Кіріспе
Адам емес түрлер арасындағы гомосексуалистік мінез-құлық, адамдардағы гомосексуализм ретінде түсіндіріледі. Әртүрлі адам емес жануар түрлері гомосексуалистік немесе бисексуалистік ретінде интерпретациялануы мүмкін мінез-құлықты көрсетеді. Бұл бір жынысты сексуалдық белсенділік, танысу, көңіл көрсету, жұптық байланыс және бір жынысты жануарлар жұптарының арасындағы ата-аналық қызметті қамтиды. Мұның әртүрлі формалары барлық ірі географиялық аймақтарда және жануарлардың барлық ірі топтарында кездеседі. Адам емес жануарлардың сексуалдық мінез-құлқы тіпті бір түрдің ішінде де әртүрлі формада болады, бірақ гомосексуалистік мінез-құлық әлеуметтік түрлерде жақсы белгілі. Ғалымдар жануарлардағы гомосексуалистік мінез-құлықты әртүрлі деңгейде қабылдайды. 2019 жылғы мақалада бір жынысты сексуалдық белсенділік 1500-ден астам түрде байқалғаны айтылған. Ал 1999 жылғы канадалық биолог Брюс Багемильдің кітабында бір жынысты мінез-құлық (танысу, сексуалдық белсенділік, жұптық байланыс және ата-аналық қызметтерді қамтиды) бүкіл әлем бойынша 450-ден астам жануар түрінде құжатталғаны көрсетілген. Жыныстық қатынасқа қатысты бір жынысты өзара әрекеттесулер жүздеген жануар түрінде хабарланғанмен, олар тек бірнеше түрінде, соның ішінде адамдарда жиі кездеседі. Саймон ЛеВей былай деді: «Гомосексуалистік мінез-құлық жануарлар әлемінде өте кең таралған болса да, жеке жануарлардың гетеросексуалдық белсенділіктен басқа осындай мінез-құлықпен айналысуға ұзақ мерзімді бейімділігі сирек кездеседі. Сондықтан, жануарларда гомосексуалистік бағдар, егер мұндай нәрсе туралы айтуға болады болса, сирек кездесетін сияқты». Осы мінез-құлықтың себептері мен салдары антропоцентрлік ойлау арқылы қарастырылады; Багемиль кез келген гипотезаның «бұл құбылыстардың адамдық интерпретацияларының есебі» екенін атап өтеді. Гомосексуалистік бағдар ерекше кездесетін бір түр – үй қойы (Ovis aries). 2023 жылдың қазан айында биологтар 1500-ден астам түрлі жануарлардың зерттеулерін жариялады, онда бір жынысты мінез-құлық (адамның бағдарымен байланысты емес) зерттелген топтардағы қақтығыстарды азайту арқылы әлеуметтік тұрақтылықты жақсартуға көмектесуі мүмкін екені анықталды.
homosexuality in humans
Various non human animal species exhibit behavior that can be interpreted as homosexual or bisexual. This may include same sex sexual activity, courtship, affection, pair bonding, and parenting among same sex animal pairs. Various forms of this are found in every major geographic region and every major animal group. The sexual behavior of non human animals takes many different forms, even within the same species, though homosexual behavior is best known from social species. Scientists perceive homosexual behavior in animals to different degrees. A 2019 paper states that same sex sexual behavior has been observed in over 1,500 species. A previous 1999 book by Canadian biologist Bruce Bagemihl states same sex behavior (comprising courtship, sexual, pair bonding, and parental activities) has been documented in over 450 species of animals worldwide. Although same sex interactions involving genital contact have been reported in hundreds of animal species, they are routinely manifested in only a few, including humans. Simon LeVay stated that "[a]lthough homosexual behavior is very common in the animal world, it seems to be very uncommon that individual animals have a long lasting predisposition to engage in such behavior to the exclusion of heterosexual activities. Thus, a homosexual orientation, if one can speak of such thing in animals, seems to be a rarity." The motivations for and implications of these behaviors are lensed through anthropocentric thinking; Bagemihl notes that any hypothesis is "necessarily an account of human interpretations of these phenomena". One species in which exclusive homosexual orientation occurs is the domesticated sheep (Ovis aries). In October 2023, biologists reported studies of animals (over 1,500 different species) that found same sex behavior (not necessarily related to human orientation) may help improve social stability by reducing conflict within the groups studied.
