Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Рим императоры немесе узурпатор (260/261 ж. қайтыс болды)
Roman emperor or usurper (died 260/261)
П. К. Регалиан (260/261 ж. қайтыс болды), сондай-ақ Регалиан деп те аталады, 260 және/немесе 261 жылдары Рим империясының саяси тұрақсыздық кезеңіндегі Үшінші ғасыр дағдарысы кезінде бірнеше айға Рим узурпаторы болды. Регалиан Дунай өзенінің жағасындағы әскерлер тарапынан император деп жарияланды, бұл аймақ жиі варварлардың шабуылдарына ұшырады, мүмкін ол шекараны қорғай алады деген үмітте. Регалианға қатысты сақталған әдеби дереккөздер аз және қысқа, және олардың көпшілігі сенімсіз деп есептеледі. Historia Augusta оның дакиялық тегінен екенін және дакиялық патша Децебалдың ұрпағы екенін айтады, бірақ бұл қазіргі заманғы зерттеулерде көбінесе жоққа шығарылады. Регалианның әйелі – беделді сенаторлық отбасынан шыққан Сульпиция Дрянтилла, бұл Регалианның да жоғары римдік тектен екенін көрсетеді. Регалианның император ретінде жариялануы Ингенустың бұрынғы узурпациялық әрекетінен кейін болды, оны да Дунай әскерлері жариялаған, бірақ император Галлиен (253–268) оны жеңді. Императорлық құрметке талапкер ретінде революциялық жаңалық – Регалиан, Ингенустың еңбегінен өзгеше, өзінің билік ордасы Карнунтумда жеке монета соғу орталығын құрды. Ол өзінің және әйелінің суреті бар монеталарды соқты, бірақ олардың сапасы көбінесе нашар болды. Регалианның жергілікті билікті узурпациялауы Галлиен үшін тиімді болды, өйткені бұл императорға Италияны алеманн шабуылдарынан қорғауға назар аударуға мүмкіндік берді, ал Регалиан Иллирияда варварлармен күресіп жатты. Карнунтумда бірнеше айлық қысқа "билік еткеннен" кейін Регалиан қаза тапты. Оның қалай өлгені толыққанды белгісіз, бірақ ең көп қабылданған теория – ол Роксоландардың Карнунтумға жасаған шабуылы кезінде қайтыс болды, мүмкін оған қарсылық білдірген оның әскерлерінің бір бөлігі көмектескен.
P. C. Regalianus (died 260/261), also known as Regalian, was Roman usurper for a few months in 260 and/or 261, during the Crisis of the Third Century, a period of intense political instability in the Roman Empire. Regalianus was acclaimed emperor by the troops along the Danube river, a region of the empire that frequently experienced barbarian raids, probably in the hope that he might be able to secure the frontier. Accounts by surviving literary sources concerning Regalianus are brief and few in number, and are mostly considered unreliable. The Historia Augusta relates that he was of Dacian descent, and a descendant of the Dacian king Decebalus, but this is mostly rejected in modern scholarship. Regalianus was married to Sulpicia Dryantilla, a woman from a prestigious senatorial family, which instead points to Regalianus also being of high ranking Roman descent. Regalianus' acclamation as emperor was in the wake of a previous usurpation attempt by Ingenuus, also proclaimed by the Danube troops, that had been defeated by emperor Gallienus (253–268). Unlike Ingenuus, and revolutionary for an imperial claimant, Regalianus founded his own mint at Carnuntum, his seat of power. He minted coins of himself and his wife, though they were typically of poor quality. Regalianus' local usurpation of power was beneficial for Gallienus, as it allowed the emperor to focus his attention on defending Italy from an invasion by the Alemanni while Regalianus was occupied fighting the barbarians in Illyria. After a brief "rule" of several months at Carnuntum, Regalianus was killed. How exactly he met his end is not entirely clear, but the most commonly accepted theory is that he died during a raid of Carnuntum by the Roxolani, possibly aided by a contingent of his men who had grown to oppose him.
