Кіріспе

Американдық саясаткер және дипломат (1816–1887)

Елиу Бенджамин Уошбурн (23 қыркүйек 1816 – 22 қазан 1887) – американдық саясаткер және дипломат. Америка Құрама Штаттарының Республикалық партиясының алғашқы қалыптасуында маңызды рөл атқарған Уошберн әулетінің мүшесі, ол Азамат соғысы алдында және оның кезінде Иллинойс штатынан конгрессмен болып сайланды. Президент Авраам Линкольн мен генерал (кейін президент) Улисс С. Гранттың саяси жақтасы болды. Гранттың басшылығымен Уошберн 1869 жылы АҚШ-тың 25-ші Мемлекеттік хатшысы болып қысқа мерзімге тағайындалды және 1869 жылдан 1877 жылға дейін Франциядағы АҚШ өкілі қызметін атқарды. Жастығында отбасының жағдайы қиын болғанда, 14 жасында Уошберн Мэн штатында өзін-өзі асырау және білімін жетілдіру үшін үйін тастап кетті. Мэн штатындағы газеттерде жұмыс істегеннен кейін және құқық білімін алғаннан соң, Уошберн адвокаттық емтиханды тапсырып, Иллинойс штатының Галена қаласына көшіп, табысты заң фирмасының серіктесі болды. Уошберн 1852 жылы АҚШ Өкілдер палатасына сайланды және 1853 жылдан 1869 жылға дейін қызмет етті, оның ішінде Азамат соғысы мен Қайта құрудың алғашқы кезеңі болды. Линкольннің соғыс саясатын қолдаған Уошберн Гранттың мансабын демеушілік етті; олар таныс болды, себебі Грант соғысқа дейін аз уақыт бұрын әкесінің былғары тауарымен айналысатын бизнесі үшін Галенаға көшіп келген еді. Уошберн Гранттың Одақ армиясындағы жоғарылауына қолдау көрсетті және оны Вашингтондағы және майдандағы сыншылардан қорғады. Уошберн соғыс бойында Гранттың Конгресстегі жақтасы болды, олардың достығы мен байланысы Гранттың президенттік қызметінің екі мерзіміне дейін жалғасты. Радикалдық республикашылардың жетекшісі ретінде Уошберн президент Эндрю Джонсонның Қайта құру саясатына қарсы шығып, афроамерикандықтардың сайлау құқығы мен азаматтық құқықтарын қолдады. Президент Грант 1869 жылы Уошберннің Азамат соғысы кезінде Гранттың мансабын қолдағанына деген құрметінің және Франциядағы министр болып тағайындалғаннан кейін Уошбернге дипломатиялық бедел беру мақсатымен оны АҚШ Мемлекеттік хатшысы қызметіне тағайындады. Уошберннің Мемлекеттік хатшы лауазымындағы қызметі он бір күнге ғана созылды, бірақ ол Францияда сегіз жыл қызмет етті, онда ол Франко-пруссия соғысы кезінде американдықтарға, бейтарап елдерге және Франциядағы немістерге гуманитарлық көмек көрсеткені үшін дипломатиялық адалдығымен және қайырымдылығымен танылды. Осы еңбегі үшін ол Франция және Германия үкіметтерінен ресми мақтау алды. Уошберннің Грантпен достығы 1880 жылғы республикалық конвентте Уошберн президенттікке үміткер болған кезде аяқталды. Ол кең қолдау таппады, бірақ Грант бұрын-соңды болмаған үшінші мерзімге басты үміткер болды және партия ақырында қара ат Джеймс А. Гарфилдке бұрғанда көңілі қалды. Зейнетке шыққаннан кейін Уошберн құлдыққа қарсы саясаткер Эдвард Коулстың өмірбаянын және Франциядағы дипломатиялық мансабы туралы естеліктерін жариялады.