Гомосексуализм терминін жануарларға қолдану
Гомосексуализм терминін 1868 жылы венгр жазушысы және белсенді Карл Мария Кертбени адамдардағы бір жынысты жыныстық тартымдылықты және жыныстық мінез-құлықты сипаттау үшін қолданған. Оны жануарлар зерттеулерінде қолдану екі негізгі себеппен даулы болды: жануарлардың жыныстық мінез-құлығы мен оны тудыратын факторлар жеткілікті зерттелмеген және түсініксіз болып қала береді, сондай-ақ бұл термин батыс қоғамындағы күшті мәдени мағынаға ие, ол адам емес түрлер үшін маңызсыз. Сондықтан, гомосексуалистік мінез-құлық жылдар бойы әртүрлі терминдермен аталып келді. Брюс Багемильдің сөзіне сәйкес, жануарларды сипаттағанда гомосексуализм термині гей, лесбиянка және қазіргі уақытта қолданылатын басқа терминдерге қарағанда қолайлырақ, себебі олар адамдардағы гомосексуализммен тығыз байланысты деп есептеледі. Бұл термин бір жынысты жануарлар арасындағы барлық жыныстық мінез-құлыққа (копуляция, жыныс мүшелерін қоздыру, жұптасу ойындары және жыныстық демонстрация) қолданылады. Көп жағдайда, гомосексуалистік мінез-құлық жануардың жалпы жыныстық мінез-құлық спектрінің бір бөлігі болып табылады деп есептеліп, оны адамдардағыдай "гомосексуалдық" емес, "бисексуалдық" деп санауға болады.
Зерттеу
Жануарлардағы гомосексуалды мінез-құлыққа қатысты қолжетімді зерттеулердің көпшілігі, бір жынысты ұмтылыстарды ғана көрсететін жануарлар мен гетеросексуалдық және гомосексуалдық жұптасуға кезекпен қатысатын жануарлар арасындағы айырмашылықты нақты көрсетпейді. Осы айырмашылықтың болмауы ғалымдар мен зерттеушілердің арасында жиналған деректерге қатысты әртүрлі пікірлер мен қайшы түсіндірулерге алып келді. Мысалы, "Биологиялық шаттық: жануарлардың гомосексуализмі және табиғи әртүрлілігі" кітабының авторы Брюс Багемил, гомосексуалистік және гетеросексуалистік жұптар арасында анатомиялық немесе эндокринологиялық ешқандай айырмашылық жоқ екенін атап көрсетеді. Бұл зерттеулерден алынған ақпарат, зертханадан тыс жануарларда спонтанды түрде пайда болатын бір жынысты мінез-құлыққа қатысты қолданылғанда шектеулі. 4-ші ғасырда египеттік жазушы Хораполл жазған "Хораполлдың иероглифтері" гиеналардағы "гермафродитизм" және бөденелердегі гомосексуализм туралы айтады. Бір жынысты жыныстық қатынастың кең таралғанына қатысты академиялық зерттеулер кең ауқымда жүргізілген жоқ, мүмкін, бұл сол жынысты жыныстық қатынасқа қатысты әлеуметтік көзқарастарға байланысты байқаушының субъективтілігінен туындаған. Джорджтаун университетінің биологы Джанет Манн: "Бұл тақырыпты зерттейтін ғалымдар көбінесе белгілі бір мақсатты ілгерілетуге тырысады деп айыпталады, ал олардың жұмысы басқа тақырыптарды зерттейтін әріптестеріне қарағанда қатаң тексеруден өтеді" дейді. Олар сондай-ақ "Кез келген жыныстық актінің репродуктивтік функциясы болуы міндетті емес – бұл адамдар мен жануарларға қатысты да дұрыс" деп атап өтті, бірақ жануарлардағы гомосексуализмнің нақты ауқымы белгісіз. Кейбір зерттеушілер бұл мінез-құлықтың ерлердің әлеуметтік ұйымдастырылуымен және әлеуметтік үстемдікпен байланысты екенін, түрме сексуалдығындағы үстемдік белгілеріне ұқсас екенін санайды. Басқалары, әсіресе Багемил, Джоан Рауггарден, Тьерри Лоде және Пол Вази, секстің әлеуметтік функциясы (гомосексуалдық және гетеросексуалдық) міндетті түрде үстемдікпен байланысты емес, бірақ топтағы одақтар мен әлеуметтік байланыстарды нығайтуға қызмет етеді деп санайды. Мұндай жұптасу сценарийлері туралы көптеген хабарламалар әлі де анекдоттық сипатта болғанымен, ғылыми жұмыстардың өсуі тұрақты гомосексуализмнің тек тұрақты жұптық байланысы бар түрлерде ғана емес, сонымен қатар кездесетінін растайды. Шын мәнінде, гомосексуалистік бейімділік барлық дәстүрлі үй жануарларында белгілі – қой, сиыр, жылқыдан бастап мысық, иттің және бүлдіргеннің барлығында кездеседі.
Физиологиялық негіз
Жануарлар түрлеріндегі гомосексуалды мінез-құлықтың нақты физиологиялық түсіндірмесі немесе себебі сала зерттеушілері арасында әлі келісімге келген жоқ. Көптеген ғалымдар жануарлардағы жыныс гормондарының деңгейінің (жоғары немесе төмен) және жануардың жыныс бездерінің мөлшерімен қатар, зертханалық егешқұйрықтардағы (FucM) генінің мидың эстрогенге ұшырау деңгейіне әсер ететіндігін айтады, бұл олардың өсу кезінде еркектерге тән мінез-құлықты көрсетуіне себеп болды. "Мутантты егешқұйрықтың миының даму бағдарламасы сәл өзгеріп, жыныстық қалау тұрғысынан еркек миына ұқсас болды", - деді зерттеуді жетекшілік еткен Оңтүстік Кореяның Дэджон қаласындағы Корея Ғылым және Технология институтының профессоры Чанкью Парк. Оның зерттеу нәтижелері 2010 жылдың 7 шілдесінде BMC Genetics журналында жарияланды. Тағы бір зерттеуде жеміс шыбынының (Drosophila) генін манипуляциялау арқылы гомосексуалды мінез-құлық туындаған сияқты. Дегенмен, гомосексуалды мінез-құлықтан басқа, осы мутацияға байланысты бірнеше аномальді мінез-құлықтар да байқалды.
