Кіріспе

Босниялық жазушы Мильженко Ергович (1966 жылдың 28 мамырында туған) – көрнекті босниялық жазушы.

Өмірбаян

Сараево қаласында, SR Босния және Герцеговина, SFR Югославияда хорват ата-аналарына дүниеге келген Ергović, Сараево университетінде әдебиет саласы бойынша магистр дәрежесін алды. Орта мектеп оқушысы кезінде ол баспа және электрондық БАҚ-та журналист ретінде жұмыс істеді, әдеби және жастар журналдарына материалдар жазды, ал көп ұзамай Сараеводан Хорватия БАҚ-сының тілшісі ретінде танылды.

Жазу

Ерговичтің романдары оның отбасы мүшелері мен олардың тарихына арналған. Ол сонымен қатар журналист және "Historijska čitanka" (Тарих оқулығы, 1996) атты мақалалар жинағын жариялаған. Ергович Сербияның "Политика" күнделікті газетіне, "Время" журналына және Хорватияның "Jutarnji list" газетінде "Sumnjivo lice" (аудармасы – "күдікті тұлға", сөзбе-сөз – "күдікті бет") деген тұрақты бағана жазады.

Шығармалары

Оның "Бьюик Ривьера" романы 2008 жылы режиссер Горан Рушиновичпен фильмге бейімделді, ал екеуі де "Ең үздік сценарий" үшін "Алтын арена" сыйлығымен марапатталды. Автордың өзі айтқанынша, бұл Солтүстік Америка ауылдық жерінде өтетін "новелла", онда Босниядан келген серб босқын, мүмкін соғыс қылмыскері, және Америка Құрама Штаттарында жиырма жыл өткізген мұсылман босқын арасындағы қақтығыс суреттеледі. Оның кейіпкерлері, өздерімен бірге туған өнерін, дінін және менталитетін алып жүреді, басқаларға деген махаббат пен түсініктік сезімдеріне қарамастан, өз ұлттық тамырынан, ескі аждаһаларынан және тарихи қақтығыстардың салмағынан арыла алмай, олардың құрбанына айналады. Мильженко Ергович тағы бір роман немесе "құжатталған күнделік" – "Волга, Волга" жазды, бұл кітап көлік пен оның жүргізушісі туралы. Бұл кінә мен өлім, Югославия соғысы және ішкі қайшылықтар туралы күрделі оқиға. Ергович керемет әңгімеші болғандықтан, ол сыртқы жағынан бастайды: Волга қара ғана емес, пианинодай жылтыр қара. Оқырман әңгіме айтудың маңызды әсерін түсінеді: соғыс қиратады, ал әңгімелер өмірді сақтап, жалғастырады. Кітаптың ерекше белгілері – құштарлық пен жаттық, қайғы мен ашу. Ерговичтің машинасы – "документальдық фантазия", ал оқиға өтірік өмір сүрген бір буын туралы. Ерговичтің Югославиясы актерлік армандарда жоғалып, ақиқатқа деген құштарлық иллюзиялар мен армандарға, өтірік пен аңыздарға қарсы келеді. Меланхолия шебері Ергович жүргізуді өткенге саяхат ретінде бейнелейді, серіктердің, қайғы мен жалғыздық кезеңдерінің естеліктерін оятады. Романның орталық тұлғасы – тәжірибелі жүргізуші, мұсылман, оның діні алкоголь ішуге тыйым салады, ол мас күйінде болғандықтан апатқа ұшырауы мүмкін. Оқырман құпия оқиғаның кілтін тапқанмен, екінші әсер күшті: факт, фактілер, аңыздар, армандар мен өтірік арасындағы шекараның қайда екендігіне қатысты белгісіздік. Шындық, ойыншылдық баяндаудың қарама-қарсы көзқарасын көрсетеді, бұл тек жеке тұтастық пен сәйкестік мәселесі ғана емес. Осылайша автор бұрынғы Югославия тарихын қысқаша таныстырады. Бұрынғы көпұлтты федерациядағы діни, этникалық және саяси қатынастар мен қақтығыстар оқиғаның бағытын анықтайды, мысалы, айыпталушы Плжевляк, ол бірдей хорват және мұсылман. 1990-жылдар соғысының аяқталуымен зиялы қауым мен сары баспасөз арасында соғысқа дейінгі қылмыстардың кінәсін азайту және оны ұмытуға жіберу кең таралды. Сондықтан Плжевляк ісі оқырман үшін бүкіл елдің тағдырының метафорасы болып табылады.