Өмірбаян
Регалианның өмірі мен мансабы туралы қазіргі сақталған әдеби дереккөздерде өте аз мәлімет бар. Көбінесе сенімсіз саналатын, императорлық өмірбаяндардың кейінгі римдік жинағы – Historia Augusta, Регалианның дакиялық тегінен шыққандығын және 105-107 жылдары император Траянның көп күш жұмсап жеңген Дакия патшасы Децебалдың ұрпағы екенін жазады. Бұл әңгіме шындыққа жақын болмауы мүмкін, себебі Регалианның сенаторлық шенді римдік болғаны ықтимал, өйткені ол беделді сенаторлық отбасынан шыққан Сулпиция Дрянтиллаға үйленген. Регалианның толық аты, П. К. Регалиан, тек оның монеталарында ғана кездеседі, ал әдеби дереккөздерде ол жай ғана Регалиан деп аталады. Кейбір ежелгі тарихшылар тіпті осы есімді жаңылыстырып айтқан: Евтропий (IV ғасырдың соңы) оны «Требеллиан» деп, ал Аурелий Виктор (сонымен қатар IV ғасырдың соңы) «Регилиан», «Религилиан» және «Религиан» деп атаған. Аурелий Виктордың қате жазулары оның есімін қасақана бұрмалауының немесе оның есімінің вульгарлық латын тіліндегі айтылуын көрсете алады. Дереккөздердің аздығын ескере отырып, Регалианның толық атын екі қысқартылған есімнен басқа анықтау мүмкін емес. «П» әрпі «Публий» деген преноменді білдіруі мүмкін. «К» әрпі Cassius номенін білдіруі мүмкін, себебі Регалиан бұрынғы суффект консулы C. Cassius Regallianus, Cornelius немесе Claudiusпен туыс болуы мүмкін, бірақ ол екінші преномен Gaius-ты білдіруі де мүмкін (әдетте ол «Caius» үшін «C.» деп қысқартылған). Чарльз Теодор Бове де Преу Хендрик Голциус жасаған монеталардың гравюраларына сүйене отырып, оның аты «Квинт Ноний Регилиан» деп ойлаған, бірақ Джозеф Илариус фон Экхель олар басқа принцепске тиесілі деп санайды және монеталар оқуға қиын монеталар жасаған білімсіз ақша соғушылардың салдарынан туындағанын айтқан. Джон Йонге Акерман монетада бейнеленген айқыш оларды кейінгі кезеңге жатқызады, оның пікірі бойынша бұл «Ноний» Констанций II билігі кезінде билікті басып алған адам болған.
Very little of Regalianus' life and career is recorded in surviving literary sources. The often unreliable Historia Augusta, a late Roman collection of imperial biographies, records that Regalianus was of Dacian origin, and a descendant of Decebalus, the king of Dacia who had been defeated with great effort by emperor Trajan in 105–107. This story is unlikely to be true, and it is more likely that Regalianus was a Roman of senatorial rank, given that he was married to Sulpicia Dryantilla, a woman of a prestigious senatorial family. The full name of Regalianus, P. C. Regalianus, only appears on his coinage, with literary sources referring to him only as Regalianus. Some ancient historians even got this name wrong: Eutropius (late fourth century) called him 'Trebellianus' and Aurelius Victor (also late fourth century) called him 'Regillianus', 'Religilianus' and 'Religianus'. Aurelius Victor's misspellings might reflect deliberate distortion or the pronunciation of his name in Vulgar Latin. Given the scarcity of the source material, Regalianus' full name cannot be ascertained beyond the abbreviated two first names. It is possible that the P stands for the praenomen Publius. The C might stand for the nomen Cassius, given that Regalianus could be related to the earlier suffect consul C. Cassius Regallianus, Cornelius or Claudius, but it has also been suggested to stand for a second praenomen Gaius (which was traditionally shorted archaically as "C." for "Caius" as it was originally spelled). Charles Theodore Beauvais de Preau believed based on engravings of coins by Hendrick Goltzius that his named was "Quintus Nonius Regillianus" but Joseph Hilarius von Eckhel thought that they instead belonged to some other Princeps and that the coins were the result of ignorant moneyers who failed to make legible coins, John Yonge Akerman noted that the standard of the cross described to be on the mint makes dates them to a later period, his opinion was that this supposed "Nonius" would have been a usurper during the reign of Constantius II.
