Джон Милтон Хэй: Американ саяхаты және дипломаты

Жон Милтон Хэй (1838-1905) – АҚШ саяхатшысы, дипломаты, Авраам Линкольннің хатшысы, М McKinley мен Т. Рузвельттің мемлекеттік хатшысы. Биография авторы.

48 мин оқу

100%

Дереккөз: John Hay — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Америка мемлекет қайраткері (1838–1905)

Джон Милтон Хей (8 қазан 1838 – 1 шілде 1905) – американдық мемлекет қайраткері және шенеунік, оның үкіметтегі мансабы жарты ғасырға жуық созылған. Ол Авраам Линкольннің жеке хатшысы және көмекшісі ретінде бастап, кейін дипломат болды. Хей Уильям Маккинли және Теодор Рузвельт президенттерінің кезінде АҚШ Мемлекеттік хатшысы қызметін атқарды. Хей сонымен қатар Линкольннің өмірбаянын жазды және өмірі бойы поэзия мен басқа да әдеби шығармалар жазды. Индиана штатының Салем қаласында, құлдыққа қарсы күрескен отбасында дүниеге келген, кейін Иллинойс штатының Варшава қаласына көшіп келген Хей ерте жасынан-ақ үлкен потенциалын көрсетті, сондықтан оның отбасы оны Браун университетіне жіберді. 1858 жылы бітіргеннен кейін Хей Линкольннің кеңсесіне жақын орналасқан Иллинойс штатының Спрингфилд қаласындағы еңісінің кеңсесінде заң оқыды. Ол Линкольннің сәтті президенттік науқанында жұмыс істеді және Ақ үйдің жеке хатшыларының бірі болды. Американдық Азамат соғысы кезінде Хей Линкольнмен жақын байланыста болды және президенттің қаза болғаннан кейін оның төсегі басында тұрды. Басқа әдеби еңбектерімен қатар, Хей Джон Джордж Николаймен бірлесіп Линкольннің он томдық өмірбаянын жазды, ол кісі өлтірілген президенттің тарихи бейнесін қалыптастыруға көмектесті. Линкольн қайтыс болғаннан кейін Хей бірнеше жыл Еуропадағы дипломатиялық қызметтерде болды, содан кейін Хорас Грили мен Уайтлоу Рид басқарған «Нью-Йорк Трибьюн» газетінде жұмыс істеді. Хей саясатта белсенді болып, 1879 жылдан 1881 жылға дейін Мемлекеттік хатшының көмекшісі қызметін атқарды. Кейін ол жеке секторға оралып, президент Маккинли, оның жақтаушысы болғаннан кейін, 1897 жылы оны Ұлыбританиядағы елші етіп тағайындады. Келесі жылы Хей Мемлекеттік хатшы болды. Хей президент Маккинлидің және Маккинлидің қаза болғаннан кейін Теодор Рузвельт басшылығымен шамамен жеті жыл Мемлекеттік хатшы қызметін атқарды. Хей Қытайды барлық елдермен тең құқықтармен сауда жасауға ашық ұстаған «Ашық есік саясатын» халықаралық державалармен келіссөздер арқылы жүзеге асырды. Ұлыбританиямен «Хей-Паунсфоте келісімін», Колумбиямен «Хей-Херран келісімін» (кейін ратификацияланбаған) және, ақырында, жаңадан тәуелсіздік алған Панама Республикасымен «Хей-Бунау Варилла келісімін» келіссөздер арқылы жүргізу арқылы Хей Панама каналын салуға жол ашты.

John Milton Hay (October 8, 1838July 1, 1905) was an American statesman and official whose career in government stretched over almost half a century. Beginning as a private secretary and an assistant for Abraham Lincoln, he became a diplomat. He served as United States Secretary of State under Presidents William McKinley and Theodore Roosevelt. Hay was also a biographer of Lincoln, and wrote poetry and other literature throughout his life. Born in Salem, Indiana to an anti slavery family that moved to Warsaw, Illinois, Hay showed great potential from an early age, and his family sent him to Brown University. After graduation in 1858, Hay read law in his uncle's office in Springfield, Illinois, adjacent to that of Lincoln. Hay worked for Lincoln's successful presidential campaign and became one of his private secretaries in the White House. Throughout the American Civil War, Hay was close to Lincoln and stood by his deathbed after the President was shot. In addition to his other literary works, Hay co authored, with John George Nicolay, a ten volume biography of Lincoln that helped shape the assassinated president's historical image. After Lincoln's death, Hay spent several years at diplomatic posts in Europe, then worked for the New York Tribune under Horace Greeley and Whitelaw Reid. Hay remained active in politics, and from 1879 to 1881 served as Assistant Secretary of State. Afterward, he returned to the private sector, remaining there until President McKinley, of whom he had been a major backer, made him the Ambassador to the United Kingdom in 1897. Hay became the Secretary of State the following year. Hay served for nearly seven years as Secretary of State under President McKinley and, after McKinley's assassination, under Theodore Roosevelt. Hay was responsible for negotiating the Open Door Policy, which kept China open to trade with all countries on an equal basis, with international powers. By negotiating the Hay–Pauncefote Treaty with the United Kingdom, the (ultimately unratified) Hay–Herrán Treaty with Colombia, and finally the Hay–Bunau Varilla Treaty with the newly independent Republic of Panama, Hay also cleared the way for the building of the Panama Canal.

Отбасы және жастар

Джон Милтон Хей 1838 жылдың 8 қазанында Индиана штатының Салем қаласында дүниеге келді. Ол доктор Чарльз Хей мен бұрынғы Хелен Леонардтың үшінші ұлы болды. Чарльз Хей Кентукки штатының Лексингтон қаласында туып, құлдыққа қарсы болды және 1830 жылдардың басында Солтүстікке көшіп келді. Ол Салемде дәрігерлікпен айналысты. Хеленнің әкесі Дэвид Леонард 1818 жылы отбасымен Массачусетс штатының Ассонет қаласынан батысқа көшіп кетті, бірақ Индиана штатының Винсенс қаласына жолда қайтыс болды. Хелен 1830 жылы Салемге көшіп, мектепте сабақ берді. Олар 1831 жылы сол жерде үйленді. Чарльз Салемде сәттілікке жете алмады, 1841 жылы әйелі мен балаларымен бірге Иллинойс штатының Варшава қаласына көшіп барды. Джон жергілікті мектептерде оқыды, ал 1849 жылы оның еміл Милтон Хей Джонды Пайк округіндегі Питтсфилдтегі үйіне шақырып, жақсы саналатын Джон Д. Томсон академиясына оқуға шақырды. Милтон Спрингфилд адвокаты Абрахам Линкольннің досы болды және Стюарт пен Линкольн фирмасында заң оқыды. Питтсфилдте Джон алғаш рет Джон Николаймен танысты, ол сол кезде 20 жасар газетші еді. Джон Хей оқуын аяқтағаннан кейін, 13 жасар бала Спрингфилдте әкесінің үйінде тұрып, сол жердегі мектепке оқуға жіберілді. Оның ата-анасы мен еміл Милтон (баланың білімін қаржылаған) оны Род-Айленд штатының Провиденс қаласындағы Браун университетіне жіберді, онда оның анасының қайтыс болған әкесі де оқыған.

Студент және Линкольннің жақтасы

1855 жылы Хей Браун университетіне оқуға түсті. Ол колледж өмірін ұнатқанмен, оны жеңіл таппады: батыс киімдері мен акценті оны көзге түсірді; академиялық жағынан жеткіліксіз дайындалғандықтан және жиі ауырып жүрді. Хей дарынды студент ретінде танылып, Сара Хелен Уитман мен Нора Перри кіретін Провиденстің әдеби үйірмесіне қатысты. Ол өлеңдер жазып, гашишпен тәжірибе жасады. 1858 жылы өнер магистрі дәрежесін алып, әкесі сияқты, курс ақыны атанды. Ол Иллинойс штатына қайтты. Милтон Хей өзінің кеңсесін Спрингфилдке көшірді, ал Джон заңгерлік білімін оқып, оның кеңсесінде клерк болып жұмыс істеді. Милтон Хейдің кеңсесі Иллинойстағы ең беделді кеңселердің бірі болды. Линкольн оған жақын кеңседе орналасып, жаңа Республикалық партияның жылтыр жұлдызы болып көтеріліп келе жатқан еді. Хей Линкольнмен алғашқы кездесуін еске алды: Хей 1860 жылы Линкольн президенттікке кандидат болғаннан кейін ғана оны қолдады. Одан кейін Хей Линкольннің үгіттеу науқанына баяндамалар жасап, газет мақалалары арқылы оның кандидатурасын жақтады. Линкольннің сайлау штабының жеке хатшысы болып тағайындалған Николай, көптеген хаттармен жұмыс істеуге көмекші керек екенін түсінгенде, Хей алты ай бойы Линкольн үшін толық уақыт жұмыс істеді. Линкольн сайланғаннан кейін, жеке хатшы қызметін жалғастырған Николай, Хейді Ақ үйге көмекші ретінде жұмысқа алуды ұсынды. Линкольн: «Біз бүкіл Иллинойс штатын Вашингтонға алып кете алмаймыз», – дегенмен, сосын «Жарайды, Хейді де алып келелік» деді. Кушнер мен Шеррилл «Линкольннің Хейді кездейсоқ тағайындауы туралы әңгімеге» күмәнмен қарады, себебі бұл Хейдің өзінің кеңсеге ешқашан талпынбағаны туралы бейнесімен үйлеседі, бірақ «1860 жылдардағы Спрингфилд саясатының шындығына сәйкес келмейді» – Хей, әрине, Линкольннің хаттарымен айлар бойы айналысқаны үшін бір сыйлық күткені анық. Хейдің өмірбаяуын жазған Джон Талияферро Линкольннің тәжірибелі адамдардың орнына Николай мен Хейді шақырғанын, олардың «әдемілігі мен үйлесімділігіне» байланысты болды деп санайды. Тарихшы Джошуа Зейц Линкольн Милтонның жүрегіндегі немересінің алты айлық жалақысын төлеуге келіскен соң ғана Хейді жұмысқа алуға шешім қабылдады деп мәлімдейді.

Hay enrolled at Brown in 1855. Although he enjoyed college life, he did not find it easy: his Western clothing and accent made him stand out; he was not well prepared academically and was often sick. Hay gained a reputation as a star student and became a part of Providence's literary circle that included Sarah Helen Whitman and Nora Perry. He wrote poetry and experimented with hashish. Hay received his Master of Arts degree in 1858, and was, like his grandfather before him, Class Poet. He returned to Illinois. Milton Hay had moved his practice to Springfield, and John became a clerk in his firm, where he could study law. Milton Hay's firm was one of the most prestigious in Illinois. Lincoln maintained offices next door and was a rising star in the new Republican Party. Hay recalled an early encounter with Lincoln:

Hay was not a supporter of Lincoln for president until after his nomination in 1860. Hay then made speeches and wrote newspaper articles boosting Lincoln's candidacy. When Nicolay, who had been made Lincoln's private secretary for the campaign, found he needed help with the huge amounts of correspondence, Hay worked full time for Lincoln for six months. After Lincoln was elected, Nicolay, who continued as Lincoln's private secretary, recommended that Hay be hired to assist him at the White House. Lincoln is reported to have said, "We can't take all Illinois with us down to Washington" but then "Well, let Hay come". Kushner and Sherrill were dubious about "the story of Lincoln's offhand appointment of Hay" as fitting well into Hay's self image of never having been an office seeker, but "poorly into the realities of Springfield politics of the 1860s"—Hay must have expected some reward for handling Lincoln's correspondence for months. Hay biographer John Taliaferro suggests that Lincoln engaged Nicolay and Hay to assist him, rather than more seasoned men, both "out of loyalty and surely because of the competence and compatibility that his two young aides had demonstrated". Historian Joshua Zeitz argues that Lincoln was moved to hire Hay when Milton agreed to pay his nephew's salary for six months.

Линкольнның хатшысы

Милтон Хейдің немере інісінің білікті адвокат ретінде Вашингтонға баруын қалаған, ал Джон Хей 1861 жылдың 4 ақпанында Иллинойс штатының адвокатурасына қабылданды. 11 ақпанда ол президент сайланған Линкольнмен бірге Вашингтонға сапарға шықты. Осы кезде бірнеше оңтүстік штаттар Линкольн сайланғанына наразылық ретінде Америка Конфедерациялық Штаттарын құру үшін бөлініп шықты. Линкольн 4 наурызда қызметке кіріскенде, Хей мен Николай Ақ үйге көшіп, қарапайым бөлмеде бірге тұрды. Президенттік хатшының біреуіне ғана жалақы қарастырылғандықтан (Николай), Хей жылына 1600 доллар жалақымен Ішкі істер департаментіне тағайындалды және Ақ үйге қосымша жұмыс істеуге жіберілді. Олар Линкольнге тәулігіне 24 сағат қолжетімді болды. Линкольн президент болып тұрғанда демалысқа шықпады және аптасына жеті күн, көбінесе кешкі сағат 11-ге дейін (немесе шешуші шайқастар кезінде одан да кеш) жұмыс істеді, сондықтан оның хатшыларының жұмысы ауыр болды. Хей мен Николай міндеттерін бөлісті: Николай Линкольнге кеңсесінде және кездесулерде көмектесті, ал Хей көп көлемді хат-хабарларды өңдеді. Екеуі де Линкольнді президентпен кездесуге ниетті адамдар мен басқалардан қорғауға тырысты. Дөңгелек Николайдан айырмашылығы, Хей өзінің сүйкімділігімен Линкольннің қабылдауынан айырылғандардың наразылығынан құтылды. Аболиционист Томас Уэнтуорт Хиггинсон Хейді "жақсы жігіт, өкінішке орай он жетіге жуық көрінеді және жетпіс сияқты мінез-құлық танытуға мәжбүр" деп сипаттады. Хей газеттерге анонимді түрде мақалалар жазуын жалғастырды, Линкольнді қайғылы, діндар және қабілетті адам ретінде көрсетуге тырысты, ол Одақты сақтау үшін өмірін және денсаулығын арнады. Сондай-ақ, Хей 1861 жылдың шілдесіндегі Бірінші Булл-Рандағы жеңілісті сияқты жағдайларды түсіндіретін мақалаларында Талияферро оны "Ақ үйдің пропагандисі" деп атады. Ауыр жұмыс жүктемесіне қарамастан – Хей күніне 20 сағат жұмыс істейтінін жазды – ол мүмкіндігінше қалыпты өмір сүруге тырысты, Уилард қонақүйінде Николаймен тамақтанды, Авраам мен Мэри Тодд Линкольндермен театрға барды және француз тілінде "Жалқылар" романын оқыды. 20 жасқа толмаған Хей Вашингтон элитасының үйлерінде өтетін мәдени кештеріне қатысып, сонымен қатар барларда уақыт өткізді. Екеуі де Мэри Линкольнмен жиі келіспейтін, ол Ақ үйді жөндеу үшін түрлі амалдар қолданды, бірақ Линкольннің жалақысы ойын-сауық және басқа да шығындарды жабуға жеткіліксіз болды. Хатшылардың қарсылығына қарамастан, Линкольн ханым көбінесе жеңіске жетіп, күйеуінің төрт жылдық қызметінің жалақысының 70 пайызын үнемдеді. 1862 жылдың ақпанында Линкольннің 11 жасар ұлы Уилли қайтыс болғаннан кейін (Хейдің күнделігі мен хаттарында еске алынбаған оқиға), "Хей бала алмастырушы болмаса, Линкольнның ең жақсы ниеттеріне қарамастан, аман қалған балаларына табысты түрде бере алмаған аталық сезімді оятқан жас жігіт болды". Хейдің өмірбаянын жазған Роберт Гейлдің айтуынша, "Хей Линкольнді оның ізгілігі, шыдамдылығы, түсінігі, әзіл-сықағы, кішіпейілділігі, жомарттығы, әділдік сезімі, салауатты күмәнділігі, төзімділігі мен билігі, қарапайым адамды сүйгені және мистикалық патриотизмі үшін жақсы көретін". Палата спикері Галуша Гроу "Линкольн оған қатты байланысты болды" деді, ал кейіннен Хейді білген жазушы Чарльз Г. Халпин "Линкольн оны ұлындай жақсы көретінін" жазды. Хей мен Николай Линкольнді Геттисбургтегі зиратты ашуға Геттисбургке (Пенсильвания) ертіп барды, онда Геттисбург шайқасында қаза тапқандар көптеп жерленген. Олар Линкольннің 1890 жылғы көп томдық өмірбаянында Геттисбург сөзіне көп мән бергенімен, Хейдің күнделігінде "Президент, қатаң және еркін түрде, әдеттегіден гөрі көбірек ізгілікпен, жарты оншақты бағышталу сөздерін айтты" деп жазылған.

