Кіріспе
Баспа техникасы
Оффсет-баспа – кең таралған баспа техникасы, онда боялған кескін тақтадан резеңке бетке, содан кейін баспа бетіне көшіріледі (немесе «оффсеттеледі»). Оффсет техникасы май мен судың бір-бірін итермелеу қағидасына негізделген литографиялық процесспен қолданылғанда, жазық (планографиялық) кескін тасымалдағышты пайдаланады. Бояу роликтері бояуды кескін тасымалдағыштың кескінделген бөліктеріне, ал су ролигі су негізіндегі қабықшаны кескін жоқ бөліктерге жағады. Қазіргі заманғы «жел» процесі үлкен қағаз рулонын үлкен баспа машинасы арқылы бірнеше бөлікке, әдетте бірнеше метрге жіберіп, қағаз беріліп жатқанда үздіксіз басып шығарады. Оффсет-баспаның дамуы екі нұсқада жүрді: 1875 жылы ағылшын Роберт Барклей қаңқаға басу үшін, ал 1904 жылы АҚШ-та Ира Вашингтон Рубель қағазға басу үшін жасады. Рубельдің Континенттік Еуропадағы замандасы – Кашпар Герман, ол оффсет машинасының прототипін (1904) жасаған және екі резеңке роликтері бір-біріне қарап тұратын оффсеттік диск машинасының патенін алған – роликтермен жұмыс істейтін баспа машинасы. 1907 жылы ол Германияда өзінің Triumph табақпен қоректенетін оффсет-баспасында баспа жұмысын сәтті бастады.
Тарих
Литография бастапқыда өнер туындыларын көбейтудің арзан тәсілі ретінде ойластырылған. Бұл басу процесі тегіс, кеуекті беттермен шектелген, себебі басу табақтары әктастан жасалған. Рубель 1901 жылы бір парақты салуды ұмытып, металлдың орнына резеңке роликпен басу нәтижесінде басылған бетті анық әрі кескір ететінін байқады. Harris Automatic Press Company компаниясы да сол кезде осыған ұқсас басу станогын жасады. Чарльз және Альберт Харрис өзінің басу станогын "айналмалы әріп басу машинасының үлгісі" негізінде құрастырды. Газет баспашысы Стейли Т. МакБрейер газет басуға арналған Vanguard веб-оффсет басу станогын ойлап тапты және оны 1954 жылы Техас штатының Форт-Уорт қаласында таныстырды.
Қалқанмен қоректендірілген офсеттер
Жеке қағаз парақтары немесе рулондар сору таяқшасы арқылы преске жіберіледі, ол әрбір парақты көтеріп, орнына түсіреді. Литографиялық ("лито" деп қысқартылатын) пресс баспа табағына бояуды жағу үшін литография принциптерін пайдаланады, бұл туралы бұрын түсіндірілген болатын. Жапырақпен қоректендірілетін литографиялық баспа көбінесе қысқа сериялы журналдарды, буклеттерді, хаттардың беттерін және жалпы коммерциялық (тапсырыс бойынша) баспаға қолданылады. Жапырақпен қоректендірілетін офсетте "баспа қағаздың жеке парақтарына бір-бірлеп беріледі". Жапырақпен қоректендірілетін престер әрбір парақтың бірімен-бірі сәйкес келуін қамтамасыз ететін механикалық тіркеуді пайдаланады, осылайша престен өтетін әрбір парақта бірдей сурет бірдей орналасқан күйде көшіріледі.
Оффсет дупликаторлар
АҚШ-та қағаз өлшемі 0,7 мм-ге дейінгі офсет машиналарын баспа машинасы емес, дубликатор деп жіктеледі. Офсет дубликаторлары бір түсті және екі түсті көшірмелерді жылдам және жақсы сапамен көбейту үшін қолданылады. Көрікті үлгілерді A. B. Dick компаниясы, Multilith, сондай-ақ A. T. F. Davidson компаниясы жасаған Chief және Davidson желілері шығарған. Офсет дубликаторлары жылдам баспа жұмыстары үшін жасалған; сағатына 12 000 данаға дейін басып шығара алады. Олармен бизнес-формалар, хатбастар, жапсырмалар, хабарламалар, пошта карточкалары, конверттер, қалташалар, есептер және сату материалдарын басуға болады.
Тағам жүйесі
Қағазды басу машинасы арқылы дұрыс өткізуге қоректендіру жүйесі жауапты. Осы жерде қағаз жүктеледі, содан кейін жүйе қағаздың нақты талаптарына сәйкес басу машинасына дұрыс реттеледі.
