Кіріспе
Митральды клапан пролапсы (МКП) – бұл жүрек клапандарының ауруы, систола кезінде митральды клапан жапырақшасының қалыптан тыс қалыңдаған бөлігінің сол жақ қарыншаға ығысуымен сипатталады. Бұл жағдайды алғаш рет 1966 жылы Джон Бреретон Барлоу сипаттаған. Дегенмен, М. Куффер мен М. Барбильон дәрігерлері 1887 жылы стетоскоп арқылы МКП-мен байланысты орта систолалық дыбыс (пролапс жасайтын митральды жапырақшаның тудырған дыбысы) және систолалық шуылды байқаған.
Үндеу
Митральді клапанның құлдырауы бар пациенттің аускультациясы кезінде, ортаңғы систолалық шерту, одан кейін сол жақ көкбауырда ең жақсы естілетін кеш систолалық шуыл жиі кездеседі. Шуылдың ұзақтығы қанның сол жақ көкбауырға кері ағып кету мерзімін көрсетеді, бұл реггитация деп аталады. Систоланың бүкіл кезеңінде созылатын шуыл холисистолалық шуыл деп танылады. Систоланың ортасынан кешіне дейінгі шуыл, әдетте аз реггитациямен байланысты болса да, маңызды гемодинамикалық салдарларға әкелуі мүмкін. Басқа көптеген жүрек шуылдарынан айырмашылығы, митральді клапанның құлдырауынан туындаған шуыл тұру және Вальсальва маневрімен күшейеді (ертерек систолалық шерту және ұзағырақ шуыл) және отырып немесе құшақтау арқылы азаяды (кейінгі систолалық шерту және қысқарақ шуыл). Осы үлгіні ұстанатын тағы бір жүрек шуылы – гипертрофиялық кардиомиопатия шуылы. MVP шуылын гипертрофиялық кардиомиопатия шуылынан MVP диагностикасымен сәйкес келетін ортаңғы систолалық шертудің болуымен ажыратуға болады. Қолмен қысып тұру маневрі MVP және гипертрофиялық кардиомиопатия шуылдарын азайтады. Қолмен қысып тұру маневрі шуылдың ұзақтығын да азайтады және ортаңғы систолалық шертудің уақытын кешіктіреді. Вальсальва маневрі және тұру жүрекке веналық қан ағынын азайтады, соның салдарынан сол қарыншаның диастолалық толтырылуын (алдын ала жүктемені) азайтады және хордалардың босаңсуын күшейтеді. Бұл митральді клапанның систоланың басында ертерек құлдырауына мүмкіндік береді, нәтижесінде ертерек систолалық шерту (яғни S1-ге жақын) және ұзағырақ шуыл пайда болады.
Митральды клапанның пролапс синдромы
Тарихи тұрғыдан алғанда, митральды клапан пролапсы синдромы термині жүрек қағудың тездігінің сезімі, атипиялық кеуде ауыруы, физикалық күш түсіргенде демқынның қиындауы, дене салмағының төмен болуы, электрокардиограммадағы бұзылыстар (қарыншалық тахикардия), есінен тану, төмен қан қысымы, бас ауруы, бас айналу, жаттығуға төзбеушілік, асқазан-ішек трактының бұзылыстары, суық қол-аяқтар және вегетативтік нерв жүйесінің бұзылуын (дисавтономия) көрсететін басқа да белгілермен қатар қолданылып келген.
Жүрек аритмиясы
Митральды жапырақшаның құлдырауы бар адамдарда аритмиялық митральды жапырақша құлдырауы болуы мүмкін, бұл қалыпты халыққа қарағанда қарыншалық жиырылудың бұзылуы және тахикардия жиілігінің артуын қамтиды, алайда осы екі құбылыс арасындағы байланыс толыққанды түсініксіз. Екі митральды жапырақшаның құлдырауы және митральды рефлюкс (қайта ағылу) болуы физикалық күш түсіргенде қарыншалық аритмиялардың ауыр түріне шалдығу қаупін арттырады, олар хирургиялық араласумен шешілмейді. Ең көп кездесетін ритм бұзылысы – қарыншалық экстрасистолия, одан кейін пароксизмалық жүрекшелік тахикардия.