Нейробиологиялық негіз
2011 жылдың наурыз айындағы зерттеулер серотониннің егеуқырлардың (тышқандардың) сексуалдық бағдарының механизміне қатыс ететінін көрсетті. Көкқуыспен (жеміс құстарымен) жүргізілген зерттеу дофамин нейротрансмиттерін тежеудің зертханада шақырылған гомосексуалды мінез-құлықты тоқтатуға әкелетінін анықтады.
Басқа гипотезалар
Гомосексуалды мінез-құлықтың бейімделу функциясының бір ұсынысы – одақтар құру және жануарларға өзара әлеуметтік пайда әкелу. Зерттеулер бұл тұжырымды нақты түрлерде қолдайды, мысалы, қара қарлығаштарда жұптардың төрттен бірі екі еркектен тұрады. Олар бір әйелмен жұптасып, ол жұмыртқа салғаннан кейін қуады, содан кейін оны өздері өсіреді. Бұл еркек-еркек жұптары өз аумағы мен ресурстарын қорғауда үлкен жетістікке жетеді және аналық-еркек жұптарының 30%-ына қарағанда 80% жас ұрпақтарын қанаттандырып тірі ұстайды. Құстардағы гомосексуалды мінез-құлыққа қатысты зерттеулер ата-аналық инвестиция мен гомосексуалды мінез-құлық арасындағы теріс корреляцияны көрсетті, яғни баласына еркектерге қарағанда көбірек уақыт пен күтім жұмсаған аналықтардың гомосексуалды қарым-қатынастары азырақ болды. Сол сияқты, ата-аналық инвестиция мен еркек-еркек гомосексуалды мінез-құлық арасында да теріс корреляция байқалды. Бұл көп әйелділікке бейім түрлерде (әдетте аналықтар жас ұрпақты күтуге жауапты болады) аналық-аналық жыныстық мінез-құлықтың өте сирек кездесетінін білдіреді, ал әлеуметтік моногамияға бейім түрлерде (еркек және аналық жұп бірлесіп бала күтіміне қатысады) олар жиірек кездеседі. Керісінше, еркектерде көп әйелділік түрлерде еркек-еркек жыныстық мінез-құлықтары жиі кездеседі, ал әлеуметтік моногамиялық түрлерде сирек кездеседі. Зерттеуде ата-аналық күтімнен босатылу, яғни энергияны көп жұмсайтын инвестиция, гомосексуалды мінез-құлықты көрсетуге мүмкіндік береді, ал жоғары ата-аналық күтім энергия шығындарына байланысты гомосексуалды мінез-құлықтың пайда болуына кедерес жасайды деп тұжырымдайды. 2019 жылғы мақалада жыныстық қатынас эволюциясының бастапқы кезеңдерінде гомосексуализм мен гетеросексуализм арасында ешқандай айырмашылық болмаған, жануарлар өз түрлерінің басқа өкілдерімен ешқандай шектеусіз жұптасқан деген гипотеза ұсынылды. Бұл көзқарас көптеген зерттеулерге қайшы келеді, олар гомосексуалды мінез-құлықтың эволюциясын түсіндіруге тырысып, оны гетеросексуалды мінез-құлықтың эволюциясынан толығымен бөліп қарастырады. Зерттеуде жыныстық қатынастың дене мөлшері, пішіні, иісі және түсі сияқты үйлесімді серіктесті тануға қажетті қасиеттермен бірге эволюцияланғаны екіұшты деп айтылады. Осы екіншілік жыныстық белгілердің дамуымен жыныстық қатынас таңдамалырақ болып, гомосексуализмнің азаюына әкелуі мүмкін, бірақ гомосексуалистік мінез-құлықтың популяциядан толығымен жойылуына жеткілікті қарсылық тудырмауы мүмкін. Сонымен қатар, гомосексуалды мінез-құлықтың құны серіктес іздеудің құнымен өтеледі, ол психологиялық бейімделуді қажет етеді, ал серіктес таңдаудағы тым жоғары талапкерлік мүмкіндіктердің жоғалтылуына әкелуі мүмкін. Егер жұптасу шектеусіз болса, бұл факторлар маңызсыз. Мақалада кейбір түрлерде, әсіресе тіршілік етудің қиын болған және энергиямен байланысты әрбір шешім жануардың өліміне әкелуі мүмкін жағдайларда, гомосексуалды мінез-құлыққа қатаң қарсылық көрсетіліп, қатаң гетеросексуалды түрлердің пайда болуына әкелуі мүмкін екені атап өтіледі.