Milton Hay desired that his nephew go to Washington as a qualified attorney, and John Hay was admitted to the bar in Illinois on February 4, 1861. On February 11, he embarked with President elect Lincoln on a circuitous journey to Washington. By this time, several Southern states had seceded to form the Confederate States of America in reaction to the election of Lincoln, seen as an opponent of slavery. When Lincoln was sworn in on March 4, Hay and Nicolay moved into the White House, sharing a shabby bedroom. As there was only authority for payment of one presidential secretary (Nicolay), Hay was appointed to a post in the Interior Department at $1,600 per year, seconded to service at the White House. They were available to Lincoln 24 hours a day. As Lincoln took no vacations as president and worked seven days a week, often until 11 pm (or later, during crucial battles) the burden on his secretaries was heavy. Hay and Nicolay divided their responsibilities, Nicolay tending to assist Lincoln in his office and in meetings, while Hay dealt with the correspondence, which was voluminous. Both men tried to shield Lincoln from office seekers and others who wanted to meet with the President. Unlike the dour Nicolay, Hay, with his charm, escaped much of the hard feelings from those denied Lincoln's presence. Abolitionist Thomas Wentworth Higginson described Hay as "a nice young fellow, who unfortunately looks about seventeen and is oppressed with the necessity of behaving like seventy." Hay continued to write, anonymously, for newspapers, sending in columns calculated to make Lincoln appear a sorrowful man, religious and competent, giving of his life and health to preserve the Union. Similarly, Hay served as what Taliaferro deemed a "White House propagandist," in his columns explaining away losses such as that at First Bull Run in July 1861. Despite the heavy workload—Hay wrote that he was busy 20 hours a day—he tried to make as normal a life as possible, eating his meals with Nicolay at Willard's Hotel, going to the theater with Abraham and Mary Todd Lincoln, and reading Les Misérables in French. Hay, still in his early 20s, spent time both in barrooms and at cultured get togethers in the homes of Washington's elite. The two secretaries often clashed with Mary Lincoln, who resorted to various stratagems to get the dilapidated White House restored without depleting Lincoln's salary, which had to cover entertainment and other expenses. Despite the secretaries' objections, Mrs. Lincoln was generally the victor and managed to save almost 70 percent of her husband's salary in his four years in office. After the death of Lincoln's 11 year old son Willie in February 1862 (an event not mentioned in Hay's diary or correspondence), "it was Hay who became, if not a surrogate son, then a young man who stirred a higher form of parental nurturing that Lincoln, despite his best intentions, did not successfully bestow on either of his surviving children". According to Hay biographer Robert Gale, "Hay came to adore Lincoln for his goodness, patience, understanding, sense of humor, humility, magnanimity, sense of justice, healthy skepticism, resilience and power, love of the common man, and mystical patriotism". Speaker of the House Galusha Grow stated, "Lincoln was very much attached to him"; writer Charles G. Halpine, who knew Hay then, later recorded that "Lincoln loved him as a son". Hay and Nicolay accompanied Lincoln to Gettysburg, Pennsylvania, for the dedication of the cemetery there, where were interred many of those who fell at the Battle of Gettysburg. Although they made much of Lincoln's brief Gettysburg Address in their 1890 multi volume biography of Lincoln, Hay's diary states "the President, in a firm, free way, with more grace than is his wont, said his half dozen lines of consecration."

Президент өкілі

Линкольн Хейді Ақ үйден түрлі тапсырмалармен жіберді. 1861 жылдың тамызында Хей Мэри Линкольн мен оның балаларын Нью-Джерси штатының Лонг-Бранч қаласына, Джерси жағалауындағы курортқа, олардың күтіміне алды және сонымен қатар Хейге аса қажетті демалыс беруге мүмкіндік жасады. Келесі айда Линкольн оны Миссури штатына, президентті әскери қателіктерімен және рұқсатсыз жергілікті құлдарды босату арқылы ренжіткен, Линкольннің шекаралық штаттарды Одақта ұстап тұру әрекеттеріне қауіп төндірген Одақ генералы Джон С. Фремонтқа хат жеткізу үшін жіберді. 1863 жылдың сәуір айында Линкольн Хейді Одақтың бақылауындағы Оңтүстік Каролина жағалауына, Чарльстон портын қайтарып алуға бағытталған темір кемелер туралы есеп беру үшін жіберді. Содан кейін Хей Флорида жағалауына аттанды. Ол 1864 жылдың қаңтарында Флоридаға қайтып келді, Линкольн өзінің «Он проценттік жоспары» туралы жариялағаннан кейін. Егер штаттың 1860 жылғы сайлаушылардың он пайызы адалдыққа ант беріп, құлдырауды қолдаса, олар федералдық қорғаумен үкімет құра алады. Линкольн Флориданы, оның аз халқымен, жақсы сынақ алаңы деп есептеді және Хейді майор шеніне көтерді, оған жеткілікті адамдарды ант беруге икпал ете алатынын анықтау үшін жіберді. Хей 1864 жылдың ақпан және наурыз айларында штатте бір ай болды, бірақ Одақтың жеңілістері федералдық бақылаудағы аумақты қысқартты. Өз міндетін орындау мүмкін емес деп санай отырып, ол Вашингтонға қайтып оралды. 1864 жылдың шілдесінде Нью-Йорк баспагері Хорас Грили Линкольнге Канадада Оңтүстік штаттардың бейбітшілік елшілері бар екенін хабарлады. Линкольн олардың Конфедерация президенті Джефферсон Дэвистің өкілі ретінде сөйлейтініне күмәнданды, бірақ Хейді Нью-Йоркке сапар шегуге және баспагерді Ниагара шарлауында (Онтарио) олармен кездесуге және оларды Вашингтонға әкелуге көндіруге жіберді. Грили Линкольнге елшілердің Дэвистен аккредитация алмағанын, бірақ екі тарапты да біріктіре алатындарына сенімді екенін мәлімдеді. Линкольн Хейді «Ниагара манифесті» деп белгілі болған құжатпен Онтариоға жіберді: егер Оңтүстік қаруын тастап, құлдарды босатып, Одаққа қайта кірсе, ол басқа мәселелерде кеңпейілді шарттар күте алады. Оңтүстік өкілдері келіссөздер үшін Вашингтонға барудан бас тартты.

Lincoln sent Hay away from the White House on various missions. In August 1861, Hay escorted Mary Lincoln and her children to Long Branch, New Jersey, a resort on the Jersey Shore, both as their caretaker and as a means of giving Hay a much needed break. The following month, Lincoln sent him to Missouri to deliver a letter to Union General John C. Frémont, who had irritated the President with military blunders and by freeing local slaves without authorization, endangering Lincoln's attempts to keep the border states in the Union. In April 1863, Lincoln sent Hay to the Union occupied South Carolina coast to report back on the ironclad vessels being used in an attempt to recapture Charleston Harbor. Hay then went on to the Florida coast. He returned to Florida in January 1864, after Lincoln had announced his Ten Percent Plan, that if ten percent of the 1860 electorate in a state took oaths of loyalty and to support emancipation, they could form a government with federal protection. Lincoln considered Florida, with its small population, a good test case, and made Hay a major, sending him to see if he could get sufficient men to take the oath. Hay spent a month in the state during February and March 1864, but Union defeats there reduced the area under federal control. Believing his mission impractical, he sailed back to Washington. In July 1864, New York publisher Horace Greeley sent word to Lincoln that there were Southern peace emissaries in Canada. Lincoln doubted that they actually spoke for Confederate President Jefferson Davis, but had Hay journey to New York to persuade the publisher to go to Niagara Falls, Ontario, to meet with them and bring them to Washington. Greeley reported to Lincoln that the emissaries lacked accreditation by Davis, but were confident they could bring both sides together. Lincoln sent Hay to Ontario with what became known as the Niagara Manifesto: that if the South laid down its arms, freed the slaves, and reentered the Union, it could expect liberal terms on other points. The Southerners refused to come to Washington to negotiate.

Линкольннің өлтірілуі

1864 жылдың соңында Линкольн қайта сайланып, жеңісті соғыс аяқталуға жақын келгенде, Хей мен Николай екеуі де басқа жұмысқа өтуге ниеттенгендерін білдірді. 1865 жылдың наурыз айында Линкольннің екінші инаугурациясынан кейін екі хатшы АҚШ делегациясына тағайындалды: Николай консул, ал Хей – легация хатшысы. Хей ағасы Чарльзге бұл тағайындалудың «мүлдем сұралмаған және күтпеген» екенін жазды. Бірақ Кушнер мен Шеррилл бұл мәлімдемеге сенбеді, себебі Хей соғыс кезінде Мемлекеттік хатшы Уильям Х. Сьюардпен жүздеген сағат өткізген, ол оған жеке және саяси мәселелерді жиі талқылаған, және екеуінің тығыз қарым-қатынасы соншалықты жақсы белгілі болғандықтан, лауазым іздеушілер Сьюардқа жету үшін Хейге жалтақтаған. Екі хатшының жаңа жұмыс іздеуіне себеп – Мэри Линкольнпен қарым-қатынастарының нашарлауы және оның оларды қызметтен шеттетуге тырысуы, сондай-ақ Николайдың үйленгісі келген әйелін Ақ үйдің ортақ бөлмесіне әкеле алмауы болды. Олар алмастырушылар келгенше және оларды даярлағанша Ақ үйде қалды. 1865 жылдың 14 сәуір күні түні Хей Линкольндерді Форд театрына еріп бармады, керісінше Роберт Линкольнмен виски ішіп, Ақ үйде қалды. Президентке оқ тигені туралы хабарды естіген соң, екеуі дереу Линкольнді алып кеткен Петерсен үйіне – пансионға бақты. Хей түн бойы Линкольннің өлім төсегі басында болды және ол қайтыс болған кезде де қасында еді. Линкольнның өлімі кезінде Хей «оның шаршаған бет-әлпетіне айтылмаған тыныштық келді» деп байқады. Ол соғыс министрі Эдвин Стэнтонның «Енді ол ғасырларға тиесілі» деген жарияланымын естіді. Кушнер мен Шерриллдің сөзіне сүйенсек, «Линкольннің өлімі Хей үшін жеке қайғы болды, ол әкесін жоғалтқандай сезінді. Линкольннің қазасы Хейдің Линкольннің ұлылығына қатысты қалған күмәнін жойды». 1866 жылы жеке хатында Хей Линкольнді «Мәсіхтен кейінгі ең ұлы тұлға» деп атады. Талияферро «Хей өмірінің соңына дейін Линкольнге күйін кешіп, қайда барса да, не істесе де, Линкольн оны бақылап отыратынын» айтты.

By the end of 1864, with Lincoln reelected and the victorious war winding down, both Hay and Nicolay let it be known that they desired different jobs. Soon after Lincoln's second inauguration in March 1865, the two secretaries were appointed to the US delegation in Paris, Nicolay as consul and Hay as secretary of legation. Hay wrote to his brother Charles that the appointment was "entirely unsolicited and unexpected", a statement that Kushner and Sherrill found unconvincing given that Hay had spent hundreds of hours during the war with Secretary of State William H. Seward, who had often discussed personal and political matters with him, and the close relationship between the two men was so well known that office seekers cultivated Hay as a means of getting to Seward. The two men were also motivated to find new jobs by their deteriorating relationship with Mary Lincoln, who sought their ouster, and by Nicolay's desire to wed his intended—he could not bring a bride to his shared room at the White House. They remained at the White House pending the arrival and training of replacements. Hay did not accompany the Lincolns to Ford's Theatre on the night of April 14, 1865, but remained at the White House, drinking whiskey with Robert Lincoln. When the two were informed that the President had been shot, they hastened to the Petersen House, a boarding house where the stricken Lincoln had been taken. Hay remained by Lincoln's deathbed through the night and was present when he died. At the moment of Lincoln's death, Hay observed "a look of unspeakable peace came upon his worn features". He heard War Secretary Edwin Stanton's declaration, "Now he belongs to the ages." According to Kushner and Sherrill, "Lincoln's death was for Hay a personal loss, like the loss of a father Lincoln's assassination erased any remaining doubts Hay had about Lincoln's greatness." In 1866, in a personal letter, Hay deemed Lincoln, "the greatest character since Christ". Taliaferro noted that "Hay would spend the rest of his life mourning Lincoln wherever Hay went and whatever he did, Lincoln would always be watching".

Дипломатиялық мансабының алғашқы жылдары

1865 жылдың маусым айының соңында Хей Парижге аттанды. Ол жерде ол АҚШ-тың Франциядағы елшісі Джон Бигелоудың басқаруында қызмет етті. Жұмыс ауыртпалықты болған жоқ, және Хей Париждің әдеміліктерін тамашалауға үлкерді. 1866 жылдың ортасында Бигелоу отставкаға кеткен соң, Хей де әдеттегідей отставкаға өтініш берді, бірақ оны Бигелоудың ізбасары тағайындалғанша қызметте қалуға шақырды және 1867 жылдың қаңтарына дейін қалды. Ол Мемлекеттік хатшы Сьюардпен ақылдасып, "алынатын бірде-бір пайдалы нәрсе" сұрады. Сьюард Швециядағы елшілік лауазымын ұсынды, бірақ жаңа президент Эндрю Джонсонның өз кандидаттары бар екенін ескермеді. Сьюард Хейге жеке хатшы болып жұмыс істеуді ұсынды, бірақ Хей бас тартты және Иллинойс штатының Варшава қаласына қайтып келді. Үйге қуанышты оралған Хей тез арада мазасыздыққа түсті, және 1867 жылдың маусым айының басында Венадағы елшілік хатшысы болып, іс жүзінде шаруашылықты жүргізуші ретінде тағайындалғанын естігеніне риза болды. Сол айда ол Еуропаға сапарлады, және Англияда Парламенттің Төмен палатасына барып, Казначейлік министрі Бенджамин Дизраэлидің сөздерінен қатты әсер алды. Венадағы лауазым Джонсон өз шаруашылықын жүргізушіні тағайындап, Сенат бекіткенге дейін уақытша болды, және жұмыс көлемі жеңіл болғандықтан, неміс тілін жақсы білетін Хей көп уақытын саяхаттауға жұмсады. 1868 жылдың шілдесінде Генри Уоттс Хейдің орнын басты. Хей отставкаға кетіп, жаздың қалған бөлігін Еуропада өткізіп, содан кейін Варшаваға оралды. 1868 жылдың желтоқсанында тағы да жұмыссыз қалған Хей астанаға сапар шегіп, Николайға "жайлы кеңсе табу үшін Вашингтонға келгенімді" жазды. Бірақ қазір ештеңе бос тұрған жоқ". Сьюард "Эндимен кез келген мүмкіндік үшін күресемін" деп уәде берді, бірақ Сьюард пен Джонсон 1869 жылдың 4 наурызында қызметтен кеткенге дейін ештеңе істеген жоқ. Мамыр айында Хей Варшавадан Вашингтонға оралып, жаңа Грант әкімшілігіне өтінішін білдірді. Келесі айда достарының ықпалымен Испаниядағы елшілік хатшысы лауазымын иеленді. Айлығы төмен болғанымен, Хей Мадридте қызмет етуге қызығушылық танытты, себебі саяси жағдай онда тұрақсыз болды – королева Изабелла II жақында тақтан түсірілген еді – және АҚШ елшісі бұрынғы конгрессмен, генерал Дэниел Сиклс болды. Хей Сиклске Кубаны, сол кездегі испан колониясын, АҚШ-тың бақылауына көшіруге көмектесуді үміттенеді. Сиклс сәттілікке жете алмады, және Хей 1870 жылдың мамыр айында төмен жалақыны себеп көрсетіп, отставкаға кетті, бірақ қыркүйекке дейін лауазымында қалды. Хейдің Мадридте болған уақытының екі нәтижесі – ол жазған журналдық мақалалар, олар оның алғашқы кітабы "Кастилия күндерінің" негізі болды, және Сиклстің жеке хатшысы Альви А. Адимен өмір бойына сақталған достығы, ол Хейдің Мемлекеттік департаментінде жақын көмекшісі болды.

