Кіріспе

ит тұқымы 1660 және 1670 жылдар аралығында алғашқы итерін алған. Бұл – өте ірі ит. Жүні тегіс, тығыз және жалпақ болады. Түсі негізінен ақ, кіші немесе үлкен қызыл дақтармен, айқын немесе қою қызыл жамылғымен және қызғылт қоңыр жамылғымен ең "құнды" саналады. Жалбақ қызғылт түсі мен қоңыр сары түсіне де рұқсат етіледі, бірақ олар аз қажет. Құйрығы ұзын және ауыр, жоғары ілінген. Көздің түсі ашық қоңырдан қара қоңырға дейін өзгереді және қабақтары табиғи түрде жабық болуы керек, үшінші қабақтары тек аз ғана көрінуі тиіс.

Сент-Бернардтың тарихы

Сент-Бернард тұқымы туралы ең алғашқы жазбалар 1707 жылы Ұлы Сент-Бернард асуындағы Ұлы Сент-Бернард хосписінің монахтарынан алынған, ал иттің суреттері мен салынған кескіндері одан да ертерек кездеседі. Британдық ең алғашқы мәліметтерде бұл тұқым Альпілік спаниель деп сипатталған. Иттердің монастырда қолданылғанына алғашқы дәлел итальян суретшісі Сальватор Розаның 1690 жылға жатқан екі суретінде көрінеді. Адамдарды құтқаруда ең танымал болған Сент-Бернард – Барри (кейде Берри деп те жазылады), ол шамамен 40-тан 100-ге дейін адам өмірін сақтап қалған. Барриге арналған ескерткіш Иттер зиратында орнатылған, ал оның денесі Берн қаласындағы Табиғат тарихы мұражайында сақтаулы. Тағы бір мәшһүр ит – итальян дін қызметкері Пьер Шаноның адал серігі Рутор, ол Кіші Сент-Бернард асуының үстінде орналасқан Тете-дю-Рютор тауының құрметіне аталған. Классикалық Сент-Бернард бүгінгі Сент-Бернардтан мүлдем өзгеше көрінетін, себебі тұқымды жаңару арқылы араластырылған. 1816-1818 жылдардағы суық қыстар қар көшкіндерінің көбеюіне себеп болды, нәтижесінде құтқару жұмыстарында болған көптеген асыл тұқымды иттер қаза тапты. Тұқымды сақтау мақсатында қалған Сент-Бернардтар 1850 жылдары Ньюфаундленд колониясынан әкелінген Ньюфаундленд тұқымымен, сондай-ақ басқа тұқымдармен шағылыстырылды. Бұл олардың сыртқы түрі мен қабілеттерінде маңызды өзгерістерге әкелді. Олар мұраға алған ұзын жүні Альпі тауларының қарлы климатында қатып, оларды ауырлатып, құтқарушы иттер ретінде тиімділігін азайтатын. Монахтар иттерге ешқандай арнайы оқыту жүргізбеген. Оның орнына, жас иттер үлкен иттерден іздеу-құтқару операцияларын қалай жүргізуді үйренетін. Швейцарияның Сент-Бернард клубы 1884 жылдың 15 наурызында Базель қаласында құрылды. Сент-Бернард тұқымы 1884 жылы Швейцарияның тұқымдық кітабына енгізілген алғашқы тұқым болды, ал тұқымдық стандарт 1888 жылы бекітілді. Содан бері бұл тұқым Швейцарияның ұлттық иті саналады. Ұлы Сент-Бернард хосписіндегі иттер бүгінгі Сент-Бернард шоу иттерінен кішірек болатын жұмыс істейтін иттер еді. Бастапқыда неміс шопан итінің мөлшерімен тең болған Сент-Бернард, Kennel клубтары мен иттер көрмелері иттің жұмысқа қабілетінен гөрі сыртқы түріне басымдық бергеніне және тұқымдық кітаптың жабық болғанына байланысты бүгінгі иттің мөлшеріне жетті.