Қара қарлығаштар
Қара қарлығаштардың шамамен төрттен бір бөлігі еркектерден құралған жұптар болып табылады. Олар ұяларды ұрлап алады немесе жұмыртқа алу үшін әйелдермен уақытша үштікке бірігіп, әйел жұмыртқа салғаннан кейін оны қуа жөнелтеді. Еркектер бір-бірімен уақыт өткізіп, ортақ аумақты қорғайды, бір-біріне сәлемдесу рәсімдерін орындайды және (көбейту кезеңінде) некеге дейінгі ритуалдарды өткізеді. Егер құстардың біреуі екіншісінің үстіне отыруға тырысса, қатыгез күрес басталады. Олардың балалары (көжектері) әртүрлі жынысты жұптардың балаларына қарағанда ересек жасқа дейін көбірек жетеді, бұл олардың үлкен аумақтарды қорғау қабілеті жоғары болғандықтарынан болуы мүмкін. Осы принцип еркек фламинголардың балапандарын өсіруіне де қатысты қолданылады.
Альбатростар
Гавайидегі Оаху аралының солтүстік-батыс шетінде мекендейтін аналық лайсан альбатростары ұрпақ өсіру үшін жұптасады. Байқалған аралда әйелдер саны еркектерден едәуір көп (59%, N=102/172), сондықтан әйелдердің 31%-ы еркектермен жұптасқаннан кейін балапандарды шайқау және тамақтандыру үшін серіктестік құрады. Еркек-әйел жұптарымен салыстырғанда, әйелдердің серіктестіктерінде шайқау деңгейі төмен (41% қарағанда 87%) және жалпы көбелекке жарамдылық деңгейі төмен (31% қарағанда 67%). Климаттың өзгеруінен судың жылынуы азық іздеу уақытын ұзартып, Жаңа Зеландиядағы Антипода аралдарындағы қара қабақты альбатростардың аналықтарының өлім-жітімін күшейтті. Жыныстық дисбаланстың бұрмалануы көптеген ер альбатростардың гомосексуалистік қатынастар құруына әкелді. Аралдардағы альбатростар популяциясының 2-5%-ын еркек-еркек жұптары құрайды.
Көк қаз
2009 жылы Ұлыбританияда көк қаздарды тұтқында өсіру бағдарламасы (екі аталық және бір аналық) бұзылды, себебі екі аталық аналықпен емес, бір-бірімен жұптасып алды.
Ибис
Зерттеулер көрсеткендей, қоршаған ортаны ластайтын метилсинабы американдық ақ ибистің еркектерінде гомосексуалды мінез-құлықтың жиілігін арттырады. Зерттеу үшін балапандарға әртүрлі дозадағы химиялық заттар әсер етіп, ересек күйге жеткенде гомосексуалды мінез-құлықтың деңгейі өлшенді. Нәтижелерге сәйкес, доза мөлшері артқан сайын гомосексуалды мінез-құлыққа бейімділік те артты. Синабының эндокриндік жүйені бұзу қабілеті басқа құстардағы жыныстық дамудың бұзылуына себеп болуы мүмкін деп саналады.
Жасыл балық
Қазыққан үйректер аналық жұмыртқа салғанға дейін ғана еркек-аналық жұптарды құрайды, содан кейін аталық аналықтан кетуі мүмкін. Қазыққан үйректерде еркектер арасындағы жыныстық белсенділік құстар үшін ерекше жоғары, кейбір жағдайларда, популяциядағы барлық жұптардың 19% дейін жетеді.
Пингвиндер
Пингвиндердің гомосексуалистік мінез-құлқы кемінде 1911 жылдан бері байқалған. Джордж Мюррей Левик Адель пингвиндеріндегі осы мінез-құлқын Адар мүйісінде "бұзық" деп сипаттады. Сол кезде бұл есептің жариялануы тым оқшау деп есептелді және ол тоқтатылды. Зерттеушілерге жеке қол жеткізілген көшірмелерде ағылшын мәтінінің бір бөлігі грек әріптерімен жазылған, бұл білімнің одан әрі таралуына жол бермеу үшін жасалған. Бұл есеп бір ғасырдан кейін ғана жарық көрді және 2012 жылдың маусым айында Polar Record журналында жарияланды. 2004 жылдың ақпан айының басында The New York Times газеті Нью-Йорк қаласындағы Орталық саябақтағы зообақта тұратын Рой мен Сило атты екі еркек чинстрап пингвинінің, оларға инкубацияға берілген сәнді жұмыртқадан аналық балапанды сәтті шайқап, оны өсіргені туралы хабарлады. Нью-Йорк зообақтарындағы басқа пингвиндердің де бір жынысты жұптар құрғаны туралы хабарлар тарады. Даниядағы Оденсе зообағында екі еркек король пингвині аналықтың тастап кеткен жұмыртқасын өсіріп, оны шайқап, балапанын өсірді. Жапония мен Германия зообақтарында да гомосексуалистік еркек пингвин жұптары тіркелген. Бұл жұптар