Балалық шағы, білім және заңгерлік мансап

Уошберн 1816 жылғы 23 қыркүйекте Ливерморде дүниеге келді, ол кезде Мэн штаты Массачусетс штатының құрамында болған. Ол Израиль мен Марта (туған қызы Бенджамин) Уошберннің он бір баласының үшіншісі еді. Уошберн капитан Израиль мен Абия (патша) Уошберннің немересі болды. Оның әкесі Америка революциясы кезінде Континенттік армияда офицер болып қызмет еткен және Англияда Плимут колониясының хатшысы болған Джон Уошберннің ұрпағы еді. Джон Уошберн 1631 жылы Америкаға көшіп келіп, Массачусетс штатының Дюксбери қаласында қоныстанған пуритан колонисті болды. Уошберннің әкесі 1806 жылы Мэн штатына қоныс аударды және 1808 жылы Кеннебек өзеніндегі Уайтс-Лэндингте кеме жасау кәсіпорнын ашты. Пуритандық дәстүрге сай, Израиль қатаң тәртіпті болды және Уошберн мен оның бауырлары Киелі кітапты оқыды, күнделікті егін шаруашылығымен және басқа да жұмыстармен айналысты, демалысқа уақыт таба алмады. Қыс айларында Уошберн аудандық мектептерге барды, онда "бүршік таяқ" арқылы дене жазасы қолданылды. Уошберннің отбасы 1829 жылы қаржылық қиындыққа тап болды, сол кезде саудамен айналысқан әкесі өзінің дүкенін сатуға мәжбүр болды. Отбасы мүсіркеуге мұқтаж болды және күнкөрісі үшін шаруашылыққа тәуелді болды, ал Уошберн мен оның бірнеше бауырлары өзіне өзі көмектесуге мәжбүр болды. 14 жасында Уошберн әулеттік правописаниеге сәйкес атына "e" әрпін қосып, білім мен мансап іздеу үшін үйден кетті. Мемлекеттік мектептерде оқығаннан кейін, Уошберн 1833-1834 жылдары Мэн штатының Гардинер қаласындағы "Christian Intelligencer" баспасында жұмыс істеді. 1834-1835 жылдары Уошберн мектепте сабақ берді, ал 1835-1836 жылдары Мэн штатының Аугуста қаласындағы "Kennebec Journal" газетінде жұмыс істеді. Уошберн Мэн Веслиан семинариясына қабылданды, судья Джон Отиспен заңды зерттеді және 1839-1840 жылдары Гарвард құқық мектебінде бір жылдық заңдық білімін аяқтады. 1840 жылы ол адвокаттық емтиханды тапсырды.

1854 жылы Уошберн АҚШ Сенатына Абрахам Линкольннің сәтсіз үміткерлігін қолдады. 1850 жылдардың ортасында вигтер партиясы таратылды, ал Республикалық партия құлдыққа қарсы күресетін басты партия ретінде құрылды. Уошберн Республикалық партияға қосылды және 1856 жылы оның президенттікке алғашқы үміткері Джон С. Фремонтты қолдады. 1858 жылы Уошберн Линкольннің АҚШ Сенатына үміткерлігін қолдады. 1860 жылы Уошберн Линкольннің сәтті президенттік науқанын ынтамен қолдады.

Америка Азаматтық соғысы

Линкольн президенттік кезінде Уошберн Одақты қолдады. Сенімді досы ретінде, ол Линкольнға ресми емес кеңес берді және Иллинойс штатынан келіп түскен саяси жаңалықтармен оны үнемі хабардар етіп отырды. 1861 жылдың басында Линкольн президенттік қызметін бастау үшін Вашингтон қаласына жол тартқанда, оның қолдаушылары қастандық жасалуы мүмкін деп қорқып жүрді. Уошберн армия қолбасшысы Уинфилд Скоттпен ақылдасып, Вашингтон және оның төңірегіндегі қауіпсіздік шараларын күшейтті. Линкольн 1861 жылдың 23 ақпанында Вашингтонға жасырын түрде келді, ал Уошберн оны қарсы алуға келді.