Баспаға түсіру жүйесі
Баспа бөлімі көптеген түрлі жүйелерден тұрады. Тынықтыру жүйесі сулы роликтер арқылы пластиналарға тынықтыру ерітіндісін жағуға қолданылады. Бояу жүйесі роликтерді пайдаланып пластинаға боя жағып, одан кейін бояны субстратқа беру үшін жамылғы және басымдылық цилиндрлерін қолданады. Пластина цилиндрі – барлық бейнелер орналасқан пластиналар бекітілетін жер. Ақырында, жамылғы және басымдылық цилиндрлері суретті баспадан өтетін субстратқа беру үшін қолданылады.
Жеткізу жүйесі
Жеткізу жүйесі – қағаз баспа машинасынан өтетін баспа процесінің соңғы кезеңі. Қағаз жеткізілгеннен кейін, бояның дұрыс кебуі үшін жинақталады. Осы кезеңде парақтардың боя тығыздығы мен тіркелуі тексеріледі.
Жаман сөз
Баспада екі суреттің пайда болуы немесе оның әсері – слюр деп аталады.
Жазықпен қоректендірілген офсет
Веб-қосылу – бұл баспа машинасына қағаз рулондарының (немесе "желкендердің") берілуі. Оффсеттік веб-басылым әдетте бес немесе он мыңнан астам таралым үшін қолданылады. Веб-басылымның типографиялық мысалдары: газеттер, газеттік қосымшалар немесе жарнамалар, журналдар, тікелей почта, каталогтар және кітаптар. Желімен қоректенетін баспа машиналары екі негізгі классқа бөлінеді: салқын орнатулы (немесе жылумен орнатылмаған) және жылумен орнатулы оффсеттік веб-баспа машиналары, ерекшелігі – сияның кептірілу әдісі. Салқын оффсеттік басылым қағазға сіңіру арқылы кептіріледі, ал жылумен орнату кептіру лампалары немесе жылытқыштарды пайдаланып сияны бекітеді. Жылумен орнатулы баспа машиналары қапталған (жартылай жылтыр) және қапталмаған қағаздарға басып шығара алады, ал салқын орнатулы баспа машиналары газет қағазы сияқты қапталмаған қағаз түрлерімен шектеледі. Кейбір салқын орнатулы веб-баспа машиналары жылу кептіргіштерімен немесе ультракүлгін лампаларымен (УФ-қаңқыл бояуларымен қолдану үшін) жабдықталуы мүмкін, бұл газет баспа машинасына түсті беттерді жылумен орнату арқылы, ал қара-ақ беттерді салқын орнату арқылы басуға мүмкіндік береді. Веб-оффсеттік басылым ұзақ тіражды басылымдарда тиімді, әдетте 10,000 немесе 20,000 данадан астам. Баспа өндірісін аяқтау уақытын ескеретін болсақ, жылдамдық – шешуші фактор; кейбір веб-баспа машиналары минутына 3000 фут (914 м) немесе одан да жоғары жылдамдықпен басып шығарады. Жылдамдық пен жылдам өңдеудің артықшылықтарына қоса, кейбір веб-баспа машиналарында кесу, перфорациялау және бүктеу мүмкіндігі бар.
Жылумен орнатылған желінің ауытқуы
Бұл веб-офсеттік баспаның бір түрі, онда сиялар баспа бөлімдерінен кейін орналасқан кептіргіште булану арқылы кептіріледі. Әдетте, бұл қағазға жабын жағылған қағаздарда қолданылады, онда сия бетінде қалады және кепкеннен кейін жылтыр, жоғары контрастты баспа кескінін береді. Қағаз кептіргіштен тым ыстық күйде шығып, одан әрі жүргізілетін бүктеу және кесу процестеріне жарамсыздықтан, кептіргіштен кейін орналасқан "салқындатқыш роликтер" қағаздың температурасын төмендетеді және сияны бекітеді. Сияның кебу жылдамдығы кептіргіштің температурасы мен қағаздың осы температураға қанша уақытқа ұшырағанына байланысты. Бұл баспа түрі көбінесе журналдар, каталогтар, қосымшалар және орташа көлемді, жоғары сапалы өндіріс үшін қолданылады.