Мансап
Historia Augusta-да Регалианның Иллириядағы әскери қолбасшы, дукс болғаны, оны осы лауазымға император Валериан (253–260) көтергені, сонымен қатар оны көршілес Моэзиядағы әскерлері император деп жариялағаны айтылған. Бұл ақпаратты сенімді деп қарастыруға болмайды, әсіресе, ол анахроникалық болғандықтан: Регалианның кезінде дукс Иллиричи лауазымы әлі болмаған. Оның әйелі жоғары лауазымға ие болғандықтан, Регалиан провинцияның, мүмкін, Жоғарғы Паннонияның, губернаторы болған деп айтуға болады. Дунай бойындағы бұл провинциялар жиі варварлық шабуылдардан зардап шекті, бұл оларды орталық императорлық үкіметпен жиі келіспеушілікке ұшыратты. Регалианның императорлық билікке деген жеке талабынан аз уақыт бұрын, 260 жылы аймақта узурпатор Ингенус жарияланды, бірақ ол билік басындағы император Галлиенуспен (253–268) тез жеңілді. Ингенус пен Регалианның көтерілісі арасында қанша уақыт өткені немесе Регалианның алдыңғы көтеріліске қатысы бар-жоғы белгісіз, бірақ көптеген ғалымдар олардың арасында ұзақ үзіліс болғанына келіседі. Бұл Регалианның император болып тағайындалған уақытын және бірнеше ай бойы билік жүргізгенін ескерсек, қай кезде қайтыс болғанын анықтай алмайды. 260 жылы немесе 261 жылы император деп жарияланды, ал императорлық билікке деген дәуірі бірнеше айдан кейін жеңіліп, қайтыс болды. Ингенусты жеңгеннен кейін Галлиен Дунай бойындағы қорғанысты қайта ұйымдастыруға біраз уақыт жұмсады, бірақ герман тайпасы – алеманндердің шабуылдауымен күресу үшін Италияға оралуға мәжбүр болды. Ол кеткеннен кейін көп ұзамай Роксоландар, Галлиен империяның шекарасына қоныстанған сармат тайпасы, Дунай аймағына көтеріліп, Регалианның әскеріне шабуыл жасады, содан кейін Регалиан Карнутум қаласына қайтты. Осы оқиғалардан кейін ғана Регалианды әскерлері император деп жариялады. Карнунтумда орналасқан XIV Гемина легионының легионерлері Регалианның Дунай шекарасын қорғауға көмектеседі деп үміттенгендіктен, оның кіруін қолдаған болуы мүмкін. Регалиан өзінен бұрынғы Ингенустан айырмашылығы, өзінің монеталарын өзі Карнунтумда құрған монетаханада соғып шығарды, бұл императорлық талапкер үшін революциялық қадам болды. Регалианның монеталарында өзінің ғана суреті емес, өз орнын нығайту үшін Аугуста деген атаққа көтерген әйелі де бейнеленген. Регалианның монеталарының көпшілігінде, бірақ бәрінде емес, AUGG формуласы бар (AUG. бірін білдіретін емес, екі билеушіні білдіреді) кері аңыздарының бөлігі ретінде. Көптік сан – AUGG. ықтимал қасақана, бірақ оның мағынасы анық емес. Бұл Регалиан мен Галлиен арасындағы серіктестікке қарағанда Регалиан мен оның әйелі Дрянтилла арасындағы серіктестікке қатысты болуы ықтимал. Пауль Пирсон екеуінің Аугустпен бірге қызмет еткен ұлы болуы мүмкін деп болжады. Регалианның император ретінде және Дунай аймағындағы кейінірек басқаруы Галлиен үшін пайдалы болды, өйткені ол басып кірген Роксоландарға қарсылық білдіру үшін жаңа назар аударуды қамтамасыз етті және Галлиенге Италияға Алеманн шабуылдарынан туындаған тікелей қауіппен күресуге уақыт берді. Регалианның барлық монеталары Карнунтумда соғылған, олардың барлығы Септимий Север және Максимин Тракс сияқты үшінші ғасырдағы императорлар жасаған монеталарға соғылған. Стильдік жағынан Регалианның монеталары Лициния императорларының (Валериан мен Галлиен) монеталарын көшіреді, бірақ сапасы төмен, көбінесе өте қатал стильде және орфографиялық қателермен. Кейбір монеталар соншалықты асығыс жасалды, сондықтан монетаны алғаш жасаған бұрынғы императордың аңыздары әлі күнге дейін ішінара көрінеді немесе жаңа монетаның монетаға көрінетін аңыз бере алмады. Оның қысқа билігі кезінде Регалиан жасаған монеталардың аз ғана саны (азамырақ 130-дан астам) табылған. Олардың көпшілігі бүгінде жеке ақшалай коллекцияларда сақталған. Регалианның қалай жеңілгені және қайтыс болғаны белгісіз, өйткені әртүрлі дереккөздер әртүрлі жауап береді. Регалианның өлімі туралы жалпыға бірдей қабылданған теорияны 1966 жылы венгр археологы Женэ Фиц ұсынды. Регалиан Роксоландар шабуылы кезінде, мүмкін, өз адамдарымен бірге, біраз уақыт бойы бүлікші тайпамен батыл күрескеннен кейін, қаза тапқан. Басқа деректерде Регалианды тек өзінің әскерлері өлтірді, өйткені иллириялық провинциялық халық Галлиеннің жазасынан қорықты (Historia Augusta) немесе Галлиен оны жеңіп, өлтірді (Eutropius).
