Германияның Гестапо басшысы Генрих Мюллер

Кіріспе

Неміс полиция қызметкері және Гестапо басшысы (1939–1945)

Генрих Мюллер (28 сәуір 1900; өлім күні белгісіз, бірақ дәлелдер мамыр 1945-ке нұсқайды) нацистік дәуірдегі жоғары ранкті неміс Schutzstaffel (SS) және полиция қызметкері болды. Екінші дүниежүзілік соғыстың көп бөлігінде ол нацистік Германияның құпия мемлекеттік полициясы – Гестапоның бастығы қызметін атқарды. Мюллер Холокостты жоспарлау және іске асыруда орталық тұлға болды және 1942 жылғы қаңтарда Ванзее конференциясына қатысты, онда Германия басып алған Еуропадағы барлық еврейлерді депортациялау және геноцид жасау жоспарлары ресми түрде бекітілді – «Еврей мәселесіне соңғы шешім». Ол басқа бір Генрих Мюллер деген SS генералынан ерекшелену үшін «Гестапо Мюллер» деп танылды. Ол 1945 жылғы 1 мамырда Берлиндегі Фюрербункерде соңғы рет көрінді және нацистік режимнің тұтқындалмаған немесе қайтыс болғаны расталмаған ең жоғары лауазымды адамы болып қала береді.

Ерте өмір және мансап

Мюллер 1900 жылғы 28 сәуірде Мюнхенде католик ата-анасының отбасында дүниеге келді. Оның әкесі ауылдық полиция қызметкері болған. Мюллер халық мектебінде оқыды және Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін ұшақ механігі мамандығы бойынша оқуын аяқтады. Соғыстың соңғы жылы ол Luftstreitkräfte әуе күштерінде артиллериялық бақылау бөлімінде ұшқыш болып қызмет етті. Ол батылдығы үшін бірнеше рет марапатталды (оның ішінде 1-ші және 2-ші дәрежелі Темір крест, қылышталған 2-ші дәрежелі Бавария әскери еңбек ордені және Бавария ұшқыштарының белгісі). Соғыс аяқталғаннан кейін 1919 жылы Бавария полициясына қосымша жұмыскер ретінде қабылданды. Фрайкорптардың мүшесі болмаса да, ол соғыстан кейінгі жылдардағы коммунистік көтерілістерді басуға қатысты. Бавария Кеңес Республикасы кезінде Мюнхенде революциялық "Қызыл армияның" кепілдерді атып тастауын көргеннен кейін, ол коммунизмді өмір бойы жек көрді. Веймар Республикасы жылдарында ол Мюнхен қалалық саяси полиция департаментінің басшысы болды, жанданды күш-жігерінің арқасында қатарда жылдам өрледі.

