Найроби қалалық жастарының жаргоны: Шенг тілі

Кіріспе

Найроби қаласындағы жастар сленгі – бұл негізінен суахили және ағылшын тілдеріне негіделген, мүмкін аралас тіл немесе креол тіл, ол Кенияның Найроби қаласындағы жастар арасында пайда болған және онда сөйленетін көптеген тілдердің ықпалынан туындаған. Бастысы, бұл қалалық жастардың тілі болғанымен, ол әлеуметтік топтар арасында және көршілес Танзания мен Угандаға тарады.

Этимологиясы мен тарихы

"Шенг" сөзі негізінен суахили және ағылшын тілдерінен құрастырылған. "Сенг" дұрыс естілмеуі мүмкін болғандықтан, "суахили" сөзінің ортасынан алынған "х" әрпі қосылды. Бұл термин алғаш рет 1965 жылы тіркелген. 1950 жылдардың басында Найробидің Истлендс ауданында (кейде "қапшықтар тобы", "гето" немесе "қала шеті" деп сипатталады) пайда болған Шенг қазір аймақтағы матуто жүргізушілері мен серіктері арасында, сондай-ақ танымал бұқаралық ақпарат құралдарында естіледі. Шенг сөздерінің көпшілігі түрлі қауымдар мен мектептерде таратылып, музыка орындаушылары оларды өлеңдеріне енгізу арқылы кеңінен танымал болды, осылайша тілдің өсуі үдеді. Қалалық аймақтардағы көптеген кениялықтар үшін ол ана тілі болуы мүмкін. Барлық сленгтер сияқты, Шенг негізінен жастар қолданды және Кения мәдениетінің бір бөлігі болып табылады. Ол да жылдам өзгеріп отырады, сөздер сленг ретінде қолданылудан шығып, жаңа сөздер енгізіледі. 1990 жылдары Африканың Ұлы көлдер аймағындағы Каламашака және Г.ронги сияқты хип-хоп әртістері бұл тілді кеңінен қолданды, тілдің негізгі және "жер асты" (олардың музыкасы тілді таратуға және Шенг сөздігіндегі өзгерістерге үлкен үлес қосты) ағымдарында қолданылды. Сонымен қатар, барлық университеттер мен орта мектеп оқушылары арасында бұл тіл бұрын әлеуметтік өмірге көп үлес қоса алмайтын адамдармен байланысты емес еді. Бірақ Kenya Broadcasting Corporation бұл тілдің әлеуметтік топтар арасындағы таралуын байқағаннан кейін жағдай өзгерді. Радио жүргізушілері Джон Карани, Джефф Мвангеми және Принс Отач және тағы да басқалар ұлттық эфирде Шенг тілінде сөйлейтін алғашқы радио бағдарламаларын ұсынып, оны кеңінен танымал етті. 2010 жылға қарай барлық медиа-шоуларда Шенг тілінде сөйленетін бөлімдер болды. Грамматикасы, синтаксисі және сөздік қорының көп бөлігі суахили тілінен алынса да, Шенг Кениядағы ең ірі этникалық топтардың тілдерінен, соның ішінде лухья, гĩкũйũ, луо және камба тілдерінен сөздер қарыз алады. Сонымен қатар, жергілікті тіл немесе ағылшын тілі емес тілдерден де сөздер алынады, мысалы, Шенг сөзі morgen "таң" кейбір аймақтарда неміс тіліндегі ұқсас мағынада қолданылады. Шенг сөздігі Кенияның әртүрлі аймақтарында және Африканың Ұлы көлдер аймағында, тіпті Найробидегі аудандар арасында айтарлықтай өзгереді. Елордада тұратын көптеген жастар күнделікті қарым-қатынас үшін суахили немесе ағылшын тілінен гөрі осы тілді қолданады. Көптеген Gen Z және Миллениалдар Shembeteng, Shengilo және Shengtezo сияқты Шенгтің басқа түрлеріне оңай бейімделеді. TikTok сияқты әлеуметтік желілер Шенгтің өсуіне үлкен үлес қосты.