Жүрек ауруынан кенеттен өлім
Митральды жапырақшаның ауыр пролапсы, орташадан ауыр митральды регюргитация және сол қарыншаның жиырылу фракциясының төмендеуі аритмиялармен және жүрек тоқтауына, сондай-ақ жүрек кенеттен тоқтауына (ЖКТ) алып келуі мүмкін қарыншалық фибрилляциямен байланысты. Пролапс бұл аритмиялардың пайда болуына себеп болғанына дәлел жоқ болғандықтан, бұл асқынулар митральды регюргитация немесе жүрек жеткіліксіздігіне байланысты болуы мүмкін. Митральды пролапспен ауыратын жалпы халық арасында өмірге қауіпті аритмиялардың көрінісі төмен деңгейде қалады. Жүрек кенеттен тоқтауынан жылына 0,2-0,4% науқас көз жұмады.
Тәуекел факторлары
MVP синдромдық емес, оқшауланған, отбасылық және синдромдық болуы мүмкін. Синдромдық түрі Элерс-Данлос синдромы, Марфан синдромы, Лоис-Диетц синдромы бар адамдарда жиірек кездесуі мүмкін. Белгісіз себептермен MVP пациенттерінде дене салмасының индексі (ДМС) төмен болады және MVP жоқ адамдарға қарағанда әдетте арық болады. Ревматизм бүкіл әлемде кең таралған және жүрек қақпақтарының зақымдануына себеп болады. Созылмалы ревматизмдік жүрек ауруы фибриноздық шешілумен қайталама қабынумен сипатталады. Қақпақтың негізгі анатомиялық өзгерістеріне жапырақшаның қалыңдауы, комиссуралық бірігу және шеміршек жіпшелерінің қысқаруы мен қалыңдауы жатады. Ревматизмнің қайталануы антибиотиктердің төмен дозасын қабылдауды тоқтату кезінде, әсіресе алғашқы эпизодтан кейін үш-бес жыл ішінде жиі кездеседі. Жүрек асқынулары ұзаққа созылуы мүмкін, әсіресе қақпақтар зардап шегетін болса. Пенициллиннің талмалы кеудеге жүйелі түрде енгізілуінен кейін ревматизм дамыған елдерде сирек кездеседі. Егде ұрпақ пен дамытылмаған әлемнің көп бөлігінде, ревматизмді жете емдемеуден туындаған қақпақ аурулары (митральді қақпақ пролапсы, қақпақ эндокардиті түріндегі қайта инфекция және қақпақ жыртылуы) мәселе болып қала береді. 2004-2005 жылдар аралығында Үндістандағы бір ауруханада эндокардитпен ауырған 24 науқастың 4-інде классикалық вегетациялар байқалмады. Барлығында ревматизмдік жүрек ауруы (РЖА) және ұзаққа созылған қызба болды. Барлығында ауыр эксцентриктік митральді жеткіліксіздік (МЖ) болды. (Біреуінде ауыр аортальді жеткіліксіздік (АЖ) та болды.) Біреуінде артқы митральді жапырақша (АМЖ) жарылған. Митральді қақпақ, епископтың митрасына ұқсас болғандықтан осылай аталады, жүректің сол қарыншасынан сол атриуміне қанның кері ағылуын болдырмайтын жүрек қақпағы. Ол екі жапырақшадан тұрады: біреуі алдыңғы, біреуі артқы, сол қарынша жиырылғанда жабылады. Әрбір жапырақша үш қабаттан тұрады: атриальді, фиброзды және губкалы. Классикалық митральді қақпақ пролапсы бар пациенттерде губкалы қабатты қалыңдататын және фиброздағы коллаген шоғырларын бөліп алатын артық дәнекер тіні болады. Бұл дерматан сульфатының, гликозаминогликанның артық болуына байланысты. Бұл жапырақшаларды және олардың маңындағы тіндерді әлсіретеді, нәтижесінде жапырақшалардың ауданы артып, шеміршек жіпшелерінің ұзаруына әкеледі. Шеміршек жіпшелерінің ұзаруы көбінесе, әсіресе артқы жапырақшаға бекітілгендерде, жыртылуға әкеледі. Алдыңғы сатыдағы зақымдар – көбінесе артқы жапырақшаға қатысты – жапырақшаның бүктелуіне, инверсиясына және сол жақ атриуміне қарай ығысуына әкеледі.
Гистопатология
MVP гистологиялық тұрғыдан миксоматтық дегенерацияның бір түрі ретінде түсініледі, ол – дәнекер тіні өзгерісінің бір түрі. MVP-де митральді клапан жапырақтарының губкалық қабатының пролиферациясы жүреді, осы қабаттағы жасушалар көбейіп, кеңейеді. Бұл пролиферация мукополисахаридтердің жинақталуымен байланысты, олардың құрамында судың көп мөлшері болады, нәтижесінде митральді клапан жапырақтарының қалыңдығы мен иілгіштігі (артық тіні) артады.