Гестапоның бастығы

1939 жылдың қыркүйегінде Гестапо және басқа да полиция ұйымдары Гейдрих басшылығымен Рейх қауіпсіздік бас кеңсесіне (РСХА) біріктірілген кезде Мюллер РСХА "Амт IV" (Офис немесе Департамент 4): Гестапо бастығы болып тағайындалды. Оны Генрих Мюллер есімді тағы бір СС генералынан ажырату үшін "Гестапо Мюллер" деп атай бастады. Гестапо операцияларының бастығы және кейіннен (1939 жылдың қыркүйегінен бастап) ұйым басшысы ретінде Мюллер нацистік режимге қарсылықты анықтау және жоюда жетекші рөл атқарды. Гейдрих пен Гиммлердің сенімін алған Мюллер, тарихшылар Карстен Дамс пен Майкл Столленің пікірінше, Гестапоны "ұлттық-социалистік террордың орталық атқарушы органы" етіп құруға ықпал етті. Оның басшылығымен Гестапо нацистерге қарсы топтарды, мысалы, солшыл Социал-демократиялық партия мен Коммунистік партияның жер асты желілерін анықтап, жойды. Осыған орай, тарихшы Джордж Браудер Мюллердің "сарапшылығы мен коммунизмге деген өршіл жек көруі оның болашағын қамтамасыз етті" деп мәлімдеді. 1939 жылы Польшаға шабуыл жасау үшін Гитлер мен оның әскер басшылары сылтау іздегенде, Гиммлер, Гейдрих және Мюллер "Гиммлер операциясы" деп аталатын жалған ту жобасын жоспарлап, іске асырды. Операциялардың бірінде, Польша шекарасындағы неміс радиостанциясына жасалған құпия тапсырма кезінде Мюллер лагерьлерден оншақты сотталғандарды жинап, оларды поляк формасына киіндірді. Мюллер оларға қатысулары үшін "кешіріліп, босатылатынын" уәде берді. Бірақ оларға өлімге әкелетін инъекция жасалып, оқ жарақаты берілді, соның салдарынан олар шабуыл кезінде қаза тапқандай көрінді. Осы оқиғалар (әсіресе Глейвиц радиостанциясына жасалған шабуыл) нацистік пропагандада Польшаға шабуыл жасауды, Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуын ақтау үшін пайдаланылды. Содан кейін Мюллер СС қатарында тез өрледі: 1939 жылдың қазанында ол СС Oberführer, 1941 жылдың қарашасында – Gruppenführer және полиция генерал-лейтенанты болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Мюллер тыңшылық және қарсы тыңшылыққа белсенді қатысты, әсіресе нацистік режим әскери барлау қызметіне – Абверге – сенімсіздік білдіре бастағаннан кейін, ол адмирал Вильгельм Канарис басшылығымен неміс қарсыластарының ортасы болды. 1942 жылы ол "Қызыл оркестр" кеңес тыңшыларының желісіне еніп, оны кеңес тыңшыларына жалған ақпарат беру үшін пайдаланды. 1942 жылы қаза болғанға дейін Гейдрих Мюллердің тікелей басшысы болды. Соғыстың қалған уақытында Эрнст Кальтенбруннер Мюллердің басшылығын өз мойнына алды. Мюллер нацистік иерархияда Гиммлерге, яғни нацистік полиция аппаратының бас басшысына және Еуропадағы еврейлерді жою жоспарының бас сәулетшісіне, сондай-ақ еврейлерді Шығыс геттолары мен өлім лагерлеріне депортациялауды ұйымдастыруға сеніп тапсырылған Эйхманға жақын болды. Эйхман Гестапоның "Қайта орналастыру кеңсесін", содан кейін оның "Жұрт істері кеңсесін" (RSHA Amt IV бөлімшесінің Referat IV B4 деп аталатын бөлімі) басқарды. Ол Мюллердің бағыныштысы болды. Мюллер жүйенің еврейлерге қатысты саясатына да қатысты, бірақ бұл саясатты Гиммлер мен үгіт-насихат министрі Иосиф Геббельс жүргізді. Мысалы, 1939 жылдың 6 қазанында Мюллер Эйхманға аннексияланған поляк қаласы Каттовицтен 70-80 мыңға жуық еврейді депортациялауды дайындауға тапсырма берді; бұйрыққа Остравадан еврейлерді депортациялау да кірді – "алып тастау науқаны" қыркүйек айында Гестапо немесе армия тарапынан жоспарланған болатын. Он екі күннен кейін, 1939 жылдың 18 қазанында, ол Эйхманға "поляктарды және еврейлерді болашақ поляк мемлекетінің аумағына қайта орналастыруды және шығаруды ұйымдастыру қажет" екенін айтты. Оның басты жауапкершілігі Германиядағы полиция жұмысына байланысты болғанымен, ол толық жауапкершілікті мойнына алып, Еуропадағы еврейлерді жоюды жүзеге асыруға жауапты болды. 