Кіріспе

Сербиялық дәстүрлі шапка. Шайкача (шапка) – сербтердің ұлттық бас киімі. Дәстүрлі түрде Сербияның ауылдық жерлеріндегі ерлер киеді, ал атауы шайкаши деп аталатын серб өзен әскерлерінен алынған. 20-шы ғасырдың басынан бері Сербияда кең таралған ұлттық символ болып табылады, көбінесе қара, сұр немесе жасыл түсті болып келеді және әдетте жұмсақ, қолмен жасалған матадан тігіледі. Серб ерлері 1880 жылдардан бастап оны жиі кие бастады және 19-шы ғасырдың соңынан бастап серб әскерінің формасының маңызды бөлігіне айналды. Бүгінде көбінесе ауылдық жерлердегі егде жастағы ерлер киеді.

Тарих

Шайкача 18-шы ғасырда Сербияның Банат аймағында пайда болған деп есептеледі, ол кезде шайкашилер (Австрия империясының қызметіндегі серб өзен әскерлері) Дунай мен Сава өзендерін Осман империясына қарсы қорғады және аударылған шайка қайығының пішіндес қалпақ киді. 19-шы ғасырдың көп бөлігінде фез Балқанда мұсылмандар мен христиандар үшін ең көп таңдалатын бас киім болды, ал фездерге көбінесе ұлттық немесе діни символдар бейнеленетін. Мысалы, Сербияда 1850 жылдан бастап министрлік формаларына қатысты ережелерде, лауазымды тұлғалардың қызыл киімдерінде Сербияның елтаңбасы болуы міндетті болды. 1876-1878 жылдардағы серб-осман соғыстарынан кейінгі он жылдықтан кейін ғана шайкача сербтер арасында фезден басымдыққа ие бола бастады, сондықтан 20-шы ғасырдың басына дейін шайкача кигендердің суреттері мен фотосуреттері өте сирек кездеседі. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Сербия Корольдігінің әскерлері бұл қалпақты үнемі киді. 1915 жылы Сербия Австрия-Венгрия, Германия және Болгарияның біріккен әскерлерімен басып алынды, ал 1916 жылы Болгарияның оңтүстік Сербияны оккупациялауынан кейін, болгар билігі шайкачаны, сондай-ақ басқа серб халықтық киімдерін киюге тыйым салды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде шайкача, Остік державалар басып алған Югославия Корольдігінде серб четниктерінің стандартты бас киімі болды. Оны серб партизандары да киді. Соғыстан кейін коммунистік Югославияның қарулы күштерінде ол Титовка қалпағымен ауыстырылды. Шайкача Югославияның тарауы кезінде серб сарбаздары киді. Босниялық серб резервистері мен жартылай әскери жасақтары 1992-1995 жылдардағы Босния соғысы кезінде бұл қалпақты киді, кейіннен Босниялық серб әскері оны ресми бас киім ретінде қабылдады. 1991 жылғы Хорватия Тәуелсіздік соғысы кезінде болған Вуковар шайқасынан кейін хорват сербтері қала үшін шайқаста қаза тапқан серб сарбаздарына ескерткіштер орнатты. Олардың үстіне шайкача қалпағының мүсіндік бейнелері қойылды. Вуковар Хорватияға қайта қосылғаннан кейін қабір тастары бірнеше рет қиратылды, бұл қаладағы серб қауымын оларды әскери мағынасы жоқ бейтарап қабір тастарымен ауыстыруға мәжбүр етті. 1999 жылғы НАТО-ның Югославияға жасаған бомбалау шабуылы кезінде Сербиядағы McDonald's желілері сербтердің ұлттық мақтанышын арттыру мақсатында, McDonald's логотипінің алтын аркаларының үстінде шайкача бейнеленген плакаттар мен белгішелерді тарату арқылы өнімдерін жарнамалады. Шайкача 20-шы ғасырдың басынан бері Сербияда кең таралған ұлттық символ болып табылады. Оны көбінесе серб ауылдарындағы егде жастағы ерлер киеді, ал серб жастары дәстүрлі костюмдерді тек фольклорлық концерттерде ғана киеді.

Дизайн

Шаикашаның V пішінді жоғарғы жағы кері бұрылған шаика нысанында жасалған, тар және көбінесе қара немесе сұр түсті болады. Ол әдетте жұмсақ, қолмен тігілген матадан жасалады және бейбіт уақытта кез келген белгісіз киіледі. Соғыс кезінде, Сербияның екі басты құбыжығы мен "Тек бірлік сербтерді құтқарады" деген ұран бейнеленген кокадалар шаикашада жиі кездеседі. Бірінші дүниежүзілік соғыста серб әскерлері киген шаикашаның қалқасы жылтырламайтын болған және патшалық монограммамен безендірілген.