бірге ұя салады және жұмыртқаның орнына тас қолданады. Токиодағы Риккё университетінің зерттеушілері Жапониядағы 16 ірі аквариумдар мен зообақтарда 20 гомосексуалды жұпты тапты. Германиядағы Бремерхавен зообағы Гумбольдт пингвиндерінің популяциясын қалпына келтіру үшін Швециядан аналықтарды әкеліп, үш еркек жұпты ажыратуға тырысты, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды. Зообақтың директоры гомосексуалистік жұптар арасындағы қарым-қатынастың "өте мықты" екенін айтты. Германиядағы гей-топтары еркек-еркек жұптарды бөлгенге тырысуға наразылық білдірді, бірақ зообақтың директорының: "Біз үш еркек жұптың шынымен гомосексуал екенін немесе олар әйелдердің жетіспеуіне байланысты байланысқа түскенін білмейміз. Ешкім де гомосексуалды жұптарды күштеп ажыратуға ниетті емес" деген сөзі хабарланды. Сан-Франциско зообағында алты жыл бойы бірге тұрған және балапан өсірген екі еркек магелландық пингвиннің біреуі көрші ордадағы еркек пингвиннің өлімінен кейін, аналық жаңа серік іздегенде ажырасып кетті. Бадди мен Педро, африкалық еркек пингвиндер жұбы, Торонто зообағында әйел пингвиндермен жұптасу үшін бөлінді. Бадди кейін әйел пингвинмен жұптасты. 2014 жылы Жумбс пен Харрикейн, Вингем жабайы табиғат паркіндегі екі Гумбольдт пингвині, бірнеше жыл бұрын жұптасқан және анасы инкубацияның ортасында тастап кеткеннен кейін оларға суррогаттық ана ретінде берілген жұмыртқаны сәтті шайқап өсіргені үшін халықаралық БАҚ назарына ілікті. 2018 жылғы мәліметтер бойынша, Жаңа Зеландияның Окленд қаласындағы Келли Тарлтонс бақшасындағы Телма мен Луиза (1991 жылғы фильмнің құрметіне осылай аталған) екі әйел король пингвині сегіз жылдан бері қарым-қатынаста. Көптеген пингвиндер әр көбею маусымында серіктерін ауыстырса да, олардың бағдары өзгерген жоқ. Бұл екі пингвин Телма шайқаған жұмыртқаға бірге күтім жасады, бірақ оның ұрықтандырылған-ұрықтанбағаны белгісіз.
Құсқұстар
1998 жылы Иерусалимдегі Киелі кітап зообағында Дашик және Иегуда есімді екі еркек грифон бүркіті "ашық және белсенді жыныстық қатынасқа" түсіп, ұя салды. Зообақ қызметкерлері бұл жұпқа жасанды жұмыртқа берді, оны екі ата-ана кезекпен бақты, ал 45 күннен кейін зообақ жұмыртқаның орнына кішкентай бүркітті қойды. Екі еркек бүркіт осы баланы бірге өсірді. Бірақ бірнеше жыл өткен соң, Иегуда зообаққа әкелінген аналық бүркітке қызығушылық танытты. Дашик көңілі құлдырап, ақырында Тель-Авив университетінің зоологиялық зерттеу бағына көшірілді, онда ол да аналық бүркітпен ұя салды. Мюнстердегі Allwetter зообағындағы екі еркек бүркіт бірге ұя салды, бірақ оларды басқа бүркіттер мазақтады және ұя салуға арналған материалдарын жиі ұрлап алып кетті. Соңында оларды бөліп, олардың біреуін аналық бүркіттермен қосыстыру арқылы көбейтуге тырысты, немiс гомосексуалистік топтарының қарсылығына қарамастан.
Көгершіндер
Еркек және ұрғашы көгершіндердің екеуі де кейде гомосексуалистік мінез-құлық көрсетеді. Жыныстық қатынасқа қоса, бір жынысты көгершіндер жұптар ұя салады, ал тоқалар (сүйсіз) жұмыртқа туады және оларды шайқауға тырысады.
Амазонканың дельфиндері
Амазонка дельфині немесе бото 3-5 жеке тұлғадан тұратын топтарда бірігіп, жыныстық белсенділікпен айналысады деген хабарлар бар. Бұл топтарға көбінесе жас еркектер кіреді, кейде бір немесе екі ұрғашы да болады. Жыныстық акт көбінесе өрбу мақсатысыз, тұмсық, жүзбе қанаттар және жыныс мүшелерін үйкеу арқылы, жынысына қарамастан жүзеге асырылады. Еркектер кейде тукукси түріне жататын, шағын дельфинге ұқсас порпоизалардың еркектерімен де жыныстық қатынас жасайды. Сонымен қатар, бір ұрғашының екінші ұрғашыға мінуі ("буллинг" деп аталады) мал арасында өте кең таралған. Бұл мінез-құлық гормондармен шақырылады және эструс (қыздыру) кезінде, әсіресе бұқаның болуымен синхронды болады.