The word "Sheng" is coined from the two languages that it is mainly derived from: Swahili and English. The "h" was included from the middle of "Swahili" because "Seng" would have sounded unusual. The term is first recorded in 1965. Originating in the early 1950s in the Eastlands area of Nairobi (variously described as a "slum", "ghetto" or "suburb"), Sheng is now heard among matatu drivers/touts across the region, and in the popular media. Most of the Sheng words are introduced in various communities and schools and given wide exposure by music artists who include them in their lyrics, hence the rapid growth. It can be assumed to be the first language of many Kenyans in urban areas. Like all slang, Sheng is mainly used by the youth and is part of popular culture in Kenya. It also evolves rapidly, as words are moved into and out of slang use. It found broad usage among hip hop artists such as Kalamashaka and G. rongi in the African Great Lakes region in the '90s, both mainstream and "underground" (whose music helped spread the language and contribute to rapid changes or shifts in Sheng vocabulary), as well as among virtually all university and secondary school students, the language was not always associated with people who cannot do much for the society until when the Kenya Broadcasting Corporation noted the rise in both class and diversity. Radio presenters John Karani, Jeff Mwangemi and Prince Otach, and many more, took it to the mainstream by presenting the first radio shows using Sheng phrases on the national broadcast. By 2010 almost every media show had some sort of sheng it. Although the grammar, syntax, and much of the vocabulary are drawn from Swahili, Sheng borrows from the languages of some of the largest ethnic groups in Kenya, including Luhya, Gĩkũyũ, Luo and Kamba. Words are also borrowed from languages that are neither a local language nor English – such as the Sheng word morgen "morning" – a Sheng word used in some areas with a similar meaning in German. Sheng vocabulary can vary significantly within Kenya's various subdivisions and the larger African Great Lakes region, and even between neighbourhoods in Nairobi. Many youth living in the capital often use the argot as their everyday mode of communication rather than Swahili or English. Many Gen Z and Millennials easily adapt to other variants of Sheng like Shembeteng, Shengilo and Shengtezo. The use of social media platforms like TikTok have contributed to the growth of Sheng.

Шенг әдебиетте

Шенгтің әдебиетте жазбаша қолданылуы әлі де сирек кездеседі. Африкалық әдеби журнал «Kwani?»-де кейбір өлеңдер шенг тілінде жарияланған, бірақ осы тілдегі тұңғыш және жалғыз кітап – Гронги жазған «Шенгтегі Лафуди хип-хоп поэзиясы» (2015).

Мысалдар

ShengStandard Kiswahili (аударма)Standard English (аударма) Umekemba gazo, radar ni fom zimekalas hadi msoto imeramba mayenx viudu. Газетте жұмыссыздықтың жастардың психикалық денсаулығына әсер еткені жазылған. Мұқалайз никупелеке на мтара за гишагиКарабиа мен үйде қалай өмір сүру керектігін үйретемінКел, мен саған мұнда қалай өмір сүру керектігін көрсетемін. Досың әзіл айтуды жақсы көреді! Sepa hii daro juu odijo akimuok, kutatee! Осы жолдан қаш, себебі ол қауіпті, сені тонап алады! Gura hiyo chuom, madingo watakuchai.! Көшеде қарақшылар бар, сақ бол! Tangu Kama akanjwe anajiskia skari, sana! Кама ақша алғаннан кейін мақтана бастады. Amulia hata dhenga ya nich nijipin, niko kidale, mzing! Маған елу шиллинг берсең, тамақ аламын, ашмын. Huu msee ni fala! Бұл адам ақымақ. Si unidungie chuani? Маған елу шиллинг бере аласыз ба? Acha kubonga mavi mdhii. Жаман сөздерді айтпа, бауырласым. Udingo ndio maana magidha ako ndani, riba ni alichai Doo ya govaUfisadi ndio chanzo ya kushtakiwa kwake, mda wote yupo kizimbani Kwa mashtaka ya wizi wa pesa za serikali Сыбайлас жемқорлық оның мемлекеттік қаражатты ұрлады деген айыппен сотталуының себебі. Ukivuta fegi utajiletea noma. Темекі тартсаң, өзіңе қиындық келтіресің. Ule dame amechapa! Ол қыз өте жаман. Maisha ni gweng bana. Өмір қиын, дос. Kuja utugawie hizi njiva. Бізбен картоп фри бөлісің. Budake alishikwa na makarao. Әкесі полицияға ұсталды. Aliibiwa mbota na mboch. Оның сағатын үй қызметшісі ұрлап кетті. Aliona magondi akaingiza njeve. Ол қарақшыларды көргенде қорқып кетті. Niko mbioni. Мен асығып барамын. Budake ni mzii. Әкесі қатал адам. Walibambwa Na masanse, wakikwaria gova kuchocha. Олар негізгі тауарлардың бағасының өсуіне қарсы наразылық білдіргені үшін тұтқындалды. Mokoro aliniwai rwabe nikamchekie ka kwota. Анам маған 200 шиллинг беріп, жарты килограмм ет сатып алдым. Alirauka gware ndo asihate mat za kwenda kwao moshatha. Ол үйіне баратын автобусты жіберіп алмау үшін ерте тұрды.

