Кіріспе

Англия, Шотландия және Ирландияда католиктерге қарсы қызулық тудырған, құрастырылған қастандық.

Папалық қастандық – Тит Оутс жасаған, 1678 және 1681 жылдар аралығында Англия мен Шотландия мемлекеттерін католиктерге қарсы үрейге түсірген құрастырылған қастандық. Оутс, Карл II-ні өлтіру үшін кең ауқымды католиктердің сөз байласуы болды деп айыптады, бұл кем дегенде 22 адамның өліміне және Мұрагерлік туралы заң дағдарысының күшеюіне әкелді. Осы алабұрлы кезеңде Оутс көптеген айыптаулар жасап, халықтың қорқынышы мен күдігін қоздырды. Бірақ уақыт өте келе, Оутстың куәліктеріндегі нақты дәлелдердің жетіспеуі мен қайшылықтар қастандықтың ашыққа шығуына себеп болды. Соңында Оутс тұтқындалып, жалған куәлік бергені үшін сотталды, бұл қастандықтың жалған екенін көрсетті.

Ағылшындық антикатолицизмнің дамуы

Паптың ойдан шығарылған заговорын ағылшын реформациясы мен одан кейінгі Англияның протестант халқының арасында католиктерге қарсы күшті сезімнің дамуы аясында түсіну керек. Англия реформациясы 1533 жылы король Генрих VIII (1509–1547) Анне Болейнге үйлену үшін Арагонның Екатеринасымен некелерін бұзуды сұраған кезде басталды. Рим папасы бұған рұқсат бермегендіктен, Генрих Римнен бөлініп, Англиядағы шіркеуді өз қолына алды. Кейіннен ол монастырларды таратып, әлі де католик халқының басым көпшілігінің қарсылығын туғызды. Генридің ұлы Эдуард VI (1547–1553) тұсында Англия шіркеуі католицизмнің көптеген қалдықтарымен қатаң протестанттық ұйымға айналды. Эдуардтың орнын Генрих VIII мен Екатеринаның қызы, оның жартылай қарындасы Мэри I (1553–1558) басқарды. Ол католик болған және Англиядағы шіркеуді Киелі Тақтың құрамына қайтарды. Мэри өзінің саясатын екі жағымсыз іс-әрекетімен атамды: ол өзінің туған ағасы, Испания королі Филипп II-ге үйленді, онда инквизиция жалғасты, және 300 протестантты өртеуге берді, соның салдарынан көптеген ағылшындар католиктікті шетелдік күштердің араласуымен және діни қуғын-сүргінмен байланыстырды. Мэридің орнын протестант әпкесі Елизавета I (1558–1603) басқарды, ол Римнен тағы да бөлініп, католицизмді жойды. Елизавета мен кейінгі протестант монархтары жүздеген католик діни қызметкерлері мен мирянның дарға асылуына және денелерін қиып өлтіруге бұйрық берді. Бұл және оның күмәнді заңдылығы – ол Генрих VIII мен Энн Болейннің қызы болғандықтан – католик державаларының оны патшайым деп мойындамауына және оның келесі туысы, католик Мария, Шотландия патшайымына, басымдық беруіне әкелді. Елизаветаның билігі кезінде католиктік көтерілістер болды, мысалы, Солтүстік көтерілісі (1569), сондай-ақ Ридольфи заговоры (1571) немесе Бэбингтон заговоры (1586), екеуі де Елизаветаны өлтіруді және оны Мариямен ауыстыруды көздеді. Үш папаның араласуы, папалық бұйрық арқылы, оның кейіннен тоқтатылуы мен қайта орнатылуы, ағылшын католиктерінің адалдығына күдік тудырды. Бэбингтон заговорынан кейін 1587 жылы Марияның басы кесілді. Бұл және Елизаветаның испандық Нидерландтағы голландтық көтерілісін қолдауы, Испанияның Филипп II-нің испандық Армадамен (1588) басып кіруге тырысуына себеп болды. Бұл католиктік діннің шетелдік элемент екенін көрсететін әсерді күшейтті, ал Армаданың сәтсіздігі, негізінен қолайсыз ауа райына байланысты, көптеген ағылшындарды Құдайдың протестантизмді қолдайтынына сендірді. 1605 жылы оқ-дәрі заговоры ашылғаннан кейін католиктерге қарсы сезім жаңа биікке көтерілді. Католиктер парламенттің ашылуы кезінде корольді де, парламентті де жарылтып, корольдің протестанттық режимін құлатуға тырысты. Алайда, жарылғыш заттарды басқаратын Гай Фокс, оқиғадан бір күн бұрын ұсталды және жоспар орындалуына жол берілмеді. Заговордың ауқымы – егер ол сәтті болғанда, көптеген жетекші үкіметтік тұлғалар бір соққымен өлтірілген болар еді – көптеген ағылшындарды католиктердің өздерінің мақсатына жету үшін ешқандай құралдан тайынбайтынына сендірді, соның салдарынан католиктік заговорлар туралы айыптаулар сенімдірек болды.