Шошқалар
[[File:Homosexual Fellatio Erect Penis Licking between Male Bonin Flying Foxes Pteropus pselaphon pone.0166024. s002. ogv|thumb|Бір-біріне феллация жасайтын екі еркек Бонин ұшқышы (Pteropus pselaphon). Табиғатта гомосексуалды мінез-құлық байқалған жарғанақтар түрлері: Мұндай мәжбүрлі жұптасулар көбінесе эякуляциямен аяқталады, ал отырған жарғанақ әдетте ұзын шыңғырықтан тұратын жұптасу үнін шығарады. Еркектер арасындағы гомосексуалды мінез-құлыққа жыныс мүшелерін бір-біріне сүрту кіреді, бұл кейде еркектердің құрсақтарын бір-біріне тигізіп жүзуге, содан кейін біреуінің жыныс тесігіне, тіпті жоғарырақ бөлігіне пенисті енгізуге алып келеді. Джорджтаун университетінің биология және психология профессоры Джанет Манн еркек дельфиндердің жас кезіндегі тығыз байланысының түрлерге эволюциялық тұрғыдан пайдалы, байланыс құруға қатысты екенін айтады. Ол осы дельфиндердің ересек болғаннан кейін белгілі бір дәрежеде екі жынысты болатынын және жас кезде қалыптасқан еркектер арасындағы байланыстар қорғануға және ұрпақ беру үшін әйелдерді табуға бірлесіп көмектесетінін көрсететін зерттеулерге сілтеме жасайды. Шалбар тұмсықты дельфиндер мен Атлантикалық дақты дельфиндерінің арасындағы қақтығыстар кейде еркектер арасындағы төбелес орнына түрлер арасында гомосексуалды мінез-құлыққа әкелуі мүмкін.
Филдер
Африкалық және Азиялық еркек пилдер бір жынысты байланысқа түседі және бір-бірін жақындастырады. Мұндай кездесулер көбінесе мейірімділікпен байланысты, мысалы, өбеу, хоботтарын бір-біріне тоқу және хоботтарын бір-бірінің аузына салу. Көбінесе жалпы үйірден бөлек тұратын еркек пилдер "серіктестіктер" құрайды, олар үлкен пилден және бір немесе кейде екі жас пилден тұрады, ал жыныстық мінез-құлық әлеуметтік динамиканың маңызды бөлігі болып табылады. Гетеросексуалдық қатынастардан айырмашылығы, олар әрқашан қысқа мерзімді болады, ал еркек пилдер арасындағы қарым-қатынастар жылдар бойы сақталуы мүмкін. Бұл кездесулер гетеросексуалдық қатынастарға ұқсас, бір пил көбінесе екіншісінің арқасына хоботын созып, биязымен алға итеріп, жақындасу ниетін білдіреді. Бір жынысты қатынастар екі жыныста да кең таралған және жиі кездеседі, тұтқындалған азиялық пилдер жыныстық белсенділіктің шамамен 45% -ын бір жынысты қатынасқа жұмсайды. Бір зерттеуде байқалған жақындасулардың 94% -ы екі еркек пил арасында болған. Бір жынысты белсенділіктің үлесі 30-дан 75% -ға дейін ауытқып, кез келген уақытта жиырма пилдің бірі басқа пилмен ұрыссыз, бір-біріне жақындасу әрекеттерінде болады. Бір жынысты жақындасулардың тек 1% -ы әйел пилдер арасында тіркелген.
Құс
Гейлік мінез-құлық жабайы мармоттарда кең таралған. Гомосексуалистік кездесу көбінесе сәлемдесумен басталады, онда бір әйел екінші әйелдің жанына мұрынын тигізеді немесе екі әйелдің мұрындары немесе ауыздары біріне-бірі тиеді. Сонымен қатар, бір әйел өз серігінің құлағын немесе мойнын жұмсақ шайнауы мүмкін, ал серігі құйрығын көтереді. Бірінші әйел екіншісінің жыныс мүшелерін иіскеп немесе аузымен осы аймақты сылайды. Одан кейін ол екінші әйелдің үстіне міне бастайды, осы кезде үстіне отырған әйел, отырған әйелдің мойын терісін жауырына жұмсақ ұстап, итеріп жібереді. Үстіне отырған әйел арқасын иіп, құйрығын бір жаққа қарай ұстап, жыныстық қатынасқа кедересіз мүмкіндік жасайды.
Қалқалы мысықтар
Еуропалық жолақтар (Mustela putorius) бауырлары емес жануарлармен гомосексуалистік мінез-құлық танытады. Бұл жалғыз өмір сүретін түрдегі ексклюзивті гомосексуализм, көтерілу және анальдық ену сипатталады, бірақ оның айқын бейімделу функциясы жоқ.
