Кіріспе
Эгей теңізінің гректер келгенге дейінгі түпкі тұрғындары – Лелегтер (/l//ɛ//l//dʒ//iː//z/; ) – гректер келгенге дейін Эгей аймағында өмір сүрген түпкі халық еді. Олар аймақтағы басқа гректерге дейінгі халықтан, пеласгиялықтардан ерекшеленді. Олардың нақты қоныс аумақтары белгісіз, себебі олар жазу білмеген және олар туралы мәліметтер көбінесе ежелгі грек деректерінде кездеседі. Бұл деректер кейде кездейсоқ, ал (деген мәлімдеме бар) тіпті ойдан шығарылған болуы мүмкін. Сондай-ақ, Лелегтердің тілі туралы да көп мәлімет жоқ. Көптеген грек авторлары Лелегтерді Оңтүстік-Батыс Анатолиядағы карийлермен байланыстырады. Гомер Лелегтерді троялықтардың одақтастары ретінде карийлер, пеласгиялықтар, пеондар және гауконмен бірге атайды.
The Leleges ('/l//ɛ//l//ᵻ//dʒ//iː//z/; ) were an aboriginal people of the Aegean region, before the Greeks arrived. They were distinct from another pre Hellenic people of the region, the Pelasgians. The exact areas to which they were native are uncertain, since they were apparently pre literate and the only references to them are in ancient Greek sources. These references are casual and (it is alleged) sometimes fictitious. Likewise, little is known about the language of the Leleges. Many Greek authors link the Leleges to the Carians of south west Anatolia. Homer names the Leleges among the Trojan allies alongside the Carians, Pelasgians, Paeonians and Gaucones.
Этимология
Лелегес есімінің ұзақ уақыт бойы қолданыстан шығып кеткен тілдегі экзоним екені, ал емес эндоним (немесе автоним) екені ойдағыдай. Яғни, қола дәуірінде "жат жұрттықтар" деген мағына беретін "лулахи" сөзі лувий тілінде және басқа анатолиялық тілдерде қолданылған. Мысалы, хеттердің тасқа қашалған жазуында дін қызметкерлері мен храм қызметшілеріне лулахилармен және шетелдік саудагерлермен әңгімелесуден тыйым салынған. Виталий Шеворошкиннің пікірінше, "лулахи" сөзін грек тіліне транслитерациялау әрекеті "лелегтерге" алып келуі мүмкін. Псевдо-Аполлодордың "Библиотекасы" және Паузанияның жазбаларында келтірілген кейінгі дәстүрлер бұл атауды аңыз бойынша Лаккония патшасы Лелекстен шыққан деп көрсетеді; грек мифологтары дерлік әр тайпаның тарихи негізін құратын аңыздық негіздей фигураны еске алатын ұқсас этимология ұсынады. "Лелекс және лелегтер, олардың тарихи маңызы қандай болса да, Лаккония мен оның барлық мәнін бейнелеу үшін бос бет ретінде қызмет етті", - деп атап өтеді Кен Доуден.
Анатолия
Гомердің "Илиадасында" лелегтер троялықтардың одақтастары болып табылады (10.429), бірақ олар "Илиаданың" II кітабындағы одақтастардың ресми тізімінде көрсетілмейді, ал олардың туған жері нақты айтылмайды. Олар кейінірек жазушылар шатастырған кариялықтардан ерекшеленеді; олардың патшасы Алт, ал Педас қаласы Ахиллес тарапынан тоналып алынған. "Британ энциклопедиясы" 1911 жылғы басылымында айтылғандай, "Педас" топографиялық атауы бірнеше ежелгі жерлерде кездеседі: Кизик маңында, Сатниос өзеніндегі Троадада, Карияда, сондай-ақ Месенияда. Троададағы Гаргара лелегтік деп есептелген. Алкей (б.з.д. VII немесе VI ғасыр) Троададағы Антандрусты "лелегтік" деп атайды, бірақ кейінірек Геродот бұл атауды "пеласг" деп өзгертеді, сондықтан бұл екі атау гректер үшін шамалы синоним болған болуы мүмкін. Гомердің сөзіне сүйенсек, лелегтер Анатолияның ерекше тайпасы болған. Дегенмен, Геродот лелегтердің кариялықтардың ертедегі аты болғанын мәлімдейді. Афиналық Ферекид (б.з.д. шамамен 480 ж.) лелегтерге Карияның жағалауын, Эфестен Фокеяға дейін, Самос және Хиос аралдарымен қоса тиесілі етіп, нағыз кариялықтарды Эфестен Милетке дейін оңтүстікке қарай орналастырған. Паузанияға Ефестегі құдайдың ғибадатханасы Иондық колониядан бұрын салынғаны, және ол құдайға Артемида ретінде қайта бағышталғаны есіне түсті. Ол бұл ғибадатхана Иондықтардың қоныстануынан көп жыл бұрын, тіпті Додонадағы оракулдан да көне екенін айтады. Оның сөзіне қарағанда, қаланың иондықтар келгенге дейінгі тұрғындары лелегтер мен лидиялықтар (көбінесе соңғылары) болған, және Андрокл жоғарғы қаладағы барлық адамдарды қуғанмен, киелі орынның маңында тұрғандарға тиіспеген. Ол олармен уәделесіп, бейтараптыққа келісім жасаған. Паузанияның бұл сөздері ежелгі дәуірдегі құлшылық формасында расталады, ол гректер Артемида деп атаған "Ефес әйелінің" көптеген кеуделі бейнесіне негізделген. Басқа да құлшылық түрлері грек емес болғандықтан, жергілікті құлшылықты грек қоныстанушылары қабылдаған деген болжам бар. Көптеген тарихшылар, әдетте, автохтонды халықтар басқыншылықтан кейін төменгі тап ретінде аман қалады деп есептейді, егер олар таулы аймақтарға қашпаса. Сондықтан, Деипнософистаеда Филипп Теангеланың (б.з.д. IV ғасыр тарихшысы) лелегтердің "нағыз кариялықтардың" құлдары ретінде әлі де бар екенін айтқаны қызығушылық тудырады, тіпті кейінірек Страбон Кариядағы қираған бекіністер мен қабірлерді лелегтерге тән деп сипаттайды, олар оның заманында "лелегтік бекіністер" деп белгілі болған. "Британ энциклопедиясы" 1911 жылғы басылымында бұл қираған орындар Теангела және Галикарнас маңында, сондай-ақ Милетке дейін созылғанын, бұл Ферекид айтқан "нағыз кариялықтардың" оңтүстік шекарасы екенін көрсетеді. Плутарх та Траллесте (қазіргі Айдын) лелегтік құлдардың тарихи болғанын айтады.