Кіріспе

"Жеті Жүздік" кітабындағы өлең "Айдағы адам тым кеш ұйықтады" – Дж.Р.Р. Толкиннің "Эй, Диддл Диддл (Мысық және скрипка)" балалар өлеңінің бастапқы нұсқасы, кері жасау арқылы ойлап табылған. Алғаш рет 1923 жылы Йоркшир поэзиясы журналында жарияланған, ал 1954–55 жылдардағы "Жеті Жүздік" романында Фродо Бэггинс "Прансинг Пони" тавернасында орындаған ән ретінде қайта пайдаланылды. Ұзартылған нұсқасы 1962 жылы "Том Бомбадилдің оқиғалары" жинағында қайта басылды. Ғалымдар Толкиннің ортағасырлық туындыларды еліктеуді ұнататынын, ал бұл жеңіл-жеңіл өлеңнің Толкиннің "Айдағы адам" дәстүрін қайта өңдеуіне сай келетінін атап өтті. Бұл дәстүрге Күнді Жерге тым жақын әкелген Фаэтон сияқты мифтер, ортағасырлық Айға қуылған бақытсыз адам туралы әңгімелер және соңында қысқа балалар өлеңі кірді. Толкин де сондай-ақ жаратылыс туралы миф жазды, онда Күн мен Ай аспанда кемелермен жүрді; және Ай кемесінде жасырынған Эльф туралы әңгіме, оның жазбаларында нақты ортағасырлық дәстүрге ұқсас көп қабатты әсерді жасау үшін. Ән The Tolkien Ensemble тобымен музыкаға қойылып, жазылған. Питер Джексонның 2012 жылғы "Хоббит: Күтпеген саяхат" фильмінің ұзартылған нұсқасында Буфур гном Эльрондтың Ривенделдегі тойында оны орындайды. Кевин Уоллес және Саул Зенцтің 2006 жылғы "Жеті Жүздік" музыкалық театры қойылымында өңделген нұсқасы орындалады.

Толкин

J. R. R. Tolkien, Орта жер туралы фантастикалық кітаптардың авторы ретінде белгілі, соның ішінде 1937 жылғы балаларға арналған ең көп сатылған «Хоббит» және 1954-55 жылдарғы «Сақиналардың иесі» фантастикалық романы, ол кәсіби филолог болды, ортағасырлық қолжазбаларда қолданылатын сөздерді түсінуге маманданған, мысалы «Беовульф» сияқты. Ол Лидс университетінде ағылшын тілінің профессоры болды, содан кейін Оксфорд университетінде, Пемброк колледжінде оқытты. Толкин «Айдағы адам» атты екі өлең жазды, екеуі де дәстүрлі өлеңдермен байланысты. Олар «Айдағы адам тым ерте түсіп қалды» және «Айдағы адам тым кеш тұрды», соңғысы Толкиннің сөзінше, «адамдар дәстүріне негізделген Гондордан шыққан». «Сақиналардың иесі» кітабының басында Бридегі «Секіргіш пони» тавернасында басты кейіпкер Фродо Бэггинс үстелге секіріп, өзінің туысы Билбо ойлап тапқан «күлкілі әнді» айтады. «Міне, толық нұсқасы», - деді Толкин, балалар өлеңінің қысқалығына ишара жасап. «Оның әдетте тек бірнеше сөзі ғана есте қалады».

Ән

Ән 13 шумақтан тұрады. Алғашқы бесеуі "Эй, диддл диддл" ертегісінің кейіпкерлерін таныстырады, сондай-ақ Айға шыққан адамды және ат қорасымен бірге мейманханасын қосады. Соңғы сегіз шумақ ертегіні безендіреді; поэзия сабақтарын оқытушылары Коллетт Дрифт пен Майк Джобб Толкиннің оларды "детальдармен, кейіпкерлермен және тілді меңгергендегі көңіл көтерумен" ертегіге өмір сыйру үшін қолданғанын жазады.

Жариялану тарихы

1923 жылғы нұсқа Толкиннің «Хоббит» (1937) және «Сақиналардың иесі» романдары жоспарланғанға дейін жазылған. «Сақиналардың иесі» кітабында басылған әннің нұсқасы сәл ұзағырақ, он үш балладалық бес жолдық шумақтан тұрады. Шиппи Толкин тиісті материалдарды іздеп, іс жүзінде «өз қоймасынан ұрлап алған» дейді.

Поэзияның қиялға салынған ежелгі тарихы

Толкин зерттеушісі Том Шиппи "Айдағы адам тым кеш оянды" деген өлеңді ешкім де маңызды деп санамайтынын айтады. Бірақ, ол оны және оның жұптас өлеңін "Айдағы адам тым ерте түсті" (екісі де 1923 жылғы, кейіннен Том Бомбадильдің оқиғаларына енген) Толкиннің филологиялық ақпаратты қайта құру стратегиясының нақты мысалы ретінде, қазір жоғалған көздер туралы айтады. Осы жағдайда, сұрақ – бұл өлеңнің қысқартылған нұсқасының артында қандай тарих жатыр, ол белгілі, бірақ түсініксіз балалар өлеңі ретінде сақталған. Сақталған өлеңді қалдырған мәтінді көзге елестету арқылы, сақталған әдебиетте басқа да іздер қалдыруы мүмкін болған қызықты деректерді табуға болады. Шиппи Толкиннің неғұрлым маңызды туындыларындағы көптеген оқиғалар осыған ұқсас қайта құрулар (Шиппидің сөзімен айқанда, "жұлдызша өлеңдер") дейді, олар ежегі ағылшын және ежегі скандинав тілдеріндегі түсініксіз үзінділерді түсіндіруге бағытталған. Егер "бос балалардың" "аңқау әңгімелерді" үнемі шатастырып қайталайтын ұзақ дәстүрі болса, онда Толкиннің өлеңдері қазіргі заманғы өлеңдердің қашық аталары болуы мүмкін.