Бастапқылар
Бір жынысты жыныстық мінез-құлықтар Жаңа әлем маймылдарында, Ескі әлем маймылдарында және маймылдарда байқалған. Бұл мінез-құлықтар Жаңа әлем маймылдарына қарағанда Ескі әлем маймылдарында әлдеқайда көп кездеседі, ал барлық маймыл туыстары бір жынысты жыныстық мінез-құлықтарға қатысқандарын байқаған. Просимиандардың бір жынысты жыныстық мінез-құлыққа қатысқаны байқалған жоқ. Мысалы, Жаңа әлем приматтарының 16%-ында бір жыныстылардың үстіне шығуы байқалды. Ал, Ескі әлем маймылдарының 76%-ында кем дегенде бір түр еркек маймылдардың үстіне шығуы байқалған, ал 70%-ында әйел маймылдардың үстіне шығуы байқалған. Барлық маймыл туыстарында бір жынысты үстіне шығу байқалады. Бір жынысты жыныстық мінез-құлықтар, Жаңа әлем маймылдарының бөлінуінен кейін пайда болған болуы мүмкін; бұл мінез-құлық Ескі әлем маймылдары мен маймылдар арасында сақталған қасиет. Ескі әлем маймылдарының арасында бір жынысты жыныстық қатынастар көп еркектер жүйесінде, бір еркек жүйесіне қарағанда әлдеқайда көп кездеседі.
Гиббондар
Ақ қол гиббондарының (Hylobates lar) бір жынысты жыныстық мінез-құлқына қатысты бір ғана жарияланған зерттеу бар. Авторлар ересек еркек жемістің жасөсперім еркекке мінуін байқаған. Гиббондарда бір жынысты жыныстық мінез-құлықтың сирек кездесуі мүмкін.
Гориллалар
Тау гориллаларының (Gorilla gorilla beringei) аталық және аналықтарының бір жынысты жыныстық мінез-құлықтары байқалған. Гомосексуалистік мінез-құлық горилла еркектерінде зерттелді. Бұл мінез-құлық жабайы табиғаттағы барлық еркектерден тұратын топтарда жиірек кездеседі және әлеуметтік байланыс құруда маңызды рөл атқарады деп саналады. Аналық тау гориллалары арасында да гомосексуалистік мінез-құлық құжатталған. Барлық еркек "бакалавр" топтарында бір жынысты жыныстық қатынастар өте кең таралған. Аналық тау гориллалары да бір жынысты жыныстық мінез-құлыққа жиі қатысады, бұл көрсеткіш гетеросексуалды қатынастармен салыстырылатын деңгейде болады. Әлеуметтік мәртебеге қол жеткізуден гөрі, бір жынысты жыныстық мінез-құлық аналық тау гориллаларының жоғары қозғырғыштығын көрсетеді. Бір жынысты жыныстық мінез-құлық тау гориллалары үшін табиғи және жиі кездесетін құбылыс.
Орангутан
Гомосексуалистік мінез-құлық орангутанның жыныстық немесе әлеуметтік-сексуалдық мінез-құлықтарының табиғи жиынтығының бір бөлігін құрайды. Еркектер арасындағы гомосексуалистік мінез-құлық табиғатта да, тұтқындық жағдайда да, жасөспірімдерде де, ересектерде де кездеседі. Орангутанның гомосексуалды мінез-құлқы тұтқындыққа немесе адамдармен байланысқа байланысты туындаған құбылыс емес. Орангутанның (Pongo spp.) әлеуметтік-сексуалдық мінез-құлықтары өте кең таралған және эволюциялық стратегиялардың әртүрлілігін қамтиды. Дегенмен, бір жынысты жыныстық мінез-құлыққа қатысты тек бір ғылыми зерттеу жарияланған. Суматра орангутанында (Pongo abelii) екі топ еркек жасөспірімдер арасында бір жынысты жыныстық мінез-құлық тіркелген. Жыныстық мүшелерге ауыз арқылы тигізу және жыныстық жағынан жетілген жасөспірім еркектер арасында еркек пен әйел арасындағы күштеп қосылуға ұқсас мінез-құлық байқалды.
Маймылдар
Маймылдар арасында Лионель Тайгер мен Робин Фокс Депо Провера контрацептивтерінің әйелдерге еркектердің тартымдылығын азайтуына қалай себеп болатынын зерттеді.