1941 жылдың ортасында Эйхман Мюллерге Химмлердің еврейлерді жою туралы бұйрық бергенін айтқанда, Мюллер үндемей үстеліне бұрқырады, бұл туралы Эйхманға бұрыннан білетінін білдірді. Мюллер Эйхманнан Einsatzgruppen өлім жасағының бөлімшелері туралы егжей-тегжейлі есептерді алды, олар тарихшы Рауль Хилбергтің айтуынша, 1941 және 1945 жылдар аралығында екі миллионнан астам адамды, оның ішінде 1,3 миллион яһудиді өлтірді. 1941 жылдың маусым айының соңында Мюллер Эйхманды Минскіге жіберді, сонда ол өлім жазасы туралы егжей-тегжейлі ақпарат жинауға мүмкіндік алды. 1941 жылдың тамызында Мюллер бұл өлтірулер туралы есептерді Гитлерге жеткізуді бұйырды. Шығыста болып жатқан жаппай қырғынды мүмкіндігінше жасыруға тырысқан Мюллер 1941 жылдың тамыз айының соңында Einsatzgruppen-ге "жаппай өлім жазаларын орындау кезінде көрермендердің көп жиналуын болдырмауға" ерекше тапсырма берген телеграмма жіберді. 1941 жылдың 23 қазанында Мюллер SiPo станцияларына арналған айналымдық хат жіберді, онда неміс бақылауындағы аумақтан еврейлердің кез келген болашақ эмиграциясын қатаң түрде тыйым салды, бұл олардың жақын арада жойылғанын болжайтын шара болды. 1942 жылдың қаңтарында ол Гейдрихтің қатысуымен өткен Ванзе конференциясына қатысты, онда бірқатар мемлекеттік департаменттердің жоғары лауазымды шенеуніктеріне жою жоспары туралы хабарланды, сондай-ақ Эйхман хаттамаларды жазды. Конференция аяқталғаннан кейін Мюллер, Гейдрих және Эйхман қосымша "бейресми әңгімелер" үшін қалды. Бірнеше айдан кейін, 1942 жылдың наурыз айында, еврейлер Челмно мен Белзецте газ камераларында жүйелі түрде өлтіріліп жатқанда, Биркеннау мен Собиборда құрылыс жұмыстары жүріп жатты. Тағы да Мюллер Эйхманды Челмнодағы өлтіру операциялары туралы өз тұжырымдарын жеткізуге жіберді; Эйхман оралғанда Мюллерге "көрініс қорқынышты" екенін және ол "сипаттауға келмейтін тозақ" екенін хабарлады. 1942 жылдың күзі мен қысында немістер жасап жатқан жаппай қырғын туралы хабарлар одақтас баспасөзге жеткен кезде, Гиммлер Мюллерге "барлық денелерді жерлеу немесе өртеуді" қамтамасыз етуді бұйырды. Нацистік "ұлттық гигиена" саясатын күшімен жүзеге асыру Мюллердің жауапкершілігіне де кірді, оны 1942 жылдың 10 наурызында Берлиннен Гестапоның барлық кеңселеріне жіберген арнайы хат дәлелдейді; хатта соғыс кезінде еңбекке жұмылдырылған поляк азаматтары немесе әскери тұтқындарымен неміс әйелдерінің қарым-қатынасы туралы нұсқаулар келтірілген, әсіресе жүктілікке қатысты жағдайларда. Егер екі тарап та "ұлттық тұрғыдан қабылдауға лайықты" болса және поляк еркегі әйелге үйленгісі келсе, жүктілік пен қарым-қатынас жазасыз рұхсат етілді, егер RSHA екі тараптың суретін бағалап, поляктың "немісшелендірілуінен" кейін мақұлдаса. Егер бір немесе екі тарап ұлттық тұрғыдан лайықсыз деп табылса, поляк еркегі "ерекше күтімге" ие болады, бұл нацистердің өлім жазасына деген ашық эвфемизмі. 1942 жылдың мамырында Гейдрих Прагада Чехословакия сарбаздары тарапынан өлтірілді. Мюллер "Антропоид" операциясын тергеуге басшылық ету үшін Прагаға жіберілді. Ол пара беру және азаптау арқылы қашқындықтың қылмыскерлерін анықтады, олар қолға түсуден сақтану үшін өздерін-өздері өлтірді. Бұл табысқа қарамастан, оның режимдегі ықпалы Гейдрихтің жоғалтуымен біршама төмендеді. Дегенмен, Гейдрих 1942 жылы қайтыс болғаннан бастап Кальтенбруннер 1943 жылдың қаңтарында қызметке кіргенге дейін "Мюллер Холокостты ұйымдастыруда орталық рөл атқарды". Мюллердің Холокостқа тікелей қатысқандығына дәлелдер кейбір сақталған құжаттарда және кейінірек Эйхманның куәлігінде көптеп кездеседі, ол Мюллермен үнемі байланыста болғанын айтты. Эйхман Мюллердің өзіне билік беруді қалайтынын және ол (Эйхман) көптеген нәрселерді ұйымдастырса да, Мюллердің оған бағынышты болғанын еске алды.

