Кіріспе

Колумбия департаменті, колумбиялық департамент. Сукре (ˈsukɾe) Колумбияның Кариб аймағында орналасқан департамент. Департамент аумағы бойынша 27-ші орында тұр, ал халқының саны 904 863 адамды құрайды, бұл Колумбияның 32 департаменті ішінде 20-шы орын. Сукре солтүстік-батыстан Кариб теңізімен, шығыстан Боливар департаментімен, батыстан Кордова департаментімен шектеседі. Сукре тәуелсіздік жолындағы батыр Антонио Хосе де Сукренің құрметіне аталған. Департаменттің негізін қалаушылар Симон Боливардың қазасына орай, ол "Жүрегімді өлтірді" деген сөздерін айтқан екен, осы сөздер осы күнгі Сукре департаментінің аумағында айтылған. 2009 жылғы мәліметтер бойынша, Сукре департаментінде 802 733 адам тұрады, оның 234 886-сы департамент астанасы Синселехо қаласында, DANE болжамдарына сәйкес.

Колумбияға дейінгі

Испандықтар басып алғанға дейін Сукре департаментінің аумағын негізінен екі үнді тайпасы – зену және турбако мекендеген. Зену тілі, болжам бойынша, архуакос тармағы бойынша чибчан тілдер тобына жатқан. Турбако тайпасы кариб тілдер тобына кірген және Морроскилло шығанағына жақын жерді бақылаған. Зену тайпасы – финзену және панзену тармақтары арқылы – қалған аумақты басқарған, ол қазіргі Кордова департаментінің және Боливар мен Антиокияның бір бөлігін қамтитын үлкен аумақтың бір бөлігі болған, кейде зену патшалығы немесе зену мемлекеті деп аталған. Жағалауға жақын аймақта турбако тайпасы тұрған, бұл Колумбияның Кариб теңізі жағалауындағы кариб тайпаларының шекаралық аймағы болды. Кариб тайпаларының осы бөлігіне қазіргі Магдалена, Атлантико және Боливар департаменттерінің жағалаулары кірген. Зену инженерлері Сан-Хорхе өзенінің алабында күрделі су шаруашылығы инфрақұрылымын дамытқан, сондай-ақ Кордова департаментінің аумағындағы Сину өзенінің алабында су тасқындарын реттеу, дренаж және суару жүйелерімен айналысқан.

Қазіргі тарих

1963 жылы Екінші муниципалитеттер ассамблеясы Сукре департаментін құрды. CorpoSucre ұйымның басшылығымен жүргізілген науқаннан кейін халық оның құрылуын қолдады. 1966 жылдың 28 шілдесінде Колумбия Сенаты департамент құру мәселесін талқылай бастады, ал сол жылдың 18 тамызында Колумбияның сол кездегі президенті Карлос Ллерас Рестрепо санкциялаған 1966 жылғы 47-заңмен оның құрылуына келісім берді.

Мұхит аймақтары

Сан-Бернардо архипелагы Сукре департаментінің құрамында орналасқан.

Климат

Қаңтардан наурызға дейінгі айлар - жауын-шашынның өте аз болатын құрғақ айлар.

Демография

2018 жылғы халық санағының нәтижесі бойынша халықтың 12 пайызы өзін жергілікті тұрғын ретінде таниды, бұл ұлттық жергілікті тұрғындардың 5,5 пайызын құрайды; сондай-ақ, халықтың 11 пайызы өзін қара, креол, паленкеро немесе афроколумбиялық деп атайды. Венесуэлалықтар 2016 жылы облысқа келуді бастады және 2022 жылғы ресми мәліметтерге сәйкес, қазір халықтың шамамен 3 пайызын құрайды. Халықтың қалған бөлігі өз этникалық тегін жарияламайды және негізінен испан, жергілікті және қара нәсілдерінің ұрпақтары болып табылады; арабтар 1880 жылдан кейін Колумбияға көптеп келе бастады және олар әсіресе елдің Кариб аймағында, оның ішінде Сукре облысында қоныстанды, олардың көп бөлігі ливандықтар, палестиналықтар және сириялықтар болды, кішкентай топта келгендері де болды. Олардың ұрпақтары елде 3 миллионнан астам деп есептеледі, олардың үлесі Кариб аймағындағы мәдениетке, экономикаға және саясатқа елеулі. 2022 жылға қарай халық саны 1 миллионнан астам тұрғынға жақындап келеді, себебі ұлттық және жергілікті халықтың өсуіне Венесуэлалықтардың көптеп келуі себеп болып отыр. 80-ші және 90-шы жылдары облыста туу көрсеткіші жоғары, ал өлім-жітім көрсеткіші төмен болды, бірақ соңғы жылдары туу көрсеткіші алмастыру деңгейінен төмен түскендіктен және демографиялық өзгерістердің әсерінен өсім баяулады. Халықтың шамамен 32 пайызы Синселехо қаласында тұрады, ал облыс тұрғындарының 62 пайызы қалалық аймақтарда, әсіресе астана маңындағы Corozal, Sampues, Morroa және Los Palmitos аудандарында тұрады, бұл ресми мәліметтерге сәйкес жарты миллионға жуық адамды құрайды.