Генетика
Митральды клапанның құлдырауы – генетикалық гетерогенді аутосомалық доминантты белгі, ол бір ата-анадан балаға берілуі мүмкін, онда мутацияланған генді мұраға алу ықтималдығы 50% құрайды. Зерттеулер MVP мен алғашқы кірпікшелердің ақаулары арасындағы байланысты көрсетті. Зерттеулер кірпікше түзетуді реттейтін мырыш саусақты ақуыз DZIP1 генінің мутацияларын анықтады; осы генде мутация болған тышқандарда да MVP дамыған. Даму кезінде алғашқы кірпікшелердің жоғалуы прогрессивті миксоматоздық дегенерацияға және митральды клапанның ауыр патологиясына әкелетіндігі анықталды. Митральды клапанның миксоматоздық дегенерациясы – Xq28 геніне орналасқан генетикалық аномалия. Сонымен қатар FLNA-ға да. 16p12.1 p11.2 Ch16p11.2 p12.1 11p15.4. Бенфлюорекс сияқты қолданудан алынған препараттар серотонергиялық жолдарды стимуляциялайды, бұл клапанның дегенерациясына, клапан аралық жасушаларының көбеюіне және препаратты қабылдаған адамдарда клапан патологияларының көбеюіне әкеледі.
Ch16p11.2 p12.1
11p15.4
Withdrawn drug such as benfluorex stimulated serotonergic pathways, which lead to valve degeneration with increased valve interstitial cell proliferation resulting in increased rate of valvular pathologies in people taking the drug.
Диагностика
Эхокардиография – митральды клапанның пролапсын анықтаудың ең пайдалы әдісі. Екі және үш өлшемді эхокардиография ерекше құнды, себебі олар митральді жапырақшаларды митральді сақинаға қатысты визуализациялауға мүмкіндік береді. Бұл жапырақшалардың қалыңдығын және олардың сақинаға қатысты орын ауыстыруын өлшеуге мүмкіндік береді. Митральді жапырақшалардың қалыңдығы >5 мм және жапырақшалардың сақиналық жазықтықтан >2 мм жоғары жылуы парастерналды ұзын ось бойынша классикалық митральді клапан пролапсын көрсетеді. Митральді клапан пролапсы және дисавтономия симптомдары (пальпитация, кеудедегі ауырсыну) бар адамдар бета-блокаторлардан (мысалы, пропранолол, метопролол, бисопролол) пайда көруі мүмкін. Бұрын инсульт немесе қарыншалық фибрилляциясы болған адамдарға аспирин немесе варфарин сияқты қанды сұйылтатын дәрілер қажет болуы мүмкін. Митральді клапан пролапсы ауыр митральді реггитациямен байланысты сирек жағдайларда митральді клапанды хирургиялық түрде жөндеу немесе алмастыру қажет болуы мүмкін. Митральді клапанды жөндеу, әдетте, алмастырудан артық деп есептеледі. Қазіргі ACC/AHA нұсқаулары жүрек жеткіліксіздігінің симптомдары пайда болғанға дейін митральді клапанды жөндеуді қолдайды. Симптомдары бар, сол жақ қарынша функциясының төмендеуінің белгілері бар немесе сол жақ қарынша кеңеюі бар адамдарға шұғыл көмек қажет.
Инфекциялық эндокардит ауруының алдын алу
MVP бар адамдарда жүректің инфекциялық эндокардит деп аталатын бактериялық инфекцияға шағу қаупі жоғары. Бұл қауіп жалпы халықтағы инфекциялық эндокардит қаупінен шамамен 3-8 есе артық. Эндокардитке себеп болатын көптеген микроорганизмдер баяу өседі және оларды стандартты қан культурасында анықтау қиынға түседі (мұндай талапкер микроорганизмдер өсіп-өнуі үшін арнайы орта қажет). Олардың ішінде HACEK микроорганизмдері бар, олар қалыпты ауыз-жұтқыншақ флорасының құрамында болады және туа пайда болған клапанды зақымдайтын инфекциялық эндокардиттің 5-10% жағдайына себепкер болады. Эндокардитті қарастырғанда осы микроорганизмдерді есте ұстау маңызды.