Hay sailed for Paris at the end of June 1865. There, he served under U. S. Minister to France John Bigelow. The workload was not heavy, and Hay found time to enjoy the pleasures of Paris. When Bigelow resigned in mid 1866, Hay, as was customary, submitted his resignation, though he was asked to remain until Bigelow's successor was in place, and stayed until January 1867. He consulted with Secretary of State Seward, asking him for "anything worth having". Seward suggested the post of Minister to Sweden, but reckoned without the new president, Andrew Johnson, who had his own candidate. Seward offered Hay a job as his private secretary, but Hay declined, and returned home to Warsaw, Illinois. Initially happy to be home, Hay quickly grew restive, and he was glad to hear, in early June 1867, that he had been appointed secretary of legation to act as chargé d'affaires at Vienna. He sailed for Europe the same month, and while in England visited the House of Commons, where he was greatly impressed by the Chancellor of the Exchequer, Benjamin Disraeli. The Vienna post was only temporary, until Johnson could appoint a chargé d'affaires and have him confirmed by the Senate, and the workload was light, allowing Hay, who was fluent in German, to spend much of his time traveling. It was not until July 1868 that Henry Watts became Hay's replacement. Hay resigned, spent the remainder of the summer in Europe, then went home to Warsaw. Unemployed again, in December 1868 Hay journeyed to the capital, writing to Nicolay that he "came to Washington in the peaceful pursuit of a fat office. But there is nothing just now available". Seward promised to "wrestle with Andy for anything that turns up", but nothing did prior to the departure of both Seward and Johnson from office on March 4, 1869. In May, Hay went back to Washington from Warsaw to press his case with the new Grant administration. The next month, due to the influence of his friends, he obtained the post of secretary of legation in Spain. Although the salary was low, Hay was interested in serving in Madrid both because of the political situation there—Queen Isabella II had recently been deposed—and because the U. S. Minister was the swashbuckling former congressman, General Daniel Sickles. Hay hoped to assist Sickles in gaining U. S. control over Cuba, then a Spanish colony. Sickles was unsuccessful and Hay resigned in May 1870, citing the low salary, but remaining in his post until September. Two legacies of Hay's time in Madrid were magazine articles he wrote that became the basis of his first book, Castilian Days, and his lifelong friendship with Sickles's personal secretary, Alvey A. Adee, who would be a close aide to Hay at the State Department.

Трибуна мен неке

Испанияда болғанда Хейге «Нью-Йорк трибьюн» газетінде редактордың көмекшісі лауазымы ұсынылды. 1870 жылдың қазанында ол штатқа қосылды. «Трибьюн» Нью-Йорктегі реформалық газеттердің жетекшісі болды және пошта арқылы таралуы бойынша елдегі ең ірі газет еді. Хей «Трибьюн» үшін редакторлық мақалалар жазды, ал Грейли оны ең талантты «breviers» (осындай редакторлық мақалалар осылай аталатын) авторы деп жариялады. Редактор ретіндегі табысының арқасында Хейдің міндеттері кеңейді. 1871 жылдың қазанында ол Чикагодағы үлкен өрттен кейін сапар шегіп, сиыры өрттің себебі деп айтылған миссис О’Лиримен сұхбаттасты, оны «үйдің артындағы сарайға сүт саууға барып, ызаланған сиырды сүттеп, шамды тепкен, керосин құйып, Чикагоны өртеген сабанды тұтандырған әйел» деп сипаттады. «Трибьюнда» жұмыс істеген кезде оның ақындық даны шөбіне жетті, ал әріптестерінің бірі оны «Джон Хеймен тығыз қарым-қатынаста отырып, оның бай және жарқын ақылының ойынын тамашалау – интеллектуалды өмірдің рахаты» деп сипаттады. Жазумен қатар, Хейді беделді Бостон лицей бюросы, клиенттерінің арасында Марк Твен мен Сьюзан Б. Энтони болған, Еуропадағы демократияның болашағы және Линкольн әкімшілігіндегі жылдары туралы лекциялар оқуға шақырды. 1872 жылы президент Грант қайта сайлауға түскен кезде оның әкімшілігі жанжалдарға толы болды, соның салдарынан оның партиясының наразы болған мүшелері Либералды республикалықтарды құрып, Грейлиді президенттікке кандидат етіп ұсынды, ал демократтар да осы ұсынысқа қосылды. Хей редактордың кандидат болуына ынтасыз болды және редакторлық мақалаларында көбінесе Грантқа шабуыл жасады, ол жанжалдарға қарамастан, таза қалып, сайлауда үлкен жеңіске жетті. Грейли бірнеше аптадан кейін қайтыс болды, мүңкіп, күйзеліске түсті. Хейдің бұл ұстанымы оның Республикалық партиядағы бұрынғы беделіне нұқсан келтірді. 1873 жылы Хей Кливлендтің теміржол және банк саласындағы ірі кәсіпкері Амаса Стоунның қызы Клара Стоунға ғашық болды. 1874 жылы олардың некесі Хейдің өмірінің соңына дейін лауазымға байланысты жалақыны екінші деңгейге түсірді. Амаса Стоунға өзінің инвестицияларын қадағалайтын адам керек болды және ол Хейді Кливлендке көшіріп, осы лауазымды толтыруын қалады. Хейлер бастапқыда Джонның Нью-Йорктегі пәтерінде, кейін қаладағы үйінде тұрды, бірақ 1875 жылдың маусымында Стоунның Кливлендтің Евклид даңғылындағы «Миллионерлер қатарындағы» сәнді үйіне көшіп келді, ал Хейлерге бұрынғы үйдің жанында жаңа сарай салынып жатты. Хейлердің төрт баласы болды: Хелен Хей Уитни, Адельберт Стоун Хей, Элис Эвелин Хей Уодсворт Бойд (Джеймс Уолкотт Уодсворт-қа үйленген) және Кларенс Леонард Хей. Олардың әкесі ақшаны басқаруда табысқа жетті, бірақ көп уақытын әдеби және саяси қызметке арнады, Адигеге «Мен оқудан және зеңдеуден басқа ештеңе істемеймін» деп жазды. 1876 жылдың 29 желтоқсанында Огайо штатының Аштабула өзенінің үстіндегі көпір құлады. Көпір Стоунның зауыттарының бірінде құйылған металлдан салынған және Стоунның көл жағалауы мен Мичиган теміржолына тиесілі және басқарылатын пойызды тасымалдаған. 92 адам қаза тапты, бұл Америка тарихындағы ең ауыр теміржол апаты болды. Бұл үшін Стоун қатты кінәланды, ол Еуропаға емделуге кетіп, Хейді өз бизнесін басқаруға қалдырды. 1877 жылдың жазы еңбек дауларымен ерекшеленді; Балтимор және Огайо теміржолындағы жалақыны төмендетуге қарсы ереуіл тез арада көл жағалауына тарады, бұл Хейді қатты ашуландырды. Ол даудың себебіне шетелдік агитаторларды кінәлады және ереуілге деген ашуын өзінің «Нан табушылар» (1883) атты жалғыз романында білдірді.

While still in Spain, Hay had been offered the position of assistant editor at the New York Tribune—both the editor, Horace Greeley, and his managing editor, Whitelaw Reid, were anxious to hire Hay. He joined the staff in October 1870. The Tribune was the leading reform newspaper in New York, and through mail subscriptions, the largest circulating newspaper in the nation. Hay wrote editorials for the Tribune, and Greeley soon proclaimed him the most brilliant writer of "breviers" (as such editorials were called) that he had ever had. With his success as an editorial writer, Hay's duties expanded. In October 1871, he journeyed to Chicago after the great fire there, interviewing Mrs. O'Leary, whose cow was said to have started the blaze, describing her as "a woman with a lamp [who went] to the barn behind the house, to milk the cow with the crumpled temper, that kicked the lamp, that spilled the kerosene, that fired the straw that burned Chicago". His work at the Tribune came as his fame as a poet was reaching its peak, and one colleague described it as "a liberal education in the delights of intellectual life to sit in intimate companionship with John Hay and watch the play of that well stored and brilliant mind". In addition to writing, Hay was signed by the prestigious Boston Lyceum Bureau, whose clients included Mark Twain and Susan B. Anthony, to give lectures on the prospects for democracy in Europe, and on his years in the Lincoln White House. By the time President Grant ran for reelection in 1872, Grant's administration had been rocked by scandal, and some disaffected members of his party formed the Liberal Republicans, naming Greeley as their candidate for president, a nomination soon joined in by the Democrats. Hay was unenthusiastic about the editor turned candidate, and in his editorials mostly took aim at Grant, who, despite the scandals, remained untarred, and who won a landslide victory in the election. Greeley died only weeks later, a broken man. Hay's stance endangered his hitherto sterling credentials in the Republican Party. By 1873, Hay was wooing Clara Stone, daughter of Cleveland multimillionaire railroad and banking mogul Amasa Stone. Their marriage in 1874 made the salary attached to office a small consideration for the rest of his life. Amasa Stone needed someone to watch over his investments, and wanted Hay to move to Cleveland to fill the post. Although the Hays initially lived in John's New York apartment and later in a townhouse there, they moved in June 1875 to Stone's ornate home on Cleveland's Euclid Avenue, "Millionaire's Row", and a mansion was quickly under construction for the Hays next door. The Hays had four children, Helen Hay Whitney, Adelbert Stone Hay, Alice Evelyn Hay Wadsworth Boyd (who married James Wolcott Wadsworth Jr.), and Clarence Leonard Hay. Their father proved successful as a money manager, though he devoted much of his time to literary and political activities, writing to Adee that "I do nothing but read and yawn". On December 29, 1876, a bridge over Ohio's Ashtabula River collapsed. The bridge had been built from metal cast at one of Stone's mills, and was carrying a train owned and operated by Stone's Lake Shore and Michigan Railway. Ninety two people died; it was the worst rail disaster in American history up to that point. Blame fell heavily on Stone, who departed for Europe to recuperate and left Hay in charge of his businesses. The summer of 1877 was marked by labor disputes; a strike over wage cuts on the Baltimore and Ohio Railroad soon spread to the Lake Shore, much to Hay's outrage. He blamed foreign agitators for the dispute, and vented his anger over the strike in his only novel, The Bread Winners (1883).

Саясатка оралу

1870 жылдардың ортасында Хей Республикалық партиядан көңілі толмаған еді. Ол реформатор ретінде қолдауға болатын екі партияның қайсысының да үміткерін іздеп, өзінің жақсы көретін демократ Самуэль Тильден партиясының кандидаттығын жеңіп алғанын көрді, бірақ өзінің жақсы көретін республикашысы Джеймс Блейн Огайо губернаторы Рутерфорд Б. Хейске есе жіберді, Хей оны науқан кезінде қолдамады. Сайлауда Хейздің жеңісі Хейді саясатқа қайта оралуға тырысқанда шетте қалдырды, және оған бастапқыда жаңа әкімшілікте ешқандай орын ұсынылмады. Дегенмен, Хейс жаңа президенттің құрметін алуға тырысып, оған Джордж Вашингтонның шашынан алынған бір талмен алтын жүзік жіберді, бұл әрекет Хейс үшін қатты бағаланды. Хей Николаймен бірге Линкольннің өмірбаянын жазумен және Еуропаға саяхаттаумен айналысты. Грилидің орнын басып, «Трибуна» газетінің редакторы болған Ридке 1878 жылдың желтоқсан айында Германиядағы министр лауазымы ұсынылғанда, ол одан бас тарды және Хейді ұсынды. Мемлекеттік хатшы Уильям М. Эвартс Хейдің «саяси күш-жігерде жеткілікті белсенді болмағанын» айтты, Хей Рейдке «екінші дәрежелі миссияны ерекше жақсы көретінін» айтты. 1879 жылдың мамыр айынан қазан айына дейін Хей өзінің адал республикашыл екенін көрсету үшін үміткерлерді қолдап, демократтарды сынап сөздер сөйледі. Қазан айында президент және миссис Хейз Хейдің Кливлендтегі үйінде өткен қабылдауға келді. Мемлекеттік хатшының көмекшісі Фредерик Сьюард сол айдың соңында отставкаға кеткен кезде, Хейге оның орны ұсынылды және ол Конгресске үміткер болуды ойластырғандықтан, біраз ойланып, қабылдады. Вашингтонда Хей сексен қызметкерден тұратын ұжымды басқарды, досы Генри Адамспен қайта танысты және Министр қаладан кеткен кезде Министрлер кабинетінің отырыстарында Эвартстың орнын толтырды. 1880 жылы ол президенттікке республикалық партияның үміткері, өзінің қандасы Огайо штатының конгрессмені Джеймс А. Гарфилд үшін науқан жүргізді. Хей Гарфилдтің жеткілікті қайратты емесін сезінді және Рид пен басқалар «оған жетіспейтін өршілдікпен» вакцина сақтайды деп үміттенді. Гарфилд президенттікке сайланғанға дейін және сайланғаннан кейін тағайындаулар және басқа да мәселелер бойынша Хеймен кеңес алды, бірақ Хейге жеке хатшы лауазымын ғана ұсынды (ол оның жалақысын және өкілеттіктерін арттыруға уәде берді), ал Хей бас тартты. Хей 1881 жылдың 31 наурызында көмекші хатшы лауазымынан кетті және Рейдтің Еуропадағы ұзақ болмауы кезінде келесі жеті айды «Трибун» газетінің редакторы ретінде өткізді. Гарфилдтің қыркүйекте қайтыс болуы және Ридтің келесі айда оралуы Хейді тағы да саяси биліктен шетте қалдырды. Ол келесі он бес жылды осы жағдайда өткізді.

Hay remained disaffected from the Republican Party in the mid 1870s. Seeking a candidate of either party he could support as a reformer, he watched as his favored Democrat, Samuel Tilden, gained his party's nomination, but his favored Republican, James G. Blaine, did not, falling to Ohio Governor Rutherford B. Hayes, whom Hay did not support during the campaign. Hayes's victory in the election left Hay an outsider as he sought a return to politics, and he was initially offered no place in the new administration. Nevertheless, Hay attempted to ingratiate himself with the new president by sending him a gold ring with a strand of George Washington's hair, a gesture that Hayes deeply appreciated. Hay spent time working with Nicolay on their Lincoln biography, and traveling in Europe. When Reid, who had succeeded Greeley as editor of the Tribune, was offered the post of Minister to Germany in December 1878, he turned it down and recommended Hay. Secretary of State William M. Evarts indicated that Hay "had not been active enough in political efforts", to Hay's regret, who told Reid that he "would like a second class mission uncommonly well". From May to October 1879, Hay set out to reconfirm his credentials as a loyal Republican, giving speeches in support of candidates and attacking the Democrats. In October, President and Mrs. Hayes came to a reception at Hay's Cleveland home. When Assistant Secretary of State Frederick W. Seward resigned later that month, Hay was offered his place and accepted, after some hesitancy because he was considering running for Congress. In Washington, Hay oversaw a staff of eighty employees, renewed his acquaintance with his friend Henry Adams, and substituted for Evarts at Cabinet meetings when the Secretary was out of town. In 1880, he campaigned for the Republican nominee for president, his fellow Ohioan, Congressman James A. Garfield. Hay felt that Garfield did not have enough backbone, and hoped that Reid and others would "inoculate him with the gall which I fear he lacks". Garfield consulted Hay before and after his election as president on appointments and other matters, but offered Hay only the post of private secretary (though he promised to increase its pay and power), and Hay declined. Hay resigned as assistant secretary effective March 31, 1881, and spent the next seven months as acting editor of the Tribune during Reid's extended absence in Europe. Garfield's death in September and Reid's return the following month left Hay again on the outside of political power, looking in. He would spend the next fifteen years in that position.

Жазушы және дилетант

1881 жылдан кейін Хей 1897 жылға дейін қайтадан мемлекеттік қызметке кірген жоқ. Амаса Стоун 1883 жылы өзіне-өзі қол жұмсады; оның қазасы Хейлерді өте байытты. Олар жыл сайынғы көптеген айларды Еуропаны аралап саяхаттап өткізді. Линкольн туралы жазылған өмірбаян Хейдің уақытын көп алды, ең қиын жұмыс 1884 және 1885 жылдары Николаймен бірге аяқталды; 1886 жылдан бастап, бөлімдері жариялана бастады, ал он томдық өмірбаян 1890 жылы басылып шықты. 1884 жылы Хей мен Адамс архитектор Генри Хобсон Ричардсонға Вашингтондағы Лафайетт алаңында үйлер салуды тапсырды; олар 1886 жылы аяқталды. Хейдің үйі, Ақ үйге қарап тұрып, Он алтыншы көшеге беткейлеген, аяқталмас бұрын-ақ «Вашингтондағы ең әдемі үй» деп сипатталды. Уильям Уилсон Коркораннан сатып алынған жер учаскесінің құны 73 800 долларды құрады, оның үштен бірін Адамс өз учаскесі үшін төледі. Хей құрылыс құнын 50 000 доллар деп жоспарлаған; оның сәнді сарайының құны ақырында екі еседен асты. Екі сәнді үйге ие болғанына қарамастан, Хейлер жылдың жартысынан да аз уақытын Вашингтонда, ал жылына бірнеше аптасын ғана Кливлендте өткізді. Олар сондай-ақ Нью-Гэмпшир штатының Ньюбери қаласындағы жазғы резиденциясы The Fells-те де уақыт өткізді. Гейлдің сөзінше, «Хей 1897 жылы Англияға елші болып тағайындалғанға дейін толық он жыл бойы жалқау және күмәнді болды». Хей республикалық саясатқа көп күшін жұмсады. 1884 жылы ол Блейнді президенттікке қолдады, сенатордың Нью-Йорк губернаторы Гровер Кливлендке қарсы өткен сәтсіз науқанына айтарлықтай қаржы жұмсады. Хейдің достарының көпшілігі Блейннің кандидатурасына ықылымсыз болды, бұл Хейді ашуландырды, және ол редактор Ричард Уотсон Гилдерге: «Мен кейбір керемет адамдардың әр төрт жыл сайын неге олар ұнататын кандидатты тағайындамағандықтан, ұнатпайтын партияға дауыс беруге мәжбүр болатынын түсіне алмадым» деп жазды. 1888 жылы Хей өзінің сүйікті кандидаты, Огайо сенаторы Джон Шерман республикалық конвенцияда сәтсіз аяқталғандықтан, өзінің кеңесін орындауға мәжбүр болды. Біраз тартынғаннан кейін Хей кандидатты, Индиананың бұрынғы сенаторы Бенджамин Харрисонды қолдады, ол сайланды. Харрисон Хейдің қолдауына ие болған адамдарды, соның ішінде Блейн, Рид және Роберт Линкольнді тағайындаса да, Хейден Харрисон әкімшілігінде қызмет етуді сұрамады. 1890 жылы Хей республикалық конгресске кандидаттар үшін сөз сөйледі, Нью-Йорк қаласында 10 000 адам жиналған митингке қатысты, бірақ партия жеңіліске ұшырап, Конгресс бақылауын жоғалтты. Хей Харрисонның қайта сайлануына қаржы жұмсады, өйткені Рид 1892 жылы Харрисонның вице-президенттікке кандидат болған еді.

