Нацистік Германияның қауіпсіздік бас басқармасы (RSHA)
Reich Security Main Office
Рейхсхауптзамт қауіпсіздік бас басқармасы (RSHA) – нацистік Германияның құпия полиция және барлау орталығы. Екінші дүниежүзілік соғыстағы рөлі, құрылысы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Нацистік Германияның полиция және барлау ұйымы (1939–45)
Nazi German police and intelligence organization (1939–45)
Рейх қауіпсіздік бас кеңсесі (Reichssicherheitshauptamt, RSHA) – Генрих Гиммлердің немiс полициясының бастығы (Chef der Deutschen Polizei) және Рейхсфюрер-SS, Нацистік партияның күзетші бөлімі (Schutzstaffel, SS) басшысы ретіндегі екі қызметінде құрылған ұйым. Ұйымның ресми міндеті – нацистік Германияның шекараларында және за сыртындағы «Рейхтың барлық жауыздарымен» күресу болды.
The Reich Security Main Office (Reichssicherheitshauptamt , RSHA) was an organization under Heinrich Himmler in his dual capacity as Chef der Deutschen Polizei (Chief of German Police) and Reichsführer SS, the head of the Nazi Party's Schutzstaffel (SS). The organization's stated duty was to fight all "enemies of the Reich" inside and outside the borders of Nazi Germany.
Қалыптасу және даму
Гиммлер 1939 жылғы 27 қыркүйекте РСХА-ны құрды. Германиядағы барлық қауіпсіздік және полиция күштерін басқаруды өз мойнына алуы нацистік мемлекеттің күшінің өсуіне маңызды фактор болды. РСХА құрылған кезде Гиммлер нацистік партияның Sicherheitsdienst (SD; СС барлау қызметі) және Sicherheitspolizei (SiPo; "Қауіпсіздік полициясы") бір шатыр астында біріктірді, ол атақты түрде Ішкі істер министрлігіне қарасты. SiPo екі бөлімнен тұрды: Geheime Staatspolizei (Гестапо; "Құпия мемлекеттік полиция") және Kriminalpolizei (Kripo; "Қылмыстық полиция"). Хабарламаларда RSHA жиі SS Rasse und Siedlungshauptamt (RuSHA; "SS Ұлт және қоныстану бас басқармасы")мен шатасудан сақтану үшін RSi H деп қысқартылатын. РСХА құру SD-нің қауіпсіздік полициясы үшін барлау агенттігі ретіндегі қарым-қатынасын ең жоғары деңгейде ресмилендірді. Осыған ұқсас координация жергілікті кеңселерде де болды, онда Гестапо, қылмыстық полиция және СД ресми түрде бөлек кеңселер болып табылды. Бұл координацияны жергілікті жоғары СС және полиция басшыларының инспекторлары жүзеге асырды. Жергілікті СД бөлімшелерінің басты функцияларының бірі – жергілікті Гестапо бөлімшелері үшін барлау агенттігі қызметін атқару болды. Оккупацияланған аумақтарда Гестапоның, қылмыстық полицияның және СД-нің жергілікті бөлімшелері арасындағы ресми қарым-қатынас сәл тығыз болды. РСХА Еуропадағы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде үлкен қарқынмен өсе берді. РСХА-ның үнемі жүргізілетін қайта ұйымдастырылуы нацистік Германиядағы орталықтандыру тенденциясын өзгертпеді, сондай-ақ РСХА сияқты ұйымдардың Адольф Гитлермен тікелей байланыс орнатуының жалпы үрдісін де өзгертпеді, бұл нацистік Германияның көшбасшы-жақтас құрылымының әдеттегі үлгісіне сәйкес келді. РСХА үшін нацистік Германиядағы орталықтандыру айқын болды, себебі ұйым барлау және қауіпсіздік мәселелерінде үкіметтік және нацистік партия кеңселерiн толық интеграциялады. SD және Гестапо сияқты бөлімдер (РСХА құрамында) Гиммлер және оның тікелей бағыныстысы СС Обергруппенфюхері және полиция генералы Райнхард Гейдрихтің тікелей бақылауында болды; екеуі де дерлік барлық неміс халқының тағдырына жауапты болды және заңнан жоғары тұрды. Гейдрих 1942 жылы қаза болғанға дейін РСХА басшысы қызметін атқарды. 1943 жылдың қаңтар айында Гиммлер бұл қызметті СС Обергруппенфюхеріне және полиция генералы Эрнст Кальтенбруннерге тапсырды, ол Еуропадағы соғыс аяқталғанға дейін РСХА-ға жетекшілік етті. РСХА басшысы CSSD немесе Chef der Sicherheitspolizei und des SD (Қауіпсіздік полициясы мен қауіпсіздік қызметінің бастығы) деп те белгілі болды.