Демеуші: Улисс С. Грант

Уошберн Вашингтондағы аз ғана адамдардың бірі еді, ол бұрын Галена тұрғыны Улисс С. Грантпен танысқан болатын. Грант Вест-Пойнтты бітірген және Мексика-Америка соғысын қоса алғанда, әскерде он бір жыл қызмет еткен. Бастапқыда Грант пен Уошберн керемет емес, қайшы саяси одақ сияқты көрінді; Грант Дуглас демократы болса, Уошберн – құл азат етуді ынтамен қолдаған және Республикалық партияның негізін қалаушы еді. Осы айырмашылықтарға қарамастан, Уошберн Гранттың ерте және жақтас қолдаушысына айналды және оның генерал-офицерлік шендерге өсуіне көмектесті. Грант соғыстың басында шен немесе лауазымға ие болмаса да, Галенада еріктілер ротасын жинауға бастама көтерді және оларды штаб астанасы Спрингфилдке алып барды. Грант Уошбернмен Вест-Пойнтта алған білімі мен бұрынғы әскери тәжірибесінің оны далалық қолбасшылыққа жеткізуіне үміттенгенін талқылады; Уошберн бұл мәселені губернатор Ричард Йейтспен талқылауға уәде берді. Йейтс Грантқа әскери комиссия ұсынып, еріктілер бөлімдерін даярлауды жалғастыруға рұхсат берді. Грант келісті, бірақ далалық қолбасшылыққа қол жеткізу үшін күшін салды. Уошберннің қолдауымен Грант 1861 жылдың 14 маусымында еріктілер полковнигі болып тағайындалды және 21-ші Иллинойс ерікті жаяу әскер полкіне қолбасшылық етуге бекітілді. Полкке басшылық еткен кезінде және Виксбург науқаны барысында Уошберн ағасы генерал-майор Кэдвалладер С. Уошберн арқылы Грантпен тығыз байланыста болды. Уошберн Вашингтонда Гранттың жақтасы және қорғаушысы болып қызмет етті. 1861 жылдың қыркүйегінде Уошберн Гранттың бригада генералы болып тағайындалуына және бригадаға қолбасшылық етуіне демеушілік етті, сондай-ақ оның генерал-майор болып көтерілуін және округтік, далалық армия және әскери дивизия қолбасшылығына тағайындалуын қолдады. Уошберн Гранттың генерал-лейтенант болып тағайындалуына және бүкіл Одақ армиясына қолбасшылық етуіне де қолдау көрсетті. Соғыс кезінде Грант Республикалық партияның құлдықты жою және афроамерикандықтарды әскерге қабылдау мақсаттарымен келісім тапты. Оның саяси көзқарасының өзгеруі және майдандағы жетістіктері оны республикашыл ретінде президенттікке үміткер етті, ал Уошберн Гранттың 1868 жылғы сәтті науқанын қолдады.

Батыс соғыс департаментіне қатысты тергеу

Президент Линкольннің тұсында Азамат соғысының алғашқы айларында Уошберн генерал Джон С. Фремонттың Батыс соғыс департаментіне қатысты жемқорлық айыптауларын тергеді. Линкольн 1861 жылғы шілдеде Фремонтты Батыс соғыс департаментінің командирі етіп тағайындаған еді. Фремонттың өкілеттігімен әскер мен федералды үкіметті алдаған, "қарақшылар тобы" болғандығы және Фремонт өзінің "қарсыласы" болғаны туралы қауесет тарады. Уошберннің тергеуі Фремонттың Калифорниядағы байланыстарына тиімді әскери келісімшарттар бергенін көрсетті. Сонымен қатар, Фремонт теміржол вагондары, жылқы, есек, шатырлар және нашар сапалы жабдықтар үшін тым қымбат келісімшарт алған сатушыларды жақсы көретін. Қазан айында Линкольн Фремонтты жемқорлық пен бағынбаушылық себептерімен қызметтен босатып жіберді.

Радикалдық республикашылдардың басшысы

Уошберн құлдыққа ең қарсы болған радикалды республикашылардың жетекшісіне айналды және нәсілдік теңдікті алғашқы қолдаушылардың бірі болды. Конгрессмен ретінде ол АҚШ Конституциясына он төртінші түзетуді әзірлеген Қайта құру жөніндегі бірлескен комитетте қызмет етті. Азамат соғысынан кейін Уошберн ірі плантацияларды босатылған құлдарға өтемақы ретінде бөлуді жақтады.

Мемлекеттік хатшы (1869)

Грант 1869 жылы президент болған кезде, ол Уошбернді Уильям Х. Сьюардты Мемлекеттік хатшылық қызметінен алмастырып тағайындады, оның орнына ол бұл лауазымды тек қысқа мерзімге атқарып, кейін Франциядағы елші болып қызмет ететіні түсінілді.

Ауру және отставкаға кету

Ол Мемлекеттік хатшы болғаннан кейін ауырып қалды және он бір күннен кейін қызметтен кетті; оның мерзімі барлық Мемлекеттік хатшылардың арасындағы ең қысқасы болып табылады.