XVII ғасырдағы католикке қарсылық

Католиктерге қарсы сезім Англияның келесі онжылдықтардағы оқиғаларды қабылдауында тұрақты фактор болды: Отыз жылдық соғыс (1618–1648) католик Габсбургтардың неміс протестанттығын жоюға жасаған әрекет ретінде қарастырылды. Алғашқы Стюарт патшалары тұсында католиктік құйрықтарға қатысты қорқыныш кеңінен тарады, ал Карл I-нің саясаты, әсіресе оның шіркеу саясаты, жоғары шіркеу бағытында болды, бұл католиктікке жақын саясат ретінде қарастырылды және Карлдің католик патшайымы Генриетта Мария Франция бастаған католиктік құйрықтардың нәтижесі болуы мүмкін еді. Бұл, 1641 жылы Ирландиядағы католиктер жасаған қиянаттар туралы хабарлармен бірге, Англия азаматтық соғысына (1642–1649) әкеп соқты, ол монархияның жойылуына және пуритандық биліктің он жылдық мерзіміне алып келді. Бұл билік протестантизмнің көптеген түрлеріне діни төзімділікті ұсынды, бірақ католиктерге емес. 1660 жылы король Чарльз II-нің қайта орнатуымен монархия, Англия шіркеуінен тыс барлық діни қарсыластарға, яғни оларға қарсы реакция келтірді. Нәтижесінде католиктер халық тарапынан жек көрініш пен заңдық кемсітушілікке ұшырады. Чарльз II билік еткен кезеңде католиктерге қарсы гистерия жеңілдеп, Лондонның Ұлы обасы (1665) және Лондонның Ұлы өрті (1666) сияқты апаттарды көрді. Соңғысынан кейін өрт сөндіру туралы әңгімелер мен насихаттар тарады, католиктер, әсіресе иезуиттер кінәлі деп танылды. Кеньон былай деп атап көрсетеді: «Ковентриде қала тұрғындары папистер көтеріліп, олардың тамақтарын кесіп тастауды жоспарлап отыр деген ойға толы болды. Бүкіл елде үрей тудыру ықтимал болды, ал Лондоннан ауылға ағылып келген үйсіз босқындар 1678 және 1679 жылдары таныс болатын оқиғаларды өздерімен бірге әкелді». Католиктерге қарсы сезім корольдің діни адалдығына күмән тудырғандықтан күшейді, ол Португалияның католик ханшайымы Екатерина Браганцаға үйленді және сол кездегі Еуропадағы жетекші католик державасы Франциямен, протестанттық Нидерландыға қарсы одақ құрды. Сонымен қатар, Карлдың інісі және мұрагері Йорк герцогы Джеймс католицизмді қабылдады, бірақ ағасы бұл мәселе бойынша ешқандай жариялау жасауға тыйым салды. 1672 жылы Чарльз католиктерге және басқа да діни қарсыластарға қарсы барлық жазалау заңдарын тоқтата тұрып, Патшалық кешірім туралы жарлық шығарды. Бұл Англиядағы католиктердің ықпалының артуынан қорқып, 1670 жылдары парламентпен қақтығысқа әкелді. 1677 жылдың желтоқсан айында анонимді памфлет (мүмкін Эндрю Марвелл жазған) Лондонда Папа Англияның заңды үкіметін өзгертуді жоспарлап отыр деген алаңдауды тудырды. 1682 жылы Фрэнсис Барлоу «Попш Сюжеті» және Оутс туралы комикстің суретін жасады, оны «Жаман тозақтық Попш Сюжетінің шындығы» деп атады.