After 1881, Hay did not again hold public office until 1897. Amasa Stone committed suicide in 1883; his death left the Hays very wealthy. They spent several months in most years traveling in Europe. The Lincoln biography absorbed some of Hay's time, the hardest work being done with Nicolay in 1884 and 1885; beginning in 1886, portions began appearing serially, and the ten volume biography was published in 1890. In 1884, Hay and Adams commissioned architect Henry Hobson Richardson to construct houses for them on Washington's Lafayette Square; these were completed by 1886. Hay's house, facing the White House and fronting on Sixteenth Street, was described even before completion as "the finest house in Washington." The price for the combined tract, purchased from William Wilson Corcoran, was $73,800, of which Adams paid a third for his lot. Hay budgeted the construction cost at $50,000; his ornate, mansion eventually cost over twice that. Despite their possession of two lavish houses, the Hays spent less than half the year in Washington and only a few weeks a year in Cleveland. They also spent time at The Fells, their summer residence in Newbury, New Hampshire. According to Gale, "for a full decade before his appointment in 1897 as ambassador to England, Hay was lazy and uncertain." Hay continued to devote much of his energy to Republican politics. In 1884, he supported Blaine for president, donating considerable sums to the senator's unsuccessful campaign against New York Governor Grover Cleveland. Many of Hay's friends were unenthusiastic about Blaine's candidacy, to Hay's anger, and he wrote to editor Richard Watson Gilder, "I have never been able to appreciate the logic that induces some excellent people every four years because they cannot nominate the candidate they prefer to vote for the party they don't prefer." In 1888, Hay had to follow his own advice as his favored candidate, Ohio Senator John Sherman, was unsuccessful at the Republican convention. After some reluctance, Hay supported the nominee, former Indiana senator Benjamin Harrison, who was elected. Though Harrison appointed men whom Hay supported, including Blaine, Reid, and Robert Lincoln, Hay was not asked to serve in the Harrison administration. In 1890, Hay spoke for Republican congressional candidates, addressing a rally of 10,000 people in New York City, but the party was defeated, losing control of Congress. Hay contributed funds to Harrison's unsuccessful re election effort, in part because Reid had been made Harrison's 1892 running mate.

Тағайындау

Маккинли басшылығымен кімге қызмет тағайындалатыны жөнінде сайлаудан кейін болжамдар айтылғанда, Хейдің есімі, Уайтлоу Ридтің есімімен бірге жиі аталып, екеуі де Мемлекеттік департаменттегі жоғары лауазымға – хатшылыққа немесе маңызды елшілік қызметтерінің біріне үміттенеді. Рид вице-президенттікке кандидат болғанмен, бұрын Харрисон президенттігінде Францияда министр болып қызмет еткен. Астмамен ауыратын ол, қысқы айларда Аризона аймағына кетіп, денсаулығына қатысты әңгімелерге себеп болды. Хей, Ридке қарағанда, осы лауазымдар үшін күреске Ханнаның Огайо штатынан сенатор болу ниетінің әсер ететінін бірінші болып түсінді. Штаттағы бір орынды жаңадан сайланған Джозеф Б. Форкер иеленгендіктен, сенатор Шерманның орны ғана бос болатын. Жеті он жылдыққа жуық жасы бар сенатор Хейздің кезінде Қаржы министрі болған Шерманды тек Мемлекеттік хатшы лауазымы қызықтыратын болды, бұл Ханнаға орын ашуға мүмкіндік берер еді. Хей, кабинетте бар-жоғы сегіз лауазым болғандықтан, олардың тек біреуі ғана Огайолыққа беріледі, демек, ол кабинетке үміттене алмайтынын түсінді. Сондықтан, Хей Ридті Мемлекеттік департамент лауазымына үміттенуге ынталандырды, ал өзі сол лауазымға кандидат еместігін мәлімдеп, Лондондағы елшілікке жол ашуға тырысты. Зейц Хейдің бұл лауазым үшін "белсенді түрде лобби жасағанын" айтады. Талияферроның сөзіне сүйенсек, "Хейдің Сент-Джеймс сарайының елшісі болып тағайындалғаннан кейін ғана, ол өзінің одақтасы және досы Уайтлоу Ридті қаншалықты шеберлікпен алдағанын анықтауға болар еді". Маккинлидің қағаздарында сақталған Хейдің 26 желтоқсандағы (вероятно, 1896 жыл) телеграммасы, Маккинлидің Ридке редактордың достары Ридтің денсаулығына қауіп келтіретін қызметке, әсіресе Лондондағы тұманды ауа райында кірмеуін сұрағанын айтуын ұсынғанын көрсетеді. Келесі айда Хей өзінің елшілікке үміткерлігін жазбаша түсіндіріп, Маккинлиге тез әрекет етуге шақырды, себебі Лондонда лайықты тұрғын үй табу қиын болар еді. Хей өз мақсатына қол жеткізді (Ханна да солай істеді) және Ридті жұбатуға көшті. Талияферро Ридтің Хейді кінәламағанын айтады, бірақ Кушнер мен Шеррилл "Рид Хейдің өзіне жасаған әділетсіздікке сенімді болды" деп жазды, ал Хейдің тағайындалуы туралы жаңалық олардың 26 жылдық достығын аяқтады. Хейдің тағайындалуына Ұлыбританиядағы реакция көбінесе оңды болды, The Times газетінің Джордж Смолли оған "бізге нағыз американдық, бірақ ағылшындарға қарсы емес адам керек" деп жазды. Хей 11 қызметшісі бар Карлтон Хаус террасасындағы грузин стиліндегі үйді иеленді, ол Атты әскерлер шеруіне қарап тұратын жерде орналасқан. Ол Клараны, олардың күмісін, екі каретаны және бес жылқыны әкелді. Хейдің 17 000 долларлық жалақысы "олардың жосықсыз өмір салтына шығынның тіпті басын жаба алмады".

In the post election speculation as to who would be given office under McKinley, Hay's name figured prominently, as did that of Whitelaw Reid; both men sought high office in the State Department, either as secretary or one of the major ambassadorial posts. Reid, in addition to his vice presidential run, had been Minister to France under Harrison. An asthmatic, he handicapped himself by departing for Arizona Territory for the winter, leading to speculation about his health. Hay was faster than Reid to realize that the race for these posts would be affected by Hanna's desire to be senator from Ohio, as with one of the state's places about to be occupied by the newly elected Joseph B. Foraker, the only possible seat for him was that held by Senator Sherman. As the septuagenarian senator had served as Treasury Secretary under Hayes, only the secretaryship of state was likely to attract him and cause a vacancy that Hanna could fill. Hay knew that with only eight cabinet positions, only one could go to an Ohioan, and so he had no chance for a cabinet post. Accordingly, Hay encouraged Reid to seek the State position, while firmly ruling himself out as a possible candidate for that post, and quietly seeking the inside track to be ambassador in London. Zeitz states that Hay "aggressively lobbied" for the position. According to Taliaferro, "only after the deed was accomplished and Hay was installed as the ambassador to the Court of St. James's would it be possible to detect just how subtly and completely he had finessed his ally and friend, Whitelaw Reid". A telegraph from Hay to McKinley in the latter's papers, dated December 26 (most likely 1896) reveals the former's suggestion that McKinley tell Reid that the editor's friends had insisted that Reid not endanger his health through office, especially in London's smoggy climes. The following month, in a letter, Hay set forth his own case for the ambassadorship, and urged McKinley to act quickly, as suitable accommodations in London would be difficult to secure. Hay gained his object (as did Hanna), and shifted his focus to appeasing Reid. Taliaferro states that Reid never blamed Hay, but Kushner and Sherrill recorded, "Reid was certain that he had been wronged" by Hay, and the announcement of Hay's appointment nearly ended their 26 year friendship. Reaction in Britain to Hay's appointment was generally positive, with George Smalley of The Times writing to him, "we want a man who is a true American yet not anti English". Hay secured a Georgian house on Carlton House Terrace, overlooking Horse Guards Parade, with 11 servants. He brought with him Clara, their own silver, two carriages, and five horses. Hay's salary of $17,000 "did not even begin to cover the cost of their extravagant lifestyle".

Қызмет

Елшілік қызметін атқару кезінде Хей АҚШ пен Ұлыбритания арасындағы қарым-қатынасты жақсартуға тырысты. Көптеген американдықтар үшін Ұлыбритания ұзақ жылдар бойы жағымсыз қабылданып келді, бұл оның Америка революциясы кезіндегі рөлімен және Америка Азамат соғысындағы бейтараптығымен байланысты болды. Ол британдық порттарда «Алабама» сияқты саудалық рейдтік кемелерді құруға рұқсат берді, олар АҚШ туымен жүзетін кемелерге шабуыл жасады. Талияферроның сөзінше, бұл өткен келіспеушіліктерге қарамастан, «тарихының кез келген кезеңімен салыстырғанда, екі елдің жақындасуы одан да маңызды болды». 1897 жылы Лондондағы Америкалық қоғамға арналған Алғыс айту күніндегі сөзінде Хей былай деді: «Америка Құрама Штаттары мен Англиядағы көптеген адамдар достар, екі елде де өте терең құрметпен сақталатын тәртіпке, бостандыққа және заңға деген терең құрметті бөліседі». Хей елшілік қызметінің бірінші және үшінші жылында нақты дауларды шешуге толығымен қол жеткізе алмаса да, ол және британдық саясаткерлер оның екі ел арасындағы жақсы қарым-қатынастар мен ынтымақтастықты дамытудағы үлкен жетістік деп санайды. АҚШ пен Ұлыбритания арасындағы даулы мәселе Аляска жағалауындағы теңізде мөрлерді аулау болды. АҚШ оларды өз ресурстары деп есептеді, ал канадалықтар (Ұлыбритания сол доминионның сыртқы саясатына жауапты болды) сүтқоректілер ашық теңізде ұсталғанын, олардың кез келген адамға тегін қол жеткізілуін мәлімдеді. Хей келгеннен кейін көп ұзамай Маккинли бұрынғы мемлекеттік хатшы Джон В. Фостерді мәселені талқылау үшін Лондонға жіберді. Фостер британдықтарға қарсы айыптау нотасын тез жариялады, ол газеттерде жарияланды. Хей сол кездегі премьер-министр және сыртқы істер министрі лорд Солсберимен мәселені шешу үшін конференция өткізуге келісуге қол жеткізді, бірақ АҚШ Ресей мен Жапонияны шақырғанда британдықтар бас тартты, бұл конференцияны тиімсіз етті. Келісімге қол жеткізілмеген тағы бір мәселе – биметализм: Маккинли күміс жақтастарына күміс пен алтын арасындағы баға қатынасын өзгертетін халықаралық келісімге қол жеткізуді уәде етті, бұл күмістің еркін айналымға түсуіне мүмкіндік берер еді, ал Хей британдық тараптың қатысуын қамтамасыз етуге нұсқау алды. Британдықтар тек егер Үндістанның отарлық үкіметі (1893 жылға дейін күміс стандартында болған) келісімге дайын болса ғана қатысатын еді, бірақ бұл орын алмады. Сонымен қатар, АҚШ-та биметализмді қолдаудың азаюына себеп болған экономикалық жағдайдың жақсаруымен келісімге қол жеткізілмеді. Хей Кубадағы дағдарысқа, оның нәтижесінде Испан-американ соғысы басталғанға, тікелей қатысы болған жоқ. 1897 жылдың қазан айында ол лорд Солсберимен кездесіп, егер АҚШ Испанияға қарсы соғыс жүргізу қажет деп тапса, Ұлыбритания араласпайтынына көз жеткізді. Хейдің рөлі «достар табу және британдықтардың көзқарасын Вашингтонға жеткізу» болды. 1898 жылдың басында Хей Таяу Шығысқа ұзақ сапарға шықты және наурыздың соңғы аптасына дейін Лондонға қайтып келмеді, ол кезде USS Maine Гавана портында жарылды. Соғыс кезінде ол АҚШ пен Ұлыбритания арасындағы достық қарым-қатынасты сақтау үшін жұмыс істеді, сондай-ақ Ұлыбританияның Филиппин аралдарын АҚШ басып алуын қабылдауын қамтамасыз етті. Солсбери мен оның үкіметі аралдардың немістердің қолына түсуіне қарағанда, АҚШ-тың иелігінде болуын артық көрді. Хей британдықтарды АҚШ-тың Кубаға басып кіруі туралы хабардар етіп отырды, сонымен қатар Кубадағы олардың мүдделеріне ешқандай зиян келтірілмейтініне сендірді, сонымен бірге бұл мүдделерді Маккинли әкімшілігіне жеткізді (Маккинли өзі британдықтармен жақсы қарым-қатынас орнатуға ниетті болды). Соғыстың басында Хей оны «қажеттілігімен қатар әділдікке сай» деп сипаттады. Шілдеде, Rough Riders ерікті полкіне басшылық ету арқылы соғыста даңққа ие болған бұрынғы әскери-теңіз флотының көмекші хатшысы Теодор Рузвельтке хат жазып, Хей соғыстың сипаттамасын жасады, Зейцтің сөзінше, «америкалық тарихты зерттейтін көптеген студенттер оны ең жақсы есте сақтайды»: Мемлекеттік хатшы Шерман соғысқа қадам басқаннан бір күн бұрын отставкаға кетіп, оның орнына бірінші көмекшісі Уильям Р. Дей тағайындалды. Кантон қаласындағы Маккинлидің достасы болған, мемлекеттік басқаруда тәжірибесі аз Дей соғыс уақытында тек уақытша алмастырушы ретінде қарастырылған еді. Америка Тынық мұхиты арқылы өз туын жаюға дайындалып жатқанда, Маккинлиге күшті куәліктері бар хатшы қажет болды. 1898 жылдың 14 тамызында Хей Маккинлиден телеграмма алды, онда Дей Испаниямен бейбітшілік келіссөздерін жүргізетін американдық делегацияны басқарады және Хей жаңа Мемлекеттік хатшы болады делінген. Біраз ойланғаннан кейін, Хей бас тарта алмайтынын және елші болып қала беретінін түсінді, сондықтан ол келісімге келді. Хейдің тағайындалуына британдықтардың реакциясы көбінесе оңды болды, ал королева Виктория одан Осборн Хаусында ресми түрде аттанғаннан кейін, оны келесі күні тағы шақырды және оны «мен білген елшілердің ең қызықтысы» деп жариялады.