In September 1939, when the Gestapo and other police organizations were consolidated under Heydrich into the Reich Security Main Office (RSHA), Müller was made chief of the RSHA "Amt IV" (Office or Dept. 4): Gestapo. To distinguish him from another SS general named Heinrich Müller, he became known as "Gestapo Müller". As Gestapo chief of operations and later (September 1939 forward) head of the organization, Müller played a leading role in the detection and suppression of all forms of resistance to the Nazi regime. Trusted by both Heydrich and Himmler, Müller was pivotal in making the Gestapo the "central executive organ of National Socialist terror" according to historians Carsten Dams and Michael Stolle. Under his leadership, the Gestapo succeeded in infiltrating and to a large extent, destroying groups opposed to the Nazis, such as the underground networks of the left wing Social Democratic Party and Communist Party. Along these lines, historian George C. Browder asserts that Müller's "expertise and his ardent hate for Communism guaranteed his future". When Hitler and his army chiefs asked for a pretext for the invasion of Poland in 1939, Himmler, Heydrich, and Müller masterminded and carried out a false flag project code named Operation Himmler. During one of the operations, the clandestine mission to a German radio station on the Polish border, Müller helped collect a dozen or so condemned men from camps, who were then dressed in Polish uniforms. In exchange for their participation, the men were told by Müller that "they would be pardoned and released." Instead, the men were given a lethal injection and gunshot wounds to make them appear to have been killed in action during a fake attack. These incidents (particularly the staged attack on the Gleiwitz radio station) were then used in Nazi propaganda to justify the invasion of Poland, the opening event of World War II. Thereafter, Müller continued to rise quickly through the ranks of the SS: in October 1939 he became an SS Oberführer, in November 1941 – Gruppenführer and Lieutenant General of the police. During the Second World War, Müller was heavily involved in espionage and counter espionage, particularly since the Nazi regime increasingly distrusted the military intelligence service—the Abwehr—which under Admiral Wilhelm Canaris was a hotbed of activity for the German Resistance. In 1942 he successfully infiltrated the "Red Orchestra" network of Soviet spies and used it to feed false information to the Soviet intelligence services. Heydrich was Müller's direct superior until his assassination in 1942. For the remainder of the war, Ernst Kaltenbrunner took over as Müller's superior. Müller occupied a position in the Nazi hierarchy close to Himmler, the overall head of the Nazi police apparatus and the chief architect of the plan to exterminate the Jews of Europe, and Eichmann, the man entrusted with arranging the deportations of Jews to the Eastern ghettoes and death camps. Eichmann headed the Gestapo's "Office of Resettlement", and then its "Office of Jewish Affairs" (the RSHA Amt IV sub section known as Referat IV B4). He was Müller's subordinate. Müller was also involved in the regime's policy towards the Jews, although Himmler and Propaganda Minister Joseph Goebbels drove this area of policy. On 6 October 1939 for instance, Müller instructed Eichmann to prepare for the deportation of some 70,000 to 80,000 Jews from the annexed Polish city of Kattowitz; an order which included the deportation of the Jews from Ostrava—both "expulsion campaigns" had already been planned as early as September by the Gestapo or the army. Twelve days later on 18 October 1939, he told Eichmann it would soon "be necessary to organize the resettlement and removal of Poles and Jews into the area of the future Polish rump state centrally" via the RSHA. Although his chief responsibility was always police work within Germany, he was fully in charge and thus responsible to execute the extermination of the Jews of Europe. When Eichmann reported to Müller sometime in the middle of 1941 that he had been informed by Himmler the Führer had ordered the physical destruction of the Jews for instance, Müller silently nodded at his desk, indicating to Eichmann that he already knew. Correspondingly, Müller received detailed reports from Eichmann about the Einsatzgruppen death squad units, which according to historian Raul Hilberg killed more than two million people, including 1.3 million Jews between 1941 and 1945. At the end of June 1941, Müller dispatched Eichmann to Minsk, so he could collect detailed information on the execution activities. In August 1941, Müller ordered these killing reports be forwarded to Hitler. Attempting to keep the brutality of the wholesale slaughter occurring in the East as quiet as possible, Müller sent a telegram to the Einsatzgruppen towards the end of August 1941, which explicitly instructed them "to prevent the crowding of spectators during the mass executions." On 23 October 1941, Müller briefed a circular to SiPo stations which exclusively prohibited any future Jewish emigration out of German controlled territory, a directive which presaged their imminent extermination. In January 1942, he attended the Wannsee Conference at which Heydrich briefed senior officials from a number of government departments of the extermination plan, and at which Eichmann took the minutes. Once the conference concluded, Müller, Heydrich, and Eichmann remained afterwards for additional "informal chats". Just a couple of months later in March 1942, Jews were already being systematically killed in gas vans at Chelmno and Belzec while