Болжам
Жалпы, MVP қауіпсіз. Дегенмен, митральды клапан пролапсы (MVP) бар және тек қана бір клик емес, шу естілетін пациенттерде өлім-жітім көрсеткіші 15-20% артады. Өлім-жітімнің басты көрсеткіштері – митральді регюргитацияның ауырлығы және эжекциялық фракцияның төмендеуі. Асқынулардың алдын алу және өлім-жітім қаупін азайту үшін, қажет болған жағдайда, ауыр MVP бар пациенттерге қатаң бақылау және емдеу ұсынылады. Көптеген жағдайларда, MVP-мен ауыратын адамдар минимал симптомдармен қалыпты және дені сау өмір сүре алады.
Профилактика
Митральды клапанның құлдырауы алдын ала алмайтын жағдай, бірақ оның кейбір асқынулары пайда болуы мүмкін. Көрсеткіштері сирек байқалатындықтан, науқастың өмірлік белсенділігіне әсер етпейді. Денсаулық сақтау маманының бақылауымен темекі шегуден аулақ болу, контрацептивтерді қолданудан (қан ұю қаупі болғандықтан) және дене шынықтыру мен тамақтанудың мөлшері мен түрін реттеу арқылы аурудың нашарлауын тежеуге болады. Протездік жүрек клапандары бар науқастарда инфекциялық эндокардитке шағу қаупі жоғары, митральді құлдырауы және митральді регургитациясы бар науқастарда орташа, ал тек митральді құлдырауы бар және басқа клапан аурулары жоқ науқастарда төмен деп есептеледі.
Антибиотикалық профилактика
Митральды пролапспен ауыратын адамдарда, тіс тазалау сияқты кейбір әдеттегі стерильді емес процедуралар салдарынан жүрек тінінің бактериялық инфекциясы – инфекциялық эндокардит қаупі артады. Алайда, 2007 жылдың сәуірінде Американдық Жүрек Қауымдастығы жүргізген зерттеуде, инвазивті хирургиялық араласындарға, мысалы, тіс хирургиясына немесе колоноскопия немесе бронхоскопия арқылы биопсия жасауға дейін антибиотиктерді тағайындаудың қаупі профилактикалық антибиотиктерді қолданудан жоғары екені анықталды.
Эпидемиология
Жоғарыда сипатталған митральді клапан пролапсын диагностикалаудың қатаң критерийлерінен бұрын, митральді клапан пролапсының жалпы халық арасындағы жиілігі әртүрлі болды. 1985 жылғы бір зерттеу сау жасөспірімдердің 35%-ға дейін MVP-ға шалдыққан екенін көрсетті. Митральді клапан анатомиясының жақсырақ түсінілуі және үш өлшемді эхокардиографияның дамуы диагностикалық критерийлерді жақсартты, соның салдарынан осы критерийлерге сүйенгенде MVP-ның нақты таралуы 2-3% деп бағаланады. АҚШ-та жасалған аутопсиялардың 7%-ында MVP анықталды.
Зерттеу
MVP-ні адам мен егешқұйрықтарда жүргізілген зерттеуде MVP мен сол жақ қарынша құрылымындағы прогрессивті фиброздың арасындағы байланыс анықталды. Бұл молекулалық және жасушалық өзгерістердің себебі митральді жапырақшалардың пролапсынан туындаған хордалық кернеудің артуына жауап ретінде папиллярлы және инферобазальды миокардтың реакциясы екенін көрсетеді.
Жануарларда
2019 жылы Rejuvenate Bio биотехнологиялық компаниясы эксперименталды адено-ассоциированный вирус (AAV) негізіндегі гендік терапия әдісін әзірледі. Бұл әдіс егешқұйрықтарда жүрек жеткіліксіздігі, бүйрек жеткіліксіздігі, 2-типті қант диабеті және семіздік сияқты жасқа байланысты көптеген ауруларды кері қайтаруда сәтті және тиімді қолданылды. Зерттеу нәтижесінде егешқұйрықтардың жүрек функциясы 58%-ға артқаны және бүйрек дегенерациясы 75%-ға төмендегені анықталды. Кейіннен Rejuvenate Bio компаниясы Tufts университетімен бірлесіп, Cavalier King Charles Spaniel тұқымды иттің митральді клапан ауруының прогрессиясын тоқтату үшін, жүректегі сызықтық тіндің жиналуын тоқтату мақсатында осы әдісті қолданды. Терапияда вирус арқылы сызықтық тіндің жиналуына себеп болатын белгілі бір белоктың әрекетін тоқтататын генетикалық терапия пайдаланылды.
Тарих
Митральды жапырақшаның пролапсы терминін 1966 жылы Дж. Майкл Крили енгізді және Джон Бреретон Барлоу сипаттаған митральды жапырақшаның "толқындануы" сипаттамасына қарағанда кеңінен қабылдауға ие болды.