Himmler established the RSHA on 27 September 1939. His assumption of control over all security and police forces in Germany was a significant factor in the growth in power of the Nazi state. With the formation of the RSHA, Himmler combined under one roof the Nazi Party's Sicherheitsdienst (SD; SS intelligence service) and the Sicherheitspolizei (SiPo; "Security Police"), which was nominally under the Interior Ministry. The SiPo was composed of two sub departments, the Geheime Staatspolizei (Gestapo; "Secret State Police") and the Kriminalpolizei (Kripo; "Criminal Police"). In correspondence, the RSHA was often abbreviated to RSi H to avoid confusion with the SS Rasse und Siedlungshauptamt (RuSHA; "SS Race and Settlement Office"). The creation of the RSHA represented the formalization, at the highest level, of the relationship under which the SD served as the intelligence agency for the security police. A similar coordination existed in the local offices, where the Gestapo, criminal police, and SD were formally separate offices. This coordination was carried out by inspectors on the staff of the local higher SS and police leaders. One of the principal functions of the local SD units was to serve as the intelligence agency for the local Gestapo units. In the occupied territories, the formal relationship between local units of the Gestapo, criminal police, and SD was slightly closer. The RSHA continued to grow at an enormous rate during World War II in Europe. Routine reorganization of the RSHA did not change the tendency for centralization within Nazi Germany, nor did it change the general trend for organizations like the RSHA to develop direct relationships to Adolf Hitler, adhering to Nazi Germany's typical pattern of the leader follower construct. For the RSHA, centrality within Nazi Germany was pronounced since the organization completed the integration of government and Nazi Party offices as to intelligence gathering and security. Departments like the SD and Gestapo (within the RSHA) were controlled directly by Himmler and his immediate subordinate SS Obergruppenführer and General of Police Reinhard Heydrich; the two held the power of life and death for nearly every German and were essentially above the law. Heydrich remained the RSHA chief until his assassination in 1942. In January 1943 Himmler delegated the office to SS Obergruppenführer and General of Police Ernst Kaltenbrunner, who headed the RSHA until the end of the war in Europe. The head of the RSHA was also known as the CSSD or Chef der Sicherheitspolizei und des SD (Chief of the Security Police and of the Security Service).
Ұйым
"РСХА" британдық автор Джеральд Рейтлингердің айтуынша, "әдеттегі кебіртілген бюрократияға" айналған. "РСХА-ның күрделілігі кем дегенде жүздей кіші бөлімшелермен салыстыруға келмейді, бұл Гитлердің Еуропаның он миллион еврейін жою жоспарының іске асырылуын жасырудың қарапайым тәсілі еді".
The RSHA "became a typical overblown bureaucracy", wrote British author Gerald Reitlinger. "The complexity of RSHA was unequalled with at least a hundred sub sub sections, a modest camouflage of the fact that it handled the progressive extermination which Hitler planned for the ten million Jews of Europe".
Холокосттағы рөлі
РСХА бақылауында болған іс-шаралар: барлау, қылмыстық тергеу, шетелдіктерді қадағалау, қоғамдық пікірді бақылау және нацистік идеологияны сіңдіру. РСХА сонымен қатар "соғыс басталғаннан бастап 1945 жылға дейін соттан тыс НС (Ұлттық-социалистік) террор мен қуғын-сүргін шараларын жүзеге асыратын орталық кеңсе болды". Қудаланғандардың қатарына яһудилер, коммунистер, масондар, бейбітшілдер және христиан белсенділері кірді. Белгіленген жаулармен күресуден басқа, РСХА Рейх үшін экспансиялық саясатты және қоныстану арқылы қосымша аумақты германизациялауды жақтады. Generalplan Ost (Шығыс жоспары) – бұл нацистердің Орталық және Шығыс Еуропаны тек немістермен отарлаудың құпия жоспары, ол жеткілікті Lebensraum алу үшін геноцид пен этникалық тазалау арқылы тұрғындарды көшіру процесінде басқа нацистік ұйымдармен қатар, РСХА-дағы лауазымды тұлғалардан шыққан. Ұлттық және нацистік қауіпсіздік қызметі ретінде РСХА Рейх ішінде әртүрлі агенттіктердің қызметін үйлестірді. Немец тарихшысы Клаус Хильдебрандтың айтуынша, РСХА "әсіресе нәсілдік мәселелерге ден қойды". Адольф Айхман 1937 жылы "халықтың ашуын көтерілістер арқылы білдіру яһудилерді қауіпсіздік сезімінен айырудың ең тиімді құралы болды" деп мәлімдеді. Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысу РСХА-ға жаулап алынған немесе оккупацияланған аумақтарда делдал ретінде әрекет етуге мүмкіндік берді, бұл Ханс Моммсеннің айтуынша, сол жерлерде еврей халқының қырылуын жүзеге асыруға септігін тигізді. 1941 жылғы 20 мамырда РСХА-ның "яһуди мәселесінің жақын арада шешілетінін" ескере отырып, Бельгия мен Франциядан кетуге тырысатын барлық яһудилердің эмиграциясын тоқтату туралы бұйрығы оның жүйелі түрде яһудилерді жоюға қатысқандығын көрсетеді. РСХА-ның оккупацияланған елдерді өздерінің яһудилерін тапсыруға көндіруге бағытталған күш-жігерінің бір бөлігі яһуди кеңесшілерін тағайындап, оларды мәжбүрлеуді қамтиды. Германиядағы яһудилердің Эйхманның Рейхтік қауымдастығымен бірлесіп, Германияда және басқа елдерде әлі де өмір сүретін яһудилерді алдады. Егер олар өз активтерін РСХА-ға жалған үй сатып алу жоспары арқылы тапсырса, оларға Терезиенштадт қаласында жақсы тұрғын үй, медициналық көмек және тамақ (Аушвиц сияқты жою орталықтарына жол станциясы болған концентрациялық лагерь) уәде етілді.