construction was underway at Birkenau and Sobibor. Again, Müller sent Eichmann to relate his findings about the killing operations taking place at Chelmno; when Eichmann returned this time, he reported to Müller that the scene was "horrible" and added it was "an indescribable inferno." When the first denunciations of the mass murder being carried out by the Germans hit the Allied press during the autumn and winter of 1942, Himmler instructed Müller to ensure "all the bodies were either buried or burned." Enforcement and administration of Nazi "racial hygiene" policies were also within the purview of Müller's responsibilities, as a special letter he sent from Berlin to all Gestapo offices on 10 March 1942 reveals; the letter contained instructions concerning the relationship between German women and Polish civilians or prisoners of war who were conscripted as labor during the war, particularly in cases related to pregnancy. If both parties proved "racially acceptable" and the Polish man wanted to marry the woman, the pregnancy and relationship was allowed without punitive consequences, provided the RSHA approved after photographic evaluation of both parties and subsequent "Germanization" of the Pole occurred. For cases where one or more parties was deemed racially unfit, the Polish male would receive "special handling", an obvious Nazi euphemism for a death sentence. In May 1942, Heydrich was assassinated in Prague by Czechoslovak soldiers sent from London. Müller was sent to Prague to head the investigation into Operation "Anthropoid". He succeeded through a combination of bribery and torture in locating the assassins, who killed themselves to avoid capture. Despite this success, his influence within the regime declined somewhat with the loss of his original patron, Heydrich. Nonetheless, between the time Heydrich died in 1942 and Kaltenbrunner took office in January 1943, "Müller played a central role in the organization of The Holocaust." Evidence of Müller's intimate involvement in the Holocaust are abundant in some of the surviving documents and in the later testimony of Eichmann, who divulged that he remained in constant contact with Müller. Eichmann recalled how Müller reserved power unto himself and while he (Eichmann), arranged plenty of deportations, it was only Müller who could write the total number of Jews (in his orange colored pencil) who were transported at the top of the corresponding reports. As the Red Army counteroffensive against the Germans arrayed at the Battle of Stalingrad in mid November 1942 started to take its toll, the exigencies of war demanded an increase in arms production; Müller played his part by responding to and facilitating Himmler's request for an additional 35,000–40,000 forced laborers. The Gestapo Chief rounded them up from across detention centers and prisons which were not yet part of the concentration camp system and sent them to Majdanek and Auschwitz. Sometime in 1943, Müller was sent to Rome to pressure Fascist Italy to cooperate in relinquishing their Jews for deportation. Despite having the apparent support of Benito Mussolini, Müller's efforts were not very successful as influential Jewish figures within Italy were in contact with the police and the military; they successfully appealed to their (Italians and Jews) shared religious convictions and convinced them to resist Nazi pressure. In 1943 Müller had differences with Himmler over what to do with the growing evidence of a resistance network within the German state apparatus, particularly the Abwehr and the Foreign Office. He presented Himmler with firm evidence during February 1943, that Wilhelm Canaris was involved with the resistance; however, Himmler told him to drop the case. Offended by this, Müller became an ally of Martin Bormann, the head of the Nazi Party Chancellery, who was Himmler's main rival. According to the SiPo and SD official in Denmark, Rudolf Mildner, Gestapo Chief Müller instructed him "to arrest the Nobel Prize–winning atomic physicist Niels Bohr" sometime during the fall of 1943; this was likely the consequence of Bohr being half Jewish, but his scientific significance also interested officials in Berlin. Fortunately for Bohr, he was tipped off by a sympathetic German woman working for the Gestapo and was able to escape across the Kattegat Strait into Sweden with the evacuation of Jews from Denmark. Later, Mildner conveniently asserted during Allied questioning that he had disobeyed Müller's order and allowed Bohr to get to safety. Early in 1944, Müller issued the Nazi injunction known as the "cartridge directive"; this command ordered that Soviet prisoners of war who had assisted in the identification of detained political commissars for the purpose of their liquidation be executed on the grounds they were Geheimnisträger (bearers of secrets). Instructions like these amid the numerous other crimes committed at his command made Müller "one of the most feared officials in Europe" during the Nazi reign. After the assassination attempt against Adolf Hitler on 20 July 1944, Müller was placed in charge of the arrest and interrogation of all those suspected of involvement in the resistance. Over 5,000 people were arrested and about 200 executed, including Canaris. Not long after the anti Nazi resisters were killed, Müller allegedly exclaimed, "We won't make the same mistake as in 1918. We won't leave our internal German enemies alive." In the last months of the war, Müller remained at his post, apparently still confident of a German victory: he told one of his officers in December 1944 that the Ardennes offensive would result in the recapture of Paris.