Басталуы

Попиш заговоры өте ерекше жолмен ашылды. Оутс пен католик дініне фанатикалық қарсылық білдірген (көпшілік оны ақылдан безген деп есептеді) Израиль Тонге, католик шіркеуінің билігі Карл II-нің өлтірілуін мақұлдады деген айыптамалармен толған үлкен қолжазба жазды. Бұл міндетті Англиядағы иезуиттер орындауға тиіс болды. Қолжазбада осы қастандыққа қатысы бар деген күдікпен 100-ге жуық иезуит пен олардың жақтастарының есімдері тізілген; алайда, құжаттағы ешбір мәлімдеме шындыққа сай емес екені дәлелденбеді. Оутс қолжазбаның бір данасын Тонге тұрып жатқан дәрігер сэр Ричард Баркердің үйінің галереясындағы қабырғаға жасырды. Келесі күні Тонге қолжазбаны тауып алғанын айтып, оны танысы Кристофер Кирбиге көрсетті. Кирби – химик және Чарльздың ғылыми тәжірибелеріндегі бұрынғы көмекшісі болды, ал Чарльз өзінің халыққа жақындығымен мақтанатын. 1678 жылдың 13 тамызында Чарльз Сент-Джеймс паркінде серуендеп бара жатқанда, химик оған қастандық туралы хабарлады. Чарльз бұл жайтқа мән бермеді, бірақ Кирби патшаны өлтіруді жоспарлаған қаскөйлердің есімдерін білетінін және егер бұл орындалмаса, патшайымның дәрігері сэр Джордж Уэйкмен оны уландыратынын мәлімдеді. Патша дәлелдерді талап еткенде, химик Тонгені әкелуді ұсынды, ол бұл мәселені жеке білетінін айтты. Патша сол күні кешке Кирби мен Тонгені қабылдауға келісті, оларға қысқа ғана аудиенция берді. Осы сәтте ол күмәнмен қарады, бірақ қандай да бір қастандық болуы мүмкін деген мүмкіндікті толығымен жоққа шығаруға дайын емес еді (әйтпесе, Кенионның пікірінше, ол бұл екі беймәлім адамды жеке қабылдамас еді). Чарльз Кирбиге Тонгені Томас Осборнға, лорд Денбиге, лорд жоғары қазынашыға, патшаның ең ықпалды министріне таныстыруды тапсырды. Содан кейін Тонге Денбиге қолжазбаны өзі тапқанын, бірақ оның авторын білмейтінін айтып жалған мәлімдеме жасады.