Франциядағы министр (18691877)

Франция министрі ретінде Уошберн Франко-Пруссия соғысы кезінде маңызды дипломатиялық және гуманитарлық рөл атқарды. Бұл барлық соғысқан тараптар өз мүдделерін білдіру үшін қорғаушы елдерді тағайындаған алғашқы ірі соғыс болды, ал Америка Құрама Штаттары Солтүстік Германия Конфедерациясы мен бірнеше неміс мемлекеттері үшін қорғаушы ел болуға келісті. Уошберн Францияда тұратын 30 000 неміс азаматын теміржолмен эвакуациялауды ұйымдастырды және Париж қоршауы кезінде 3 000 немісті азықтандыруға жауапты болды. Мемлекеттік департамент оған Америка елшілігін өз қалауынша эвакуациялауға рұқсат бергенімен, Уошберн соғыс және Париж коммунасы кезінде Парижде қалуды жөн көрді. Уошберн Париж қоршауында француз астанасында қалған ірі державаның жалғыз дипломаты болды. Қорғаушы ел ретінде ол француз және неміс үкіметтері арасында хабар алмасты. Немістер оған қала сыртынан келіп түскен мөрленген дипломатиялық хаттарды алуға рұқсат берді, бұл мүмкіндік кіші нейтралды елдерге берілмеді. Уошберн Францияда дипломатиялық өкілдігі жоқ жеті Латын Америкасы консулдығын қорғауға да жауапты болды. Француз Республикасы Франция мен Германия арасындағы дипломатиялық қарым-қатынас он бір айға үзілгеннен кейін, 1871 жылдың маусымында Германия империясымен уәкілдік етушілерді алмастырды. Ауыр сынақтардан кейін 17 фунт салмақ жоғалтқан Уошберн соғыс басталғанын естігенде демалу үшін Карлсбад қайнар бұлақтарына дереу оралды. Уошберннің тынбай еңбек етуі болашақ соғыстарда қорғаушы елдің рөліне үлгі болды. Ол Германия императоры Вильгельм I және Германия канцлері Отто фон Бисмарктан, сондай-ақ француз басшылары Леон Гамбетта мен Адольф Тьерден арнайы наградалар алды.

Президенттікке кандидат (1880)

Уошберн Гранттың өкілеттігі аяқталысымен 1877 жылы Францияны тастап, Галенаға оралды. Грант 1880 жылы бұрын-соңды болмаған үшінші мерзімге түсуге шешім қабылдағанда, Уошберн оны қолдауға келісті және өзінің жақтастарының Уошбернді кандидат етіп ұсынуға тырысуын жоққа шығарды. Уошберннің қарсылығына қарамастан, ол 1880 жылы Чикагода өткен Республикалық ұлттық конвентте үміткерлердің бірі болды. Номинацияны жеңу үшін 379 дауыс қажет болғандықтан, ол үнемі 30-40 делегаттан қолдау алды; Грант бастапқыда көшбасшы болып тұрды және үнемі 300-315 дауыс жинады. 30-дан астам дауыс беруден кейін Грант пен басқа да жетекші үміткерлер – Джеймс Блейн мен Джон Шерманның ұсынылмағанын түсінген делегаттар «қара атты» іздеуді бастады. Уошберн үшін бұрынғы дауыс беру кезінде дем алуға мүмкіндік болмағандықтан, 34-ші дауыс беруде Висконсин штатынан 16 Уошберн делегаты еш ескертусіз Джеймс А. Гарфилдке дауыс берді. Бұл күтпеген әрекет Гарфилдке қолдаудың күрт өсуіне әкелді және ол 36-шы дауыс беруде ұсынылды. Гранттың делегаттарының көпшілігі Блейн мен Шерманды қолдағандар Гарфилдке ауысса да, өз позицияларын сақтап тұрды. Грант Уошбернге ашуланды, өйткені Уошберн Гранттың кандидатурасын жеткілікті деңгейде қолдамады деп сенді, өйткені ол осылай істеуге уәде берген еді. Грант, егер Уошберннің делегаттары оған қосылғанда, бұл оның жеңіске жетіп, номинацияны алуы үшін жеткілікті дем берер еді деп ойлады. Ал Уошберн болса, егер Грант Блейн мен Шерман сияқты қанағаттанбаған жағдайда, Гарфилд емес, Уошберн «қара ат» болып, номинацияны алуы мүмкін еді деп есептеді. Грант пен Уошберн енді ешқашан кездеспеді және олардың достығы аяқталды.

Зейнеткерлік

1882 жылы Уошберн Иллинойс штатының бұрынғы губернаторы Эдвард Коулстың өмірбаянын жариялады, ол құлдыққа қарсы болған Вирджиниялық және өз құлдарын азат еткен адам еді. Уошберн кейіннен Чикагоға көшіп барды және 1884 жылдан 1887 жылға дейін Чикаго тарихи қоғамының президенті қызметін атқарды. 1887 жылы ол дипломат ретіндегі қызметі туралы естеліктерін жариялады, «Франциядағы министрдің естеліктері». Чикагодағы 1232 South Washburne даңғылы Елиу Уошберннің құрметіне берілген.