Салқын күйде орнатылған желінің ауытқуы
Бұл сондай-ақ әдетте төмен сапалы басылымдарды алу үшін қолданылатын веб-офсеттік басылымның бір түрі. Ол газет өндірісінде кеңінен таралған. Бұл процесте боя құрамы қағазға сіңіп кепті. Типикалық салқын жинақталған конфигурацияда әдетте тік бойымен орналасқан басып шығару бөлімдері мен қосымша құрылғылар кездеседі. Газеттер жаңа нарықтарды іздегенде, олар көбінесе жоғары сапаны (көбірек жылтырлық, жоғары контраст) талап етеді, сондықтан олар қыздыру мұнарасын (кептіргіші бар) қосады немесе ультракүлгін (ультрафиолет) бояуларын қолданады, олар булану немесе сіңіру арқылы емес, полимерлену арқылы бетінде қатаяды.
Қалпақпен және желкенмен қоректендірілген
Табақпен тасымалданатын баспа машиналары бірнеше артықшылықтар ұсынады. Жеке табақтар беріліп жатқандықтан, бір баспа машинасы арқылы көптеген түрлі пішіндегі және өлшемдегі табақтарды басуға болады. Сонымен қатар, қалдық табақтарды дайындыққа пайдалануға болады (яғни, басып шығару сапасын қамтамасыз ету үшін жүргізілетін сынақ процесі). Бұл баспа машинасына орнату кезінде жақсы қағазды ысырап етпеуге мүмкіндік береді, пластиналар мен бояуларға дайындық құны төмендейді. Бірақ қалдық табақтардың да кемшіліктері бар, себебі көбінесе шаң мен офсетті ұнтақ бөлшектері жамылғылар мен табақ цилиндрлеріне түсіп, баспа табағында ақаулар тудыруы мүмкін. Бұл әдіс ең жоғары сапалы кескіндерді шығарады. Ал рулондық баспа машиналары табақпен тасымалданатын баспа машиналарына қарағанда әлдеқайда жылдам, олардың жылдамдығы сағатына 80 000 кесімге жетеді (кесім – баспа машинасының рулонынан немесе жапсырмасынан кесілген қағаз; әрбір табақтың ұзындығы цилиндрдің шеңберіне тең). Рулондық баспа машиналарының жылдамдығы оларды газеттер, журналдар және комикстер сияқты үлкен тираждар үшін өте қолайлы етеді. Дегенмен, ротогравюралық немесе флексографиялық баспа машиналарынан айырмашылығы, рулондық баспа машиналарында кесімнің мөлшері тұрақты болады.
Бояулар
Оффсет басуда басқа басу әдістерімен салыстырғанда жоғары тұтқырлыққа ие сиялар қолданылады. Типик сиялардың динамикалық тұтқырлығы 40–100 Па·с құрайды. Оффсеттік литографиялық басуда қолдануға болатын паста сиялардың көптеген түрлері бар, және олардың әрқайсысының өз артықшылықтары мен кемшіліктері болады. Оларға жылумен бекітілетін, салқын күйде бекітілетін және энергиямен (немесе ЭК) бекітілетін сиялар жатады, мысалы, ультракөк сәулемен (немесе УФ) бекітілетін және электрондық сәулемен (немесе ЭБ) бекітілетін сиялар. Жылумен бекітілетін сиялар ең көп таралған түрі болып табылады және олар қыздыру арқылы бекітіліп, содан кейін процесті жеделдету үшін тез суытылады. Олар журналдарда, каталогтарда және қосымша материалдарда қолданылады. Салқын күйде бекітілетін сиялар қапталмаған қағазға сіңірілу арқылы бекітіледі және көбінесе газеттер мен кітаптар үшін қолданылады, сонымен қатар қосымша басу материалдарында да қолданылады және ең экономикалық нұсқа болып табылады. Энергиямен бекітілетін сиялар – ең жоғары сапалы офсеттік литографиялық сиялар және жарық энергиясын қолдану арқылы бекітіледі. Оларға арнайы жабдықтар, мысалы, станциялар аралық қатайту шамдары қажет, және әдетте офсеттік литографиялық сиялардың ең қымбат түрі болып табылады. Әріптік сиялар көбінесе тоңазытқыш жүйесі жоқ офсеттік машиналармен және көтеріңкі бейнесі бар бейнелеу пластиналарымен қолданылады. Сусыз сиялар жоғары температураға төзімді және силикон негізіндегі пластиналардың бейне емес бөліктерінде түс өзгерісін болдырмау үшін қолданылады. Бұл сиялар әдетте сусыз Direct Imaging машиналарында қолданылады.