Тергеулер

Кеньон атап өткендей, үкімет корольдің өміріне немесе денсаулығына қауіп төндіретін ең кішкентай да белгіге салған мән берді. Бұрынғы көктемде Ньюкасл қаласындағы бір үй шаруасы, Мемлекеттік хатшының алдында, тек "патшаның жаман мысалы үшін мен сияқты көптеген жақсы және адал әйелдердің қарғысына ұшырайды" дегені үшін тергелді. Дэнби, құйрықшылдардың құрылысына сенгендей, патшаға тергеу жүргізуді ұсынды. Карл II бұл өтінішті қабылдамады, барлық жағдайдың абсурд екенін мәлімдеді. Ол Дэнбиге оқиғаны құпия ұстап, патшаны өлтіру туралы ойды адамдардың санасына енгізбеуді бұйырды. Бірақ бұл қолжазба туралы хабар Йорк герцогына жетіп, ол мәселені тергеуді талап етті. Тіпті Чарльз көптеген айыптаулардың бар екенін мойындады, олардың ешқайсысы рас емес деп сенімді айта алмады және мәжбүрлі түрде келісім берді. Тергеу кезінде Оутстың есімі айтылды. Бастапқыда патша Оутстың жалғаншы екеніне сенді, ал Оутс Испания регенті, Дон Джон Австриямен кездескенімді айту арқылы жағдайды нашарлатты. 1656 жылы Брюссельде Дон Джонмен кездескен патшаның сұрақтарына жауап бергенде, Оутстың оның сыртқы түрін білмейтіні анық болды. Король француз елшісі Поль Барилонмен ұзақ және ашық әңгімелесті, онда ол құрылыста шындық жоқ екеніне және Оутстың "жаман адам" екеніне сендірді, бірақ қазір тергеу жүргізілуі керек деп ойлады, әсіресе Парламент қайта жиналуға жақын болғандықтан. 6 қыркүйекте Оутс патша алдында куәлік беруге ант беру үшін судья сэр Эдмунд Берри Годфриге шақырылды. Оутс 1678 жылғы 24 сәуірде Лондонның Странд ауданындағы "Ақ жылқы" тавернасында өткен иезуиттердің жиынына қатысқанын мәлімдеді. Оутстың сөзіне қарағанда, бұл жиынның мақсаты Карл II-ні өлтіруді талқылау болды. Жиында ирландтық қарақшылармен пышақтау, екі иезуит сарбазымен ату немесе королеваның дәрігері сэр Джордж Уэйкменмен улану сияқты әртүрлі әдістер талқыланды. Оутс пен Тонге сол айдың соңында құпия кеңеске әкелінді, Кеңес Оутсты бірнеше сағат бойы тексерді; Тонге, әдетте ақылдан безген деп есептелді, оған күлді, бірақ Оутс Кеңеске жақсы әсер етті. 28 қыркүйекте Оутс католик діни ордендерінің әртүрлі мүшелеріне қарсы 43 айыптама қойды, оның ішінде 541 иезуит және көптеген католик дворяндары болды. Ол Джордж Уэйкмен мен Йорк герцогинясы Мэридің хатшысы Эдвард Колманды патшаны өлтіруді жоспарлауда айыптады. Колманның француз иезуиті, Людовик XIV-нің мойындаушысы Фр Ферьермен хат алмасқандығы анықталды, онда ол қазіргі парламентті тарату және оны жаңа, французға жақын парламентпен алмастыру туралы жоспарларын баяндады; осы ашылудан кейін ол мемлекетке қарсы қылмыс жасағаны үшін өлім жазасына кесілді. Уэйкмен кейіннен ақталды. Оутстың жағымсыз беделіне қарамастан, кеңесшілер оның сенімділігіне, егжей-тегжейлі түсінуіне және керемет жадына таң қалды. Оутс өзінің жасағанына күдік тудырған, белгілі діни қызметкерлердің жазған деп есептелетін бес хатты көрсеткенде, оның көзқарасы өзгерді. Бұл Кеңеске "таң қалдырды" және олар құрылысқа көбірек сенім арта бастады; Оутстың хаттарды тану қабілеті оның оларды жалған жасағанын азайтады. Оутс тағы доктор Уильям Фогарти, Дублин архиепископы Питер Талбот, Сэмюэл Пепис және 1-ші барон Беласиз Джонды айыптады. Тізім 81 айыптамаға дейін жетті. Оутс әскер тобын жинап, иезуиттерді ұстап ала бастады.

Годфридің өлтірілуі

Бұл айыптаулар, Оутс өзінің алғашқы куәліктерін берген, протестантизмді қатты қолдаған судья сэр Эдмунд Берри Годфринің өлтірілуіне дейін көпке сенімсіздік тудырды. Ол 1678 жылғы 12 қазанда жоғалып кетті, 17 қазанда мүжілген денесі табылды, ал оның өлтірілуіне кінәліні табуға жасалған әрекеттер сәтсіз аяқталды, бұл протестант халқын қыжырлата түсті. Ол өз қылышымен мойнынан тілініп өлтірілген. Оның көптеген жақтастары қазаға католиктерді кінәлады. Кеньон былай деп мәлімдеді: "Келесі күні, 18-і, Джеймс Вильгельм Ораньеге Годфридің өлімі "қатоликтерге таңылған" екенін жазды, тіпті ол, ең шыншыл адам болмаса да, "осының бәрі бірге парламентте үлкен дау-жанжал тудырады" деп қорқыды". Лордтар Карл патшадан Лондон төңірегіндегі барлық католиктерді қуғынға салуды сұрады, және Шарль 1678 жылғы 30 қазанда оған рұқсат берді, бірақ бұл тым кеш болды, өйткені Лондон қазірдің өзінде үрейге толы еді, және бұл оқиға "Годфридің күзі" деп ұзақ уақыт бойы есте қалды. Оутс Годфридің өлтірілуін заговордың рас екенін дәлелдеу үшін пайдаланды. Годфридің өлтірілуі және Эдвард Коулменнің хаттарының табылуы Оутс пен одан кейін келген басқа да жалтақтардың өтіріктеріне нақты негіз болды. Оутс 1678 жылғы 23 қазанда Лордтар палатасы мен Халық палатасының алдында куәлік беруге шақырылды. Ол иезуиттердің Бас басшысы қол қойған бірнеше келісімшарттарды көргенін айтты. Бұл келісімшарттарда католик жақтастарынан құралған әскерді басқаруға, Карл II-ні өлтіруге және католик монархиясын орнатуға офицерлер тағайындалған. Бүгінгі күнге дейін Сэр Эдмунд Годфриді кім өлтіргені белгісіз, және көптеген тарихшылар бұл құпияны шеше алмайтындай қиын деп санайды. Оутстың әріптесі Уильям Бедло күмісші Майлз Прансты айыптады, ол өз кезегінде 1679 жылғы ақпанда сотталған, айыпталған және жазаланған үш жұмысшыны – Берри, Грин және Хиллді атады; бірақ олардың мүлдем кінәсіз екені тез анықталды, және Пранс, азаптауға ұшырағаннан кейін, оларды тек өзінің бостандығын алу үшін атады (Кеньон оның жеке өшпенділікке ұшыраған адамдарды таңдаған болуы мүмкін екенін, немесе оның есіне бірінші келген католик таныстары осылар болған болуы мүмкін екенін ұсынады).