During his service as ambassador, Hay attempted to advance the relationship between the U. S. and Britain. The United Kingdom had long been seen negatively by many Americans, a legacy of its role during the American Revolution that was refreshed by its neutrality in the American Civil War, when it allowed merchant raiders such as the Alabama to be constructed in British ports, which then preyed on US flagged ships. In spite of these past differences, according to Taliaferro, "rapprochement made more sense than at any time in their respective histories". In his Thanksgiving Day address to the American Society in London in 1897, Hay echoed these points, "The great body of people in the United States and England are friends [sharing] that intense respect and reverence for order, liberty, and law which is so profound a sentiment in both countries". Although Hay was not successful in resolving specific controversies in his year and a third as ambassador, both he and British policymakers regarded his tenure as a success, because of the advancement of good feelings and cooperation between the two nations. An ongoing dispute between the U. S. and Britain was over the practice of pelagic sealing, that is, the capture of seals offshore of Alaska. The U. S. considered them American resources; the Canadians (Britain was still responsible for that dominion's foreign policy) contended that the mammals were being taken on the high seas, free to all. Soon after Hay's arrival, McKinley sent former Secretary of State John W. Foster to London to negotiate the issue. Foster quickly issued an accusatory note to the British that was printed in the newspapers. Although Hay was successful in getting Lord Salisbury, then both Prime Minister and Foreign Secretary, to agree to a conference to decide the matter, the British withdrew when the U. S. also invited Russia and Japan, rendering the conference ineffective. Another issue on which no agreement was reached was that of bimetallism: McKinley had promised silver leaning Republicans to seek an international agreement varying the price ratio between silver and gold to allow for free coinage of silver, and Hay was instructed to seek British participation. The British would only join if the Indian colonial government (on a silver standard until 1893) was willing; this did not occur, and coupled with an improving economic situation that decreased support for bimetallism in the United States, no agreement was reached. Hay had little involvement in the crisis over Cuba that culminated in the Spanish–American War. He met with Lord Salisbury in October 1897 and gained assurances Britain would not intervene if the U. S. found it necessary to go to war against Spain. Hay's role was "to make friends and to pass along the English point of view to Washington". Hay spent much of early 1898 on an extended trip to the Middle East, and did not return to London until the last week of March, by which time the USS Maine had exploded in Havana harbor. During the war, he worked to ensure U. S.–British amity, and British acceptance of the U. S. occupation of the Philippines—Salisbury and his government preferred that the U. S. have the islands than have them fall into the hands of the Germans. Hay succeeded in making sure that the British were kept "in the loop" with regards to the U. S. invasion of Cuba, and in both reassuring the British that none of their interests in Cuba would be harmed by the invasion, while simultaneously communicating those interests to the McKinley administration (McKinley was himself keen on maintaining a good relationship with the British). In its early days, Hay described the war "as necessary as it is righteous". In July, writing to former Assistant Secretary of the Navy Theodore Roosevelt, who had gained wartime glory by leading the Rough Riders volunteer regiment, Hay made a description of the war for which, according to Zeitz, he "is best remembered by many students of American history":

Secretary Sherman had resigned on the eve of war, and been replaced by his first assistant, William R. Day. One of McKinley's Canton cronies, with little experience of statecraft, Day was never intended as more than a temporary wartime replacement. With America about to splash her flag across the Pacific, McKinley needed a secretary with stronger credentials. On August 14, 1898, Hay received a telegram from McKinley that Day would head the American delegation to the peace talks with Spain, and that Hay would be the new Secretary of State. After some indecision, Hay, who did not think he could decline and still remain as ambassador, accepted. British response to Hay's promotion was generally positive, and Queen Victoria, after he took formal leave of her at Osborne House, invited him again the following day, and subsequently pronounced him, "the most interesting of all the Ambassadors I have known."

Маккинли жылдары

Джон Хей 1898 жылдың 30 қыркүйегінде Мемлекеттік хатшы болып ант берді. Ол Кабинет отырыстарына көп таныстырылмаған еді, бірақ президенттің оң жағында отырды. Отырыстар Ақ үйдің Кабинет залында өтті, онда ол бұрынғы кеңсесі мен жатын бөлмесінің әрқайсысы бірнеше клерктермен толғанын көрді. 1300 федералдық қызметкерге жауапкершілік жүктелген ол, әкімшілік жұмыстарда ескі досы, екінші көмекші Алви Адигеге көп сүйенді. Хей Американың ең бағалы сыртқы қатынасы – Ұлыбританиямен байланыс екеніне сенді. Мемлекеттік хатшы ретінде ол Лондонмен жақсы қарым-қатынас орнату үшін бар күшін салды. Бұл ақырында сәтті аяқталды, оның бір мысалы – Хей-Паунсфот келісімі. Хей британдықтарға сенім білдіріп, олармен құпия ақпаратты бөлісуді қалыпты жағдайға айналдырды, сонымен бірге Испания, Франция, Германия және Ресей үкіметтерін шеттетуге тырысты. Сенатор Марк Ханна: «Хей мен Маккинли британдықтарға ең жақын» деді. Француз елшісі: «Хей британдықтарға достық, бізге жағымсыз, оған күдікпен қарауымыз керек» деп мәлімдеді. Хей қызметке келген кезде соғыс іс жүзінде аяқталған еді және Испанияның теңіз арқылы билеген империясынан айырылып, оның кем дегенде бір бөлігі АҚШ-қа берілуі шешілген. Хей ант берген кезде Маккинли Филиппин аралдарын алу туралы әлі шешім қабылмаған еді, бірақ қазан айында ол соған келісіп, Хей Дейге және басқа бейбітшілік комиссарларына осы талапты қоюға нұсқау берді. Испания қарсылық көрсетпеді, нәтижесінде 1899 жылғы ақпанда антиимпериалистердің наразылығына қарамастан Париж шарты Сенатта бекітілді.

Ашық есік саясаты

1890 жылдары Қытай Батыс елдері мен жаңадан батыстыққа айналған Жапонияның маңызды сауда серіктесіне айналды. Қытай армиясы бірнеше сәтсіз соғыстардан қатты әлсірегендіктен, бірнеше шетелдік мемлекеттер Қытаймен келісімшарттар жасасуға мүмкіндік алды. Бұл келісімшарттар оларға әскери базалар немесе сауда орталықтары ретінде пайдалану үшін жағалау қалаларын бақылауға мүмкіндік берді. Осы аумақтарда иелік еткен елдер саудада немесе теміржолдар сияқты инфрақұрылымды дамытуда өз азаматтарына артықшылық берді. АҚШ Қытайдың ешқандай бөлігіне таласпаса да, Қытай саудасының үштен бірі американдық кемелермен жүзеге асырылды және бұл аймақтағы бекініске ие болу Париж шартында бұрынғы испан колониясы Филиппинді сақтап қалу шешіміне үлкен әсер етті. Хей 1870 жылдарынан бері Тынық мұхиты аймағымен қызығушылық танытқан. Елші ретінде ол британдықтармен ортақ саясат құруға тырысты, бірақ Ұлыбритания Қытайдағы өз мүдделерін қорғау үшін (Гонконг сияқты) аумақтық жеңілдіктер алуға дайын болды, ал Маккинли мұндай қадамға бармады. 1898 жылдың наурыз айында Хей Ресей, Германия және Франция Ұлыбритания мен Американы Қытай саудасынан шығаруға тырысып жатқанын ескертті, бірақ Шерман бұл ескертуді қабылдамады, өйткені Ресей мен Германия оларға керісінше уәде берген. Маккинли Қытайдағы американдық сауда үшін тең мүмкіндіктердің сәттілікке жеткізудің кілті екенін, отарлаудан гөрі осыған басымдық беру керектігін ойлады. Хейдің осы көзқарастарды бөлісуі оның Мемлекеттік хатшы болып тағайындалуының бір себебі болды. Көптеген ықпалды американдықтар Қытайдың жағалау аймағының ықпал аймақтарына бөлінгенін көріп, Маккинлиді осы процеске қосылуға шақырды. Бірақ 1898 жылғы желтоқсандағы Конгреске жолдаған жылдық үндеуінде ол американдықтар кемсітілмесе, АҚШ-тың "оқиғаның қатысушысы" болу қажеттігін көрмейтінін мәлімдеді. Мемлекеттік хатшы ретінде Хей Қытай саясатын жасауға жауапты болды. Оған тәжірибелі Қытай сарапашысы Уильям Рокхилл кеңес берді. Британдық парламент депутаты лорд Чарльз Бересфордтың да ықпалы зор болды. Ол американдық бизнесмендерге бірнеше дөңгелек үстелдер өткізіп, Маккинли мен Хеймен кездесіп, хатшыға "Американың және біздің мүдделеріміз үшін де "ашық есік" саясатын сақтау өте маңызды" деп мәлімдеді. Қытайда барлық елдердің тең құқықтарын қамтамасыз ету шетелдік державаларға аумақтық иемдену арқылы Қытай империясын бөлшектеуге ынтасыздық тудырар еді. 1899 жылдың ортасында Қытайдың теңіз кеденін қадағалаушы британдық инспектор Альфред Хипписли АҚШ-қа сапар шекті. Ол досы Рокхиллге жазған хатында АҚШ пен басқа елдердің Қытайға, соның ішінде анклавтарға да бірыңғай тарифтер енгізуге келісуін сұрады. Рокхилл бұл хатты Хейге жіберді, ол Хипписли мен басқалардың ойларын қорытындылады: "Біздің саудамыз үшін Қытай арқылы барлық басқа шетелдіктермен тең жағдайда ашық нарық болуы керек". Хей келісті, бірақ Сенат пен халықтың қарсылығынан қорқып, Сенаттың келісімшартты ратификациялауын қаламады. Рокхилл Қытайдағы шетелдіктер үшін сауда мүмкіндіктерінің теңдігін талап ететін алғашқы "Ашық есік" нотасын жазды. Хей 1899 жылдың 6 қыркүйегінде "Ашық есік" нотасын ресми түрде жариялады. Бұл келісімшарт емес еді және Сенаттың мақұлдауы қажет болмады. Көптеген елдер кейбір шарттар қосты, ал келіссөздер жыл соңына дейін жалғасты. 1900 жылдың 20 наурызында Хей барлық елдер келіскенін жариялады және оған ешкім қарсылық білдірмеді. Бұрынғы хатшы Дей Хейге құттықтау хаты жолдады: "Дұрыс уақытта және дұрыс жолмен әрекет етіп, сіз Қытайдағы "ашық есік" дипломатиялық жеңіске қол жеткіздіңіз, бұл сіздің еліңіз үшін ең маңыздысы".

By the 1890s, China had become a major trading partner for Western nations and newly westernized Japan. China had had its army severely weakened by several disastrous wars, and several foreign nations took the opportunity to negotiate treaties with China that allowed them to control various coastal cities known as treaty ports for use as military bases or trading centers. Within those jurisdictions, the nation in possession often gave preference to its own citizens in trade or in developing infrastructure such as railroads. Although the United States did not claim any parts of China, a third of the China trade was carried in American ships, and having an outpost near there was a major factor in deciding to retain the former Spanish colony of the Philippines in the Treaty of Paris. Hay had been concerned about the Far East since the 1870s. As Ambassador, he had attempted to forge a common policy with the British, but the United Kingdom was willing to acquire territorial concessions in China (such as Hong Kong) to guard its interests there, whereas McKinley was not. In March 1898, Hay warned that Russia, Germany, and France were seeking to exclude Britain and America from the China trade, but he was disregarded by Sherman, who accepted assurances to the contrary from Russia and Germany. McKinley was of the view that equality of opportunity for American trade in China was key to success there, rather than colonial acquisitions; that Hay shared these views was one reason for his appointment as Secretary of State. Many influential Americans, seeing coastal China being divided into spheres of influence, urged McKinley to join in; still, in his annual message to Congress in December 1898, he stated that as long as Americans were not discriminated against, he saw no need for the United States to become "an actor in the scene". As Secretary of State, it was Hay's responsibility to put together a workable China policy. He was advised by William Rockhill, an old China hand. Also influential was Lord Charles Beresford, a British Member of Parliament who gave a number of speeches to American businessmen, met with McKinley and Hay, and in a letter to the secretary stated that "it is imperative for American interests as well as our own that the policy of the 'open door' should be maintained". Assuring that all would play on an even playing field in China would give the foreign powers little incentive to dismember the Chinese Empire through territorial acquisition. In mid 1899, the British inspector of Chinese maritime customs, Alfred Hippisley, visited the United States. In a letter to Rockhill, a friend, he urged that the United States and other powers agree to uniform Chinese tariffs, including in the enclaves. Rockhill passed the letter on to Hay, and subsequently summarized the thinking of Hippisley and others, that there should be "an open market through China for our trade on terms of equality with all other foreigners". Hay was in agreement, but feared Senate and popular opposition, and wanted to avoid Senate ratification of a treaty. Rockhill drafted the first Open Door note, calling for equality of commercial opportunity for foreigners in China. Hay formally issued his Open Door note on September 6, 1899. This was not a treaty, and did not require the approval of the Senate. Most of the powers had at least some caveats, and negotiations continued through the remainder of the year. On March 20, 1900, Hay announced that all powers had agreed, and he was not contradicted. Former secretary Day wrote to Hay, congratulating him, "moving at the right time and in the right manner, you have secured a diplomatic triumph in the 'open door' in China of the first importance to your country".

Боксерлер көтерілісі

Қытайдың "Ашық есік" нотасына реакциясы туралы аз ойланды; Вашингтондағы қытай министрі Ву Тинг Фанг газеттерден оқығанға дейін оның жайлы білмеді. Қытайда батыстың ықпалына қарсы болғандардың арасында солтүстіктегі Шандун провинциясында бір қозғалыс пайда болды. Олар қолданған жекпе-жек өнерінен кейін "Әділеттілік пен үйлесімнің жұдырықтары" немесе "Боксшылар" деп аталды. Боксшылар миссионерлер мен олардың ізбасарларына ерекше ашуланды. 1900 жылдың маусым айында Рокхилл Боксшылардың жақын арада тарап кететінін айтып, оларды маңызды деп санамады. Сол айдың ортасында Боксшылар, императорлық әскерлермен бірігіп, Пекин мен теңіз жағалауы арасындағы темір жолды қиып, көптеген миссионерлер мен дінге өткендерді өлтіріп, шетелдік елшіліктерін қоршап алды. Хей қиын жағдайға тап болды: Пекинде тұтқындалған американдықтарды қалай құтқаруға болады және сайлау жылында, демократтар американдық империализм деп санайтын нәрсеге қарсы шығып тұрғанда, басқа державаларға Қытайды бөлуге сылтау беруден қалай аулақ болуға болады? Американдық әскерлер Қытайға елшілікке көмектесу үшін жіберілген кезде, Хей шетелдік державаларға хат жолдады (көбінесе "Екінші Ашық есік" нотасы деп аталады), онда АҚШ адам өмірін сақтап, кінәлілерді жазалауды қалайтынын, бірақ Қытайды бөлуге ниеттенбейтінін мәлімдеді. Хей 1900 жылдың 3 шілдесінде осы хатты жариялады, күштердің Қытайды бөлу үшін құпия келісімдер жасап жатқанына күдіктенді. Шетелдік елшіліктер мен сыртқы әлем арасындағы байланыс үзіліп, ондағы қызметкерлер қаза тапты деп қате болжалды, бірақ Хей министр Ву хабар жібере алатынын түсінді және байланыс орната алды. Хей Қытай үкіметіне өз мүддесі үшін ынтымақтастық етуді ұсынды. Шетелдік көмек күштері, негізінен жапондықтар, бірақ арасында 2000 американдық әскер де болды, елшіліктерді босатып, Пекинге шабуыл жасағанда, Қытайға үлкен сомада өтемақы төлеуге мәжбүр болды, бірақ ешқандай жер берілмеді.

Маккинлидің өлімі

МакКинлидің вице-президенті Гаррет Хобарт 1899 жылы қарашада қайтыс болды. Ол кездегі заңдарға сәйкес, егер Маккинлиге бір нәрсе болса, Хей президенттікке мұрагер болар еді. 1900 жылы президенттік сайлау өтті, және Маккинли сол жылы Республикалық Ұлттық Конвенцияда бірауыздан қайта тағайындалды. Ол конвенцияға өзіне серік таңдау құқығын берді, және олар Нью-Йорк штатының губернаторы болған Рузвельтті сайлады. Сенатор Ханна бұл таңдауға қарсы болды, бірақ бәрібір Маккинли/Рузвельт тізімі үшін миллиондаған доллар жинады, олар сайланды. 1901 жылдың ортасында Хей Маккинлимен бірге бүкіл елді аралап пойызбен саяхат жасады, оның барысында екеуі де Калифорнияға барып, өмірінде бір рет Тынық мұхитын көрді. 1901 жылдың жазы Хей үшін ауыр соққы болды; оның үлкен ұлы Адельберт, Бур соғысы кезінде Преторияда консул қызметін атқарған және Маккинлидің жеке хатшысы болуға дайындалып жүрген, қонақ үй терезесінен құлап қайтыс болды. Хей 6 қыркүйекте Буффалода Маккинлиді анархист Леон Чолгош атқан кезде «Феллс» жеке үйінде болды. Вице-президент Рузвельт және министрлер кабинетінің көп бөлігі оқ тигеннен кейін дереу операция жасалған (сәтті деп есептелген) Маккинлидің жанына асықты. Хей шетелдік үкіметтермен байланыс жұмыстарын басқару үшін Вашингтонға баруды жоспарлады, бірақ президенттік хатшы Джордж Кортелиу оны Буффалоға келуге көндірді. Ол 10 қыркүйекте Буффалоға келді. Президенттің жағдайы жақсарып келе жатқанын естіген Хей, Маккинли қайтыс болады деді. Маккинлиді арашалап көргеннен кейін, ол баспасөзге мәлімдеме жасады және Рузвельт сияқты басқа да лауазымды тұлғалар тарағаннан кейін Вашингтонға кетті. Хей 13 күні Нью-Гэмпширге қайтып бара жатқанда Маккинлидің өліп бара жатқаны туралы хабарды естіді. Ол кеңсесінде қалды, ал ертесі күні таңда Буффалоға жолға шыққанда, бұрынғы «Раушан аттылар» тобының мүшесі мемлекет басшысы ретінде алғашқы хабарламаны Хейден алды, ол президент Рузвельтке Маккинлидің қайтысы туралы ресми түрде хабарлады.