ShengStandard Kiswahili (translation)Standard English (translation)Umekemba gazo, radar ni fom zimekalas hadi msoto imeramba mayenx viudu. Imechapishwa magazetini ya kwamba ukosefu Wa kazi imeathiri vijana kiafya ya akiliThe newspapers asserts that joblessness has affected the youth's mental health. Muokalaiz nikupeleke na mtara za gishagiKaribia nikufunze jinsi ya kuishi huku nyumbaniCome let me show you how to survive here. Uyo Arif ako na za ovyo Huyo rafiki yako anapenda mzaha. Your friend likes jokes! Sepa hii daro juu odijo akimuok, kutatee! Toka humu darasani maana mwalimu akija atakuadhibu!. Flee from this class because when the teacher comes you'll be punished! Gura hiyo chuom, madingo watakuchai.! Koma kupita hiyo njia wezi wapo hapo, watakuibia Avoid that path it's laden with thugs who'll steal from you.! Tangu Kama akanjwe anajiskia skari, sana! Kama alipo pata pesa, alianza kuringa After receiving some money Kama became boastful! Amulia hata dhenga ya nich nijipin, niko kidale, mzing! Ninunulie githeri ya hamsini tafadhali nile nina njaa Could you spot me fifty shillings to buy a meal? (a specific meal of boiled maize and beans is mentioned but the actual meaning is the price of what is considered the cheapest item in a food kiosk) Huu msee ni fala! Huyu mtu ni mjinga. This guy's an idiot!Si unidungie chuani?Unaeza nipa shilingi hamsini? Can you please give me fifty shillings? Acha kubonga mavi mdhii. Acha kuongea vibaya, kaka. Stop talking smack, brother. Udingo ndio maana magidha ako ndani, riba ni alichai Doo ya govaUfisadi ndio chanzo ya kushtakiwa kwake, mda wote yupo kizimbani Kwa mashtaka ya wizi wa pesa za serikaliCorruption is the main reason he is in and out of the courts for allegations of embezzlement of government's money" Ukivuta fegi utajiletea noma. Ukivuta sigara utajiletea shida. If you smoke cigarettes you'll get yourself in trouble. Ule dame amechapa! Yule msichana ana sura mbaya. That girl is ugly! Maisha ni gweng bana. Maisha ni ngumu kaka. Life is hard man. Kuja utugawie hizi njiva. Kuja utugawie hivi vibanzi. Come and share your fries with us. Budake alishikwa na makarao. Babake alikamatwa na polisi. His dad was caught by the police. Aliibiwa mbota na mboch. Aliibiwa saa na mjakazi. His watch was stolen by his housegirl. Aliona magondi akaingiza njeve. Aliona mhuni akahisi woga. He got scared when he saw some thugs. Niko mbioni. Niko na haraka. I am in a hurry. Budake ni mzii. Babake ni mkali. His father is tough/bad. Walibambwa Na masanse, wakikwaria gova kuchocha. Walitiwa kizimbani baada ya kulalamikia bei ya vitu kupanda. They were arrested after protesting the rising cost of basic commodities. Mokoro aliniwai rwabe nikamchekie ka kwota. Mamangu alinipa shilingi mia mbili nikamnunulie kilo nusu ya nyama. My mother gave me 200 shillings to go buy a quarter kilogram of meat. Alirauka gware ndo asihate mat za kwenda kwao moshatha. Aliamka mapema ili asikose matatu ya kuenda kwao kijijini. He woke up early so as not to miss a matatu to his rural home.