Парламент алдындағы жоспар

Патша Шарль наразылықты білген соң Лондонға оралып, Парламент шақырды. Ол Оутстың айыптауларына көңілі толмады, бірақ Парламент пен халық пікірі оны тергеу тапсыруға мәжбүр етті. Парламент бұл қастандыққа шын сеніп, "Бұл палата корольді тағайындау және өлтіру үшін католик диссиденттері ойластырып, іске асырған қылмысты және тозақтық қастандық болған және әлі де бар деп санайды" деп жариялады. Тонге 1678 жылғы 25 қазанда куәлік беруге шақырылды, онда ол Ұлы өрт туралы және кейін басқа ұқсас қастандық туралы куәліктер берді. 1 қарашада екі палата француз, Шокудың, жақын жердегі үйде ұнтақ сақтап жүргенін анықтады. Бұл жағдай үлкен қорқыныш туғызды, бірақ ол патшаның фейерверк жасаушысы екені белгілі болды.

Бес католик иелерінің соты

Оутс батыл әрекет етіп, бес католик лордыны (Уильям Герберт, 1-ші Пауис маркизі, Уильям Говард, 1-ші Стаффорд виконты, Генри Арунделл, 3-ші Вардур бароны Арунделл, Уильям Петре, 4-ші Петре бароны және Джон Беласиз, 1-ші Беласиз бароны) құлқынға қатысқан деп айыптады. Король бұл айыптауларды абсурд деп есептеді, Беласиздің подаграмен ауырғандықтан, тік тұруға шамасы келмейтінін, ал 25 жылдан бері қарым-қатынасы болмаған Арунделл мен Стаффордтың бірігіп сөз құрастыруы мүмкін емес екенін атап өтті; бірақ Энтони Эшли Купер, 1-ші Шафтсбери графы лордтарды тұтқындап, 25 қазан күні Тауэрге жіберді. Католиктерге қарсы толқынды пайдаланып, Шафтсбери корольдің інісі Джеймсті патшалық мұрагерліктен шеттетуді талап етті, бұл Шеттету дағдарысына әкелді. 1678 жылдың 5 қарашасында халық Гай Фокстің емес, Рим папасының бейнесін өртеді. Жыл соңында парламент екінші Тест заңын қабылдады, ол католиктерді екі палатаның құрамына кіруден шеттетуді (бұл заң 1829 жылға дейін күшін жоймады). 1678 жылдың 1 қарашасында Халықтар палатасы «бес католик лордына» қарсы импичмент процесін бастауды шешті. 23 қарашада Лордтар комитеті Арунделлдің барлық құжаттарын тәркілеп, қарап шықты; 3 желтоқсанда бес теңеуге қарсы мемлекеттік қасақаналық айыбы қойылды; 5 желтоқсанда Халықтар палатасы Арунделлдің импичментін жариялады. Бір айдан кейін Парламент таратылды, ал сот процесі тоқтап қалды. 1679 жылдың наурыз айында екі палата да Парламентті тарату импичмент туралы ұсыныстарды жарамсыз деп таба алмады. 1679 жылдың 10 сәуірінде Арунделл мен оның үш серігі (Беласиз ауру болғандықтан қатыса алмады) импичмент айыптамаларына қарсы шағымдану үшін Лордтар палатасына әкелінді. Арунделл айыптаудың белгісіздігіне наразылық білдіріп, оларды «нақты анықтыққа келтіруді» өтінді, бірақ 24 сәуірде бұл шағым заңсыз деп танылды, ал 26 сәуірде тұтқындар тағы да Лордтар палатасына әкелінді және шағымдарын өзгертуге бұйрық берілді. Арунделл өзін кінәсіз деп жариялады. Импичмент соты 13 мамырға белгіленді, бірақ екі палата арасындағы процедуралық мәселелер бойынша даулар және капиталдық сотта судья ретінде епископтарды қабылдаудың заңдылығы, содан кейін Парламентті тарату оның басталуын 1680 жылдың 30 қарашасына дейін кешіктірді. Сол күні Лорд Стаффордқа қарсы іс жүргізу туралы шешім қабылданды, ол 7 желтоқсанда өлім жазасына кесілді және 29 желтоқсанда бас кесілді. Оның соты басқа құлқын істерімен салыстырғанда, ақылға қонымды болды, бірақ сол кездегі мемлекеттік қасақаналық істерінде қорғаушының болмауы өлімге әкелетін кемшілік болды (бұл 1695 жылы түзетілді), және Оутстің беделі күрт төмендегенімен, басты айыптау куәгерлері Тербервилл мен Дугдейлдің куәліктері тіпті Джон Эвелин сияқты әділ бақылаушыларға да сенімді көрінді. Адвокаттың қызметін алудан бас тартқан Стаффорд Тьюбервиллдің куәлігіндегі бірнеше қайшылықтарды пайдалана алмады, оларды жақсы адвокат клиентінің пайдасына айналдыруы мүмкін еді. 30 желтоқсанда Арунделл мен оның үш серігіне қарсы дәлелдер дайын болуға бұйрық берілді, бірақ олардың ашық сот процесі тоқтатылды. Шын мәнінде, Уильям Бедлоның өлімі айыптауды қиын жағдайға түсірді, өйткені мемлекеттік қасақаналық жасады деп айыпталған адамға арналған бір қорғау, яғни ашық мемлекеттік қасақаналық актісіне екі куәгер болуы керек, қатаң сақталды, және тек Оутс қалған лордтарға қарсы нақты дәлелдер бар деп мәлімдеді. Лорд Петре 1683 жылы Тауэрде қайтыс болды. Оның серіктері 1684 жылдың 12 ақпанына дейін сол жерде қалды, содан кейін оларды босату туралы Корольдік сотқа шағым жасады. 1685 жылдың 21 мамырында Арунделл, Повис және Беласиз Лордтар палатасына айыптауларды жою туралы петициялар ұсынуға келді және келесі күні петициялар қабылданды. 1685 жылдың 1 маусымында оларға қарсы куәгерлердің жалған куәлік бергеніне байланысты олардың бостандығы ресми түрде қамтамасыз етілді, ал 4 маусымда Стаффордқа қарсы заң жобасы күшін жойды.