RSHA controlled activities included gathering intelligence, criminal investigation, overseeing foreigners, monitoring public opinion, and Nazi indoctrination. The RSHA was also "the central office for the extra judicial NS (National Socialist) measures of terror and repression from the beginning of the war until 1945". The list of persecuted people included Jews, Communists, Freemasons, pacifists, and Christian activists. In addition to dealing with identified enemies, the RSHA advocated expansionist policies for the Reich and the Germanization of additional territory through settlement. Generalplan Ost (General Plan East), which was the secret Nazi plan to colonize Central and Eastern Europe exclusively with Germans, displacing inhabitants in the process through genocide and ethnic cleansing in order to obtain sufficient Lebensraum, stemmed from officials in the RSHA, among other Nazi organizations. In its role as the national and Nazi security service, the RSHA coordinated activities among various agencies with wide ranging responsibilities within the Reich. According to German historian, Klaus Hildebrand, the RSHA was "particularly concerned with racial matters". Adolf Eichmann stated in 1937 that "the anger of the people expressed in riots [was] the most effective means to rob the Jews of a sense of security". Entry into the Second World War afforded the RSHA the power to act as an intermediary in conquered or occupied territories, which according to Hans Mommsen, lent itself to implementing the extermination of Jewish populations in those places. An order issued by the RSHA on 20 May 1941 to block emigration of any and all Jews attempting to leave Belgium or France as part of the "imminent Final Solution of the Jewish question" demonstrates its complicity for the systematic extermination of Jews. Part of the RSHA's efforts to encourage occupied nations to hand over their Jews included coercing them by assigning Jewish advisory officials. Working with Eichmann's Reich Association of Jews in Germany, they also deliberately deceived Jews still living in Germany and other countries by promising them good living quarters, medical care, and food in Theresienstadt (a concentration camp which was a way station to extermination facilities like Auschwitz) if they turned over their assets to the RSHA through a fictitious home purchase plan.
Einsatzgruppen-ті қадағалау
RSHA Heydrich басшылығымен құрылған және SS басқаруымен жұмыс істейтін Einsatzgruppen, өлім отрядтарын қадағалап отырды. Бастапқыда SiPo құрамына кірген Einsatzgruppen операциялық бақылауы 1939 жылдың қыркүйегінде RSHA-ға берілді. 1941 жылы Кеңес Одағына басып кіруге дайындық кезінде Einsatzgruppen құрамына SD, Gestapo, Kripo, Orpo және Waffen SS қызметкерлері алынды. Бұл бөлімдер Германия армиясының Шығыс Еуропаға басып кірген күштерімен бірге ілесіп жүрді. Көп жағдайда, Einsatzgruppen және Einsatzkommando бөлімшелерінің командирлері RSHA бас кеңсесінің кеңседегі қызметкерлері де болды. Тарихшы Рауль Хилберг 1941-1945 жылдар аралығында Einsatzgruppen, олармен байланысты мекемелер және нацистердің қолдауымен жұмылған шетелдік қосымша әскерлер екі миллионнан астам адамды, соның ішінде 1,3 миллион еврейді өлтіргенін бағалайды.
The RSHA oversaw the Einsatzgruppen, death squads that were formed under the direction of Heydrich and operated by the SS. Originally part of the SiPo, in September 1939 the operational control of the Einsatzgruppen was taken over by the RSHA. When the units were re formed prior to the invasion of the Soviet Union in 1941, the men of the Einsatzgruppen were recruited from the SD, Gestapo, Kripo, Orpo, and Waffen SS. The units followed the invasion forces of the German Army into Eastern Europe. Not infrequently, commanders of Einsatzgruppen and Einsatzkommando sub units were also desk officers from the main office of the RSHA. Historian Raul Hilberg estimates that between 1941 and 1945 the Einsatzgruppen, related agencies, and foreign auxiliary troops co opted by the Nazis, killed more than two million people, including 1.3 million Jews.