Берлин 1945 жыл

1945 жылдың сәуірінде Мюллер Фюрер бункерінде жиналған нацистік адалдардың соңғыларының бірі болды, Қызыл Армия Берлин қаласының орталық бөлігіне шабуыл жасаған кезде. Оның соңғы міндеттерінің бірі – Гиммлердің Гитлердің арқасынан Батыс Одақтарымен бейбіт келіссөздер жүргізу әрекетінен кейін, Үшбірлік шіркеуінің жертөлесінде Гиммлердің СС байланыс офицері Герман Фегеленді тексеру болды. Гитлер Гиммлерді барлық лауазымдарынан босатып, кейін Фегелен атылып өлтірілді. Гитлердің хатшысы Траудл Юнге 22 сәуірде Мюллермен кездескенін айтты; ол сондай-ақ Мюллердің Калтенбруннердің бұрынғы РСХА басшысы қызметін өз мойнына алғанын қосты. Юнге де, Фюрер бункерінің телефон операторы Обершарфюрер Рохус Миш те Гитлердің өзіне-өзі қол жұмсаған күні, 30 сәуірде Мюллермен кездескенін еске алды.

Жоғалу

Мюллер соңғы рет келесі күні кешке фюрер бункерінде көрінді. Гитлердің ұшқышы Ханс Баурдың сөздеріне қарағанда, ол: "Біз орыс әдістерін дәл біліп отырмыз. Менде орыстардың тұтқындауына жол беру ниеті жоқ". Сол күннен бастап Мюллер туралы ешқандай хабар жоқ. Ол нацистік үкіметтегі ең жоғары лауазымды адам, оның тағдыры әлі күнге дейін құпия болып қала береді. Алайда, ең жақсы дәлелдер оның Берлиннің хаостық құлдырауы кезінде өлтірілгенін немесе өзін-өзі өлтіргенін көрсетеді, ал оның денесі табылса, ол анықталмады. Орталық барлау агенттігінің (ЦРУ) Мюллер туралы құжаты 2001 жылы Ақпараттық еркіндік туралы заңға сәйкес жарияланды және АҚШ агенттіктерінің оны табуға бірнеше сәтсіз әрекеттерін құжаттады. АҚШ Ұлттық мұрағатының бұл құжатқа қатысты түсініктемесі былай деп қорытындылайды: "Мюллердің соңғы тағдыры туралы нақты мәлімет болмаса да, бұл құжаттың бір жағы анық. Орталық барлау қызметі және оның алдыңғылары соғыстан кейін Мюллер туралы ештеңе білген жоқ. Басқаша айтқанда, ЦРУ Мюллермен ешқашан байланыста болған жоқ". ЦРУ файлынан көрінетіндей, Германияның берілгенінен кейінгі айларда Мюллерді іздеу үшін АҚШ Стратегиялық қызмет басқармасының (ЦРУ-ның алғысы) қарсы тыңдау бөлімшесі кең ауқымды іздеу жүргізді. Іздеуді қиындатқан фактор – "Гейнрих Мюллер" есімі неміс тілінде өте кең таралған. Тағы бір мәселе – "осы Мюллерлердің кейбіреулері, тіпті Гестапо Мюллерлерінің де орта аты болмаған сияқты". Сонымен қатар, "Генрих Мюллер" есімді екі түрлі СС генералдары болды, бұл жағдайды одан да күрделендірді. 1947 жылы американдық және британдық агенттер Мюллердің соғыс жылдарындағы сүйіктісі Анна Шмидтің үйін тінтіп қарады, бірақ оның әлі де тірі екеніне ешқандай дәлел таппады. Салқын соғыстың басталуымен және КСРО-ның қатеріне басымдық берудің өзгеруімен, жоғалған нацистерді іздеуге қызығушылық азайды. Осы уақытқа дейін Мюллердің өлген болуы мүмкін деген қорытындыға келген сияқты. Корольдік әуе күштері арнайы тергеу бөлімшесі Мюллерге Сталаг Люфт III-тегі кісі өлтірулерге қатысты қызығушылық танытты, өйткені Гестаподағы лауазымына байланысты ол жауапкершілікке ие болды деп болжанады. Уолтер Шелленберг өзінің мемуарларында Мюллердің 1945 жылы Кеңес Одағына дезертир болғанын мәлімдеді. Ол сондай-ақ, КСРО-да тұтқынға алынған неміс офицерінің 1948 жылы Мәскеуде Мюллерді көргенін және ол көп ұзамай қайтыс болғанын айтқанын жазды. Мемуарда бұл неміс офицерінің кім екені туралы немесе осы мәлімдемені растайтын басқа да мәліметтер жоқ. 1960 жылы Адольф Эйхманның тұтқындалуы мен соңынан сотталуы Мюллердің қайда екеніне жаңа қызығушылық тудырды. Эйхман нақты мәлімет бермегенмен, Израиль тергеушілеріне Мюллер әлі де тірі деп сенетінін айтты. Батыс Германияның соғыс қылмыскерлерін қудалау жөніндегі кеңсесі полицияға тергеу жүргізуді тапсырды. Мюллердің КСРО үшін жұмыс істеген болуы мүмкін деген мүмкіндік қарастырылды, бірақ нақты ақпарат алынбады. Мюллердің отбасы мен оның бұрынғы хатшысын одақтастар бақылауға алды, егер ол олармен хат алмасса. Батыс немістер Берлиннің құлағаннан кейінгі күндері Мюллердің денесі табылғаны және жерленгені туралы бірнеше хабарды зерттеді. Бұл мәліметтер бір-біріне қайшы келетін, толық сенімді емес және олардың ешқайсысын растау мүмкін емес еді. Мұндай есептердің бірі Волтер Людерс, бұрынғы фольксштурм мүшесі, ол рейхсканцелярияның бақшасында Генрих Мюллердің жеке құжаттарымен бірге СС генералының денесін тапқан жерлеу бөлімінде болғанын айтты. Оның денесі Совет секторындағы Гроссе-Гамбургер-Штрасседегі ескі еврей зиратында жаппай қабірге қойылды. Бұл жер 1961 жылы Шығыс Берлинде болғандықтан, Батыс Германия билігі қабірді зерттей алмады, Германия қайта біріктірілгеннен кейін бұл жерді қазуға тырысу болған жоқ. 1961 жылы поляк әскери қарсы барлау қызметінің бастығы полковник Майкл Голеневский АҚШ-қа қоныс аударды. Голеневский 1948 жылдан 1952 жылға дейін тұтқынға алынған неміс шенеуніктерін тергеуші болып жұмыс істеген. Ол Мюллермен ешқашан кездеспеген, бірақ оның кеңес басшыларынан 1950-1952 жылдар аралығында кеңестер "Мюллерді алып, Мәскеуге әкеткенін" естігенін айтты. ЦРУ Голеневскийдің айтуынша, Мюллермен бірге жұмыс істеген адамдарды іздестірді, бірақ оның әңгімесін растай алмады. Израиль Мюллерді қудалауды жалғастырды: 1967 жылы Батыс Германия полициясы Мюллер әйелінің Мюнхендегі пәтеріне кіруге тырысқан екі Израиль опера...