Қосымша әдебиеттер

Абдулазиз, Мохамед Х. және Кен Осинде. 1997 жыл. Шенг және Энгш: Кенияның қалалық жастары арасында аралас кодтардың дамуы. Тіл әлеуметтануының халықаралық журналы 125 (Сахарадан оңтүстікке қарай Африкадағы әлеуметтану мәселелері), 45–63-беттер. Барса, Сандра Некеса және Мартен Маус. "Энгш, кениялық орта тап жастарының тілі, Шенг тіліне параллель". Пиджин және креол тілдері журналы 32, № 1 (2017): 48–74. Бек, Роза Мари. 2015 жыл. "Шенг: Кениядағы суахили тілінің қалалық түрі". Африкадағы және одан тыс жастардың тілдік тәжірибесі, Нико Нассенштейн және Андреа Холлингтон (ред.), 51–79-беттер. Берлин: de Gruyter. Босире, Мокая. 2009 жыл. Шенг сөзін ерекше ететін не? Аралас тілдердегі лексикалық манипуляция. AkinloyeOjo & Lioba Moshi (ред.), Африка лингвистикасы жөніндегі 39-шы жылдық конференцияның таңдамалы материалдары, 77–85-беттер. Босире, Мокая. 2006 жыл. Гибридті тілдер: Шенгтің мысалы. Olaoba F. Arasanyin & Michael A. Pemberton (ред.), Африка лингвистикасы жөніндегі 36-шы жылдық конференцияның таңдамалы материалдары, 185–193-беттер. Эраст, Фрида Канана және Эллен Хёрст-Харош. Шенг (Кения) және Цоцитал (Оңтүстік Африка) тілдеріндегі ауылдық және қалалық метафоралар. Геттинген: Cuvillier, 2019 жыл. Fee, D., және Moga, J. 1997 жыл. Шенг сөздігі. Үшінші басылым. Найроби: Ginseng Publishers. Финк, Тереза Кэтлин. 2005 жыл. Найробидегі тілдерге қатысты көзқарас. Дис. Питтсбург университеті. Гитинджи, Питер. 2005 жыл. Шенг және вариация: қабатталған бірегейліктердің құрылысы мен келіссөздері. Мичиган мемлекеттік университетінің докторлық диссертациясы. Гитинджи, Питер. 2006 жыл. Баздер және олардың шибболеттері: лексикалық вариация және Найробидегі Шенг тілін сөйлейтіндердің бірегейлігі. Африка зерттеулерінің солтүстік журналы 15(4): 443–472. Гитиора, Шеге. 2002 жыл. Шенг: теңдес тіл, суахили диалектісі ме, әлде жаңадан пайда болып келе жатқан креол тілі ме? Африкалық мәдени зерттеулер журналы 15, № 2, 159–181-беттер. Гитиора, Чеге Ж. Шенг: кениялық суахили тілінің өркендеуі. Boydell & Brewer, 2018 жыл. Канана Эраст, Фрида және Хилда Кебея. "Жаңа медиадағы қалалық және жастар тілінің функциялары: Кениядағы Шенг мысалы". Африка жастарының тілдері: жаңа медиа, сахна өнері және әлеуметтік-тілдік даму (2018): 15–52. Канг’ете Ираки, Фредерик. 