Розенштрасседегі наразылық және РСХА-ның қатысуы
1941 жылы Пропаганда министрі Джозеф Геббельс қару-жарақ өнеркәсібінде жұмыс істегендіктен көптеген еврейлер Германиядан шығарылмағанына шағымдана бастады. Олар депортациядан қорғалды, себебі олардың орнын толтыру мүмкін емес жұмысшылар екені саналды, сондай-ақ көптегені арийлік немістерге үйленген. Бұл еврейлер осы факторлар өз қауіпсіздігін қамтамасыз етеді деп сенді. 1942 жылдың соңына қарай Гитлер мен РСХА Берлиндегі қалған неміс еврейлерінен құтылуға дайын болды. 1942 жылдың қыркүйегінде Гитлер осы жұмысшылардың қорғалатынын, бірақ оларды елден шығарып жіберу керектігін шешті. Осы уақытта Аушвиц әкімшілігі үкіметтен оларға қару-жарақ өндіруші IG Farben компаниясымен құл еңбегін пайдалана отырып, қару-жарақ дамытуға арналған арнайы лагерь салу туралы келісімге сәйкес, қару-жарақ жұмысшыларын жіберуді сұрады. Соның нәтижесінде, РСХА қару-жарақ өндірісінде жұмыс істейтін барлық еврейлерді тіркеуге бағытталған Fabrik Aktion бастамасын жариялады. Бұл әрекеттің басты нысаны – арийлерге үйленген еврейлер болды. РСХА 1943 жылдың басында Берлиндегі барлық неміс еврейлерін алып тастауды жоспарлады (Геббельстің ақпан айының басындағы күнделік жазбасына сәйкес, осы еврейлерді депортациялаудың соңғы мерзімі 1943 жылдың 28 ақпаны болды). 1943 жылдың 27 ақпанында РСХА қара киім киген Гестапо қызметкерлерін аралас некедегі еврейлерді тұтқындауға және түрлі қылмыстарға айыптауға жіберді. 2000-ға жуық аралас некедегі еврей еркектер Розенштрассе, 2–4 мекенжайына жеткізіліп, ұсталды. Геббельс көптеген тұтқындаулардың «қайтарылғанын» айтты, өйткені шамамен 4000 еврей тұтқындалады деп күтілді. Ашулы әйелдер – «неміс қанды әйелдер» ретінде танылып, Розенштрасседегі ғимараттың алдында ер адамдардың ұсталуына қарсы наразылық білдіре бастады. 6 наурызда аралас некедегі еврейлердің 25-інен басқасы босатылды, ал қалған 25-і Аушвицке жіберілді. 8 наурызда РСХА басшысы Эрнст Кальтенбруннер ішкі істер министрі Вильгельм Фрикке депортацияның аралас некеде тұрмаған еврейлерге ғана шектелгенін мәлімдеді.
As early as 1941, Propaganda Minister Joseph Goebbels began to complain that large numbers of Jews had not been transported out of Germany because of their work in the armaments industry. They were protected from deportation as they were considered to be irreplaceable labourers, and many were also married to Aryan Germans. These Jews believed that these factors ensured their safety. But by late 1942, Hitler and the RSHA were ready to rid Berlin of its remaining German Jews. In September 1942, Hitler decided that these labourers would still be protected, but that they were to be sent out of the country. Meanwhile, Auschwitz administrators were lobbying the government to send them more armaments workers, as they had struck a bargain with the arms producer IG Farben to construct a camp specifically for arms development using slave labour. As a result, the RSHA decreed the Fabrik Aktion, an initiative to register all Jews working in armaments production. The primary targets of this action were Jews who were married to Aryans. The RSHA planned to remove all German Jews from Berlin in early 1943 (the deadline to deport these Jews was 28 February 1943, according to a diary entry Goebbels wrote in early February). On 27 February 1943, the RSHA sent plainclothes Gestapo officials to arrest intermarried Jews and charge them with various crimes. Around 2,000 intermarried Jewish men were taken to Rosenstrasse 2–4, where they were held. Goebbels complained that many of the arrests had been "thwarted" by industrialists since some 4,000 Jews were expected to be detained. Angry wives—as "Women of German blood"—began protesting against this action in front of the building on Rosenstrasse where the men were being held. On 6 March, all but 25 of the intermarried Jews were released; the 25 still held were sent to Auschwitz. On 8 March, RSHA head Ernst Kaltenbrunner told Interior Minister Wilhelm Frick that the deportations had been limited to Jews who were not intermarried.