Хистерияның биіктігі

1678 жылғы 24 қарашада Оутс патшаның дәрігерімен бірігіп, патшаны улау жоспары жасап жатыр деп мәлімдеді және Лондон әлемiнiң жаман атты мүшесі "капитан" Уильям Бедлоның көмегін алды. Патша Оутсты жеке тергеп, көптеген қателіктер мен жалғандығын анықтады және оны тұтқындауға бұйрық берді. Алайда, бiрнеше күннен кейін конституциялық дағдарыс туындағандықтан Парламент Оутсты босатуға мәжбүр болды. Әрекетсiздiк жалғасты: Роджер Норт "тозақтың есігі ашылғандай" деп жазды. Әйелдер түнде қаладан шығуға мәжбүр болғанда, өздерімен қару алып жүретін. Үйлерде жасырын қару іздеу жұмыстары жүргiзiлдi, бiрақ маңызды нәтижелерге қол жеткiзiлмеді. Кейбір католик жесірлер қауіпсіздікке кепілдік беру үшін ағылшын жесірлеріне үйленуге тырысты. Халық палатасы екінші оқ-дәрілік қастандық күтiлiп, нәтижесіз тінтуден өттi. Католик деп күдіктенгендердің барлығы Лондоннан қуылды және қаладан он алты шақырым (16 км) қашықтықта болуына тыйым салынды. Жас католик банкирі Вильям Стейли патшаға қарсы мас күйінде қауіп төндірді; 10 күн ішінде ол сотталды, мемлекетке қарсы қастандық жасады деп айыпталды және өлім жазасына кесілді. Тыныш уақытта Стейлидің осындай әрекеті оны жеңіл жазаға тартуға әкелген болар еді. Оутс өз кезегінде Уайтхолл сарайында мемлекеттік пәтер және жылдық жәрдемақы алды. Көп ұзамай ол жаңа айыптаулармен шықты, патшаны күміс оқтармен атуды жоспарлап отырғандарын, осылайша жараның жазылуына мүмкіндік бермейтінін мәлімдеді. Халық өз еркімен әңгімелер құрастырды, оның ішінде Халық палатасының жанынан қазу дыбысы естілгені және Пурбек аралына француз әскерінің шабуыл жасауы туралы қауесеттер тарады. Оутс пен Бедлоның көрсетмелері басқа да ақпарат берушілермен толықтырылды; Томас Дэнжерфилд сияқтылары бұрынғы қылмыскерлер болса, Стивен Дагдейл, Роберт Дженсон және Эдвард Турбервилл сияқтылары жоғары әлеуметтік жағдайы бар адамдар едi, олар ашкөздік немесе кек алу ниетімен күнәсіз адамдарды жала жапты және олардың сенімді көрінетін көрсетмелері арқасында қастандыққа сенуге мүмкіндік туды. Дюгдейл әсіресе жақсы әсер қалдырды, тіпті патша да алғаш рет "осы қастандықта қандай да бір шындық болуы мүмкін" деп ойлады.