Жапон макакалары
Жапон макакасы, сондай-ақ "қар маймылы" деп аталады, бір жынысты қатынастар жиі кездеседі, бірақ олардың көрсеткіштері топтар арасында әртүрлі. Аналықтар "бірлестіктер" құрайды, олардың ішінде мейірімді әлеуметтік және жыныстық белсенділіктерге толы қарым-қатынас байқалады. Кейбір топтарда аналықтардың ширек бөлігіне дейін мұндай байланыстарға түседі, олардың ұзақтығы бірнеше күннен бірнеше аптаға дейін созылады. Мұндай жұптасулардың нәтижесінде көбінесе берік және ұзаққа созылатын достық қарым-қатынастар қалыптасады. Еркектер де бір жынысты қатынастарға түседі, әдетте, жас жағынан ұқсас бірнеше серіктестермен. Мұндай қарым-қатынастар мейірімділік пен ойынға толы болады. Осы қошқарлар тек басқа қошқарларды қызықтырады және оларға жақындасады, тіпті еструдегі қойлардың қасында болғанда да. Овидийдің "Метаморфозалары" және "Физиолог" сияқты ерте жазбаларда гиенаның жынысын және табиғатын еркектен әйелге және керісінше үздіксіз өзгертетіні айтылған. "Паэдагог" еңбегінде Александриялық Климент гиенаның (қоянмен бірге) "жыныстық қатынасқа үлкен құштарлық" танытатынын атап өткен. Көптеген еуропалықтар гиенаны жыныстық деформация, проституция, бұрыс жыныстық мінез-құлық және тіпті қара магиямен байланыстырған. Осы шатасқан хабарлардың түпкі себебі - аналықтар арасындағы жыныстық агрессия, соның ішінде аналықтардың бір-біріне мініп жатуы. Зерттеулер көрсеткендей, "көптеген басқа аналық сүтқоректілерден өзгеше, Crocuta аналықтары еркектерге ұқсас, олардан ірі және айтарлықтай агрессивті", және олар "еркекке айналған, бірақ әйелдік қасиеттерін жоймаған". Зерттеулер көрсеткендей, "жатырдағы тестостеронның жоғары деңгейі" аналық бездегі тестостеронның төмен деңгейіне байланысты, олардың мойынсұнушылық танытуына себеп болады. Аналықтар овуляцияны ынталандыру үшін жыныстық қатынасқа түседі, олардың мінез-құлқы гормоналды циклдарына сәйкес келеді; эстроген деңгейі төмен болған кезде, бұл (аналық) кесірткелер "еркек" жыныстық рөлдерді атқарады. Эстроген деңгейі жоғары жануарлар "әйелдік" жыныстық рөлдерді атқарады. Кейбір партеногенезді кесірткелерде жыныстық ритуалды орындау кезінде гормондардың артуына байланысты оқшауланғандарға қарағанда көбею қабілеті жоғары болады. Демек, жыныссыз кеудеқұйрықты кесірткелерде еркектер болмаса да, жыныстық стимулдар көбею табыстылығын арттырады. Эволюциялық тұрғыдан алғанда, бұл аналықтар өздерінің толық генетикалық кодын барлық ұрпақтарына береді (жыныстық көбею кезінде берілетін гендердің 50% емес). Кейбір геккон түрлері де партеногенез арқылы көбейеді. Жыныстық жолмен көбейетін кейбір геккон түрлерінің гомосексуалды мінез-құлқы бар екені анықталды, мысалы, күндізгі геккондар Phelsuma laticauda және Phelsuma cepediana.
Қайыңдар
Джонатан, әлемдегі ең қарт тасбақа (Алдабра алып тасбақасы), 1991 жылдан бері Фредерика есімді тасбақамен жұптасып келеді. 2017 жылы Фредериканың ішкі дене мүшелерінің еркек екені анықталды және оның аты Фредерик деп өзгертілді.
Жәндіктер мен арахидтер
Бір жынысты жыныстық мінез-құлық кем дегенде 110 түр жәндіктер мен кенелерде кездеседі. Шарф және авторлар былай дейді: "Зертханада еркектер бір жынысты жыныстық мінез-құлыққа (БЖЖМ) даладағыдан гөрі жиі қатысады, ал оқшаулану, жоғары тығыздық және аналық феромондарына ұшырау оның жиілігін арттырады. БЖЖМ мінез-құлығы көбінесе эквивалентті гетеросексуалдық мінез-құлықтан қысқа болады. Көптеген жағдайларды белсенді (құдалану/шабу) еркектің қате тануымен түсіндіруге болады. Пассивті еркектер көбінесе құдалануға немесе жұптасуға жасалған әрекеттерге қарсы тұрады". Сондай-ақ, 20-80% еркектерде осындай жұптасудан зақымдану анықталды, бұл еркектер арасындағы жыныстық қатынастың жоғары деңгейде кездесетінін көрсетеді.
Жеміс құс
Еркек Drosophila melanogaster шыбықтары жеміссіз геніндегі мутант аллельдің екі данасын алып жүреді және тек басқа еркектермен ғана жұптасуға тырысады. Жануарлардың гомосексуализмінің генетикалық негізі D. melanogaster шыбығында зерттелді. Бұл жерде гомосексуалды ізденіс пен жұптасуға себеп болатын бірнеше гендер анықталды. Бұл гендердің феромондар арқылы мінез-құлықты реттеуге және жануардың миының құрылымын өзгертуге қабілетті деп саналады. Бұл зерттеулер сонымен қатар, шыбықтардың гомосексуалды мінез-құлық таныту мүмкіндігіне қоршаған ортаның қаншалықты әсер ететінін де қарастырды.
Төсек құрттары
Еркек төсек кенелері (Cimex lectularius) жаңадан тамақтанған кез келген жекеге жыныстық тартылым сезінеді, бұл гомосексуалды ұрықтануға алып келеді. Гетеросексуалды ұрықтануда бұл жарақаттанушы ұрықтандыру түрінде жүзеге асады, онда еркек ине тәрізді пенисімен ұрғашының құрсағын тесіп жара береді. Гомосексуалды жұптасу кезінде еркектерде ұрғашының сперматолегенге қарсы бейімделген құрылымы болмағандықтан, құрсаққа зақымдану қаупі туады. Еркектер мұндай гомосексуалды жұптасуды азайту үшін дабыл феромондарын бөліп шығарады.