2004 жыл. Танымдық тиімділік: Кениядағы Шенг құбылысы. Pragmatics 14(1): 55–68. Кариуки, Анна, Фрида Эрастус Канана және Хилда Кебея. "Кениядағы таңдалған бизнес кәсіпорындарындағы Шенгтің өсуі мен қолданылуы". Африкалық мәдени зерттеулер журналы 27, № 2 (2015): 229–246. Кавити, Лилиан. "Стигмадан мәртебеге дейін: Кенияның тілдік және әдеби кеңістігіндегі Шенг және Энгш". Matatu 46 (2015): 223 және одан кейінгі беттер. Kießling, Roland & Maarten Mous. 2004 жыл. Африкадағы қалалық жастар тілдері. Anthropological Linguistics 46(3): 303–341. King'ei, Kitula және John Kobia. "Lugha Kama Kitambulisho: Changamoto ya Sheng Nchini Kenya". Африка зерттеулерінің солтүстік журналы 16, № 3 (2007). Kioko, Eric. "Шенгтің аймақтық түрлері және 'этностық' тізілімдері". Африкадағы және одан тыс жастардың тілдік тәжірибесі (2015): 119–148. Mazrui, Alamin. 1995 жыл. Слэнг және код алмасу: Кениядағы Шенг мысалы. Afrikanistische Arbeitspapiere 42: 168–179. Ogechi, Nathan Oyori. 2002 жыл. Кениядағы үш тілді код алмасу – Экегуси, суахили, ағылшын және Шенг тілдерінен алынған дәлелдер. Докторлық диссертация, Гамбург университеті. Momanyi, Clara. "Кения мектептерінде суахили тілін оқытуда 'Шенг'тің әсері". Journal of Pan African Studies (2009). Mous, Maarten және Sandra Barasa. "Кения: Шенг және Энгш". Urban Contact Dialects and Language Change, 105–124-беттер. Routledge, 2022 жыл. Mutiga, Jayne. "Тілдің таралуының адам феноменологиясына әсері: Кениядағы Шенг мысалы". Journal of Language, Technology & Entrepreneurship in Africa 4, № 1 (2013): 1–15. Ogechi, Nathan. 2005 жыл. Шенг тіліндегі лексикализация туралы. Африка зерттеулерінің солтүстік журналы 14(3): 334–355. Samper, David. 2002 жыл. Talking Sheng: Найроби, Кениядағы жастар мәдениетін құруда гибридті тілдің рөлі. Пенсильвания университетінің докторлық диссертациясы. Spyropoulos, Mary. 1987 жыл. Шенг: Найробидегі жаңадан пайда болған көше тіліне қатысты алдын ала зерттеулер. Journal of the Anthropological Society 18(1): 125–136. Vierke, Clarissa. 2015 жыл. "Шенгтің поэтикалық аспектілері туралы кейбір ескертулер". Global Repertoires and Urban Fluidity. Youth Languages in Africa, Нико Нассенштейн және Андреа Холлингтон (ред.), 227–256-беттер. Берлин: de Gruyter.

