film version, also released in 1928, was directed by James Sibley Watson and Melville Webber. A devout fan of the works of Poe, American director Curtis Harrington tackled the story in his first and last films. Casting himself in dual roles as Roderick and Madeline Usher in both versions, Harrington shot his original 10 minute silent short on 8mm in 1942, and he shot a new 36 minute version simply titled Usher on 35mm Both versions were included on the 2013 DVD/Blu ray release Curtis Harrington: The Short Film Collection. In 1950, a British film version of The Fall of the House of Usher was produced starring Gwen Watford, Kay Tendeter and Irving Steen. In 1956, NBC Matinee Theater on US television broadcast The Fall of the House of Usher starring Marshall Thompson and Tom Tryon for episode 197. In the Roger Corman film from 1960, released in the United States as House of Usher, Vincent Price starred as Roderick Usher, Myrna Fahey as Madeline and Mark Damon as Philip Winthrop, Madeline's fiancé. The film was Corman's first in a series of eight films inspired by the works of Edgar Allan Poe. A television adaptation was produced by ATV for the ITV network in 1966 for the horror anthology series Mystery and Imagination. Episode 3 in 1966 was The Fall of the House of Usher. In 1976, a 30 minutes version of The Fall of the House of Usher was made for Short Story Showcase for American TV. In 1979, Italian state channel RAI loosely adapted the short story, together with other Poe's works, in the series I racconti fantastici di Edgar Allan Poe. It was directed by Daniele D'Anza, with Roderick Usher played by Philippe Leroy; music was composed by pop band Pooh. Filmed in 1979 but not released until 1982, American television network NBC broadcast the story, directed by James L. Conway and starring Martin Landau, Robert Hays, Ray Walston and Charlene Tilton. Czech director Jan Švankmajer adapted the story into the 1980 short film Zánik domu Usherů, which made use of black and white photography and stop motion techniques but no actors on screen at any moment. In 1989, The House of Usher was a film produced by American, British, and Canadian companies starring Oliver Reed. In 2002, Ken Russell produced a horror comedy version titles The Fall of the Louse of Usher. The 2006 film The House of Usher from Australian director Hayley Cloake, starring Austin Nichols as Roderick Usher, was an update of the tale set in the modern era with a love interest for Roderick in the form of the best friend of his deceased sister. The Fall of the House of Usher (2015), narrated by Christopher Lee, is an animated short film which is part of Extraordinary Tales. Intrepid Pictures created an eight episode limited series titled The Fall of the House of Usher for Netflix that is based on the works of Edgar Allan Poe. Mike Flanagan and Michael Fimognari each directed four episodes and executive produced the series, which premiered in 2023.

Театр мен музыка саласында

1908 жылдан 1917 жылға дейін француз композиторы Клод Дебюсси “Ушер үйінің құлдырауы” атты операда жұмыс істеді. Алан Халлдың “Lady Eleanor” әнінің сөздері, 1971 жылы британдық фолк-рок тобы Lindisfarne үшін хит-сингл болған, Эдгар Аллан Поның “The Fall of the House of Usher” және басқа да туындыларынан шабыттанды. “The Fall of the House of Usher” – Алан Парсонс Проектісінің 1976 жылғы “Tales of Mystery and Imagination” альбомындағы бес бөлімді аспаптық сюита. “The Fall of the House of Usher” – Филип Гласс 1987 жылы Артур Йоркинстің либреттосымен жазған тағы бір опералық нұсқасы, алғаш рет 1988 жылы Американдық репертуарлық театрында және Кентукки операсында көрсетілді, содан кейін 2009 жылы Нэшвилл операсында қайта қойылды. 2013 жылдың ақпан айында Лонг-Бич операсы Лос-Анджелестегі Сан-Педродағы Warner Grand театрында осы туындының нұсқасын қойды. “The Fall of the House of Usher” – Питер Хаммиллдің Крис Джадж Смит либреттосымен 1991 жылы Some Bizzare Records лейблында шыққан операсы. 1999 жылы Хаммилл жұмысын қайта қарастырып, “The Fall of the House of Usher (Deconstructed & Rebuilt)” деп қайта шығарды. Бұл опера ешқашан тікелей эфирде орындалмаған. 2002 жылы Ланс Тейт Поның әңгімесі негізінде “Ушер әулетінің құлдырауы” атты бір актілік пьеса жазды. Лора Грейс Паттильо 2006 жылғы “The Edgar Allan Poe Review” журналында: “Тейттің пьесасы Поның түпнұсқа әңгімесіне өте жақын, әңгімені дамытуға көмектесу үшін әйел хорының кейіпкерін пайдаланады, себебі «Дос» (Тейт баяндаушыны осылай атайды) монолог пен Ашермен әңгімелесу арасында ауысады” деп жазды. 2008 жылы “Usher” музыкалық бейімделуі Нью-Йорк халықаралық фриндж фестивалінде “Үздік музыкалық туынды” сыйлығын жеңіп алды.

Әдебиетте

1950 жылы жарық көрген Рэй Брэдберидің "Марс хроникалары" жинағында "Ушер II" атты повесть бар, ол Эдгар Поға арналған құрмет. Оның басты кейіпкері Уильям Стендал өзінің жауларын өлтіру үшін По әңгімесінен алынған нұсқаулар бойынша үй салады. Роберт Р. МакКаммонның 1984 жылғы "Usher's Passing" романы Ашер отбасының "шындық" тарихына негізделген готикалық туынды. По романның басындағы естелік сахнасында пайда болады. 2022 жылы американдық жазушы Т. Кингфишердің "What Moves the Dead" романы Эдгар Поның "Ашер үйінің құлдырауы" повесінің қайта жазылған нұсқасы болып табылады.