Жыл Орташа халық саны Туған балалар Өлім-жітім Табиғи өсім Туу көрсеткіші (1000-ға) Өлім көрсеткіші (1000-ға) Табиғи өсім (1000-ға) Жалпы туу көрсеткіші 1985 590,461 16,396 4,535 11,861 27.8 7.7 20.1 3.44 1986 600,249 16,498 4,421 12,077 27.5 7.4 20.1 3.36 1987 610,197 16,627 4,330 12,297 27.3 7.1 20.2 3.29 1988 620,245 16,745 4,261 12,484 27.0 6.9 20.1 3.23 1989 630,357 16,892 4,208 12,684 26.8 6.7 20.1 3.19 1990 640,539 17,053 4,172 12,881 26.6 6.5 20.1 3.15 1991 650,810 17,166 4,149 13,017 26.4 6.4 20.0 3.12 1992 661,132 17,168 4,136 13,032 26.0 6.3 19.7 3.06 1993 671,156 17,098 4,131 12,967 25.5 6.2 19.3 2.99 1994 681,130 17,025 4,110 12,915 25.0 6.0 19.0 2.93 1995 690,851 16,904 4,100 12,804 24.5 5.9 18.6 2.86 1996 700,342 16,886 4,101 12,785 24.1 5.9 18.2 2.82 1997 709,721 17,006 4,111 12,895 24.0 5.8 18.2 2.81 1998 719,121 17,244 4,131 13,111 24.0 5.7 18.3 2.83 1999 728,579 17,420 4,157 13,263 23.9 5.7 18.2 2.83 2000 738,069 17,605 4,189 13,416 23.9 5.7 18.2 2.84 2001 747,556 17,695 4,226 13,469 23.7 5.7 18.0 2.84 2002 756,956 17,660 4,265 13,395 23.3 5.6 17.7 2.81 2003 766,160 17,522 4,306 13,216 22.9 5.6 17.3 2.76 2004 775,124 17,378 4,349 13,029 22.4 5.6 16.8 2.72 2005 783,535 17,192 4,395 12,797 21.9 5.6 16.3 2.67 2006 792,200 17,030 4,485 12,545 21.5 5.7 15.8 2.63 2007 800,848 16,879 4,579 12,300 21.1 5.7 15.4 2.59 2008 809,414 16,731 4,676 12,055 20.7 5.8 14.9 2.56 2009 817,937 16,603 4,775 11,828 20.3 5.8 14.5 2.52 2010 826,411 16,493 4,878 11,615 20.0 5.9 14.1 2.49 2011 834,736 16,373 4,982 11,391 19.6 6.0 13.6 2.46 2012 842,950 16,248 5,090 11,158 19.3 6.0 13.3 2.43 2013 851,157 16,151 5,198 10,953 19.0 6.1 13.1 2.40 2014 859,324 16,027 5,306 10,721 18.7 6.2 12.5 2.37 2015 867,701 15,913 5,416 10,497 18.3 6.2 12.1 2.34 2016 877,397 15,834 5,533 10,301 18.1 6.3 11.8 2.30 2017 888,638 15,829 5,655 10,174 17.8 6.4 11.4 2.28 2018 904,863 15,882 5,806 10,076 17.6 6.4 11.2 2.24 2019 928,984 16,123 5,884 10,239 17.4 6.3 11.1 2.20 2020 950,612 16,052 6,147 9,905 16.9 6.5 10.4 2.14 2021 966,893 15,268 7,119 8,149 15.8 7.4 8.4 2.01 2022 980,942 15,258 6,675 8,583 15.6 6.8 8.8 1.97