Әдеби орта

Әдеби ортадағы бірқатар жеке дау-жанжалдар белгілі жазушылар арасындағы келіспеушіліктерге қоғамның назарын аударды. Атап айтқанда, Хорватия жазушылар қоғамындағы (ХЖҚ) мәселелер жарылысқа алып келді және жазушылардың саяси себептермен әділетсіз дисквалификацияланғаны туралы айыптаулар тудырды. Өз мансабының барысында Ергeвич, басқа да көптеген көрнекті жазушылар сияқты, осы мәселелерге қатысты. 2002 жылдың қазан айында Ергeвич ХЖҚ директорлар кеңесінің мүшесі болып сайланды. 2003 жылы ХЖҚ-ның негізін қалаушылардың бірі Велимир Висковичтің ХЖҚ мүшелерін саяси көзқарастары бойынша бағалап отыр деген сындар айтылды. Бұл Драго Штамбук Висковичтің ХДЗ үкіметімен бұрынғы байланысын көрсеткен кезде анықталды. 2006 жылдың сәуірінде Ергeвич, оның Хуэллебек туралы мәтініне байланысты Дражен Катунаричпен әдеби дауға түсті, оны Құранға негізделгендігі үшін шарлатандық деп есептеді. Катунарич мұндай Сараево және исламдық негіздегі мәтіндер Загребте қабылдамайтынын мәлімдеді. Сөйтіп Ергeвич оған "басыңа тапанша тікелей бағытта" деп жауап берді. Бұл оқиға Здравко Зиманы ХЖҚ-дан шығуға итермеледі, өйткені ол басшылықтың Катунаричке жасалған шабуылдардан бас тартпай отыр деп ойлады. 2007 жылдың сәуірінде Ергeвич өзі ХЖҚ-дан шықты. Ергeвич қоғамның хорват және жалпы әдебиетіне қатысты көзқарасымен келіспейтінін айтты. Осыған ұқсас себептермен бірқатар басқа жазушылар да қауымдастықтан бас тартты, соның ішінде Иван Ловренович, ол Велимир Висковичтің дисквалификациясы 2011 жылы Ергeвичтің нақты және символдық жұмыстан босатылуын талап етеді деп сезінді. 2009 жылы Вискович Сербиядағы четниктерді жаңадан мақұлдап, серб нарығы үшін кітаптарды насихаттауға тырысқаны туралы мәлімдеме жасады. Вискович бұл мәлімдемені Ергeвич берген сұхбатқа жауап ретінде жасады. Кейбіреулер Висковичпен болған даудың себебі оның өмірлік жобасы – Хорватия әдебиетінің энциклопедиясы болды ма деп күмәнданды. ХЖҚ мүшелері Висковичтен кешірім сұрағанда, ол өзіне, отбасына және басқа да көрнекті жазушыларға жылдар бойы келтірілген қорлықтарды айтып, бас тартты.

Жеке өмір

1966 жылы Сараевода туған Ергeвич өмірінің жартысын туған қаласында өткізді. Ол сондай-ақ Босния соғысының бірінші жылын, дәлірек айтқанда Сараево қамалын 1993 жылы Загребке көшкенге дейін өткізді. Ергeвич Сараево футбол клубы «Железничардың» белсенді жанкүйері ретінде танымал, ол бала кезінен бері клубтың жанкүйері болып келеді және 2019 жылдың шілдесінде жаңартқан клуб мүшелік картасын да иеленеді.

Марапаттар

2012 жылы «Срда пьева, у сумрак, на духове» («Срда Пенекосте кешкі кезде ән салады») кітабы үшін Angelus Орталық Еуропа әдебиет сыйлығына ие болды, ал 2018 жылы Георг Дехио кітап сыйлығын жеңіп алды.