Abdulaziz, Mohamed H. and Ken Osinde. 1997. Sheng and Engsh: development of mixed codes among the urban youth in Kenya. International Journal of the Sociology of Language 125 (Sociolinguistic Issues in Sub Saharan Africa), pp. 45–63. Barasa, Sandra Nekesa, and Maarten Mous. "Engsh, a Kenyan middle class youth language parallel to Sheng." Journal of Pidgin and Creole Languages 32, no. 1 (2017): 48 74. Beck, Rose Marie. 2015. "Sheng: an urban variety of Swahili in Kenya." Youth Language Practices in Africa and Beyond, Nico Nassenstein and Andrea Hollington, (eds.) 51–79. Berlin: de Gruyter. Bosire, Mokaya. 2009. What makes a Sheng word unique? Lexical manipulation in mixed languages. In AkinloyeOjo & Lioba Moshi (Eds), Selected Proceedings of the 39th Annual Conference on African Linguistics, 77–85. Bosire, Mokaya. 2006. Hybrid languages: The case of Sheng. In Olaoba F. Arasanyin & Michael A. Pemberton (Eds). Selected Proceedings of the 36th Annual Conference on African Linguistics, 185–193. Erastus, Fridah Kanana, and Ellen Hurst–Harosh. Rural and urban metaphors in Sheng (Kenya) and Tsotsitaal (South Africa). Göttingen: Cuvillier, 2019. Fee, D., & Moga, J. 1997. Sheng dictionary. Third edition. Nairobi: Ginseng Publishers. Fink, Teresa Kathleen. 2005. Attitudes toward languages in Nairobi. Diss. University of Pittsburgh. Githinji, Peter. 2005. Sheng and variation: The construction and negotiation of layered identities. PhD dissertation, Michigan State University. Githinji, Peter. 2006. Bazes and Their Shibboleths: Lexical Variation and Sheng Speakers' Identity in Nairobi. Nordic Journal of African Studies 15(4): 443–472. Githiora, Chege. 2002. Sheng: peer language, Swahili dialect or emerging Creole? Journal of African Cultural Studies Volume 15, Number 2, pp. 159–181. Githiora, Chege J. Sheng: rise of a Kenyan Swahili vernacular. Boydell & Brewer, 2018. Kanana Erastus, Fridah, and Hilda Kebeya. "Functions of urban and youth language in the new media: The case of Sheng in Kenya." African youth languages: New media, performing arts and sociolinguistic development (2018): 15 52. Kang’ethe Iraki, Frederick. 2004. Cognitive Efficiency: The Sheng phenomenon in Kenya. Pragmatics 14(1): 55–68. Kariuki, Annah, Fridah Erastus Kanana, and Hildah Kebeya. "The growth and use of Sheng in advertisements in selected businesses in Kenya." Journal of African Cultural Studies 27, no. 2 (2015): 229 246. Kaviti, Lillian. "From Stigma to Status Sheng and Engsh in Kenya's Linguistic and Literary Space." Matatu 46 (2015): 223ff. Kießling, Roland & Maarten Mous. 2004. Urban Youth Languages in Africa. Anthropological Linguistics 46(3): 303 341
King'ei, Kitula, and John Kobia. "Lugha Kama Kitambulisho: Changamoto ya Sheng Nchini Kenya." Nordic Journal of African Studies 16, no. 3 (2007). Kioko, Eric. "Regional varieties and ‘ethnic’registers of Sheng." Youth language practices in Africa and beyond (2015): 119 148. Mazrui, Alamin. 1995. Slang and Codeswitching: The case of Sheng in Kenya. Afrikanistische Arbeitspapiere 42: 168–179. Ogechi, Nathan Oyori. 2002. Trilingual Codeswitching in Kenya – Evidence from Ekegusii, Kiswahili, English and Sheng. Doctoral dissertation, Universität Hamburg. Momanyi, Clara. "The Effects of'Sheng'in the Teaching of Kiswahili in Kenyan Schools." Journal of Pan African Studies (2009). Mous, Maarten, and Sandra Barasa. "Kenya: Sheng and Engsh." In Urban Contact Dialects and Language Change, pp. 105–124. Routledge, 2022. Mutiga, Jayne. "Effects of language spread on a people’phenomenology: The case of Sheng’in Kenya." Journal of Language, Technology & Entrepreneurship in Africa 4, no. 1 (2013): 1 15. Ogechi, Nathan. 2005. On Lexicalization in Sheng. Nordic Journal of African Studies 14(3): 334–355. Samper, David. 2002. Talking Sheng: The role of a Hybrid Language in the Construction of Identity and Youth Culture in Nairobi Kenya. PhD Dissertation, University of Pennsylvania. Spyropoulos, Mary. 1987. Sheng: some preliminary investigations into a recently emerged Nairobi street language. Journal of the Anthropological Society 18 (1): 125–136. Vierke, Clarissa. 2015. "Some remarks on poetic aspects of Sheng." Global Repertoires and Urban Fluidity. Youth Languages in Africa, Nico Nassenstein and Andrea Hollington, (eds.) 227–256. Berlin: de Gruyter.