Қалыптылық

Хей, президенттікке кезегімен келесі болып табылатын, Маккинлидің денесі астанаға жерлеу пойызымен жеткізілген кезде Вашингтонда қалды, ал марқұм президентті жерлеу үшін Кантонға апарғанда да сол жерде болды. Ол Маккинлиді сыйлап, оны "көп жағынан Линкольнға өте ұқсас" деп сипаттады және досына былай деп жазды: "Менің үш жақын досымның – Линкольн, Гарфилд және Маккинлидің, ең мейірімді адамдардың үшеуінің тағдыры қандай ғажап және қайғылы болды – бәрі де мемлекет басшысы болып, барлығы да қаскөйлердің қолынан қаза тапты". Хей, жаңа президент әлі де Буффалода болғанда, газеттерде оны алмастыру мүмкіндігі туралы болжамдар тараған кезде, Рузвельтке отставкасын ұсынды. Хей Вашингтонда жерлеу пойызын күтіп алғанда, Рузвельт оны вокзалда қарсы алып, бірден хатшы қызметінде қалу керектігін айтты. Зейцтің сөзіне сүйенсек, "Рузвельттің кездейсоқ түрде президенттікке өрлеуі Джон Хейді маңызды анахронизмге айналдырды – дана ақсақал мемлекет қайраткері және кабинет мүшесінің ең тәжірибелісі, ол ТР үшін таптырмас еді, тіпті бүгінгі күнге дейін ол ең жас президент болып қала береді". 1901 жылы Хейдің ұлы мен Маккинлидің өлімі ғана емес, басқа да қайғыларға ұшырады. 26 қыркүйекте Джон Николай ұзақ аурудан кейін, ал Хейдің жақын досы Кларенс Кинг Рождество қарсаңында қайтыс болды.

Панама

Хейдің Орталық Америкадағы мұхиттарды байланыстыратын канал құруға қатысты әрекеттері Хейс президенттің бас хатшысының көмекшісі қызметін атқарган кезіне дейін барып жетеді. Онда ол Фердинанд де Лессепстің американдық үкіметті өз канал компаниясына инвестиция салуға ынталандыру үшін аудармашы болып жұмыс істеген. Президент Хейс тек американдық бақылаудағы канал идеясына қызығушылық танытты, бірақ де Лессепстің жобасы мұндай бақылауды қамтамасыз етпейтін еді. Хей Мемлекеттік хатшы болған кезде де Лессепстің Панамадағы (сол кезде Колумбия провинциясы) жобасы және Никарагуадағы американдық жоба екеуі де сәтсіз аяқталды. 1850 жылғы Клейтон-Булвер шарты (АҚШ пен Ұлыбритания арасындағы) АҚШ-қа Орталық Америка арқылы өтетін және толығымен оның бақылауында болатын канал салуға тыйым салды. Хей қызметінің басынан бастап осы шектеуді жоюға тырысты. Бірақ Канада, оның сыртқы саясаты үшін Ұлыбритания әлі де қолжетімді болды, канал мәселесін өзінің пайдасына басқа да дауларды шешу үшін ең тиімді құрал деп қарады және Солсбериді оны жеке шешпеуге көндірді. Хей қызметке кіріспей тұрып, Ұлыбритания мен АҚШ шешілмеген мәселелерді қарау үшін Бірлескен Жоғары Комиссия құруға келісті. Комиссия 1898 жылдың соңында өтті, бірақ әсіресе Канада мен Аляска шекарасы бойынша баяу ілгеріледі. 1899 жылдың тамызында канадалықтар соңғы шешім күткенде уақытша шекараны қабылдағаннан кейін Аляска мәселесі шиеленісін жоғалтты. Конгресс канал туралы заң жобасын әзірлеуге асығысқандықтан және Клейтон-Булвер шектеуін елемеуге бейім болғандықтан, Хей мен британдық елші Джулиан Понсфотт 1900 жылдың қаңтарында жаңа шарты жасау жұмыстарын бастады. Бірінші Хей-Понсфотт шарты келесі айда Сенатқа жіберілді, бірақ ол салқын қабылдауға ие болды, өйткені шарттың талаптары АҚШ-қа каналды блокадалауға немесе нығайтуға тыйым салды, ол соғыс және бейбіт уақытта барлық елдерге ашық болуы керек еді. Сенаттың Сыртқы қатынастар комитеті АҚШ-қа каналды нығайтуға мүмкіндік беретін түзету енгізді, содан кейін наурыз айында 1900 жылғы сайлаудан кейін оны талқылауды кейінге қалдырды. Хей отставкаға кететінін мәлімдеді, бірақ Маккинли одан бас тартты. Шартыға түзетулер енгізілді, бірақ британдықтар оларға келіспеді. Келісімге қол жеткізбесе де, Конгресс каналға қызығушылық танытты және келісіммен немесе келісімсіз алға жылжуға дайын болды. Заңнаманы бекіту Никарагуа немесе Панама бағытын таңдау туралы пікірталасқа байланысты баяулады. АҚШ-қа каналды нығайтуға мүмкіндік беретін түзетілген шарт бойынша келіссөздердің көп бөлігі Лондондағы Хейдің орнын басатын Джозеф Х. Чойт пен британдық сыртқы істер министрі лорд Лансдаун арасында өтті. Екінші Хей-Понсфотт шарты 1901 жылдың 6 желтоқсанында Сенаттың көпшілік дауысымен ратификацияланды. Америкалықтар Никарагуа каналын салуға бейім екенін көріп, бұрынғы француз компаниясының иелері, соның ішінде Панама бағытына әлі де эксклюзивті құқықтары бар Филипп Бунау Варилла бағаларын төмендетті. 1902 жылдың басында президент Рузвельт соңғы бағытты қолдады және Конгресс оны ақылға қонымды мерзімде қамтамасыз етуге шартты түрде заң қабылдады. Маусым айында Рузвельт Хейге Колумбиямен келіссөздерді жеке басқаруды тапсырды. Сол жылдың соңында Хей Колумбияның Вашингтондағы толыққанды уәкілі Томас Херранмен келіссөздер жүргізді. 1903 жылдың 22 қаңтарында қол қойылған және екі айдан кейін АҚШ Сенаты ратификациялаған Хей-Эран шарты Колумбияға канал салу құқығы үшін 10 миллион доллар және жылына 250 000 доллар төлеуді көзделді. Бірақ тамыз айында Колумбия Сенаты шартыны қабылдамады. Рузвельт каналды салуға ниеттенді, ол Колумбиямен бұрынғы шартты пайдаланып, АҚШ-қа Панама теміржолы арқылы транзиттік құқық берді. Хей "Боготадағы ақымақтық пен парақорлық режиміне қарсы Панама тасжолында көтеріліс болады" деп болжады. Бунау Варилла екеуімен де кездесіп, революция және каналға жақын Панама үкіметі жақын арада болады деп сендірді. Қазан айында Рузвельт Панамаға жақын жерде әскери кемелерді орналастыруға бұйрық берді. 1903 жылдың қараша айының басында панамалықтар көтеріліске шықты, Колумбияның араласуы АҚШ күштерінің қатысуымен болдырмалды. Алдын ала келісім бойынша Бунау Варилла жаңадан құрылған елдің Вашингтондағы өкілі болып тағайындалды және 18 қарашада қол қойылған Хей-Бунау Варилла шартын тез арада келісті. Бұл шарт АҚШ-қа 10 миль (16 км) ені бар аймақта канал салу құқығын берді, бұл аймақта АҚШ толық билік жүргізетін еді. Бұл шарт Панама дипломаттарына толыққанды қанағаттандырмады, олар қол қойылғаннан кейін жақын арада Вашингтонға келді, бірақ олар одан бас тартуға батыл болмады. Шарты екі елдің бекітуінен өтті және Панама каналын салу жұмыстары 1904 жылы басталды. Хей соғыс министрі Элиху Рутқа хат жазып, президенттің "мұқият сақталған тәртібін" тасжолға қарулы күшпен басып кіруден гөрі әлдеқайда жақсы деп бағалады.

Hay's involvement in the efforts to have a canal joining the oceans in Central America went back to his time as Assistant Secretary of State under Hayes, when he served as translator for Ferdinand de Lesseps in his efforts to interest the American government in investing in his canal company. President Hayes was only interested in the idea of a canal under American control, which de Lesseps's project would not be. By the time Hay became Secretary of State, de Lesseps's project in Panama (then a Colombian province) had collapsed, as had an American run project in Nicaragua. The 1850 Clayton–Bulwer Treaty (between the United States and Britain) forbade the United States from building a Central American canal that it exclusively controlled, and Hay, from early in his tenure, sought the removal of this restriction. But the Canadians, for whose foreign policy Britain was still available, saw the canal matter as their greatest leverage to get other disputes resolved in their favor, persuaded Salisbury not to resolve it independently. Shortly before Hay took office, Britain and the U. S. agreed to establish a Joint High Commission to adjudicate unsettled matters, which met in late 1898 but made slow progress, especially on the Canada Alaska boundary. The Alaska issue became less contentious in August 1899 when the Canadians accepted a provisional boundary pending final settlement. With Congress anxious to begin work on a canal bill, and increasingly likely to ignore the Clayton Bulwer restriction, Hay and British Ambassador Julian Pauncefote began work on a new treaty in January 1900. The first Hay–Pauncefote Treaty was sent to the Senate the following month, where it met a cold reception, as the terms forbade the United States from blockading or fortifying the canal, that was to be open to all nations in wartime as in peace. The Senate Foreign Relations Committee added an amendment allowing the U. S. to fortify the canal, then in March postponed further consideration until after the 1900 election. Hay submitted his resignation, which McKinley refused. The treaty, as amended, was ratified by the Senate in December, but the British would not agree to the changes. Despite the lack of agreement, Congress was enthusiastic about a canal, and was inclined to move forward, with or without a treaty. Authorizing legislation was slowed by discussion on whether to take the Nicaraguan or Panamanian route. Much of the negotiation of a revised treaty, allowing the U. S. to fortify the canal, took place between Hay's replacement in London, Joseph H. Choate, and the British Foreign Secretary, Lord Lansdowne, and the second Hay–Pauncefote Treaty was ratified by the Senate by a large margin on December 6, 1901. Seeing that the Americans were likely to build a Nicaragua Canal, the owners of the defunct French company, including Philippe Bunau Varilla, who still had exclusive rights to the Panama route, lowered their price. Beginning in early 1902, President Roosevelt became a backer of the latter route, and Congress passed legislation for it, if it could be secured within a reasonable time. In June, Roosevelt told Hay to take personal charge of the negotiations with Colombia. Later that year, Hay began talks with Colombia's acting minister in Washington, Tomás Herrán. The Hay–Herrán Treaty, granting $10 million to Colombia for the right to build a canal, plus $250,000 annually, was signed on January 22, 1903, and ratified by the United States Senate two months later. In August, however, the treaty was rejected by the Colombian Senate. Roosevelt was minded to build the canal anyway, using an earlier treaty with Colombia that gave the U. S. transit rights in regard to the Panama Railroad. Hay predicted "an insurrection on the Isthmus [of Panama] against that regime of folly and graft at Bogotá". Bunau Varilla gained meetings with both men, and assured them that a revolution, and a Panamanian government more friendly to a canal, was coming. In October, Roosevelt ordered Navy ships to be stationed near Panama. The Panamanians duly revolted in early November 1903, with Colombian interference deterred by the presence of U. S. forces. By prearrangement, Bunau Varilla was appointed representative of the nascent nation in Washington, and quickly negotiated the Hay–Bunau Varilla Treaty, signed on November 18, giving the United States the right to build the canal in a zone 10 mile (16 km) wide, over which the U. S. would exercise full jurisdiction. This was less than satisfactory to the Panamanian diplomats who arrived in Washington shortly after the signing, but they did not dare renounce it. The treaty was approved by the two nations, and work on the Panama Canal began in 1904. Hay wrote to Secretary of War Elihu Root, praising "the perfectly regular course which the President did follow" as much preferable to armed occupation of the isthmus.

Рузвельтпен қарым-қатынасы, басқа оқиғалар

Хей Азамат соғысы кезінде президенттің әкесі Теодор Рузвельтпен танысқан, ал "Трибуна" газетінде жұмыс істеген кезінде өзінен жиырма жас кіші "Тедди" туралы білген. Президент болғанға дейін Рузвельт хаттар арқылы Хейді мақтап жазса да, басқаларға жазған хаттары мен хабарламалары оған осылай жылы сезім білдірмеген. Хей Рузвельттің тым шаршаңқы екенін ойлады және 1900 жылы оның тізімге енуіне жеке қарсылық білдірді, бірақ конвенттен кейін шағын құттықтау хат жазды. Президент және Мемлекеттік хатшы ретінде екеуі де қарым-қатынасты жақсартуға тырысты. Рузвельт Линкольн туралы барлық он томдық өмірбаянын оқыды және 1903 жылдың ортасында Хейге "Мен сізді шынымен қандай керемет Мемлекеттік хатшы екенін білуге мүмкіндік алдым" деп жазды. Хей болса Рузвельтті "жас, батыр, қабілетті, [және] дарынды" деп мақтады, бұл сөздерді Рузвельт қабір тасына жазылуын тіледі. Бірақ жеке және басқалармен хат алысқанда олар осылай жылы сезім білдірмеді: Хей Маккинлидің оған толық назар бергенін, ал Рузвельт әрқашан басқалармен айналысқанын, "бір минут сөйлесу үшін бір сағат күтуге" тура келетінін айтты. 1905 жылы Хей қайтыс болғаннан кейін Рузвельт сенатор Лоджге хат жазып, Хейдің "менің басшылығымда үлкен Мемлекеттік хатшы болмағанын, ол аз нәрсеге қол жеткізді, оның маған тигізген пайдасы жақсы кейіпкердің пайдасы ғана болды" деп жазды. Дегенмен, Рузвельт 1904 жылы өз атынан сайлауға түскенде, қартайған және денсаулығы нашар Хейді өзіне үгіт-насихат жүргізуге көндірді, ал Хей әкімшіліктің саясатын Линкольннің саясатымен байланыстыратын сөз сөйледі: "Бүгінгі күні Республикалық партияның оның [Линкольннің] іліміне қайшы келетін немесе оның мінез-құлқына сәйкес келмейтін ешқандай қағидасы жоқ". Кушнер мен Шеррилл Хей мен Рузвельт арасындағы айырмашылықтар идеологиялық мазмұнға қарағанда стильде екенін айтты. 1902 жылдың желтоқсан айында Германия үкіметі Рузвельттен Венесуэламен төленбеген қарыздар бойынша дауды шешу үшін делдалдық жасауды сұрады. Хей бұл орынды деп ойламады, себебі Венесуэла АҚШ-қа да ақша берері бар еді, сондықтан Гаагадағы Халықаралық Төрелік сотының араласуын тездетті. Соңғы мәліметтерді дайындап жатқанда, Хей: "Мен бәрін дайындадым. Егер Тедди ертең түске дейін аузын жапса!" деді. Хей мен Рузвельт Аляска шекарасы бойынша дауды реттеуге арналған Біріккен Жоғарғы Комиссияның құрамына қатысты да пікірлері әртүрлі болды. Комиссия "әділетті заңгерлерден" құралуы керек еді, ал британдықтар мен канадалықтар белгілі судьяларды тағайындады. Рузвельт саясаткерлерді, оның ішінде хатшы Рут пен сенатор Лоджды тағайындады. Хей президенттің таңдауын жұртшылық алдында қолдаса да, жеке өмірінде Рузвельтке қатты наразылық білдірді, достарына хат арқылы шағымданды және отставкаға кетуді ұсынды. Рузвельт одан бас тартты, бірақ бұл оқиға Хейдің Англияға қатысты сенімсіздік білдіретінін растады. Шекара дауынша американдық позиция Канадаға 4:2 дауыспен, үш американдыққа қосылған бір ағылшын судьясымен қабылдатылды. Рузвельтке саяси пайда әкелген Хейге қатысты бір оқиға - Мароккодағы грек-американдық ойыншы Ион Пердикаристің сұлтан Абделазиздің қарсыласы болған Мулай Ахмед эр Раисули бас әміршісінің ұрлап кеткені. Раисули төлем талап етті, сонымен қатар саяси тұтқындарды босатуды және әскери губернатордың орнына Танжерді басқаруды талап етті. Раисули Пердикаристі бай америкалық деп есептеді және АҚШ-тың қысымы оның талаптарын орындайды деп үміттенді. Шын мәнінде, Пердикарис Нью-Джерсиде туылғанына қарамастан, Азамат соғысы кезінде Оңтүстік Каролинадағы Конфедерацияның мүлкін тәркілеуден аулақ болу үшін азаматтығынан бас тартты және гректің азаматтығын қабылдады, бұл факт көп жылдар өткенге дейін жалпыға мәлім болған жоқ, бірақ бұл Рузвельттің әскери қимылға деген ықыласын төмендетті. Сұлтан оқиғамен күресуде тиімсіз болды, ал Рузвельт оны ынталандыру үшін Абделазиз кірісінің көп бөлігін құрайтын Танжердің жағалауын басып алуды қарастырды. Раисулидің талаптары күшейген сайын, Хей, Рузвельттің мақұлдауымен, ақыры Танжердегі бас консулға, Самуэль Гаммереге телеграмма жіберді: 1904 жылғы Республикалық Ұлттық конвент отырыста болды, ал Палата спикері Джозеф Кэннон, төрағасы, телеграмманың бірінші сөйлемін - және тек бірінші сөйлемін - конвентке оқыды, бұл Рузвельттің кәдімгі тажына отырғызуы болды. "Нәтижелер өте жақсы болды. Бұл Америка жақсы көретін күрескер Тедди еді, және оның құмар жақтастары - барлық американдықтар қуанышпен қарсы алды". Шын мәнінде, сұлтан бұл кезде талаптарға келісіп, Пердикарис босатылды. Бұл қатаң сөздер Рузвельттің сайлау мүмкіндіктерін арттырды.

