Кіріспе

Оң либертариандық және антимемлекеттік экологиялық саясатты қолдайтын америкалық саяси коалиция.

АҚШ-тағы «Ақылды пайдалану» қозғалысы – жеке меншік құқықтарын кеңейтуді және мемлекеттік жерлерге қатысты үкіметтік реттеуді азайтуды жақтаған топтардың біріккен ұйымы. Олар коммерциялық және қоғамдық мүдделердің пайдалануын кеңейтуді, мемлекеттік жерлерге қолжетімділікті арттыруды және көбінесе үкіметтің араласуына қарсы тұруды мақсат етеді. «Ақылды пайдалану» жақтастары адамдардың игілігі үшін қоршаған ортаны пайдалануды «жерді, суды және ауаны басқару» деп сипаттайды. «Ақылды пайдалану» қозғалысы дәстүрлі экологиялық қозғалысқа қарсылық тудырып, оны радикалды деп санайды.

Қозғалыстың тарихы

Ақылды пайдалану қозғалысына түрлі топтар жатады, оның ішінде өнеркәсіп, ағаш кесушілердің, диірмен жұмыскерлерінің, малшылардың, фермерлердің, кеншілердің, жол талқылау көліктерін пайдаланушылардың және мүлік иелерінің бастауыш ұйымдары кіреді. Сондай-ақ, либертариандық, популистік, діни және саяси консерваторлар да бар. Бұл қозғалыс 1988 жылы Невада штатының Рино қаласында өткен Көп мақсатты стратегиялар конференциясынан кейін "ақылды пайдалану" деп атала бастады. Қозғалысқа көптеген қоршаған ортаға қарсы топтар, табиғи ресурстарды өндіру саласындағы компаниялар, жерді дамыту компаниялары, либертариандық және минархистік ұйымдар кіреді немесе оларды қолдайды. Бұл қозғалыс 1980-жылдардың соңы мен 1990-жылдарда АҚШ-тың батыс аймағында ең белсенді болды.

Негізгі ұйымдар

Джеймс Маккартидің (2002) пікірінше, олар федералды үкіметтің билігіне, әсіресе жерді пайдалану құқықтарына қатысты жеке құқықтарға сенім білдіреді. Олар экологиялық қозғалыстың жеке меншікке де, адамдарға да қарсы екенін мәлімдейді. «Ақылды пайдалану» қозғалысының кейбір өкілдері экологияға қатысты өте теріс көзқарастарға ие болса, ал басқалары еркін нарық мемлекеттік реттеуден гөрі қоршаған ортаны жақсырақ қорғайды деп санайды.

Ақылды пайдалану күн тәртібі

Көптеген ақылды пайдалану топтары ауылдық тұрғындар экологиялық ережелердің салдарынан пропорционалсыз түрде зардап шегедіні, ал экологиялық қозғалыстың қалалық элиталардың көзқарасына бейімделгенін, ауылдық тұрғындардың пікірін елемегенін айтады. Оппозиция өкілдері ақылды пайдалану қозғалысының артында тұрған пайда табуға бағытталған күштер ауылдық тұрғындарға көбірек зиян келтіреді және ауылдық тұрғындардың тәуелсіздігін пайдаланып, "еркін жүруге құқық бар" деп уағыздайды, бірақ мұның артында орнықты емес әдістерді қолданып, кен орындарын қазу және орманды кесу ниеті тұрғанын көрсетеді. Кейбір экологиялық белсенділер Сьерра клубының "орманды кесуге болмайды" саясатымен келіспейді. Стив Томпсон саясаттың мақсаты "орманды жаңартуға көбірек мүмкіндік беру" болуы керек деп жазды. "Бір өлшеммен барлық орманды кесуге тыйым салу" саясаты Сьерра клубының орманды тиімді басқарудың күрделі мәселелерін шешуге қабілетін қатты шектейді.

Ақылды пайдалану стратегиясы

Ақылды пайдалану топтары өздерін жермен тығыз байланысы бар нағыз экологтар ретінде көрсетеді (және осындай бейне жасауға тырысады), ал экологиялық топтарды радикалды экологизмді қолдайтындар деп сипаттайды. Ақылды пайдалану топтары сондай-ақ қоршаған ортаға төнетін қауіптерді азайтады және экологиялық ғылымдағы белгісіздіктерге назар аударады, оларды экологиялық топтар назардан тыс қалдырып немесе жасырып отырады деп мәлімдейді. Ақылды пайдалану топтары экологиялық қозғалыстың жерді бақылауға бағытталған жасырын мақсаты бар екенін көрсетеді.

Рон Арнольд және ақылды пайдалану

Ақылды пайдалану қозғалысы алғаш рет 1988 жылы, еркін кәсіпкерлікті қорғау орталығының вице-президенті Рон Арнольд 25 тармақты "Ақылды пайдалану бағдарламасын" қабылдауға әкелген конференция ұйымдастыруға көмектескен кезде көзге түсті. Бұл бағдарламаға мемлекеттік жерлерді орман шаруашылығы, кен өндіру және мұнай үшін шектеусіз коммерциялық мақсатта пайдалануға бағытталған, сондай-ақ жалпы жұртшылықтың қолжетімділігін арттыру үшін рекреациялық жабайы аймақтарды ашуға қатысты бастамалар кірді. Сыншылар Рон Арнольдтың "экологиялық қозғалысты жою" мақсаты бар екенін айтады. Арнольдтың пікірінше, ақылды пайдалану қозғалысының көптеген өкілдері шексіз экономикалық өсуге мүмкіндік бар деп санайды, онда нарықтық экономика мен технологияны пайдалану арқылы экологиялық және әлеуметтік мәселелерді шешуге болады. Арнольд "Экология соғыстары" атты кітабында былай деп жазды: "Экологизм – адам мен табиғат туралы белгілі бір идеологиясы бар адамдардың институционалдық қозғалысы".