Атау беру

"Санкт-Бернард" атауы Швейцария мен Италия арасындағы Батыс Альп тауларындағы, көбінесе қауіпті Ұлы Сент-Бернард жотасында орналасқан саяхатшыларға арналған Ұлы Сент-Бернард бейітінен шыққан. АҚШ-тағы Біріккен Кеннел Клубы осы тұқымды "Қорғаушы иттер" тобына жатқызады. Жаңа Зеландия Кеннел клубы мен Австралия Ұлттық Кеннел Кеңесі тұқымды "Көмекші иттер" тобына жатқызады.

Қазіргі заманғы іс-шаралар Үлкен Сент-Бернард асуы мен Кіші Сент-Бернард асуы

Санкт-Бернардтар енді Альпі тауларында құтқару жұмыстары үшін қолданылмайды, соңғы рет тіркелген жағдай 1955 жылы болған. 2004 жылға дейін Ұлы Сент-Бернард хосписі дәстүр мен сезімдік байланыс үшін осы иттердің 18-ін сақтап келді. Бұл тұқымды мерекелеу жыл сайын Кіші Сент-Бернард жотасында және француз жағындағы Розиер Монвальзан қаласында өтеді. Санкт-Бернардты жақсы көретіндер мен өсірушілер иттің көрмесіне және шеруге жиналады.

Денсаулық

Остеосаркома (сүйек қатерлі ісігі) тұқым қуалайтыны дәлелденген. 2003 жылғы Даниядағы тұқымдық зерттеу (35 ит) орташа өмір сүру ұзақтығын 9,5 жыл деп көрсетсе, 2004 жылғы Ұлыбританиядағы тұқымдық зерттеу (53 ит) орташа өмір сүру ұзақтығын 7 жыл деп көрсеткен. Бір зерттеуде ARHGEF10 генінің мутациясы Шарко-Мари-Тут ауруына ұқсас, жасөспірімдерде басталатын тұқым қуалайтын полиневропатиямен тығыз байланысты екені анықталды. Сент-Бернард тұқымы бірнеше тері ауруына бейім: акралдық тітіркенді дерматит, интертриго, дермалық артерит, гигрома және пиотравматикалық дерматит. Американдық зерттеу ветеринариялық жазбаларды қарастырып, Сент-Бернардтың дилатациялық кардиомиопатияға (ДКМ) бейім екенін анықтады, бұл жағдай иттердің 2,6%-ында кездеседі, ал аралас тұқымды иттерде – 0,2%-да. Англиядағы зерттеуде ДКМ-нің 369 жағдайының 20-сы Сент-Бернардқа тиесілі болды, олардың 72%-ы бұлбұрынша фибрилляциясымен келді. Солтүстік Америкадағы 27 ветеринариялық оқу ауруханасына ұсынылған миллионнан астам жағдайды қарастырған американдық зерттеуде Сент-Бернардтың иттердегі жамбас дисплазиясына ең бейімделген екінші тұқым екені анықталды, осы жағдайға иттердің 14,70%-ы шалдыққан, ал жалпы көрсеткіш 3,52% болды. Сент-Бернардтың иттің круциатты буынның жетіспеушілігіне (КБЖ) бейім екендігі де анықталды, осы жағдайға иттердің 3,57%-ы шалдыққан, ал жалпы көрсеткіш 2,55% болды. Екі жағдайдың да бірдей кездесуіне байланысты Сент-Бернардтың көрсеткіші 1,19% құрады, ал жалпы көрсеткіш 0,3% болды. 1934 жағдайды қарастырған зерттеуде асқазанның кеңеюі және бұрылуы (АҚКБ) Сент-Бернардқа ерекше бейім екені анықталды, оның мүмкіндігі 4,2 есе жоғары. Ұлыбританиядағы денсаулық сақтау сауалнамасы бойынша, иттердің 4,6%-ы осы ауруға шалдыққан, ал 15,1%-ы осы аурудан қайтыс болған. Калифорниядағы зерттеуде ұсынылған иттердің 3,76%-ында АҚКБ анықталды.