Müller was last seen in the Führerbunker on the following evening. Hans Baur, Hitler's pilot, later quoted him as saying, "We know the Russian methods exactly. I haven't the faintest intention of being taken prisoner by the Russians". From that day onwards, no trace of Müller has ever been found. He is the most senior member of the Nazi government whose fate remains a mystery. However, the best evidence points to him either having been killed or committing suicide during the chaotic fall of Berlin, and his body, if recovered, was not identified. The Central Intelligence Agency's (CIA) file on Müller was released under the Freedom of Information Act in 2001 and documents several unsuccessful attempts by U. S. agencies to find him. The U. S. National Archives commentary on the file concludes: "Though inconclusive on Müller's ultimate fate, the file is very clear on one point. The Central Intelligence Agency and its predecessors did not know Müller's whereabouts at any point after the war. In other words, the CIA was never in contact with Müller." The CIA file shows an extensive search, led by the counterespionage branch of the US Office of Strategic Services (forerunner of the CIA), was made for Müller in the months after Germany's surrender. The search was complicated by the fact that "Heinrich Müller" is a very common German name. A further problem arose because "some of these Müllers, including Gestapo Müller, did not appear to have middle names. An additional source of confusion was that there were two different SS generals named Heinrich Müller". In 1947, American and British agents searched the home of Müller's wartime mistress, Anna Schmid, but found nothing suggesting that he was still alive. With the onset of the Cold War and the shift of priorities to meeting the challenge of the USSR, interest in pursuing missing Nazis declined. By this time, the conclusion seems to have been reached that Müller was most likely dead. The Royal Air Force Special Investigation Branch also had an interest in Müller with regard to the Stalag Luft III murders, for which he was presumed to have responsibility given his position in the Gestapo. Walter Schellenberg alleged in his memoir that Müller had defected to the Soviet Union in 1945. He also wrote that a German officer—who had been a prisoner of war in the USSR—claimed to have seen Müller in Moscow in 1948, and that he had died shortly afterward. There is no reference in the memoir as to who the German officer was or any other details that might help verify this claim. The capture and subsequent trial of Adolf Eichmann in 1960 sparked new interest in Müller's whereabouts. Although Eichmann revealed no specific information, he told his Israeli interrogators that he believed that Müller was still alive. The West German office in charge of the prosecution of war criminals charged the police to investigate. The possibility that Müller was working for the USSR was considered, but no definite information was gained. Müller's family and his former secretary were placed under surveillance by the Allies in case he was corresponding with them. The West Germans investigated several reports of Müller's body being found and buried in the days after the fall of Berlin. The reports were contradictory, not wholly reliable and it was not possible to confirm any of them. One such report came from Walter Lüders, a former member of the Volkssturm, who said he had been part of a burial unit which had found the body of an SS general in the garden of the Reich Chancellery, with the identity papers of Heinrich Müller. The body had been buried in a mass grave at the old Jewish Cemetery on Grosse Hamburger Strasse in the Soviet Sector. Since this location was in East Berlin in 1961, the gravesite could not be investigated by West German authorities, nor has there been any attempt to excavate the site since the reunification of Germany. In 1961, Lieutenant Colonel Michael Goleniewski, the Deputy Chief of Polish Military Counter Intelligence, defected to the United States. Goleniewski had worked as an interrogator of captured German officials from 1948 to 1952. He never met Müller but said he had heard from his Soviet superiors that sometime between 1950 and 1952, the Soviets had "picked up Müller and taken him to Moscow". The CIA tried to track down the men Goleniewski named as having worked with Müller in Moscow but were unable to confirm his story. Israel also continued to pursue Müller: in 1967, two Israeli operatives were caught by West German police attempting to break into the Munich apartment of Müller's wife. In 1967, a man in Panama City named Francis Willard Keith was accused of being Müller. West German diplomats pressed the Panamanian government to extradite him for trial. West German prosecutors said Sophie Müller, 64, had seen photos of Keith and identified him as her long missing husband. However, Keith was released once fingerprints proved he was not Müller. The CIA investigation concluded: "There is little room for doubt that the Soviet and Czechoslovak [intelligence] services circulated rumors to the effect that Müller had escaped to the West to offset the charges that the Soviets had sheltered the criminal There are strong indications but no proof that Müller collaborated with [the Soviets]. There are also strong indications but no proof that Müller died [in Berlin]." The CIA apparently remained convinced at that time that if Müller had survived the war, he was being harboured within the USSR. However, when the USSR collapsed in 1991 and the Soviet archives were opened, no evidence to support this belief emerged. The US National Archives commentary concludes: "More information about Müller's fate might still emerge from still secret files of the former Soviet Union. The CIA file, by itself, does not permit definitive conclusions. Taking into account the currently available records, the authors of this report conclude that Müller most likely died in Berlin in early May 1945." By the 1990s, it was in any case increasingly unlikely Müller, who was born in 1900, would be alive even if he had survived the war. In 2008, German historian Peter Longerich published a biography of Himmler—translated into English in 2012—that contained an unsubstantiated account of Müller's last known whereabouts. According to reports from Himmler's adjutant, Werner Grothmann, Müller was with Himmler at Flensburg on 11 May 1945 and accompanied Himmler and other SS officers as they attempted to escape the Allies on foot. Himmler and Müller parted company at Meinstedt, after which Müller was not seen again. In 2013, Johannes Tuchel, the head of the Memorial to the German Resistance, claimed Müller's body was found in August 1945 by a work crew cleaning up corpses and was one of 3,000 buried in a mass grave on the site of a former Jewish cemetery in Berlin Mitte. While Tuchel was confident he had solved the mystery, whether Müller is actually there has not been confirmed. Nonetheless, the uncertainty of Müller's ultimate end and/or whereabouts has only served to nourish the "mysterious power" that the Gestapo elicits even to the present.