Мемлекеттік жерлерге қол жеткізу

1980 және 1990 жылдары мемлекеттік жерді басқару саясаты ағаш өндіруден экологиялық мақсаттарға, әсіресе тіршілік ортасын жақсартуға қарай өзгерді, бұл көбінесе қоршаған орта қозғалысына жауап ретінде болды. Ағаш өндірісінің азаюы ағаш кесетін зауыттардың жабылуына және орманшылар мен басқа жұмысшылардың жұмыстан босатылуына әкеп соқты. «Ақылды пайдалану» қозғалысының өкілдері федералды жер ресурстарын жергілікті биліктен қалалық және сыртқы мүдделерге беруге қарсылық білдірді. Олар Ұлттық орманды жергілікті қауымдастықтардың игілігі үшін құрылғанын айтты. Олар Гиффорд Пиншоттың: «Орман шаруашылығы қызметкерлері орманның ағаш, су, кен және басқа да ресурстарын оның жанында тұратын немесе жергілікті жердің әл-ауқатына үлес қосатын адамдардың пайдасына қолдануын қамтамасыз етуі керек», – деген сөзін келтірді. «Ақылды пайдалану» қозғалысының мүшелері сондай-ақ жергілікті қауымдастықтардың денсаулығын, мәдениетін және дәстүрлерін сақтау үшін мемлекеттік жерлерге қол жеткізуді жалғастыру қажет екенін мәлімдеді. Монтана университетінің Ауылдық және қоршаған ортаны зерттеу профессоры Джилл М. Белски былай деп жазды: «Америка Құрама Штаттарында ауылдық халық пен қауымдастықтардың табиғатты жойғыштар ретінде қарастырылуы жиі кездеседі, себебі олар кен өндіру, ағаш кесу, мал жаю және коммерциялық, мұнай-химиялық негіздегі шаруашылық сияқты өндіруші салаларға тәуелді; сондай-ақ олар осы салаларды қолдау үшін саяси әрекеттер жасады. Осы тарихты ескере отырып, табиғатты қорғаушылардың ауылдық халық пен шаруашылықтың жабайы жерлердің қалыптасуында қандай рөл атқаратынын немесе болашақта үлкен жабайы жерлерді қалпына келтіру мен қорғауда қандай рөл атқара алатынын көруге құлықсыздық танытуы таңқаларлық емес. АҚШ саясаты экожүйелерге және экожүйелерді басқаруға басымдық береді. Бірақ мен бұл логиканы түсінгеніммен, менің ойымша, бұл үлкен жабайы жерлерді басқаруда ауылдық жерлердің, халықтың және шаруашылықтың маңыздылығын төмен бағалайды».

Сын

Академиктер Ральф Моган мен Дуглас Нильсона ақылды пайдалануды "ауылдық Батыстың ауыл шаруашылығы және тау-кен өнеркәсіптерінің мәдени және экономикалық құндылықтарының гегемониясын қорғауға жасалған соңғы әрекет" деп сипаттайды және "Ақылды пайдалану күндерінің тәртібі еркін нарық капитализмін және көне Батыстың қалыптасқан мәдени ерекшеліктерін біріктіретін идеологиядан туындады" деп мәлімдейді. Ақылды пайдалану қозғалысын сынаушылардың кейбіреуі қолданылған күшті риторика қарама-қарсы мүдделі топтар арасындағы жіктерді тереңдетіп, экологиялық топтар мен мемлекеттік қызметкерлерге қатысты зорлық-зомбылық пен зорлық-зомбылықпен қорқытуды күшейткенін айтады. "Көптеген сарапшылар ақылды пайдалану қызметінің кейбір аймақтарда 1990 жылдардағы әскерлік құрамалардың құрылуымен және өсуімен тығыз байланысты болғанын атап өтті, бұл өздерін ерікті жарымәскери ұйымдар деп жариялаған және өздерінің ішкі қауіпсіздігіне адал болғандар еді." Экологиялық тарихшы Ричард Уайт өзінің "Сіз экологсыз ба, әлде күнкөріс үшін жұмыс істейсіз бе? Еңбек және табиғат" атты мақаласында ақылды пайдалануды ірі жер иелерінің құқықтарын сақтағаны үшін, ал еңбек ететін ауылдық халықтың мүдделерін ескермегені үшін сынады. Тележурналист Стивен Хендрикс өзінің "Құдайдың жойылуы" атты кітабында ақылды пайдаланудың бір бөлігі "табиғи ресурстарды толық қолдану Иса Мәсіхтің екінші келуін жеделдетуге сенетін библиялық фундаменталистермен байланысты" екенін мәлімдеді.