Тендерлік

Сент-Бернард – мейірімді алыптың классикалық мысалы ретінде танымал, ол ересектерге, әсіресе балаларға тыныш, сабырлы және жылы қарым-қатынас көрсетеді. Жалпы алғанда, бұл нәзік, адал және сүйкімді тұқым, және дұрыс әлеуметтендірілсе, өте достық болады. Әдетте инстинктивті түрде қорғауға бейім емес болса да, Сент-Бернард бейтаныс адамдарға қарай үре алады, ал олардың үлкен дене бітімі ықтимал бұзушыларға қарсы тиімді кедергі жасайды. Сент-Бернард жұмыс істеуге серік ретінде өсірілген, және бүгінгі күнге дейін иесін қуанту үшін өмір сүреді, сонымен бірге жағымды мінезді және еңбекқор. Сент-Бернардтар иіс сезу арқылы жұмыс істеуге қабілетін сақтап қалды, және бапкердің шеберлігіне және иттің дағдысына байланысты, олар із кесу жарыстарына қатыса алады, тіпті іздеу-құтқару жұмысына да тартылуы мүмкін.

Медиада

Сент-Бернардтар көбінесе бейнеленеді, әсіресе «Швейцариялық Мисс» сияқты ескі комедияларда, «Топпер» сериалында және классикалық мультфильмдерде, олардың мойнында шағын бөшкеде бренди ілген күйі. Қар көшкінінен зардап шеккендер құтқаруды күтіп тұрғанда жылыну үшін осы брендиді ішкен деген сенім болған, бірақ бұл медициналық тұрғыдан негізсіз. Сент-Бернард хосписінің монахтары ешбір Сент-Бернардтың мойнына бөшке немесе кішкентай бөшке ілгенін жоққа шығарады; олар бұл бейнені Эдвин Ландзирдің 1820 жылғы «Альпілік мастифтер қиын жағдайдағы саяхатшыны жандандырады» деген суретіне байланыстырады (бұл 1831 жылы Чарльз Ландзирдің танымал гравюрасына айналды). Монахтар туристерге сурет түсіру үшін бөшкелерді сақтап отырған. Бір ит болған, ол шын мәнінде бренди тасыған. Томас Байерлидің 1823 жылы жарық көрген «Перси анекдоттарында» келесі анекдот келтірілген, ол 19 ғасырдағы басқа да кітаптарда жиі цитаталанған: Монахтардың көмегіне ие болған иттердің түрі ұзақ жылдар бойы ақыл-ойы мен адалдығы үшін мақталып келді. Олардың ең ескі және сыналғандары жақында жерленді, бірнеше бақытсыз саяхатшылармен бірге, қар көшкіні астында; бірақ үш немесе төрт үміткер күшік монастырьда қалды және әлі де тірі. Көшкендердің арасында ең танымалсы – Барри есімді ит. Бұл жануар он екі жыл ауруханаға қызмет етті, осы уақыт ішінде ол қырық адамның өмірін сақтап қалды. Оның ынтасы шексіз болды. Тау тұман мен қарға оранғанда, ол жоғалған саяхатшыларды іздеуге шығатын. Ол тынысын жоғалтқанша қауға жүгіруге үйренген, және көбінесе ең қауіпті жерлерге бармақ түгел. Егер оның күші суықтан қатқан саяхатшыны қардан шығаруға жеткіліксіз болса, ол монахтарды іздеу үшін ауруханаға қайта жүгіріп баратын. Қартайғанда күші әлсірегенде, монастырь преоры оны Берниде зейнеткерлікке шығарды. Ол өлгеннен кейін оның терісі толтырылып, сол қаланың мұражайына қойылды. Ол таудан тапқан қайғылы саяхатшыларға көмектесу үшін тасыған жаңғыртушы сусыны бар кішкентай құты әлі күнге дейін мойнына ілінген. 1949 жылғы «Панч» журналындағы мультфильмде Сент-Бернард пен бірнеше шұбар иті бар адам бейнеленген, олардың барлығы мойнында бөшке тасыған. Адам түсіндіреді: «Әрине, мен оларды тек бренди үшін өсіремін». Ескі MGM және Warner Brothers қысқа фильмдеріндегі жиі кездесетін әзіл – иттерді өз бөшкелерінен жиі ішетін алкоголиктер ретінде көрсету.

Аңыз

Әйгілі Сен-Бернар Барри қарда шағын ұлды тауып, балаға арқасына мінуге көндірді. Содан кейін иттің баланы қауіпсіз жерге жеткізді.