Hay had met the President's father, Theodore Roosevelt, Sr., during the Civil War, and during his time at the Tribune came to know the adolescent "Teddy", twenty years younger than himself. Although before becoming president Roosevelt often wrote fulsome letters of praise to Secretary Hay, his letters to others then and later were less complimentary. Hay felt Roosevelt too impulsive, and privately opposed his inclusion on the ticket in 1900, though he quickly wrote a congratulatory note after the convention. As President and Secretary of State, the two men took pains to cultivate a cordial relationship. Roosevelt read all ten volumes of the Lincoln biography and in mid 1903, wrote to Hay that by then "I have had a chance to know far more fully what a really great Secretary of State you are". Hay for his part publicly praised Roosevelt as "young, gallant, able, [and] brilliant", words that Roosevelt wrote that he hoped would be engraved on his tombstone. Privately, and in correspondence with others, they were less generous: Hay grumbled that while McKinley would give him his full attention, Roosevelt was always busy with others, and it would be "an hour's wait for a minute's talk". Roosevelt, after Hay's death in 1905, wrote to Senator Lodge that Hay had not been "a great Secretary of State under me he accomplished little his usefulness to me was almost exclusively the usefulness of a fine figurehead". Nevertheless, when Roosevelt successfully sought election in his own right in 1904, he persuaded the aging and infirm Hay to campaign for him, and Hay gave a speech linking the administration's policies with those of Lincoln: "there is not a principle avowed by the Republican party to day which is out of harmony with his [Lincoln's] teaching or inconsistent with his character." Kushner and Sherrill suggested that the differences between Hay and Roosevelt were more style than ideological substance. In December 1902, the German government asked Roosevelt to arbitrate its dispute with Venezuela over unpaid debts. Hay did not think this appropriate, as Venezuela also owed the U. S. money, and quickly arranged for the International Court of Arbitration in The Hague to step in. Hay supposedly said, as final details were being worked out, "I have it all arranged. If Teddy will keep his mouth shut until tomorrow noon!" Hay and Roosevelt also differed over the composition of the Joint High Commission that was to settle the Alaska boundary dispute. The commission was to be composed of "impartial jurists" and the British and Canadians duly appointed notable judges. Roosevelt appointed politicians, including Secretary Root and Senator Lodge. Although Hay was supportive of the President's choices in public, in private he protested loudly to Roosevelt, complained by letter to his friends, and offered his resignation. Roosevelt declined it, but the incident confirmed him in his belief that Hay was too much of an Anglophile to be trusted where Britain was concerned. The American position on the boundary dispute was imposed on Canada by a 4–2 vote, with the one English judge joining the three Americans. One incident involving Hay that benefitted Roosevelt politically was the kidnapping of Greek American playboy Ion Perdicaris in Morocco by chieftain Mulai Ahmed er Raisuli, an opponent of Sultan Abdelaziz. Raisuli demanded a ransom, but also wanted political prisoners to be released and control of Tangier in place of the military governor. Raisuli supposed Perdicaris to be a wealthy American, and hoped United States pressure would secure his demands. In fact, Perdicaris, though born in New Jersey, had renounced his citizenship during the Civil War to avoid Confederate confiscation of property in South Carolina, and had accepted Greek naturalization, a fact not generally known until years later, but that decreased Roosevelt's appetite for military action. The sultan was ineffective in dealing with the incident, and Roosevelt considered seizing the Tangier waterfront, source of much of Abdelaziz's income, as a means of motivating him. With Raisuli's demands escalating, Hay, with Roosevelt's approval, finally cabled the consul general in Tangier, Samuel Gummeré:

The 1904 Republican National Convention was in session, and the Speaker of the House, Joseph Cannon, its chair, read the first sentence of the cable—and only the first sentence—to the convention, electrifying what had been a humdrum coronation of Roosevelt. "The results were perfect. This was the fighting Teddy that America loved, and his frenzied supporters—and American chauvinists everywhere—roared in delight." In fact, by then the sultan had already agreed to the demands, and Perdicaris was released. What was seen as tough talk boosted Roosevelt's election chances.

Соңғы айлары мен өлімі

Ол 1904 жылы жақын досы Лиззи Кэмеронға «баламыздың өлімі әйелім екеумізді бірден және өмір бойына қартайтты» деп жазды. Гейл Хейді соңғы жылдары «көңілі қабақ, баяу өліп бара жатқан қарт адам» деп сипаттады. Хей Рузвельтті қолдап сөз сөйлегенімен, 1904 жылдың күзін Нью-Гэмпширдегі үйінде немесе Бостонда ауырған інісі Чарльзбен өткізді. Сайлаудан кейін Рузвельт Хейден тағы төрт жыл қызмет етуін сұрады. Хей бұл мәселені қарастыруға уақыт сұрады, бірақ президент оған мүмкіндік бермеді, екі күннен кейін Хей лауазымында қалатынын баспасөзге жариялады. 1905 жылдың басында Хей үшін сәтсіздіктер көрінді, өйткені ол келіссөз жүргізген бірнеше келісімдер Сенатта қабылданбады немесе өзгертілді – біреуі сенатор Лодждың балықшы сайлаушыларына зиян келтіреді деп қорқып, Ньюфаундлендтің британдық иелігіне қатысты. Басқалары, төрелік институтын қолдаған, дауыс беру кезінде қабылданбады немесе өзгертілді, себебі Сенат халықаралық дауларды шешуде айналып өтуге қаламады. Рузвельт 1905 жылдың 4 наурызында президенттік міндетін атқара бастағанда Хейдің денсаулығы нашарлағандықтан, әйелі де, досы Генри Адамс та оның Еуропаға барып, демалып, ем алуын талап етті. Президенттік дәрігер Пресли Рикси Хейдің шамадан тыс жұмыс істегендіктен зардап шегетінін мәлімдеді, бірақ хаттарында хатшы өміріне көп уақыт қалмағанына сенетінін білдірді. Италиядағы көрнекті дәрігер Хейге жүрек ауруына емдік ванналар тағайындады, ол дереу Германияның Франкфурт қаласының жанындағы Бад Наухаймға сапарлады. Кайзер Вильгельм II Хейге онымен кездесуді сұрап хат жазған монархтардың бірі болды, бірақ ол бас тартты; Бельгия королі Леопольд II оның қонақ үйіне еш хабарсыз келіп, онымен кездесуге мүмкіндік алды. Адамс Хейге әлі де өмір сүруге жететін уақыты бар кезде зейнетке шығуын ұсынды, ал Рузвельт оның Мемлекеттік хатшысы болуына қуана келісер еді. Хей мүсінші Аугустус Сент-Годенске: «Менде ештеңе жоқ, тек қана қартаю, Сенат және тағы бір-екі өлімге алып келетін сырқаттар ғана» деп жазды. Емдеу курсынан кейін Хей Парижге барып, француз сыртқы істер министрі Теофил Делькассэмен кездесіп, жұмысын қайта бастады. Лондонда король Эдуард VII протоколды бұзып, Хеймен кішкентай қабылдау бөлмесінде кездесті, ал Хей Лондондағы елші Уайтлоу Ридпен түскі ас ішті. Ол өзінің соңғы сапары екенін білген кезде Хейді көргісі келгендердің барлығын көруге уақыт болмады. Құрама Штаттарға оралғаннан кейін, отбасысы оны Нью-Гэмпширге алып кетуді қаласа да, хатшы Вашингтонға департаменттік мәселелермен айналысуға барды және «Аве Цезарь! Президентке» деді. Ол Рузвельттің орыс-жапон соғысын реттеуге белсенді қатысып жатқанын білгеніне қуанды, бұл әрекеті үшін президент Нобель сыйлығын жеңіп алды. Хей 1905 жылдың 23 маусымында Вашингтондан соңғы рет шығып, келесі күні Нью-Гэмпширге келді. Ол 1 шілдеде жүрек ауруынан және оның салдарынан қайтыс болды. Хей Гарфилдтің қабірінің жанында Кливлендтегі Лейк-Вью зиратына Рузвельт пен көптеген көрнекті тұлғалардың, соның ішінде Роберт Линкольннің қатысуымен жерленді.

Hay never fully recovered from the death of his son Adelbert, writing in 1904 to his close friend Lizzie Cameron that "the death of our boy made my wife and me old, at once and for the rest of our lives". Gale described Hay in his final years as a "saddened, slowly dying old man". Although Hay gave speeches in support of Roosevelt, he spent much of the fall of 1904 at his New Hampshire house or with his younger brother Charles, who was ill in Boston. After the election, Roosevelt asked Hay to remain another four years. Hay asked for time to consider, but the President did not allow it, announcing to the press two days later that Hay would stay at his post. Early 1905 saw futility for Hay, as a number of treaties he had negotiated were defeated or amended by the Senate—one involving the British dominion of Newfoundland due to Senator Lodge's fears it would harm his fisherman constituents. Others, promoting arbitration, were voted down or amended because the Senate did not want to be bypassed in the settlement of international disputes. By Roosevelt's inauguration on March 4, 1905, Hay's health was so bad that both his wife and his friend Henry Adams insisted on his going to Europe, where he could rest and get medical treatment. Presidential doctor Presley Rixey issued a statement that Hay was suffering from overwork, but in letters the secretary hinted his conviction that he did not have long to live. An eminent physician in Italy prescribed medicinal baths for Hay's heart condition, and he duly journeyed to Bad Nauheim, near Frankfurt, Germany. Kaiser Wilhelm II was among the monarchs who wrote to Hay asking him to visit, though he declined; Belgian King Leopold II succeeded in seeing him by showing up at his hotel, unannounced. Adams suggested that Hay retire while there was still enough life left in him to do so, and that Roosevelt would be delighted to act as his own Secretary of State. Hay jokingly wrote to sculptor Augustus Saint Gaudens that "there is nothing the matter with me except old age, the Senate, and one or two other mortal maladies". After the course of treatment, Hay went to Paris and began to take on his workload again by meeting with the French foreign minister, Théophile Delcassé. In London, King Edward VII broke protocol by meeting with Hay in a small drawing room, and Hay lunched with Whitelaw Reid, ambassador in London at last. There was not time to see all who wished to see Hay on what he knew was his final visit. On his return to the United States, despite his family's desire to take him to New Hampshire, the secretary went to Washington to deal with departmental business and "say Ave Caesar! to the President", as Hay put it. He was pleased to learn that Roosevelt was well on his way to settling the Russo Japanese War, an action for which the President would win the Nobel Peace Prize. Hay left Washington for the last time on June 23, 1905, arriving in New Hampshire the following day. He died there on July 1 of his heart ailment and complications. Hay was interred in Lake View Cemetery in Cleveland, near the grave of Garfield, in the presence of Roosevelt and many dignitaries, including Robert Lincoln.

Алғашқы еңбектері

Хей Браун университетінде оқыған кезінде және Азамат соғысы кезінде өлеңдер жазды. 1865 жылы, Парижде болған кезінде, Хей «Конкорд алаңында күн шығуы» атты өлеңін жазды. Онда ол Наполеон III-ті монархияны қайта орнатуы үшін сынап, императорды бостандықтан алған демократия баласына сеніп, оны өз қолымен құрта жатқанын бейнелейді. «Тәртіптің жеңісі» өлеңінде Париж коммунасының таратылуы оқиғасы суреттелген. Сол жерде бір ұл сарбаздарға тапсырмадан оралғаннан кейін өзі де көтерілісшілермен бірге атқылануға дайын екенін айтады. Олардың таңғалысына орай, ол уәдесін орындайды және оларға «атып тастаңыздар!» деп айқайлайды, себебі «Chassepots жас жүректі тесіп өтті, / және қоғамды сақтап қалды». Ол өлеңдер арқылы Америка Құрама Штаттарында сәтті аяқталғанына сенетін басқа ұлттар үшін революциялық нәтижелерді іздеді. Оның 1871 жылғы «Римдіктердің дұғасы» өлеңі сол уақытқа дейінгі Италия тарихын баяндайды, Ризорижменто қарқынымен жүріп жатыр: «Крозиер мен тәж жоғалып біткенше», «бір еркіндік, бір сенім, шексіз,/ Италияда бір еркін республика!» Венада болған кезінде «Мажарстанның қарғысы» атты туындысын жазды, онда Хей Австрия-Мажарстан империясының құлауын болжайды. 1905 жылы Хей қайтыс болғаннан кейін Уильям Дин Хауэллс Еуропа тақырыбындағы өлеңдердің «(қазіргі таңда ескірген) американдықтардың барлық құлдарға деген қайырымдылығын» білдіретінін айтты. «Кастилия күндері», Хейдің Мадридте өткен уақытының естелігі, испан тарихы мен әдет-ғұрыптары туралы он жеті эсседен тұрады, алғаш рет 1871 жылы жарық көрді, бірақ бірнеше жеке тараулары 1870 жылы «Атлантик» журналында жарияланған. Ол Хейдің өмірінде сегіз рет қайта басылды. Испандықтар «таждың, крозиердің және қылыштың үштік қарғысына» ұшыраған деп суреттелген. Көптеген патшалар мен дін қызметкерлері пайдасыз деп есептеледі, ал Хей Испаниядағы республикалық қозғалысқа үміт артады. Гейл «Кастилия күндерін» «Испания өркениеті туралы ерекше, бірақ бір жақты эсселер жинағы» деп бағалайды. 1871 жылы кітап ретінде жарық көрген «Пайк округінің балладалары» (басқа Хей өлеңдерімен бірге) оған үлкен жетістік әкелді. Хей бала кезінде мектепке барған Иллинойс штатының Пайк округінің диалектісінде жазылған, олар Брет Харттің ұқсас диалектідегі алғашқы өлеңдерімен шамамен бір уақытта жазылған, және қайсысы бірінші болып жазылғаны туралы пікірталас бар. Ең көп қозғау тудырған өлең – «Джим Бладсо», Миссисипиде және Иллинойста бір әйелі бар, «әулие емес» қайықшы туралы. Бірақ оның кемесі өртенгенде, ол өз міндетін, өлімге адалдықты сезініп, сол кезде-ақ орындауға кірісті. Джим кемені өзен жағасына тіреп, соңғы жолаушы жағаға жеткенше, өмірін құрбан етеді. Хейдің баяндауынша: «Иса ондай ерлікпен өлген адамға тым қаталдық танытпайды». Кейбір дін қызметкерлері Хейдің өлеңіне наразылық білдірді, бірақ ол кеңінен қайта басылып, тіпті өлеңдер антологияларына енгізілді.

