Пәнджәби тілі үшін парсы-араб әліпбиінің қолданылуы
Shahmukhi
Пәнджәби тілі үшін парсы-араб әліпбиі негізіндегі Шахмукхи жазуы. Пәкістан Пәнджәбында қолданылады, 36 негізгі әріптен тұрады. Тарихы 17 ғасырға дейін жетеді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Перс-араб әліпбиі панджаби тілін жазу үшін қолданылады.
Perso Arabic script used to write the Punjabi language
Шахмухи (شاہمُکھی, شاہ مکھی; ) – Пәкістанның Пәнджаб провинциясында басымды түрде қолданылатын, перс-араб әліпбиінен дамыған, оңнан солға жазылатын абджад негізіндегі жазу. Шахмухи көбінесе панджаби тілінде қолданылатын екі стандартты жазудың бірі болып табылады, екіншісі – негізінен Үндістанның Пәнджаб аймағында қолданылатын Гурмухи. Шахмухиде 36 негізгі әріп және бірнеше қосымша әріптер бар. Дегенмен, панджаби тілін перс-араб әліпбиімен жазу туралы мәліметтер 17 ғасырдан бастап белгілі. Дхаванның сөзіне сәйкес, панджаби тілі моғол дәуірінде Пәнджабтағы білім беру жүйесінің «қосымша нәтижесі» ретінде осы жазуды қабылдаған, себебі панджаби мұсылмандары моғол қоғамына қатысу үшін парсы тілін үйренген. Оқу материалдары парсы тілінде жазылған панджаби тілін пайдалану арқылы панджаби тілінде сөйлейтіндерге парсы тілін үйреткен, бұл жаңашылдық болды. Бұл панджаби тілін стандарттауға жасалған алғашқы әрекеттердің бірі еді; осыған дейін панджаби тілі көбінесе ауызша қолданылып, мектептерде ресми түрде оқытылмаған. Шеклдің пікірінше, Гурмухи жазуының діни (сикх) мағынасы болғандықтан панджаби мұсылмандары тарапынан ұнамаған.
Shahmukhi (, , ; ) is the right to left abjad based script developed from the Perso Arabic alphabet used for the Punjabi language varieties, predominantly in Punjab, Pakistan. It is generally written in the Nastaʿlīq calligraphic hand, Shahmukhi is one of the two standard scripts used for Punjabi, the other being Gurmukhi used mainly in Punjab, India. Shahmukhi has 36 primary letters with some other additional letters. However, the writing of Punjabi in the Perso Arabic script is well attested from the 17th century onwards. According to Dhavan, Punjabi began to adopt the script as a "side effect" of educational practices in Mughal era Punjab, when Punjabi Muslims learned the Persian language in order to participate in Mughal society. Educational materials taught Persian to Punjabi speakers by using Punjabi written in Persian's alphabet, which was a novel innovation. This was one of the first attempts at standardising the Punjabi language; prior to this, Punjabi was primarily a spoken language, not formally taught in schools. Shackle suggests that the Gurmukhi script was not favoured by Punjabi Muslims due to its religious (Sikh) connotations.
Парсы және урду тілдерінен айырмашылығы
Шахмухи парсы және оған жақын урду әліпбиінен гөрі көбірек әріптерді қамтиды, бұл панджаби тіліне тән ерекше дыбыстарды көрсету үшін қажет. Ал араб тілінде жоқ дыбыстарды бейнелеу үшін араб әліпбиіне де қосымша әріптер енгізілген. Парсыдан ерекшеленетін, бірақ урдудан ерекшеленбейтін әріптер: /ʈ/ дыбысын білдіру үшін , /ɖ/ дыбысын білдіру үшін , /ɽ/ дыбысын білдіру үшін , /◌̃/ дыбысын білдіру үшін және /ɛ:/ немесе /e:/ дыбыстарын білдіру үшін . Сонымен қатар, /ʰ/ немесе /ʱ/ дыбыстарын көрсететін жеке бір әріп бар, ол көбінесе төменде сипатталатын көптеген диграфтардың құрамына кіреді. Урдудан ерекшеленетін қосымша әріптер: /ɭ/ дыбысын білдіру үшін ࣇ және /ɳ/ дыбысын білдіру үшін ݨ. Алайда, бұл әріптер көбінесе қолданылмайды.
Shahmukhi has more letters than its Persian base and related Urdu alphabet, to represent the special sounds that are only in Punjabi, which already have additional letters added to the Arabic base itself to represent sounds not present in Arabic. Characters added which differ from Persian but not Urdu include: to represent /ʈ/, to represent /ɖ/, to represent /ɽ/, to represent /◌̃/, and to represent /ɛ:/ or /e:/. Furthermore, a separate do cashmi he letter, , exists to denote a /ʰ/ or a /ʱ/, this letter is mainly used as part of the multitude of digraphs, detailed below. Characters added which differ from Urdu include: ࣇ to represent /ɭ/ and ݨ to represent /ɳ/. These characters, however are rarely used.
Айтуға
Бұл әріп француз тілінде "ж" немесе ағылшын тілінде "vion" деп айтылады, ал екінші әріптің дыбысы араб және парсы сөздерінде өзгеретіндіктен, оны көптеген түрлі жолдармен транслитерациялауға болады.
The letter is pronounced 'j' in French or as vion in English and the letter is often transliterated in many ways due to its changing sound in various Arabic and Persian words.