Кіріспе

Неміс баспашысы (1801–1859) ғалым

Карл Людвиг Йоханнес Бедекер (/b//eɪ//d//ɪ//k//ər/ BAYdikər,; туған Bädeker; 3 қараша 1801 – 4 қазан 1859) – неміс баспашысы, оның компаниясы Baedeker туристерге арналған саяхатшылар нұсқаулықтарының стандартын белгіледі. Карл Бедекер баспагерлер, кітап сатушылар және баспагерлердің ұзақ әулетінен тараған. Ол өзінің әкесі, Захария Герхард Бэдекер (1750–1800) құрған баспа үйін мұра еткен Готсхалк Диедерих Бэдекердің (1778–1841) он баласының ең үлкені болды. Компания сонымен қатар жергілікті газетті, Essendische Zeitung газетін де шығарды, ал отбасы Карлдың да аталған фирмаға қосылатынын күтті. Карл 1850 жыл шамасында отбасылық тегінің жазылуын Bädeker-ден Baedeker-ге өзгертті.

Карталар

Бастапқыда қара-ақ түсті болған, сапалы және сенімді карталарды саяхатшылар нұсқаулықтарына қосудың маңыздылығын Баедекер ерте түсінді. Осы мақсатта ол Дармштадттан картография саласындағы маман Эдуард Вагнердің қызметін пайдаланды, және ол Баедекер үшін жасаған карталар заманнан озды. Осман империясы тұсында 1906 жылы Триполи және Эль-Минаның дәл картасы француз тілінде Лейпцигте жарық көрген "Palestine et Syrie" кітабында кездеседі.

Әңгімелесудің нұсқаулығы

Ағылшын тіліндегі алғашқы "Бейдекер" жол көрсеткіші Карл Бейдекер қайтыс болғаннан кейін 1861 жылы жарық көрді. Дегенмен, 1836 жылы ол ағылшын, неміс, француз және итальян тілдерінде "Саяхатшының сұхбаттасу нұсқаулығы" атты еңбегін жариялады. 352 беттік кітапта голланд тілінде де көптеген пайдалы тіркестер мен сөздер болды. Бұл нұсқаулық Болдони, Мад. де Женлис және басқалардың еңбектеріне негізделген, кітаптың мұқабаларында аталып көрсетілген. Ол кезде мұндай екі тілде мұқаба жасау ерекше еді, бірақ ол сол кезде тапқыр кәсіпкер және негізінен кітап сатушы болған. Ерекшелігі, неміс тіліндегі бет сол жақта, ал дәстүрлі мұқаба беті оң жақта ағылшын тілінде болды. Неміс тіліндегі мұқабада баспагердің аты К. БАЕДЕКЕР деп көрсетілсе, ағылшын тіліндегі мұқабада бұл CHARLES BAEDEKER деп жазылған. Аймақтағы туристер, әсіресе Англиядан Швейцарияға жол тартқандар, Кобленцтен өтіп, оның кітап дүкенінен оны сатып алатын. Алғы сөзінде ол өзінің мекемесіне келген саяхатшыларға кез келген ақпарат беруге әрқашан дайын екенін жазды. Бұл нұсқаулық үлкен жетістікке ие болды және көптеген басылымдарға шықты. Бірінші басылымға голланд тіліндегі материалды қосу, сол кезде де ерекшелік болды және екі тілде де мұқаба беттерінде баса көрсетілді, бұл оның сатуын одан әрі арттырды, өйткені сол жылы Роттердамда өз кітап дүкенін ашқан оның інісі Адольф оны Голландияда сатты және Англиядағы сатуын басқарды. Алайда, алғашқы басылымның өте аз данасы сақталған, сондықтан ол барлық уақыттағы ең сирек және ізделісті Баедекер басылымдарының біріне айналды. Кейіннен жарық көрген "Conversationsbuch für Reisende" (Саяхатшының сұхбаттасу нұсқаулығы), төрт тілде (ағылшын, неміс, француз және итальян) осы нұсқаулыққа негізделген және ұзақ жылдар бойы стереотиптік басылымдар саяхаттық баспа саласында бәсекелессіз болды. Ағылшын тіліндегі стереотиптік басылымдардың алғы сөзінде саяхатшыға былай делінген:

"Осы нұсқаулықтың қанша басылымнан өткені оның пайдалылығының және оған қойылған жалпы бағаның ең жақсы дәлелі. Редактордың мақсаты, оның басқа да нұсқаулықтарындағыдай, саяхатшының еркіндігі мен жайлылығын арттыру және оны мүмкіндігінше "Valets de place" деп аталатын мазасыз және қымбат тұратын топтан тәуелсіз ету. Осы сипаттағы басқа нұсқаулықтар көлемдірек болуға құқылы, бірақ редактор бұл күмәнді артықшылық деп санайды. Сондықтан "аз және жақсы" деген қағида оны басшылыққа алды, саяхатшыға көп ақпараттан гөрі мазасыздық тууы мүмкін екенін сезінеді." Кітаптың артқы беттерінде жарияланған кездегі негізгі еуропалық валюта курстары, сондай-ақ Скандинавия мен Ресейді қоса алғанда, континенттегі негізгі алтын және күміс монеталарының номиналы көрсетілген – тағы бір Бейдекерлік жаңалық.

Хинриксен индексі

1981 жылы Алекс В. Хинриксен (1936–2012), Бедекер отбасы мен олардың баспаханасы тарихының мамандығымен танымал, сондай-ақ неміс суретшісі, графикалық дизайнер және иллюстратор Пол Ной (1881–1940) 1828 жылғы «Рейнрейзе» басылымынан бастап жарық көрген барлық Бедекер саяхат нұсқаулықтары мен анықтамалықтары үшін қарапайым түсінікті нөмірлеу жүйесін жасады, оның нөмірі D000. Ол тізімді 1991 жылы жаңартты. Хинриксеннің D000 нөмірімен басталатын жаңартылған тізімінде неміс, ағылшын және француз тілдеріндегі Бедекерлердің саны 1000-ға жетпей сегіз кем болды, яғни неміс тілінде 500, ағылшын тілінде 266 және француз тілінде 226. Ол осы тізімді үнемі қарап, түзетулерін енгізіп отырды. Хинриксеннің сілтеме жасау әдісі Людвиг Риттер фон Кёхельдің Моцарт шығармаларының каталогымен салыстыруға болады, себебі Бедекер нұсқаулықтары да Кёхель/Моцарт сияқты Хинриксен нөмірімен аталады. Алекс В. Хинриксен 2012 жылдың 9 желтоқсанында Германияның Холзминден қаласында дүниеден өтті. Оның жасаған каталогы 1827 жылы Karl Baedeker баспасы құрылғаннан бергі Бедекер саяхат нұсқаулықтарының толық библиографиялық тізімі болып табылады. Ол сонымен қатар Бедекердің эпизодтық материалдарына қатысты құнды анықтамалық еңбектер жазды.