Hay wrote some poetry while at Brown University, and more during the Civil War. In 1865, early in his Paris stay, Hay penned "Sunrise in the Place de la Concorde", a poem attacking Napoleon III for his reinstitution of the monarchy, depicting the Emperor as having been entrusted with the child Democracy by Liberty, and strangling it with his own hands. In "A Triumph of Order", set in the breakup of the Paris Commune, a boy promises soldiers that he will return from an errand to be executed with his fellow rebels. Much to their surprise, he keeps his word and shouts to them to "blaze away" as "The Chassepots tore the stout young heart,/And saved Society." In poetry, he sought the revolutionary outcome for other nations that he believed had come to a successful conclusion in the United States. His 1871 poem, "The Prayer of the Romans", recites Italian history up to that time, with the Risorgimento in progress: liberty cannot be truly present until "crosier and crown pass away", when there will be "One freedom, one faith without fetters,/One republic in Italy free!" His stay in Vienna yielded "The Curse of Hungary", in which Hay foresees the end of the Austro Hungarian Empire. After Hay's death in 1905, William Dean Howells suggested that the Europe themed poems expressed "(now, perhaps, old fashioned) American sympathy for all the oppressed." Castilian Days, souvenir of Hay's time in Madrid, is a collection of seventeen essays about Spanish history and customs, first published in 1871, although several of the individual chapters appeared in The Atlantic in 1870. It went through eight editions in Hay's lifetime. The Spanish are depicted as afflicted by the "triple curse of crown, crozier, and saber"—most kings and ecclesiastics are presented as useless—and Hay pins his hope in the republican movement in Spain. Gale deems Castilian Days "a remarkable, if biased, book of essays about Spanish civilization". Pike County Ballads, a grouping of six poems published (with other Hay poetry) as a book in 1871, brought him great success. Written in the dialect of Pike County, Illinois, where Hay went to school as a child, they are approximately contemporaneous with pioneering poems in similar dialect by Bret Harte and there has been debate as to which came first. The poem that brought the greatest immediate reaction was "Jim Bludso", about a boatman who is "no saint" with one wife in Mississippi and another in Illinois. Yet, when his steamboat catches fire, "He saw his duty, a dead sure thing,—/And went for it, ther and then." Jim holds the burning steamboat against the riverbank until the last passenger gets ashore, at the cost of his life. Hay's narrator states that, "And Christ ain't a going to be too hard/On a man that died for men." Hay's poem offended some clergymen, but was widely reprinted and even included in anthologies of verse.

Азық-түлік өндірушілер

"Бред Виннерс" – еңбекке қарсы көзқараспен жазылған алғашқы романдардың бірі, 1883 жылы анонимді түрде жарық көрді (басылымдар 1916 жылға дейін Хейдің есімін көрсетпеді) және ол өзінің жазу стилін жасыруға тырысқан болуы мүмкін. Кітап екі конфликті зерттейді: капитал мен еңбек арасындағы, сондай-ақ жаңа байлар мен ескі әулеттер арасындағы. Хейдің осы кітапты жазуына 1870-ші жылдардағы еңбек толқулары әсер еткен, бұл оған жекелей әсер етті, себебі оның қайын атасы Стоунға тиесілі компаниялар ереуілге ұшырағандардың қатарында болды, ал Хей сол кезде Стоунның болмауына байланысты жауапкершілікті өз мойнына алған еді. Тарихшы Скотт Далримплдің сөзіне сүйенсек, "жауап ретінде Хей ұйымдасқан еңбекке қатысты соншалықты қырағы, соншалықты ызалы айыптау жазды, оған өзінің атын қоюға батылы келмеді". Кітаптың басты кейіпкері – Артур Фарнем, бай Азамат соғысының қатысушысы, Хейдің өзінің прототипі болуы мүмкін. Мұрагерлікпен ақшаға ие болған Фарнемнің қалалық саясатта көп ықпалы жоқ, өйткені оның сайлау тізімі жеңіліске ұшырады, бұл Американың ескі әулеттерінің ықпалының төмендеуін көрсетеді. Басты қарсыласы – Эндрю Джексон Оффит (шынайы аты – Ананияс Оффит), ол "Bread Winners" есімді еңбек ұйымын басқарады, олар зорлық-зомбылыққа толы жалпы ереуілді бастайды. Бейбітшілік Фарнем бастаған ардагерлер тобының күшімен қайта орнатылады, ал кітаптың соңында ол Элис Белдингке, өзімен тең әйелге үйленеді деп көрінеді. 1870-ші жылдардың соңындағы еңбек толқуларынан шабыттанған көптеген кітаптардың арасында байлардың көзқарасынан жазылған бұл роман ерекшеленеді, сонымен қатар ол ең табыстысы болды және көптеген жағымды пікірлерге ие болып, сенсация тудырды. Бірақ ол жоғары сыныптық көзқараспен жазылған, еңбекке қарсы polemika ретінде де сынға ұшырады. Авторлыққа қатысты көптеген болжамдар айтылды, авторлардың қатарында Хейдің досы Генри Адамс пен Нью-Йорк штатының губернаторы Гровер Кливленд болды, ал бұл болжамдар кітаптың сатылымын арттырды.

Линкольн өмірбаяны

Президенттік кезеңінде Хей мен Николай Линкольннің өмірбаянын жазуға рұқсат сұрап, одан рұқсат алды. 1872 жылы Хей «біздің «Линкольн» жұмысымызды бастауымыз керек деп сенемін. Жариялауға әлі жеткіліксіз, бірақ дайындық уақыты азайып барады» деді. Роберт Линкольн 1874 жылы Хей мен Николайға әкесінің қағаздарын пайдалануға ресми түрде келісім берді; 1875 жылы олар зерттеу жұмыстарын жүргізді. Хей мен Николай Линкольннің қағаздарына ешкімге рұқсатсыз қол жеткізе алмады, олар 1947 жылға дейін басқа зерттеушілерге ашылмады. Олар басқалар жазған құжаттарды, сондай-ақ сол кезде жарық көрген Азамат соғысы туралы көптеген кітаптарды жинады. Олар кейде естеліктеріне сүйенді, мысалы, Николайдың 1860 жылғы Республикалық конвентте Линкольн кандидат ретінде ұсынылған сәтті еске түсіргені, бірақ көбінесе зерттеулерге ден қойды. Хей 1876 жылы жазу жұмысын бастады; жұмыс Хейдің, Николайдың немесе олардың отбасы мүшелерінің аурулары, сондай-ақ Хейдің «Наналар» (The Bread Winners) романын жазуымен тоқтап қалды. 1885 жылы Хей Линкольннің ерте өміріне арналған тарауларды аяқтады және оларды Роберт Линкольнге мақұлдау үшін жіберді. Хейдің досы Ричард Гилдер бас редакторлық қызмет атқаратын «The Century» журналына сериалдық құқықтарды сату, оларға үлкен жобаны аяқтауға көмектесті. Жарық көрген «Авраам Линкольн: Тарих» атты еңбекте Линкольн орталықта тұратын бөлімдер мен заңнамалық оқиғалар немесе шайқастар сияқты контексттік мәселелерге арналған талқылаулар кезекпен келді. 1886 жылдың қараша айында жарық көрген алғашқы сериалдық бөліміне оң пікірлер көп түсті. 1890 жылы шыққан он томдық жинақ кітап дүкендерінде сатылмады, оның орнына сол кезде кең таралған практика бойынша, үйден-үйге сатылды. Бағасы 50 доллар болғанымен және жұмыстың көп бөлігі сериалдық түрде жарық көргеніне қарамастан, бес мың данасы тез сатылды. Бұл кітаптар Линкольнның ұлы соғыс жетекшісі ретіндегі қазіргі заманғы бейнесін қалыптастыруға көмектесті, бұл Сьюард сияқты бағыныштыларына көбірек еңбек сіңіргендер туралы балама пікірлерге қарсы болды. Тарихшы Джошуа Зейцтің сөзіне сүйенсек, «сол кезде Линкольн президент ретінде және Линкольн адам ретінде қаншалықты бағаланбағанын және Хей мен Николайдың оның ұлттық тарихи естелігіндегі орнын көтеруде қаншалықты табысқа жеткенін ұмыту оңай».

Early in his presidency, Hay and Nicolay requested and received permission from Lincoln to write his biography. By 1872, Hay was "convinced that we ought to be at work on our 'Lincoln.' I don't think the time for publication has come, but the time for preparation is slipping away." Robert Lincoln in 1874 formally agreed to let Hay and Nicolay use his father's papers; by 1875, they were engaged in research. Hay and Nicolay enjoyed exclusive access to Lincoln's papers, which were not opened to other researchers until 1947. They gathered documents written by others, as well as many of the Civil War books already being published. They at rare times relied on memory, such as Nicolay's recollection of the moment at the 1860 Republican convention when Lincoln was nominated, but for much of the rest relied on research. Hay began his part of the writing in 1876; the work was interrupted by illnesses of Hay, Nicolay, or family members, or by Hay's writing of The Bread Winners. By 1885, Hay had completed the chapters on Lincoln's early life, and they were submitted to Robert Lincoln for approval. Sale of the serialization rights to The Century magazine, edited by Hay's friend Richard Gilder, helped give the pair the impetus to bring what had become a massive project to an end. The published work, Abraham Lincoln: A History, alternates parts in which Lincoln is at center with discussions of contextual matters, such as legislative events or battles. The first serial installment, published in November 1886, received positive reviews. When the ten volume set emerged in 1890, it was not sold in bookstores, but instead door to door, then a common practice. Despite a price of $50, and the fact that a good part of the work had been serialized, five thousand copies were quickly sold. The books helped forge the modern view of Lincoln as great war leader, against competing narratives that gave more credit to subordinates such as Seward. According to historian Joshua Zeitz, "it is easy to forget how widely underrated Lincoln the president and Lincoln the man were at the time of his death and how successful Hay and Nicolay were in elevating his place in the nation's collective historical memory."

Бағалау және мұра

1902 жылы ол қайтыс болғанда: «Мені әйелімнен басқа ешкім қатты сағынбайды», - деп жазды. Дегенмен, 66 жасында ерте қайтыс болғандықтан, оның көптеген достары сақталды. Олардың ішінде Адамс та болды, ол Хей кеңсесінің қысымын кінәлағанмен, онда Рузвельт пен көптеген сенаторлардың мазалауынан Мемлекеттік хатшының өліміне себеп болғанын айтты, бірақ Хейдің жалықпаудан қорқып лауазымында қалғанын мойындады. Ол досын өзінің автобиографиялық «Генри Адамстың білімі» кітабының соңғы беттерінде еске алды: Хейдің өлімімен оның өзінің білімі аяқталды. Гейл Хейдің «халықаралық саясатта үлкен жетістіктерге жеткенін, оның мемлекеттік хатшы ретіндегі еңбегі әлемді жақсырақ орынға айналдыруы мүмкін екенін, ол керемет елші болғанын» атап көрсетті. Бірақ Гейлдің пікірінше, Хейді бағалауда кемшіліктері де болуы керек, өйткені бай Клара Стоунға үйленгеннен кейін Хей «өзінің терең жайлылыққа құштарлығына жұмыстан және әділдіктен бас тартты». Әдебиеттегі жетістіктеріне қарамастан, Хей «көбінесе жалқау болды. Оның алғашқы өлеңдері ең жақсысы болды». Талияферро былай деді: «Егер Хей тарихқа өшпес із қалдырса, онда ол АҚШ-тың өзін қалай ұстауы керектігін көрсеткені болса керек. Дәл сол кезде мемлекет пен Мемлекеттік департамент әлемдік деңгейге жеткенде, Рузвельт емес, оның орнында ересек адам болды». Ол Джон Сент-Ло Страчидің сөздерін келтірді: «Әлем көрген нәрсе – бұл мемлекет үшін және президент үшін жұмысын тамаша талғаммен, ақылмен және көңілділікпен атқаратын ұлы джентльмен және ұлы мемлекет қайраткері еді». Хейдің Линкольннің бейнесін қалыптастыруға салған күш-жігері оның (және Николайдың) қаза тапқан президентпен байланысын одан да ерекше және маңызды етіп, оның беделін арттырды. Зейцтің айтуынша, «Линкольн өлген сайын, олар оны өмірінде жақсы білгендіктен және жақын болғандықтан одан да үлкен болды. Барлығы оларды танып, ол кім болғанын білуге қызығушылық танытты». Гейлдің айтуынша, олардың бұл сұраққа берген жауабы он томдық өмірбаянында «керемет әсерлі» болды. 1974 жылы Линкольн зерттеушісі Рой П. Баслер Карл Сэндбург сияқты кейінгі өмірбаяндар «Н. Николай мен Х. Хей айтқан негізгі оқиғаны қайта қарастырмағанын» мәлімдеді. Зейц келіседі: «Бүгінгі американдықтар Авраам Линкольнді Николай мен Хейдің үміттене бастағандай түсінеді». Хей 50-ден астам келісімге келді, оның ішінде каналға қатысты келісімдер мен Самоа дауын шешу, нәтижесінде АҚШ Америка Самоасы деп белгіленді. 1900 жылы Хей Даниямен Данияның Батыс Үндістерін беру туралы келісімге келді. Бұл келісім Дания парламентінде тең дауыспен қабылданбады. 1923 жылы Канада-АҚШ шекарасындағы Баундэри Пик 167 деп те аталатын Хей тауы Джон Хейдің құрметіне аталды, бұл Аляска шекаралық трибуналына әкелген АҚШ-Канада келісімін келіссөздер жүргізудегі рөлін мойындады. Браун университетінің Джон Хей кітапханасы да оның есімімен аталды. Хейдің Нью-Гэмпширдегі эстатесі әртүрлі ұйымдармен сақталды. Ол және оның отбасы онда ешқашан тұрмаған болса да (Хей құрылыс кезінде қайтыс болды), Хэй МакКинни үйі, Кливленд тарихы орталығы мен мыңдаған артефактілер Кливленд тұрғындарына Джон Хейдің ұзақ қызметін еске салады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Флорида штатының Панама қаласында «Либерти» кемесі салынды және оның құрметіне аталды. 1903 жылы Багиода (Филиппин) құрылған «Camp John Hay» АҚШ әскери базасы Джон Хейдің есімімен аталды, ал базаның атауы 1991 жылы филиппин билігіне берілгеннен кейін де сақталды. Тарихшы Льюис Л. Гулдтың айтуынша, Маккинлидің президенттік кезеңі туралы есептерінде.

In 1902, Hay wrote that when he died, "I shall not be much missed except by my wife." Nevertheless, due to his premature death at age 66, he was survived by most of his friends. These included Adams, who although he blamed the pressures of Hay's office, where he was badgered by Roosevelt and many senators, for the Secretary of State's death, admitted that Hay had remained in the position because he feared being bored. He memorialized his friend in the final pages of his autobiographical The Education of Henry Adams: with Hay's death, his own education had ended. Gale pointed out that Hay "accomplished a great deal in the realm of international statesmanship, and the world may be a better place because of his efforts as secretary of state the man was a scintillating ambassador". Yet, Gale felt, any assessment of Hay must include negatives as well, that after his marriage to the wealthy Clara Stone, Hay "allowed his deep seated love of ease triumph over his Middle Western devotion to work and a fair shake for all." Despite his literary accomplishments, Hay "was often lazy. His first poetry was his best." Taliaferro suggests that "if Hay put any indelible stamp on history, perhaps it was that he demonstrated how the United States ought to comport itself. He, not Roosevelt, was the adult in charge when the nation and the State Department attained global maturity." He quotes John St. Loe Strachey, "All that the world saw was a great gentleman and a great statesman doing his work for the State and for the President with perfect taste, perfect good sense, and perfect good humour". Hay's efforts to shape Lincoln's image increased his own prominence and reputation in making his association (and that of Nicolay) with the assassinated president ever more remarkable and noteworthy. According to Zeitz, "the greater Lincoln grew in death, the greater they grew for having known him so well, and so intimately, in life. Everyone wanted to know them if only to ask what it had been like—what he had been like." Their answer to that, expressed in ten volumes of biography, Gale wrote, "has been incredibly influential". In 1974, Lincoln scholar Roy P. Basler stated that later biographers such as Carl Sandburg did not "ma[k]e revisions of the essential story told by N.[icolay] & H.[ay]. Zeitz concurs, "Americans today understand Abraham Lincoln much as Nicolay and Hay hoped that they would." Hay brought about more than 50 treaties, including the Canal related treaties, and settlement of the Samoan dispute, as a result of which the United States secured what became known as American Samoa. In 1900, Hay negotiated a treaty with Denmark for the cession of the Danish West Indies. That treaty failed in the Danish parliament on a tied vote. In 1923 Mount Hay, also known as Boundary Peak 167 on the Canada–United States border, was named after John Hay in recognition of his role in negotiating the US Canada treaty resulting in the Alaska Boundary Tribunal. Brown University's John Hay Library is named for him as well. Hay's New Hampshire estate has been conserved by various organizations. Although he and his family never lived there (Hay died while it was under construction), the Hay McKinney House, home to the Cleveland History Center and thousands of artifacts, serves to remind Clevelanders of John Hay's lengthy service. During World War II the Liberty ship was built in Panama City, Florida, and named in his honor. Camp John Hay a United States military base established in 1903 in Baguio, Philippines, was named for John Hay, and the base name was maintained by the Philippine government even after its 1991 turnover to Philippine authorities. According to historian Lewis L. Gould, in his account of McKinley's presidency,