Хистерияның төмендеуі

Алайда, қоғамдық пікір Оутсқа қарсы бұрыла бастады. Кенион атап көрсеткендей, өлім жазасына кесілгендердің барлығының кінәсіздігін қайта-қайта айтуы жұртшылық санасында қалыптасты. Лондоннан тыс жерлерде қайтыс болған дін қызметкерлерінің көбісі қоғамда сыйлы және танымал адамдар болды, ал олардың өлім жазасына кесілуіне жұртшылық кеңінен наразылық білдірді. Тіпті лорд Шафтсбери де өлім жазасына кесілгендерге өкініп, олардың отбасыларын білетін белгілі бір дін қызметкерлерін жасырын түрде босатуға бұйрық берді. Йоркширде ("Барнбоу қастандығы") соғыс салушылық айыптаулары, онда сэр Томас Гаскойн сияқты көрнекті католиктер "Қанды құпия серт"ке қол қойды деп айыпталды, сәтсіз аяқталды, себебі олардың протестант көршілері (қазылар алқасында отырғандар) оларды айыптаудан бас тартты. 1681 жылы Вестминстердегі үлкен қазылар алқасы сэр Джон Фицджеральдқа қарсы жасалған қастандық айыптауын қабылдамады. Соттар біртіндеп бейтараптылық таныта бастады, католиктің Англияны ескі дінге қайтаруға шақыруы немесе діни мекемелерге қаржылай көмек көрсетуі мемлекетке қарсы қылмыс емес екенін шешті (екіншісі қылмыстық құқық бұзушылық болғанмен, мемлекетке қарсы емес еді). Бұл қастандық туралы әңгімелер Ирландияда, екі католик архиепискобы Планкетт пен Талботтың басты құрбандары болған жерде, кеңінен таралды, бірақ Шотландияда емес. Кемінде жиырма екі кінәсіз адамды өлім жазасына кескеннен кейін (соңғысы 1681 жылдың 1 шілдесінде Арманың католик архиепискобы Оливер Планкетт болды), Бас судья Уильям Скрогс адамдарды кінәсіз деп жариялауға кірісті, ал король қарсы шараларды ойластыруға мәжбүр болды. Діни айырмашылықтарға төзімділікпен қараған және мейірімділікке бейім болған король, өзінің бұрынғы қарсыластарының көпшілігін 1660 жылы кешіргенін еске алып, оның халқының бұрын оның мейіріміне шағымдануға себебі болмағандығын айтты. Сэр Джордж Уэйкменді және онымен бірге сотталған бірнеше дін қызметкерін соттағанда Скрогс қазылар алқасына олардың барлығын ақтауға бұйрық берді, ал жұртшылықтың наразылығына қарамастан, король Скрогстың әрекетін мақұлдады. 1681 жылдың 31 тамызында Оутске Уайтхоллдегі пәтерінен кетуге бұйрық берілді, бірақ ол мойынсұнбады және тіпті король мен Йорк герцогын айыптады. Ол мемлекетке қарсы қызмет еткені үшін тұтқындалып, 100 000 фунт айыппұл төлеп, түрмеге қамалды. 1685 жылы II Джеймс таққа отырғанда Оутсті екі рет жалған куәлік беруде айыптады. Оны соттаушылар алқасының төрағасы Джордж Джеффрис, 1-ші барон Джеффрис болды, ол сот процесін Оутстің ақталуға үміт қалдырмайтын етіп жүргізді, ал қазылар алқасы күтілген кінәлі үкімді шығарды. Жалған куәлік беру үшін өлім жазасы қарастырылмағандықтан Оутске діни киімдерінен айырылып, Лондонды екі рет қамшылап, өмір бойы түрмеге қамалып, жыл сайын ұяттау жазасы берілді (жазалар соншалықты қатал болғандықтан Джеффрис Оутсті жаман күтіммен өлтіруге тырысып жатыр деген пікірлер айтылды). Оутс келесі үш жыл түрмеде өткізді. 1689 жылы Вильгельм Оранский мен Мэри таққа отырғанда ол кешіріліп, жылына 260 фунт зейнетақы тағайындалды, бірақ оның беделі қалпына келмеді. Зейнетақы тоқтатылды, бірақ 1698 жылы қайта жаңартылып, жылына 300 фунтқа дейін арттырылды. Оутс 1705 жылдың 12 немесе 13 шілдесінде қайтыс болды, оны бір кезде батыр деп атаған жұртшылық мүлдем ұмытты. Басқа хабаршылардың ішінде II Джеймс тек Майлз Прансқа жалған куәлік бергені үшін айыппұл салды, себебі ол католик болған және азаптау қорқынышымен хабар беруге мәжбүр болған. Томас Дэнджерфилд Оутс сияқты қатал жазаға ұшырады; ол алғашқы жазалаудан қайтып келгеннен кейін, оның көзіне келген жарақаттан кейін адвокат Роберт Фрэнсиспен болған жанжалдан кейін қайтыс болды. Бедло, Турбервилл және Дугдейлдің барлығы да қастандық әлі де ресми түрде шындық деп есептелген кезде табиғи себептерден қайтыс болды.

