Кіріспе

Лаон соборы – Францияның О-де-Франс аймағындағы Эна департаментінің Лаон қаласында орналасқан Рим-католик шіркеуі. Он екінші және он үшінші ғасырларда салынған, ол ерте готикалық сәулеттің ең маңызды және стильдік тұрғыдан біртілді мысалдарының бірі болып табылады. Шіркеу 1802 жылға дейін Лаон епархиясының кафедралық соборы қызметін атқарды және 1840 жылдан бері тарихи ескерткіш ретінде танылған.

Ерте тарих

Лаон епархиясын V ғасырдың соңында Реймстің архиепископы Ремигий құрды. Одан кейін көп ұзамай алғашқы шіркеу салынды. Лаон тез арада Франк империясының маңызды қалаларының біріне айналды. 10 немесе 11 ғасырға жататын келесі шіркеу ғимараты 1112 жылғы 25 сәуірдегі Пасха көтерілісінде өртенді. Лаонның саудагерлері мен буржуазиясы қауымдық хартаны алған, бірақ оны епископ Гаудри көп ұзамай жойды. Қала тұрғындары көтеріліс шығарып, епископты өлтірді. Епископ сарайы өртенді, ал өрт тез арада соборға жетті. Содан кейін шаруалар қаланы тонауға кірісті. Көтерілістен үш ай өткен соң Лаон шіркеуінің қызметкерлері Франция мен Англияға епископтыққа тиесілі қасиетті заттарды алып сапар шекті. Сапардан жиналған қаражатқа шіркеу қайтадан салынды және 1114 жылғы 20 тамызда Бартеломей де Юрдың басшылығымен киеленді. Бірақ Лаон халқының саны арта келе, үлкен собордың қажеттігі анық болды. Лаон экономикасы гүлденіп, Ансельм Лаонның теология және түсіндіру мектебі Еуропадағы ең беделді мектептердің біріне айналды. Сонымен қатар, Лаонның қауымдық хартасы 1130 жылы қайта жаңартылды. 1150 жылдардың соңында қазіргі собордың құрылысы Готье де Мортанн басшылығымен басталды; ол 1230 жылға қарай толық аяқталды.

Қазіргі ғимарат

Қазіргі Лаон соборы 12-ші және 13-ші ғасырдың басында салынған, ол солтүстік Францияда пайда болған готика стилінің ерте мысалы. Ол готика стилін қалыптастырған Сен-Дени базиликасы салынғаннан кейін жарты ғасырдан астам соң салынды. Лаон соборының құрылысы шамамен 1160 және 1170 жылдар аралығында хормен және екі трансепттің бөліктерімен басталды. 1180 жылға қарай трансепт қанаттары аяқталды және кеменің шығыс бөлігі тұрғызылды. Құрылыстың келесі кезеңінде, ғасыр соңына дейін созылған, басты кеме және батыс қасбеттің көп бөлігі аяқталды. Содан кейін Капелла де Фонт, монастырь және басқару үйі собордың оңтүстік жағына салынды. 1205 жылы жергілікті карьердің сыйлықтарының арқасында алғашқы хор бұзылып, 1220 жылға қарай қазіргі үлкен хор салынды. Ұзақ өтпей, хор мен трансепттердің қиылысында қазына және сакристия, сондай-ақ хордың оңтүстік-шығыс жағынан созылатын үлкен шіркеу салынды. Ғасыр бойы кеме мен хордың дәліздеріне қосымша шіркеулер салынды. Соңында, оңтүстік трансепт қасбеті 14-ші ғасырдың басында қайта жаңартылды, нәтижесінде қазіргі екі есік және терезе орнатылды.

Кейінгі тарих

Лаон француз төңкерісі кезінде епископтық мәртебесін жоғалтты. 1802 жылғы Конкордаттан кейін ғимарат Сойсон епархиясының қарауындағы шіркеу ретінде пайдаланылды. Собор он тоғызыншы ғасырда кеңінен қайта жаңартылды. Мұнаралардың іргетасы құлаудың алдын алу үшін тас қалау арқылы қайта салынды. Кеме мен трансепттерге тіреу берген ұшқыш тіректер хорды тұрақтандырған тіректермен үйлестірілді. Собордың алдыңғы қасбетіндегі белгісіз мерзімде салынған, әсем бірақ конструкциялық тұрғыдан дұрыс емес жоғарғы қосымша бөлігі алынып тасталды; оның орнына балюстрада мен қазіргі Мадонна мен бала мүсіні орнатылды. Батыс кіреберісіндегі есіктер, бұрын қабырғаларды тесіп өткен, жабылып қалды. Ең маңыздысы, батыс қасбеттегі ортағасырлық мүсіндік безендірулердің көп бөлігі өзгертілді. Осы кезде кеме кемесінің батыс жағындағы жоғарғы қабырғаларда жарықтар пайда болды. Бұл мәселенің алдын алу үшін кіреберіс есіктеріне жақын жерде кемеге дейін төмен арка салынды. 1899 жылы қазіргі орган орнатылуы үшін кеме кемесінің батыс жағындағы мұнаралар арасына ағаш еден төселді. Төменгі арка платформаның шығыс тірегі болды. Бұл жоба әлі де дау тудырып отыр, себебі орган құбырлары қазір төменгі батыс терезелерін және роза тәрізді терезелердің жартысын жауып тұр. Дегенмен, бұрынғы, әлдеқайда кішкентай тас орган платформасы қазіргі ағаш конструкцияның астында сақталған. Екі батыс мұнараның жоғарғы бөлігінде собор салынысы кезінде жабдықтар мен материалдарды тартқан өгіздерді еске түсіретін, өмірлік мөлшердегі он алты өгіздің тас мүсіндері орналасқан.

Боялған шыны

Собордың витраждары көбінесе XIII ғасырға жатады, бірақ XIX ғасырда оларға қосымшалар енгізілген. Сақталған ортағасырлық терезелердің ішінде шіркеудің шығыс жағындағы хорға қарап тұрған үш ланцет терезе бар. Оң терезеде Мәриямның және Исаның балалық шағының оқиғалары бейнеленген. Ортаңғы терезе Исаның Иерусалимге салтанатты түрде кіргенінен бастап, көкке көтерілгеніне дейінгі оқиғаларын жалғастырады. Сол жақ терезелерде Аданалық Теофил туралы аңыз және Киелі кітаптағы Әулие Степан туралы айтылған оқиғалар суреттелген. Ланцеттердің үстіндегі роза тәрізді терезе Марияға арналған; сондай-ақ он екі елшіні бейнелейтін он екі медальон және «Аян кітабынан» Төрт және Жиырма ақсақалды бейнелейтін жиырма төрт медальон бар. Діни тақырыптардан өзгеше, солтүстік трансепттегі роза тәрізді терезеде тривиумның (грамматика, диалектика және риторика) және квадривиумның (арифметика, геометрия, музыка және астрономия) ғылымдарының тұлғалары бейнеленген. Суретші Роберт Делоней 1912 жылы салған «Les Tours de Laon» картинасында собор мұнараларын бейнелеген, бұл оның бейнелі композициялардан Орфизмнің абстрактілік қозғалысына қарай өтуін көрсетеді.