The Historia Augusta states that Regalianus was a military commander, dux, in Illyricum, promoted to this post by emperor Valerian (253–260) but also that he was proclaimed emperor by his troops in Moesia, a neighbouring region. This information cannot be regarded as reliable, especially given that it is anachronistic: the position of dux Illyrici did not yet exist at the time of Regalianus. Given his wife's high rank, it is more likely that Regalianus was a provincial governor, perhaps of Pannonia Superior. These provinces along the Danube suffered from frequent barbarian raids, which often left them at odds with the central imperial government. Shortly prior to Regalianus' own claim to imperial power, the usurper Ingenuus had been proclaimed in the region in 260, but he had quickly been defeated by the reigning emperor, Gallienus (253–268). It is not clear how much time transpired between the revolt of Ingenuus and Regalianus' own acclamation, or if Regalianus was involved in the preceding revolt, though most scholars agree that there was an extended hiatus between them. This makes it unclear when exactly Regalianus was acclaimed emperor and also, given that he held out for several months, when he died. He was proclaimed emperor either late in 260 or in 261, and his claim to imperial power ended with his defeat and death after several months, either in 260 or 261. After defeating Ingenuus, Gallienus had spent some time reorganising the defenses along the Danube, but had to return to Italy to deal with an invasion by the Alemanni, a Germanic tribe. Shortly after he departed, the Roxolani, a Sarmatian tribe that Gallienus had re settled within the imperial borders in the Danube region, rebelled and attacked Regalianus' forces, whereafter Regalianus retreated to the city of Carnuntum. It was only after these events that Regalianus was acclaimed emperor by his troops. It is likely that the legionaries of Legio XIV Gemina, which was stationed at Carnuntum, supported the accession of Regalianus as they hoped he could help secure the Danube border. Unlike Ingenuus before him, Regalianus minted his own coins at a mint he himself established at Carnuntum, a revolutionary move for an imperial claimant. In addition to his own portrait, Regalianus' coins also depict his wife, whom he raised to the rank of Augusta to bolster his position. Most, but not all, of Regalianus' coins have the formula AUGG. (implying two rulers, rather than AUG., which implies one) as part of their reverse legend. The plural AUGG. was likely intentional, but the intended meaning is not clear. It is more likely that it refers to the partnership between Regalianus and his wife Dryantilla, rather than to some partnership between Regalianus and Gallienus. Paul Pearson has speculated instead that the two might have had a son whom they promoted to co Augustus. Regalianus' acclamation as emperor and later governance in the Danube region was actually beneficial to Gallienus, as it provided the invading Roxolani with a new focus for opposition and allowed Gallienus time to deal with the immediate threat presented by the Alemanni invasion in Italy. All of Regalianus' coins were minted at Carnuntum, and they are all overstruck issues, struck on coins minted by earlier emperors of the third century, such as Septimius Severus and Maximinus Thrax. Stylistically, Regalianus' coins imitate the coins of the Licinian emperors (Valerian and Gallienus), though they are of lower quality, often in a very rough style and with spelling errors. Some of the coins were so hastily made that the legends of the prior emperor who originally minted the coin is still partially visible, or that the new minting failed to give the coin a visible legend at all. Owing to his brief rule, only a small number of coins (just over 130) minted by Regalianus have been found. Most of them are today in private coin collections. How Regalianus was defeated and died is unclear, given that different sources give different answers. The generally accepted theory concerning Regalianus' demise, forwarded by the Hungarian archaeologist Jenő Fitz in 1966, is that Regalianus was killed in a raid by the Roxolani, perhaps working together with some of his own men, after bravely having fought the rebelling tribe for some time. Other accounts include that Regalianus was murdered exclusively by his own troops as the Illyrian provincial population were afraid of retribution from Gallienus (Historia Augusta) or that he was defeated and killed by Gallienus (Eutropius).