ККК дерекнамасы

1988 жылдың шілдесінде автор Ян Сейер анонимді тұлғадан 427 беттік құжат алды, ол АҚШ Ұлттық мұрағатында қателікпен жарияланған АҚШ Армиясының қарсы барлау корпусы (CIC) файлының фотокөшірмесі екенін мәлімдеді. Досьеде Генрих Мюллер соғыстан аман қалғаны және CIC-тің барлау кеңесшісі ретінде сақталғаны туралы ақпараттар келтірілген. Сейер мен оның әріптесі Дуглас Боттинг сол кезде CIC-тің толық тарихын жазумен айналысып жатқандары белгілі болды. Бұл құжат туралы АҚШ Әділет министрлігінің нацистерді іздеу бөлімшесі, Арнайы тергеулер кеңсесі де хабардар болды және кейіннен Сейерден құжаттардың дұрыстығы туралы пікір сұрады. Осы кезде анонимді тұлға (кейін Грегори Дуглас есімді адам екені анықталды) өзінің оқиғасына Time журналы мен Лондон Times газетінің назарын аударды. Досьеде Гитлердің өліміне қатысты (қосымша адамның қатысуымен) құпия теориялар бар. Антон Йоахимсталер және Люк Дейли Гроувс сияқты тарихшылар бұл құжатты жасалған "мифтердің" мысалы деп санайды.