Кіріспе

Колумбия департаменті Сесар департаменті (lang es) немесе жай ғана Сесар (seˈsaɾ) – Колумбияның Кариб теңізі аймағында, елдің солтүстігінде орналасқан департамент. Солтүстікте Ла Гуахира департаментімен, батыста Магдалена және Боливар департаменттерімен, оңтүстікте Сантандер департаментімен, шығыста Солтүстік Сантандер департаментімен және одан әрі шығыста Венесуэла елімен (Зулия штаты) шектеседі. Департаменттің орталығы – Вальдеупар қаласы. Бұл аймақты алғашқыда Упар аңғарындағы Еупарис және Сезар өзені аңғарындағы Гуатапурис тайпалары мекендеген. Олардың ішінде Тупех тайпасына жататын Орехонес, Мотилон тайпасына жататын Аканаютос және Химила тайпасына жататын Алкохоладес тайпалары болды. Аймақты алғаш рет испандық капитан Питер Вадильо зерттеді, бірақ 1532 жылы неміс Амбрози Альфингер оны жаулап алды. 1996 жылдан 2006 жылға дейін жарымәскери топтар Сесар кен аймағында адам құқықтарын ауыр түрде бұзып, ондаған мың адамға зиян келтірді.

Этимология

"Цезарь" атауы – Чимила тайпасының тілінен алынған Четтзар немесе Зазаре ("сағын су") деген сөздің испан тіліне бейімделуі, бұл Цезарь өзеніне сілтеме жасайды. Өзеннің алабын қамтитын аңғар да осы өзеннің атымен аталады және департаменттің көп бөлігінде орналасқан. Сесар департаменті 1967 жылы жарлық арқылы құрылды және атауы ресми түрде қабылданды.

География

Сесар департаменті Солтүстік Колумбияда орналасқан, солтүстігінде Ла Гуахира департаментімен, шығысында Венесуэла Боливариан Республикасымен, батысында Магдалена департаментімен, оңтүстік-батысында Боливар департаментімен және оңтүстігінде Солтүстік Сантандер және Сантандер департаменттерімен шектеседі. Жалпы ауданы 22 905 км² құрайды. Департамент аумағының 57%-ы жазық, ал 43%-ы таулы, негізінен Серрания-дель-Периха және Сьерра-Невада-де-Санта-Марта тауларында орналасқан. Тау тізбегінің шамамен 70%-ы ерекше флора мен фаунаны сақтайды, сондай-ақ таудан 20-ға жуық өзен бастау алып, Сесар департаментіне құйылып, Магдалена және Сесар өзендерінің алаптарын, сондай-ақ Сиенага-де-Сапатоса батқықтарын сумен қамтамасыз етеді. Колумбия үкіметі бұл аймақты Ұлттық орман қоры деп жариялаған. Сьерра-Невада-де-Санта-Марта 1993 жылғы 29 қазанда ЮНЕСКО-ның биосфералық қорығы деп танылды.

Климат

Сесар департаментіндегі климат биіктікке және жауын-шашын мөлшеріне қарай өзгерістерді көрсетеді. Санта-Мартаның Сиерра-Невада және Периханың Серрания тауларында биіктік көтерілген сайын климат суынады, қарлы шыңдарда температура мұздай төмендейді. Жазықтарда жыл бойы орташа температура байқалады. Бұл жазықтарда ыстық және құрғақ климат орналасқан, жылдық жауын-шашын мөлшері бір жылдан кем. Таулы аймақтар төмен температурамен, биік шыңдарда қармен және жылдық жауын-шашын мөлшері бір жылдан асатын жағдаймен сипатталады.

Колумбияға дейінгі

Бұл аймақты алғаш рет Упар аңғарындағы Еупари және Сезар өзені аңғарындағы Гуатапури тайпалары қоныстандырған. Олардың ішінде Тупе тайпасына жататын Орехонес, Мотилон тайпасына жататын Аканаютос және Химила тайпасына жататын Алкохоладос тайпалары болды. Испан жылнамалары бұл тайпаларды жалғыз басшы (Касик) басқарған тайпалар конфедерациясының бір бөлігі деп сипаттайды, ал Эупари ауылы басқа ауылдарға қарағанда ірі әрі орталық болып саналды. Бұл тайпалар Мезоамерика мәдениетімен, Кариб және Аравак тайпаларымен, сондай-ақ Колумбияның Анд тауларының шығыс бөлігіндегі Муиска мәдениетімен байланысты деп саналады. Археологиялық қазбалар көрсеткендей, бұл аймақтағы жергілікті тұрғындар тас және ағашпен жұмыс істеген, тіпті Лос-Роблес Ла-Пас зиратында бумеранг пішіндес қару да табылған.

Испандық жаулап алу және отарлау

Бұл аймақты алғаш рет испандық капитан Педро де Вадильо зерттеді, бірақ 1531 жылы неміс Амброзио Альфингер осы аймақты қатыгездікпен басып алды. 1550 жылы Эрнандо де Сантана мен Хуан де Кастелланос Валь-де-Упар ауылын құрды.

Республика дәуірі

1813 жылы Мария де ла Консепсьон Лоперена Вальдепуардың тәуелсіздігін жариялады және Симон Боливарға 300 жылқы сыйлады. 1829 жылы Вальледупар Санта-Марта провинциясының кантоны болды. 1850 жылғы 15-ші заң бойынша Вальледупар Санта-Мартадан бөлініп, Вальледупар провинциясы құрылды. 1857 жылы Магдалена штатының провинциясы болды, ал 1864 жылғы 29 желтоқсандағы заңмен Магдалена штатына қарасты Вальдепар департаменті болды. 1967 жылғы 21 желтоқсанда Сесар департаменті ресми түрде құрылды, көмір өндіруді жалғастыру мақсатында.