Ұзақ мерзімді әсерлері

1678–1681 жылдар аралығында Иса қоғамы ең көп қиындықтарға тап болды. Осы кезеңде тоғыз иезуит өлім жазасына кесіліп, он екісі түрмеде қайтыс болды. Үш адамның өлімі гистерияға байланысты болды. Сонымен қатар, олар Оңтүстік Уэльстегі иезуиттердің штаб-пәтері болған Херефордширдегі Комбе орталығын жоғалтты. Француз иезуиті Клод де ла Коломбиердің сөзі осы кезеңдегі иезуиттердің жағдайын көрсетеді. Ол былай деді: «Иезуиттердің аты барлық нәрседен жоғары жек көріледі, тіпті дін қызметкерлерінің де, католиктердің де, себебі иезуиттер осы қызыл дауылды тудырды, ол бүкіл католик дінін құлатуы мүмкін». Кармелиттер, францискандар және бенедиктиндер сияқты басқа католик діни ордендері де гистерияның салдарына ұшырады. Олар Англияда белгілі бір мүшелер санынан немесе миссиялардан асып кетуге рұқсат алмайтын болды. Джон Кенион атап өткендей, Еуропалық діни ордендердің көптегені де осы жағдайға тап болды, өйткені олардың көпшілігі өмір сүру үшін ағылшын католик қауымының садақасына тәуелді болды. Көптеген католик дін қызметкерлері тұтқындалып, сотталды, өйткені Патшалық Кеңес болжамды қастандық туралы ақпаратты білетін барлық адамды ұстауға тырысты. Гистерия жалпы британ католиктері мен дін қызметкерлері үшін де ауыр салдарға әкелді. 1678 жылдың 30 қазанында саудагерлер мен мүлік иелері емес барлық католиктер Лондон мен Вестминстерден кетуі керек деген жарлық жарияланды. Олар арнайы рұқсатсыз қаладан шамамен 19 шақырым радиуста тұруға құқылы емес еді. Осы кезеңде католиктер айыппұл төлеп, мазақталып, түрмеге қамалды. 1829 жылғы Рим католиктеріне көмек көрсету туралы заңмен көптеген католиктерге қарсы заңдар тек 19 ғасырдың басында ғана алынып тасталды; саясаткерлер мен халық арасында католиктерге қарсы сезім одан да ұзақ сақталды, бірақ 1780 жылғы Гордон бүлігі ақылды бақылаушыларға католиктердің зорлық-зомбылықтың құрбаны болу ықтималдығы оны жасаушылардан гөрі әлдеқайда жоғары екенін көрсетті.